2. śiṣyōpanayanīyaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾಽತಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana shiShyaguNAH (2) · Śloka 2

ಗುರುಭಕ್ತೋಽಭಿಯುಕ್ತೋಽತಿಯುಕ್ತೋ ಧೀಸ್ಮೃತಿಪಾಟವೈಃ| ಋಜ್ವಾಸ್ಯನಾಸಾನಯನಸ್ತನುಸ್ನಿಗ್ಧನಖಚ್ಛವಿಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಜಿತದ್ವನ್ದ್ವೋ ಧೀರಃ ಸುಚರಿತಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಷಣ್ಮಾಸಾನುಷಿತಃ ಶಕ್ಲೋ ಲಜ್ಜಾಶೌಚಕುಲಾನ್ವಿತಃ| ಶಿಷ್ಯೋಽಧ್ಯಾಪ್ಯೋ ಗತೋ ಯಾವದನ್ತಂ ತನ್ತ್ರಾರ್ಥಕರ್ಮಣಾಮ್||೨||

Adhikarana anadhyAyAH (3) · Śloka 3

ನಾಽಕಾಲವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನಿತೇ ಭೂಕಮ್ಪೇ ರಾಹುದರ್ಶನೇ| ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಮಚನ್ದ್ರಾಯಾಂ ಪರೋಕ್ಷೇ ವಾ ಗುರೋಃ ಪಠೇತ್||೩||

Adhikarana adhyayanavidhiH (4) · Śloka 4

ನಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪದಂ ನಾತಿಮನ್ದಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚನೀಚಕೈಃ||೪||

Adhikarana guruparicaryAkramaH (5) · Śloka 5

ಹೀನಾನ್ಯವೇಷ ಆಚಾರ್ಯಂ ಪರ್ಯುಪಾಸೀತ ರಾಜವತ್| ಶಯೀತ ಸುಪ್ತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನುತ್ತಿಷ್ಠೇತಾಸ್ಯ ಪೂರ್ವತಃ| ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕೇವಲಂ ನಾಮ ನಾಽಸಾಧ್ವಪಿ ವಿನಾಟಯೇತ್||೫||

Adhikarana BiShaglakShaNam (6) · Śloka 6

ಅಭೇದ್ಯೋಽನುದ್ಧತಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸೂನೃತಃ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ| ಬಹುಶ್ರುತಃ ಕಾಲವೇದೀ ಜ್ಞಾತಗ್ರನ್ಥೋಽರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್| ಅನಾಥಾನ್ ರೋಗಿಣೋ ಯಶ್ಚ ಪುತ್ರವತ್ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಗುರುಣಾ ಸಮನುಜ್ಞಾತಃ ಸ ಭಿಷಕ್ಛಬ್ದಮಶ್ನುತೇ||೬||

Adhikarana kevalashAstraj~jasya doShAH (7) · Śloka 7

ಯಸ್ತು ಕೇವಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸ್ವಪರಿನಿಷ್ಠಿತಃ| ಸ ಮುಹ್ಯತ್ಯಾತುರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭೀರುರಿವಾಹವಮ್||೭||

Adhikarana shAstravidhurasya nindyatvam (8) · Śloka 8

ಯಃ ಪುನಃ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿವರ್ಜಿತಃ| ಸ ಸತ್ಸು ಗರ್ಹಾಮಾಪ್ನೋತಿ ವಧಂ ಚರ್ಚ್ಛತಿ ರಾಜತಃ||೮||

Adhikarana BiShaktamalakShaNam (9) · Śloka 9

ಹೇತೌ ಲಿಙ್ಗೇ ಪ್ರಶಮನೇ ರೋಗಾಣಾಮಪುನರ್ಭವೇ| ಜ್ಞಾನಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಯಸ್ಯ ಸ ರಾಜಾರ್ಹೋ ಭಿಷಕ್ತಮಃ||೯||

Adhikarana bAhushrutyena praj~jAmupabRuMhayet (10) · Śloka 10

ಶಸ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಲಿಲಂ ಗುಣಾದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಯೇ| ಪಾತ್ರಾಪೇಕ್ಷೀಣ್ಯತಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಬಾಹುಶ್ರುತ್ಯೇನ ಬೃಂಹಯೇತ್||೧೦||

Adhikarana praj~jopabRuMhaNe hetuH (11) · Śloka 11

ಪ್ರದೀಪಭೂತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಹಿ ದರ್ಶನಂ ವಿಪುಲಾ ಮತಿಃ| ತಾಭ್ಯಾಮ್ಭಿಷಕ್ಸುಯುಕ್ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚಿಕಿತ್ಸನ್ನಾಪರಾಧ್ಯತಿ||೧೧||

Adhikarana siddhiBAgvaidyalakShaNam (12) · Śloka 12

ಆಹೂತ ಏವ ಯೋ ಯಾತಿ ಸುವೇಷಃ ಸುನಿಮಿತ್ತತಃ| ಗತ್ವಾಽತುರಾರ್ಥಾದನ್ಯತ್ರ ನ ನಿಧತ್ತೇ ಮನಃ ಕ್ವಚಿತ್| ವ್ಯಾಧೀನ್ ಪರೀಕ್ಷತೇ ಸಮ್ಯಙ್ನಿದಾನಾದಿವಿಶೇಷತಃ| ಹ್ರೇಪಣೀಯಾಂ ಚ ತದ್ವಾರ್ತ್ತಾಂ ನ ಪ್ರಕಾಶಯತೇ ಬಹಿಃ| ಸಹಸಾ ನ ಚ ತಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಮಹಾಪಯನ್| ಜಾನಾತಿ ಚೋಪಚರಿತುಂ ಸ ವೈದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿಮಶ್ನುತೇ||೧೨||

Adhikarana vaidyena varjanIyam (13) · Śloka 13

ನಾವದೀತಾಽಮಿಷಂ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಸ್ತದಧ್ಯಕ್ಷೇ ಪರಾಙ್ಮುಖೇ| ತಾಭಿಶ್ಚ ರಹಸಿ ಸ್ಥಾನಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೩||

Adhikarana acikitsyAH (14) · Śloka 14

ಆರ್ತ್ತಂ ಚ ನೃಪಸದ್ವೈದ್ಯೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟಂ ತದ್ದ್ವೇಷಿಣಂ ದ್ವಿಷಮ್| ಚಣ್ಡಂ ಶೋಕಾತುರಂ ಭೀರುಂ ಕೃತಘ್ನಂ ವೈದ್ಯಮಾನಿನಮ್| ಹೀನೋಪಕರಣಂ ವ್ಯಗ್ರಮವಿಧೇಯಂ ಗತಾಯುಷಮ್||೧೪||

Adhikarana varjanIyavaidyAH (15) · Śloka 15

ಜಿಜೀವಿಷುರ್ವ್ಯಾಧಿತೋಽಪಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣವರ್ಜಿತಾನ್| ಕ್ರಿಯಾವಿಕ್ರಿಯಿಣೋ ವೈದ್ಯಾನ್ ಮೃತ್ಯೋರಗ್ರೇಸರಾ ಹಿ ತೇ||೧೫||

Adhikarana cikitsAyAH pAdacatuShTayam (16) · Śloka 16

ಭಿಷಗ್ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪಸ್ಥಾತಾ ರೋಗೀ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೧೬||

Adhikarana BiShagguNAH (17) · Śloka 17

ದಕ್ಷಸ್ತೀರ್ಥಾತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಶುಚಿರ್ಭಿಷಕ್||೧೭||

Adhikarana auShadhaguNAH (18) · Śloka 18

ಬಹುಕಲ್ಪಂ ಬಹುಗುಣಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯೋಗ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೮||

Adhikarana paricArakaguNAH (19) · Śloka 19

ಅನುರಕ್ತಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿಚಾರಕಃ||೧೯||

Adhikarana rogiguNAH (20) · Śloka 20

ಆಢ್ಯೋ ರೋಗೀ ಭಿಷಗ್ವಶ್ಯೋ ಜ್ಞಾಪಕಸ್ಸತ್ತ್ವವಾನಪಿ||೨೦||

Adhikarana cikitsAyAH pradhAnaM kAraNaM BiShak (21) · Śloka 21

ಯದ್ವೈದ್ಯೇ ವಿಗುಣೇ ಪಾದಾ ಗುಣವನ್ತೋಽಪ್ಯನರ್ಥಕಾಃ| ಸ ಪಾದಹೀನಾನಪ್ಯಾರ್ತ್ತಾನ್ ಗುಣವಾನ್ ಯಚ್ಚ ಯಾಪಯೇತ್| ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಸ್ತಮೇವಾತಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಂ ವಿದುಃ||೨೧||

Adhikarana vyAdhiprakArAH (22) · Śloka 22

ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ದ್ವಿಧಾ ತೌ ತು ಪುನಸ್ತ್ರಿಧಾ| ಸುಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಶ್ಚ ವ್ಯಾಪ್ಯೋ ಯಶ್ಚಾನುಪಕ್ರಮಃ||೨೨||

Adhikarana suKasAdhyavyAdhilakShaNam (23) · Śloka 23

ಸರ್ವೌಷಧಕ್ಷಮೇ ದೇಹೇ ಯೂನಃ ಪುಂಸೋ ಜಿತಾತ್ಮನಃ| ಅಮರ್ಮಗೋಽಲ್ಪಹೇತ್ವಗ್ರರೂಪರೂಪೋಽನುಪದ್ರವಃ| ಅತುಲ್ಯದೂಷ್ಯದೇಶರ್ತುಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಾದಸ್ಮ್ಪದಿ| ಗ್ರಹೇಷ್ವನುಗುಣೇಷ್ವೇಕದೋಷಮಾರ್ಗೋ ನವಃ ಸುಖಃ| ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಸುಖೋಪಾಯಃ ಕಾಲೇನಾಲ್ಪೇನ ಸಾಧ್ಯತೇ||೨೩||

Adhikarana kRucCrasAdhyalakShaNam (24) · Śloka 24

ಕೃಚ್ಛ್ರೈರುಪಾಯೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ತು ಮಹದ್ಭಿಶ್ಚ ಚಿರೇಣ ವಾ| ಅಸಾಧ್ಯಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕೀರ್ಣಸ್ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಸಾಧನಃ||೨೪||

Adhikarana yApyavyAdhilakShaNam (25) · Śloka 25

ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷಃ ಪಥ್ಯೈರ್ಯಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ| ದತ್ತ್ವಾಽಲ್ಪಂ ಸುಖಮಲ್ಪೇನ ಹೇತುನಾ ಸ ಪ್ರತನ್ಯತೇ| ಯಾತಿ ನಾಶೇಷತಾಂ ರೋಗಃ ಕರ್ಮಜೋ ನಿಯತಾಯುಷಃ| ಪ್ರಪತನ್ನಿವ ವಿಷ್ಕಮ್ಭೈರ್ಧಾರ್ಯತೇಽತ್ರಾತುರೋ ಹಿತೈಃ||೨೫||

Adhikarana asAdhyavyAdhilakShaNam (26) · Śloka 26

ಪರೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯೋಽತಿವರ್ತ್ತತೇ| ತಸ್ಮಾದುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಏವಾಸೌ ಸ್ಥಿತೋಽತ್ಯನ್ತವಿಪರ್ಯಯೇ| ಭ್ರಮಮೋಹಾರತಿಕರೋ ದೃಷ್ಟಿರಿಷ್ಟೋಽಕ್ಷನಾಶನಃ||೨೬||

Adhikarana vyAdhIn vimRushya cikitsAmAraBeta (27) · Śloka 27

ವ್ಯಾಧೀನ್ ಪುರಾ ಪರೀಕ್ಷೈವಮಾರಭೇತ ತತಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್| ಸ್ವಾರ್ಥವಿದ್ಯಾಯಶೋಹಾನಿಮನ್ಯಥಾ ಧ್ರುವಮಾಪ್ನುಯಾತ್||೨೭||

Adhikarana sAdhyasyA~apyasAdhyatAprAptiH (28) · Śloka 28

ಸಾಧ್ಯಯೋರಪಿ ಸಂಯೋಗೋ ಬಲಿನೋರ್ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಮ್| ವಿದ್ಯಾದಸಾಧ್ಯಮೇವಾತಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಸಮಾಗಮಮ್| ನಾಸಾಧ್ಯಸ್ಸಾಧ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ ಸಾಧ್ಯೋ ಯಾತಿ ತ್ವಸಾಧ್ಯತಾಮ್||೨೮||

Adhikarana vyAdhInAmavasthAntaragamane hetuH (29) · Śloka 29

ಪಾದಾಪಚಾರಾದ್ದೈವಾಚ್ಚ ಯಾನ್ತವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ಗದಾಃ||೨೯||

Adhikarana vaidyavRuttam (30) · Śloka 30

ವರಮಾಶೀವಿಷವಿಷಂ ದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಮಯೋಽಪಿ ವಾ| ಉಪಯುಞ್ಜೀತ ನ ತ್ವರ್ತ್ತಾದಾಮಿಷಂ ಕೃಪಣಾಜ್ಜನಾತ್||೩೦||

Adhikarana antya (2) · Śloka 2

ವರೋ ಭೂತದಯಾ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯಾರ್ತ್ತೇಷು ಭಿಷಗ್ವರಃ| ವರ್ತ್ತತೇ ಯಸ್ತು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸ ಸರ್ವಮತಿವರ್ತ್ತತೇ||೩೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||