Adhikarana atha sirAvyadhavidhirnAma ShaTtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ સિરાવ્યધવિધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः सिराव्यधविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
રક્તવિસ્રાવણપ્રસઙ્ગે અસૃગ્વ્યાપિસિરાવ્યધૈરિત્યુક્તમતસ્તદ્વિજ્ઞાનાર્થમધ્યાયારમ્ભઃ-અથાત ઇત્યાદિ| સુબોધમ્|| ૧||
Adhikarana ratkavirecanAdisAdhyavikAreShu sirAvyadhasya prAdhAnyam (2) · Śloka 2
બહવો હિ રક્તાવસેચનોપાયાઃ પ્રાગભિહિતાસ્તેષામન્યેષાં ચ વિરેકાદીનામુપક્રમાણાં તત્સાધ્યેષ્વામયેષુ સિરાવ્યધઃ પ્રધાનમ્| અમુના હિ તે સમૂલાઃ શોષમાયન્તિ કેદારસેતુભેદેન શલ્યાદય ઇવ||૨||
बहवो हि रक्तावसेचनोपायाः प्रागभिहितास्तेषामन्येषां च विरेकादीनामुपक्रमाणां तत्साध्येष्वामयेषु सिराव्यधः प्रधानम्| अमुना हि ते समूलाः शोषमायन्ति केदारसेतुभेदेन शल्यादय इव||२||
🔊 Audio coming soon
સિરાવ્યધે પ્રાધાન્યપ્રદર્શનાર્થમાહ-બહવ ઇત્યાદિ| પ્રાક્પૂર્વેઽધ્યાયે| જલૌકઃપ્રભૃતયો રક્તવિસ્રાવણોપાયા બહવોઽભિહિતાઃ| તેષાં રક્તવિસ્રાવણાનાં મધ્યે તત્સાધ્યેષુ રક્તાવસેચનસાધ્યેષુ વ્યાધિષ્વન્યેષાં ચ વિરેકાદીનામુપક્રમાણાં સિરાવ્યધઃ પ્રધાન ઉપક્રમઃ| અમુના હિ સિરાવ્યધેન રક્તાવસેચનસાધ્યા વ્યાધયઃ સમુલાઃ શેષમાયાન્તિ| યથા કેદારસેતુભેદેન શાલ્યાદયઃ| કેદારસેતુઃ ક્ષેત્રમર્યાદા જલાવષ્ટમ્ભિની| રક્તાવસેચનસાધ્યાનાં તુ વ્યાધીનાં ન તથા વિરેકાદય ઉપક્રમાઃ ન ચાન્યે રક્તવિસ્રાવણોપાયાઃ યથા સિરાવ્યધઃ|| ૨||
Adhikarana sirAvyadhaprashaMsA (3) · Śloka 3
તથા ચ- સિરાવ્યધિશ્ચિકિત્સાર્ધં સમ્પૂર્ણં વા ચિકિત્સિતમ્| શલ્યતન્ત્રે સ્મૃતો યદ્વદ્બસ્તિઃ કાયચિકિત્સિતે| યથા રક્તમધિષ્ઠાનં વિકારાણાં વિકારિણામ્| અન્યન્ન હિ તથા દૂષ્યં કર્મેદં પ્રથમં તતઃ||૩||
तथा च- सिराव्यधिश्चिकित्सार्धं सम्पूर्णं वा चिकित्सितम्| शल्यतन्त्रे स्मृतो यद्वद्बस्तिः कायचिकित्सिते| यथा रक्तमधिष्ठानं विकाराणां विकारिणाम्| अन्यन्न हि तथा दूष्यं कर्मेदं प्रथमं ततः||३||
🔊 Audio coming soon
તથા ચેતિ તીર્થાન્તરપાઠં સમુચ્ચિનોતિ| સુબોધમ્|| ૩||
Adhikarana raktasya dUShyatvaM samAntara~jca (4) · Śloka 4
તત્રામ્બુ શરીરમાહારસારભૂતં રસાખ્યમવિકૃતમવિકૃતેન તેજસા રઞ્જિતમિન્દ્રગોપાકારં ચ શશશોણિતગુઞ્જાફલાલક્તકપદ્મસુવર્ણવર્ણં ધૌતં ચ વિરજ્યમાનં મધુરમીષલ્લવણં સ્નિગ્ધમસંહતમશીતોષ્ણં ગુરુ પિત્તૈકચયપ્રકોપોપશમનં સૌમ્યાગ્નેયં પ્રકૃત્યા રક્તમાહુસ્તથા દોષમ્| દૂષ્યમિતિ કેચિત્| ઉભયાત્મકમન્યે||૪||
तत्राम्बु शरीरमाहारसारभूतं रसाख़्यमविकृतमविकृतेन तेजसा रञ्जितमिन्द्रगोपाकारं च शशशोणितगुञ्जाफलालक्तकपद्मसुवर्णवर्णं धौतं च विरज्यमानं मधुरमीषल्लवणं स्निग्धमसंहतमशीतोष्णं गुरु पित्तैकचयप्रकोपोपशमनं सौम्याग्नेयं प्रकृत्या रक्तमाहुस्तथा दोषम्| दूष्यमिति केचित्| उभयात्मकमन्ये||४||
🔊 Audio coming soon
રક્તં કિમુચ્યત ઇત્યાહ-તત્રેત્યાદિ| તત્ર શારીરમમ્બ્વા ચાર્યા રક્તમાહુરિતિ સમ્બન્ધઃ| કિમ્ભુતમિત્યાહઆહારસારભૂતમિત્યાદિ| ધૌતં વસ્ત્રાદિ ન રઞ્જયતિ| પિત્તેનૈકં સમાનં ચયાદિકં યસ્ય તત્તથોક્તમ્| તચ્ચ રક્તં કેચિદાચાર્યા દોષમિત્યાહુર્ધન્વતરીયાદયઃ| યતો યથા વાતાદીનાં વિલક્ષણા હેતવસ્તદ્વદસ્યાપિ| તથા વાતાદીનાં ચ યદ્વદ્વિશિષ્ટરોગજનકત્વં વિશિષ્ટશ્ચોપક્રમઃ તદ્વદસ્યાપીતિ| તથાન્યે ચરકાદયસ્તદ્રક્તં દૂષ્યમિત્યાહુઃ| વાતાદિભિર્દૂષણાત્| અન્યે પુનરુભયરૂપત્વં રક્તસ્યાહુઃ| દોષત્વં દૂષ્યત્વં ચ યતસ્તસ્યૈકોંઽશો દુષ્ટઃ પરમંશં દૂષયતિ|| ૪||
Adhikarana shuddharaktakAryam (5) · Śloka 5
તચ્ચૈવંવિધમેવ વિધિવદાહારવિહારાભ્યાસાદ્વિશુદ્ધં બલવર્ણસુખાયુષાં યોનિઃ||૫||
तच्चैवंविधमेव विधिवदाहारविहाराभ्यासाद्विशुद्धं बलवर्णसुख़ायुषां योनिः||५||
🔊 Audio coming soon
તચ્ચ રક્તં વિધિવદાહારાદ્યભ્યાસાદ્વિશુદ્ધં સત્ બલાદીનાં હેતુઃ|| ૫||
Adhikarana duShTaraktakAryam (6) · Śloka 6
ઇતરથા પુનઃ શરત્કાલસ્વભાવાદેવ વા પ્રદુષ્ટમભિષ્યન્દાધિમન્થશુક્લાર્મતિમિરરક્તરાજીશિરસ્તોદભેદદાહકણ્ડૂકર્ણરોગમુખપાકપૂતિઘ્રાણાસ્યોપદેહત્વગુલ્મપ્લીહવિદ્રધિવીસર્પજ્વરરક્તપિત્તકુષ્ઠપિટકાશ્લીપદોપદંશશઙ્ખશોફવાતશોણિતરક્તમેહક્ષુદ્રરોગાગ્નિસ્વરનાશાઙ્ગગૌરવસાદારોચકામ્લોદ્ગારલવણાસ્યતાક્રોધમોહસ્વેદમદમૂર્ચ્છાયસંન્યાસકમ્પતન્દ્રાદીનામ્||૬||
इतरथा पुनः शरत्कालस्वभावादेव वा प्रदुष्टमभिष्यन्दाधिमन्थशुक्लार्मतिमिररक्तराजीशिरस्तोदभेददाहकण्डूकर्णरोगमुख़पाकपूतिग़्राणास्योपदेहत्वगुल्मप्लीहविद्रधिवीसर्पज्वररक्तपित्तकुष्ठपिटकाश्लीपदोपदंशशङ्ख़शोफवातशोणितरक्तमेहक्षुद्ररोगाग्निस्वरनाशाङ्गगौरवसादारोचकाम्लोद्गारलवणास्यताक्रोधमोहस्वेदमदमूर्च्छायसंन्यासकम्पतन्द्रादीनाम्||६||
🔊 Audio coming soon
ઇતરથા અવિધિના આહારાદ્યભ્યાસાદથવા શરત્કાલે કાલસ્વભાવેન દુષ્ટમભિષ્યન્દાદીનાં યોનિરિતિ સમ્બન્ધઃ|| ૬||
Adhikarana raktadoShajavikArANAM lakShaNantatra sirovyadhopadeshashca (7) · Śloka 7
તે ચ શીતોષ્ણાસ્નિગ્ધરૂક્ષદ્યૈઃ સર્વદોષપ્રતિપક્ષૈઃ સમ્યગપ્યુપક્રાન્તાઃ સાધ્યા અપિ ન સિદ્ધ્યન્તિ| તે ચ રક્તપ્રકોપજાઃ તસ્માત્તેષ્વત્યુદ્રિક્તરક્તવિસ્રાવણાય યથાસ્વં સિરાં વિદ્ધ્યેત્||૭||
ते च शीतोष्णास्निग्धरूक्षद्यैः सर्वदोषप्रतिपक्षैः सम्यगप्युपक्रान्ताः साध्या अपि न सिद्ध्यन्ति| ते च रक्तप्रकोपजाः तस्मात्तेष्वत्युद्रिक्तरक्तविस्रावणाय यथास्वं सिरां विद्ध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
સર્વદોષપ્રતિપક્ષૈઃ શીતાદિભિઃ સમ્યગુપક્રાન્તાશ્ચિકિત્સિતાઃ સાધ્યલક્ષણયુક્તા અપિ યે ન સિદ્ધ્યન્તિ તે રક્તપ્રકોપજા જ્ઞેયાઃ|| ૭||
Adhikarana sirAvyadhAnarhaH apavAdashca (8) · Śloka 8
ન તુ સ્નેહપીતકૃતપઞ્ચકર્માન્યતમગર્ભિણીસૂતિકાજીર્ણકામલાક્લીબોનષોડશાતીતસપ્તતિવર્ષાભિઘાતાતિસ્રુતરક્તાદુષ્ટરક્તાસ્નિગ્ધાતિસ્નિગ્ધાસ્વિન્નાક્ષેપકપક્ષાઘાતાતિસારચ્છર્દિશ્વાસકાસોદરરક્તપિત્તાર્શઃ પાણ્ડુરોગઃ સર્વાઙ્ગશોફપીડિતાનામ્| ન ચાવ્યધનીયાશ્ચાયન્ત્રિતાનુત્થિતાઃ સિરાઃ ન તિર્યઙ્ ન ચાતિશીરોષ્ણવર્ષવાતાભ્રેષુ| તત્ર સ્નેહપીતાદિષુ સમ્યગ્વિદ્ધા અપિ સિરા ન સ્રવન્ત્યતિસ્રવન્તિ વા સમ્યક્ સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્ય પુનર્દ્રવીભૂતા દોષાઃ શોણિતમનુપ્રવિષ્ટાઃ સમ્યક્ પ્રચ્યવન્તે| ન ત્વેષ નિષેધો વિષસંસૃષ્ટાપસર્ગાત્યયિકવ્યાધિષુ||૮||
न तु स्नेहपीतकृतपञ्चकर्मान्यतमगर्भिणीसूतिकाजीर्णकामलाक्लीबोनषोडशातीतसप्ततिवर्षाभिग़ातातिस्रुतरक्तादुष्टरक्तास्निग्धातिस्निग्धास्विन्नाक्षेपकपक्षाग़ातातिसारच्छर्दिश्वासकासोदररक्तपित्तार्शः पाण्डुरोगः सर्वाङ्गशोफपीडितानाम्| न चाव्यधनीयाश्चायन्त्रितानुत्थिताः सिराः न तिर्यङ् न चातिशीरोष्णवर्षवाताभ्रेषु| तत्र स्नेहपीतादिषु सम्यग्विद्धा अपि सिरा न स्रवन्त्यतिस्रवन्ति वा सम्यक् स्निग्धस्विन्नस्य पुनर्द्रवीभूता दोषाः शोणितमनुप्रविष्टाः सम्यक् प्रच्यवन्ते| न त्वेष निषेधो विषसंसृष्टापसर्गात्ययिकव्याधिषु||८||
🔊 Audio coming soon
ન તુ સ્નેહપીતાદીનામ્ સિરાં વિધ્યેદિતિ સમ્બન્ધઃ| સિરાં અવ્યધનીયત્વેન પઠિતાં ન વિધ્યેત્| ઉત્થિતા અભ્યાહનનાદિના દૃશ્યન્તે| સુબોધમ્|| ૮||
Adhikarana pratirogaM vyadhyasirAnirdeshaH (9) · Śloka 9
પ્રતિરોગં તુ વ્યધં પ્રતિ વિભાગઃ| શિરોનેત્રરોગેષુ લાલાટ્યામુપનાસ્યામપાઙ્ગ્યં વા| કર્ણરોગેષુ પરિતઃ કર્ણૌ| નાસારોગેષુ નાસાગ્રે| પ્રતિશ્યાયે તુ નાસાલલાટસ્થાઃ| મુખરોગેષુ જિહ્વૌષ્ઠહનુતાલુગાઃ| જત્રૂર્ધ્વગ્રન્થિષુ ગ્રીવાકર્ણશઙ્ખમૂર્ધગાઃ| અપસ્મારે હનુસન્ધિમધ્યગાઃ| ઉન્માદે તૂરોઽપાઙ્ગલલાટગાઃ| વિદ્રધૌ પા્શ્વશૂલે ચ પાર્શ્વકક્ષાસ્તનાન્તરસ્થાઃ| ચતુર્થકે સ્કન્ધાધોગતામન્યતરપાર્શ્વશ્રયામ્| તૃતીયકેંઽસયોરન્તરે ત્રિકસન્ધિમધ્યગતામ્| પ્રવાહિકાયાં શૂલિન્યાં શ્રોણ્યાઃ સમન્તાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે નિર્વૃત્તોપદંશશુક્રવ્યાપત્સુ મેઢ્રે| ગલગણ્ડ ઊરુમૂલસંશ્રિતામ્| ગૃધ્રસ્યાં જાનુસન્ધેરુપર્યધો વા ચતુરઙ્ગુલે| અપચ્યામિન્દ્રબસ્તેરધસ્તાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે| ક્રોષ્ટુકશીર્ષે સક્થિવાતરુજાસુ ચ ગુલ્ફસ્યોપરિષ્ટાચ્ચતુરઙ્ગુલે| શ્લીપદેષુ યથાસ્વં વક્ષ્યતે| દાહહર્ષચિપ્પવાતશોણિતવાતકણ્ટકવિદારિકાપાદદારીપ્રભૃતિષુ પાદરોગેષુ ક્ષિપ્રમર્મણ ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે| એતેનેતરસક્થિબાહૂ વ્યાખ્યાતૌ| વિશેષતસ્તુ વામભાગાભ્યન્તરતો બાહુમધ્યે પ્લીહોદરે| એવમેવ દક્ષિણે બાહૌ યકૃદાખ્યે| તથા કાસશ્વાસયોરપ્યાદિશન્તિ| ગૃધ્રસ્યામિવ વિશ્વાચ્યમ્| બાહુશોષાપબાહુકયોરપ્યેકે| અદૃશ્યમાનાસુ ત્વેતાસ્વતિવૃદ્ધસ્ય વ્યાધેરન્યવ્યાધ્યુક્તાનામાપિ યથાસન્નં વ્યધઃ||૯||
प्रतिरोगं तु व्यधं प्रति विभागः| शिरोनेत्ररोगेषु लालाट्यामुपनास्यामपाङ्ग्यं वा| कर्णरोगेषु परितः कर्णौ| नासारोगेषु नासाग्रे| प्रतिश्याये तु नासाललाटस्थाः| मुख़रोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्ख़मूर्धगाः| अपस्मारे हनुसन्धिमध्यगाः| उन्मादे तूरोऽपाङ्गललाटगाः| विद्रधौ पाऱ्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरस्थाः| चतुर्थके स्कन्धाधोगतामन्यतरपार्श्वश्रयाम्| तृतीयकेंऽसयोरन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगताम्| प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोण्याः समन्ताद् द्व्यङ्गुले निर्वृत्तोपदंशशुक्रव्यापत्सु मेढ्रे| गलगण्ड ऊरुमूलसंश्रिताम्| गृध्रस्यां जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले| अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले| क्रोष्टुकशीर्षे सक्थिवातरुजासु च गुल्फस्योपरिष्टाच्चतुरङ्गुले| श्लीपदेषु यथास्वं वक्ष्यते| दाहहर्षचिप्पवातशोणितवातकण्टकविदारिकापाददारीप्रभृतिषु पादरोगेषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले| एतेनेतरसक्थिबाहू व्याख़्यातौ| विशेषतस्तु वामभागाभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीहोदरे| एवमेव दक्षिणे बाहौ यकृदाख़्ये| तथा कासश्वासयोरप्यादिशन्ति| गृध्रस्यामिव विश्वाच्यम्| बाहुशोषापबाहुकयोरप्येके| अदृश्यमानासु त्वेतास्वतिवृद्धस्य व्याधेरन्यव्याध्युक्तानामापि यथासन्नं व्यधः||९||
🔊 Audio coming soon
પ્રતિરોગં તુ વ્યધનવિભાગૌચ્યત ઇતિ વાક્યશેષઃ| તત્ર શિરોરોગેષુ નેત્રરોગેષુ ચ નેત્રરોગવિશેષનૈકટ્યાપેક્ષયાપાઙ્ગયાદ્યન્યતમાં વ્યધયેત્| અપાઙ્ગે ભવા અપાઙ્ગ્યા| ઉપનાસ્યા નાસાસમીપસ્થા| ચતુર્થકે જ્વરે સ્કન્ધસ્યાધોગતાનાં મધ્યાદન્યતરસ્ય પાર્શ્વાશ્રયામ્| પ્રવાહિકા નિસ્તાનિકા| શૂલિની શૂલમિશ્રા| ઉપદંશો મેઢ્રરોગો ગુહ્યરોગેષુ વક્ષ્માણઃ| અપચી ગણ્ડમાલા| ઇન્દ્રબસ્તિર્નામ જઙ્ઘામધ્યે મર્મ| કોષ્ટુકશીર્ષે નામ જાનુમધ્યે રોગઃ| યથૈવૈકસ્મિન્સક્થિનિ બાહૌ ચ તદ્વદપરસ્મિન્નપિ| કાસશ્વાસયોરપિ બાહુસિરામિત્યેવમાદિશ્યન્ત્યાચાર્યાઃ| યસ્મિન્ વ્યાધૌ સિરા ઉક્ત સા યદિ ન દૃશ્યતે તદા અન્યવ્યાધ્યુક્તા અપિ તન્નિકટે વ્યધનીયા|| ૯||
Adhikarana sirAvyadhAtprAgupakalpanIyam (10) · Śloka 10
પ્રાગેવ ચોપકલ્પયેચ્છયનાસનોદકુમ્ભવસ્ત્રપટ્ટાદિ| તથા યથાલાભં ચ તગરૈલાશીતશિવકુષ્ઠપાઠાવિડઙ્ગભદ્રદારુત્રિકટુકાગારધૂમહરિદ્રાર્કાઙ્કુરનક્તમાલચૂર્ણમ્-અસૃક્સ્ત્રાવણાય| અસૃક્સ્થાપનાય ચ લોધ્રમધુકપ્રિયઙ્ગુપત્તઙ્ગગૈરિકરસાઞ્જનશાલ્મલીશઙ્ખયવગોધૂમમાષચૂર્ણમ્| વટાશ્વત્થાશ્વકર્ણપલાશબિભીતકસર્જાર્જુનધન્વનધાતકીસાલસારારિમેદતિન્દુકત્વગઙ્કુરનિર્યાસ-શ્રીવેષ્ટકમૃત્કપાલમૃણાલાઞ્જનચૂર્ણમ્| ક્ષૌમમષીલાક્ષાસમુદ્રફેનચૂર્ણં વા| તથાન્યચ્ચાતિસ્રુતરક્તવ્યાપત્પ્રતીકારોપકરણમ્| સજ્જોપકરણે હિ વૈદ્યો ન મોહમાપ્નોતિ||૧૦||
प्रागेव चोपकल्पयेच्छयनासनोदकुम्भवस्त्रपट्टादि| तथा यथालाभं च तगरैलाशीतशिवकुष्ठपाठाविडङ्गभद्रदारुत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालचूर्णम्-असृक्स्त्रावणाय| असृक्स्थापनाय च लोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशाल्मलीशङ्ख़यवगोधूममाषचूर्णम्| वटाश्वत्थाश्वकर्णपलाशबिभीतकसर्जार्जुनधन्वनधातकीसालसारारिमेदतिन्दुकत्वगङ्कुरनिर्यास-श्रीवेष्टकमृत्कपालमृणालाञ्जनचूर्णम्| क्षौममषीलाक्षासमुद्रफेनचूर्णं वा| तथान्यच्चातिस्रुतरक्तव्यापत्प्रतीकारोपकरणम्| सज्जोपकरणे हि वैद्यो न मोहमाप्नोति||१०||
🔊 Audio coming soon
તત્ર સિરાવ્યધે પ્રાક્ પ્રથમમેવ શયનાદિકમુપકલ્પયેત્| અસૃક્સ્રાવણાય ચ તગરાદીનાં યથાલાભમ્ ચૂર્ણમુપકલ્પયેત્| અતિપ્રવૃત્તસ્ય ચ રક્તસ્ય સ્થાપનાય સ્તમ્ભનાય લોધ્રાદીનાં ચૂર્ણમતિસ્રુતરયતવ્યાધ્યુપકરણં ચ| સુબોધમન્યત્|| ૧૦||
Adhikarana sirAvyadhavidhiH (11) · Śloka 11
અથ કૃતસ્વસ્ત્યયનમાતુરં વ્યાધિબલસાત્મ્યાદ્યવેક્ષ્ય સ્નિગ્ધં જાઙ્ગલરસં યવાગૂં વા પાયયિત્વ મુહૂર્તમાત્રમાશ્વાસિતં પૂર્વા~હ્ણેઽપરાહ્ણે વાઙ્ગારતાપોષ્ણબાષ્પાન્યતરેણ સ્વિન્નં જાનૂચ્છ્રિતે મૃદાવાસને જાનુનિહિતકૂર્પરં સમસ્થિતપાદં પ્રત્યાદિત્યમુપવેશયેત્| કેશાન્તે ચ પ્લોતચર્મવલ્કલપટ્ટાન્યતમેન બધ્નીયાત્| તતશ્ચાયતેન વસ્ત્રાઙ્ગષ્ઠગર્ભેણ મુષ્ટિદ્વયેનાતુરો યથાસ્વં મન્યે નિપીડયેદ્દન્તૈશ્ચ દન્તાન્| ગણ્ડૌ ચાધ્માપયેત્| પુરુષશ્ચૈનં પૃષ્ઠતો વસ્ત્રકૃકાટિકાન્તરન્યસ્તવામપ્રદેશિનીકો નાતિગાઢં ગ્રીવાયાં પરિક્ષિપ્ય વેષ્ટયન્ વસ્ત્રં પ્રાણાનબાધમાનો યન્ત્રયેદિત્યેષોઽન્તર્મુખવર્જ્યાનાં સિરાણાં વ્યધને યન્ત્રવિધિઃ| તતશ્ચાસ્ય વૈદ્યોઽઙ્ગુષ્ઠનિષ્ટબ્ધયા મધ્યમાઙ્ગુલ્યા સિરાં તાડયેત્| ઉત્થિતાઞ્ચ સ્પન્દમાનાં સ્પર્શદાં વાભિલક્ષ્ય વામહસ્તેન કુઠારિકામૂર્ધ્વદણ્ડાં કૃત્વા સિરામધ્યે ન્યસ્ય લક્ષયિત્વા ચ તથૈવ ચ મધ્યમાઙ્ગુલ્યા તાડયેદઙ્ગુષ્ઠોદરેણ વા પીડયેત્| ગૂઢબહલત્વક્ પ્રતિચ્છાન્નાયામઙ્ગુષ્ઠપીડાનાદુન્નમનમુપલક્ષયેત્| ઉત્કસનેન ક્રોધસંરમ્ભેણ ચાપૂર્યન્તે સિરાઃ||૧૧||
अथ कृतस्वस्त्ययनमातुरं व्याधिबलसात्म्याद्यवेक्ष्य स्निग्धं जाङ्गलरसं यवागूं वा पाययित्व मुहूर्तमात्रमाश्वासितं पूर्वा~ह्णेऽपराह्णे वाङ्गारतापोष्णबाष्पान्यतरेण स्विन्नं जानूच्छ्रिते मृदावासने जानुनिहितकूर्परं समस्थितपादं प्रत्यादित्यमुपवेशयेत्| केशान्ते च प्लोतचर्मवल्कलपट्टान्यतमेन बध्नीयात्| ततश्चायतेन वस्त्राङ्गष्ठगर्भेण मुष्टिद्वयेनातुरो यथास्वं मन्ये निपीडयेद्दन्तैश्च दन्तान्| गण्डौ चाध्मापयेत्| पुरुषश्चैनं पृष्ठतो वस्त्रकृकाटिकान्तरन्यस्तवामप्रदेशिनीको नातिगाढं ग्रीवायां परिक्षिप्य वेष्टयन् वस्त्रं प्राणानबाधमानो यन्त्रयेदित्येषोऽन्तर्मुख़वर्ज्यानां सिराणां व्यधने यन्त्रविधिः| ततश्चास्य वैद्योऽङ्गुष्ठनिष्टब्धया मध्यमाङ्गुल्या सिरां ताडयेत्| उत्थिताञ्च स्पन्दमानां स्पर्शदां वाभिलक्ष्य वामहस्तेन कुठारिकामूर्ध्वदण्डां कृत्वा सिरामध्ये न्यस्य लक्षयित्वा च तथैव च मध्यमाङ्गुल्या ताडयेदङ्गुष्ठोदरेण वा पीडयेत्| गूढबहलत्वक् प्रतिच्छान्नायामङ्गुष्ठपीडानादुन्नमनमुपलक्षयेत्| उत्कसनेन क्रोधसंरम्भेण चापूर्यन्ते सिराः||११||
🔊 Audio coming soon
અથેત્યાદિ સુબોધમ્| પ્રત્યાદિત્યમાદિત્યાભિમુખમિત્યર્થઃ| યથાસ્વમિતિ દક્ષિણેન મુષ્ટિના દક્ષિણાં મન્યામ્| વામેન ચ વામામ્| અન્યશ્ચ પુરુષ એનમાતુરં પૃષ્ઠત આતુરગ્રીવાયાં વસ્ત્રંપરિવેષ્ટ્ય આતુરકૃકાટિકાયા વસ્ત્રસ્ય ચ મધ્યે આત્મીયાં પ્રદેશિનીમઙ્ગુલિં કૃત્વા યન્ત્રયેદિતિ સમ્બન્ધઃ| ન ત્વેવમન્તર્મુખસિરાણામન્તર્મુખં જિહ્વાદન્તાદિ| સ્પર્શનં દદાતીતિ ચેતયતીતિ સ્પર્શદા| ઉત્કસનં કણ્ઠં નિષ્પીડ્ય કસનમ્|| ૧૧||
Adhikarana vishiShTasirAvyadhanArthaM yantraNAdinirdeshaH (12) · Śloka 12
અઙ્ગુષ્ઠેન તુ નાસાગ્રમુન્નમય્ય વ્રીહિમુખેનોપનાસિકાં વિધ્યેત્| ઉન્નમિતવિદષ્ટાગ્રજિહ્વસ્યાધોજિહ્વાયાઃ| વિવૃતાસ્યસ્ય તાલુનિ દન્તમૂલે ચ| ગ્રીવાસિરાસુ સ્તનયોરુપરિ યન્ત્રયેત્| ઉદરોરસોઃ પ્રસારિતોરસ્કસ્યોન્નમિતશિરસઃ| બાહુભ્યામવલમ્બમાનસ્ય પાર્શ્વયોઃ| ઉન્નતમેઢ્રસ્ય મેઢ્રે| શ્રોણિપૃષ્ઠસ્કન્ધેષૂન્નમિતપૃષ્ઠસ્યાવાક્શિરસ ઉપવિષ્ટસ્ય| વિશ્વાચીગૃધ્રસ્યોરનાકુઞ્ચિતે કૂર્પરે જાનુનિ વા સુખોપવિષ્ટસ્ય ગૂઢાઙ્ગુષ્ઠબદ્ધમુષ્ટેર્વ્યધનીયપ્રદેશસ્યોપરિ ચતુરઙ્ગુલે પ્લોતાદ્યન્યતમેન ચ બધ્વા હસ્તસિરામ્| એવમેકપાદં સુસંસ્થિતં સ્થાપયિત્વાઽન્યપાદમીષત્સઙ્કુચિતં તસ્યોપરિ નિધાય જાનુસન્ધેરધો હસ્તાભ્યામાગુલ્ફં નિપીડ્ય પૂર્વવદ્બધ્વા પાદસિરાં વિધ્યેત્| તત્ર તત્ર ચ તૈસ્તેરુપાયૈર્વિકલ્પ્ય યન્ત્રયેત્||૧૨||
अङ्गुष्ठेन तु नासाग्रमुन्नमय्य व्रीहिमुख़ेनोपनासिकां विध्येत्| उन्नमितविदष्टाग्रजिह्वस्याधोजिह्वायाः| विवृतास्यस्य तालुनि दन्तमूले च| ग्रीवासिरासु स्तनयोरुपरि यन्त्रयेत्| उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नमितशिरसः| बाहुभ्यामवलम्बमानस्य पार्श्वयोः| उन्नतमेढ्रस्य मेढ्रे| श्रोणिपृष्ठस्कन्धेषून्नमितपृष्ठस्यावाक्शिरस उपविष्टस्य| विश्वाचीगृध्रस्योरनाकुञ्चिते कूर्परे जानुनि वा सुख़ोपविष्टस्य गूढाङ्गुष्ठबद्धमुष्टेर्व्यधनीयप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोताद्यन्यतमेन च बध्वा हस्तसिराम्| एवमेकपादं सुसंस्थितं स्थापयित्वाऽन्यपादमीषत्सङ्कुचितं तस्योपरि निधाय जानुसन्धेरधो हस्ताभ्यामागुल्फं निपीड्य पूर्ववद्बध्वा पादसिरां विध्येत्| तत्र तत्र च तैस्तेरुपायैर्विकल्प्य यन्त्रयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
જિહ્વા વિદષ્ટા ઊર્ધ્વમુત્ક્ષિપ્યાન્તર્ગ્રહણેન ગલે નીતા| બાહુભ્યામવલમ્બમાનસ્યોર્ધ્વબાહોર્વૃક્ષશાખાદાવેવં હિ પાર્શ્વસિરા સ્ફુટીભવતિ| તત્ર તત્ર તાસુ તાસુ ચ સિરાસુ યન્ત્રણં સ્વબુદ્ધ્યા પરિકલ્પયેત્|| ૧૨||
Adhikarana sthAnavisheSheNa shastravisheShaH shAstrapAtanamaryAdA ca (13) · Śloka 13
તત્ર માંસલેષ્વવકાશેષુ યવમાત્રં વ્રીહિમુખેન| અતોઽન્યથાર્ધયવમાત્રં વ્રીહિમાત્રં વા અસ્થ્નામુપરિ કુઠારિકયાર્ધયવમાત્રમ્| સર્વત્ર ચાનુત્તનાવગાઢમૃજ્વસઙ્કીર્ણં મર્માદ્યનુપઘાતિસિરામધ્યે શસ્ત્રમાશુ પાતયેત્||૧૩||
तत्र मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं व्रीहिमुख़ेन| अतोऽन्यथार्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा अस्थ्नामुपरि कुठारिकयार्धयवमात्रम्| सर्वत्र चानुत्तनावगाढमृज्वसङ्कीर्णं मर्माद्यनुपग़ातिसिरामध्ये शस्त्रमाशु पातयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
તત્ર માંસલેષ્વિત્યાદિના પ્રદેશવિશેષેણ શસ્ત્રવિશેષાણામુપયોગં દર્શયતિ| સુબોધમ્| દુઃખં ધાર્યતે દુઃખેન રોદ્ધું શક્યત ઇત્યર્થઃ|| ૧૩||
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (14) · Śloka 14
એકપ્રહારાભિહતા ધારયા યા સ્રવેદસૃક્| મુહૂર્તરુદ્ધા તિષ્ઠેચ્ચ સમ્યગ્વિદ્ધેતિ તાં વિદુઃ|૧૪|
एकप्रहाराभिहता धारया या स्रवेदसृक्| मुहूर्तरुद्धा तिष्ठेच्च सम्यग्विद्धेति तां विदुः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadurviddhAtividdhalakShaNAni (14) · Śloka 14
અલ્પકાલં વહત્યલ્પં દુર્વિદ્ધા તૈલચૂર્ણનૈઃ| સશબ્દમતિવિદ્ધા તુ સ્રવેદ્ દુઃખેન ધાર્યતે|૧૪|
अल्पकालं वहत्यल्पं दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद् दुःख़ेन धार्यते|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhAnAmapyavahanakAraNAni tatropAyAshca (14) · Śloka 14
સમ્યગ્વિદ્ધાનામપિ ચ સિરાણાવહનકારણાનિ મૂર્ચ્છાં ભયં યન્ત્રશૈથિલ્યમતિગાઢત્વમત્યાશિતતા ક્ષામત્વં કુણ્ઠશસ્ત્રવ્યધો મૂત્રિતોચ્ચારિતત્વં દુઃસ્વિન્નતા કફાવૃતવ્રણદ્વારતા ચેતિ| અથાપ્રવૃત્તિકારણં અથાસ્વમુપલક્ષ્ય પ્રતિકુર્યાત્| તગરાદિચૂર્ણેન ચ તૈલલવણપ્રગાઢેન સિરામુખમવચૂર્ણયેત્| પૃષ્ઠમધ્યે ચાતુરં પીડયેત્| એવં સાધુ વહતિ|૧૪|
सम्यग्विद्धानामपि च सिराणावहनकारणानि मूर्च्छां भयं यन्त्रशैथिल्यमतिगाढत्वमत्याशितता क्षामत्वं कुण्ठशस्त्रव्यधो मूत्रितोच्चारितत्वं दुःस्विन्नता कफावृतव्रणद्वारता चेति| अथाप्रवृत्तिकारणं अथास्वमुपलक्ष्य प्रतिकुर्यात्| तगरादिचूर्णेन च तैललवणप्रगाढेन सिरामुख़मवचूर्णयेत्| पृष्ठमध्ये चातुरं पीडयेत्| एवं साधु वहति|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpravRutte upacArAH (14) · Śloka 14
સમ્યક્પ્રવૃત્તે કફાનિલોપશમનરક્તાચ્છેદનાર્થમુષ્ણલવણતૈલબિન્દુભિઃ સિરામુખં સિઞ્ચેત્|૧૪|
सम्यक्प्रवृत्ते कफानिलोपशमनरक्ताच्छेदनार्थमुष्णलवणतैलबिन्दुभिः सिरामुख़ं सिञ्चेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktameva sravecCuddhantu svayaM tiShThet (14) · Śloka 14
અગ્રે સ્રવતિ દુષ્ટાસ્રં કુસુમ્ભાદિવ પીતિકા| સમ્યક્ સ્રુત્વા સ્વયં તિષ્ઠેચ્છુદ્ધન્તદિતિ નાહરેત્|૧૪|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धन्तदिति नाहरेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvasamaye mUrcCAyAM pratikAraH (14) · Śloka 14
યસ્ય તુ સ્રવતિ રક્તે મૂર્ચ્છા જાયતે તસ્ય વિમુચ્ય યન્ત્રં શીતસલિલ્દ્રપાણિસ્પર્શેન વ્યજનવાયુના શ્રોત્રસુખેન વચસા સમાશ્વાસયન્નુપશમય્ય મૂર્ચ્છાં પુનઃ સ્રાવયેત્| પુનમૂર્ચ્છત્યપરેદ્યુસ્ત્ર્યહેઽપિ વા||૧૪||
यस्य तु स्रवति रक्ते मूर्च्छा जायते तस्य विमुच्य यन्त्रं शीतसलिलऱ्द्रपाणिस्पर्शेन व्यजनवायुना श्रोत्रसुख़ेन वचसा समाश्वासयन्नुपशमय्य मूर्च्छां पुनः स्रावयेत्| पुनमूर्च्छत्यपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||१४||
🔊 Audio coming soon
સમ્યગ્વિદ્ધા અપિ સિરા મૂર્ચ્છાદિભિઃ કારણૈ રક્તં ન વહતિ| મૂત્રતોચ્ચારિતત્વં મૂત્રોચ્છારિતવેગપ્રાપ્તિઃ| સુબોધમન્યત્|| ૧૪||
Adhikarana rudhirAvasecanapramANam (15) · Śloka 15
પરમં તુ રુધિરાવસેચનપ્રમાણં પ્રસ્થઃ| અતોઽન્યથા વ્યાધિદેહર્તુબલમપેક્ષેત||૧૫||
परमं तु रुधिरावसेचनप्रमाणं प्रस्थः| अतोऽन्यथा व्याधिदेहर्तुबलमपेक्षेत||१५||
🔊 Audio coming soon
કેચિત્ પઠન્તિ- વમને ચ વિરેકે ચ તથા શોણિતમોક્ષણે| સાર્ધત્રયોદશપલં પ્રસ્થમાહુર્મનીષિણઃ|| ઇતિ| વ્યાધ્યાદિબલાપેક્ષયા સ્તોકં બહુ વા રક્તં સ્રાવયેત્|| ૧૫||
Adhikarana srutaraktasya varNAdiBedaiH parIkShaNaM vAtAdiduShTaraktalakShaNa~jca (16) · Śloka 16
તત્ર ફેનિલમરુણં શ્યાવમચ્છં રૂક્ષમસ્કન્દિ કષાયાનુરસં લોહગન્ધિ વેગસ્રાવિ શીતઞ્ચ રક્તં વાતાત્| ગૃહધૂમાઞ્જનોદકકૃષ્ણં પીતં હરિતં વિસ્રં મત્સ્યગન્ધિ કટુત્વાન્મક્ષિકાઽનિષ્ટમૌષ્ણ્યાદસ્કન્દિ સચન્દ્રકં ગોમૂત્રાભં ચ પિત્તાત્| કોવિદારપુષ્પગૈરિકોદકપાણ્ડુશીતં સ્નિગ્ધં સ્કન્દિ ઘનં પિચ્છિલં તન્તુમદબ્રણદ્વારાવસાદિ લવણરસં વસાગન્ધિ ચ કફાત્| દ્વન્દ્વસઙ્કીર્ણં સંસર્ગાત્| કંસનીલમાવિલં દુર્ગન્ધઞ્ચ સન્નિપાતાત્| શુદ્ધમુક્તં પ્રાક્||૧૬||
तत्र फेनिलमरुणं श्यावमच्छं रूक्षमस्कन्दि कषायानुरसं लोहगन्धि वेगस्रावि शीतञ्च रक्तं वातात्| गृहधूमाञ्जनोदककृष्णं पीतं हरितं विस्रं मत्स्यगन्धि कटुत्वान्मक्षिकाऽनिष्टमौष्ण्यादस्कन्दि सचन्द्रकं गोमूत्राभं च पित्तात्| कोविदारपुष्पगैरिकोदकपाण्डुशीतं स्निग्धं स्कन्दि ग़नं पिच्छिलं तन्तुमदब्रणद्वारावसादि लवणरसं वसागन्धि च कफात्| द्वन्द्वसङ्कीर्णं संसर्गात्| कंसनीलमाविलं दुर्गन्धञ्च सन्निपातात्| शुद्धमुक्तं प्राक्||१६||
🔊 Audio coming soon
તત્ર વાતદુષ્ટં રક્તં ફેનિલત્વાદિયુક્તં ભવતિ| અસ્કન્દિ ન તુ સ્ત્યાનીભવતિ| પિત્તદુષ્ટં ગૃહધૂમાદિવર્ણાદિયુક્તં ભવતિ| તદપ્યૌષ્ણ્યાદસ્કન્દિ| કફદુષ્ટં કોવિદારપુષ્પપાણ્ડુત્વાદિના યુક્તં ભવતિ| એવં મિશ્રણાદિના લક્ષણેન દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્વા દુષ્ટં વિદ્યાત્| સન્નિપાતેન તુ કંસનીલત્વાદિવિશેષઃ| શુદ્ધં પ્રાગસ્મિન્નેવાધ્યાય ઉક્તમ્|| ૧૬||
Adhikarana raktasrAvaNottaravidhiH (17) · Śloka 17
તતઃ સ્રુતરક્તસ્ય વ્યધમનુલોમમઙ્ગુષ્ઠેનોપરુધ્ય શનૈઃ શનૈર્યન્ત્રમપનીયાશ્વાસયેત્| સતૈલં ચ પ્લોતં સિરામુખે દત્વા બધ્નીયાત્| સંવેશયેચ્ચૈનમ્||૧૭||
ततः स्रुतरक्तस्य व्यधमनुलोममङ्गुष्ठेनोपरुध्य शनैः शनैर्यन्त्रमपनीयाश्वासयेत्| सतैलं च प्लोतं सिरामुख़े दत्वा बध्नीयात्| संवेशयेच्चैनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
પ્લોતં ચૈલખણ્ડમ્|| ૧૭||
Adhikarana atiShThati rakte upacArAH (19) · Śloka 19
અતિષ્ઠતિ તુ રક્તે સિરામુખં સન્ધાતું પૂર્વોક્તૈશ્ચૂર્ણૈરવચૂર્ણ્યાઙ્ગુલ્યગ્રેણ પીડયેત્| શાલ્મલ્યુપોદકાં પિચ્છાં વા વ્રણમુખે દત્વા ગાઢં બધ્નીયાત્| મધૂચ્છિષ્ટપ્રલિપ્તં વા પટ્ટમ્| શીતામ્બુનાવસિઞ્ચેત્| શીતમધુરકષાયાન્નપાનસેકપ્રદેહપ્રવાતવેશ્મભિર્વા સ્કન્દનાયોપચરેત્| પદ્મકાદિક્વાથં શર્કરામધુમધુરં ક્ષીરમિક્ષુરસમેણહરિણાજોરભ્રમહિષવરાહાણામન્યતમસ્ય સિરાં વિદ્ધ્વા રુધિરમામં ઘૃતભૃષ્ટં વા પાનં દદ્યાત્| તેનૈવ વા દર્ભપાદમૃદિતેનાનુવાસયેત્| સ્નિગ્ધૈશ્ચ યૂષરસૈર્ભોજયેત્| વ્યધાદનન્તરં વા પુનસ્તામેવ સિરાં વિધ્યેત્| સર્વથા ચાનવતિષ્ઠમાને પાચનાય ક્ષારં દદ્યાત્| સઙ્કોચયિઉતં વા સિરામુખં તપ્તશલાકયા દહેત્| ન ચ ક્ષણમપ્યુપેક્ષેત| ક્ષીણરક્તસ્ય હિ વાયુર્મર્મણ્યુપસંગૃહ્ય મૂર્ચ્છાસંજ્ઞાનાશશિરઃકમ્પભ્રમમન્યાસ્તમ્ભાપતાનકહનુભ્રંશહિધ્મા-પાણ્ડુત્વબાધિર્યધાતુક્ષયાક્ષેપકાદીન્ કરોતિ મરણં વા|૧૯|
अतिष्ठति तु रक्ते सिरामुख़ं सन्धातुं पूर्वोक्तैश्चूर्णैरवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेण पीडयेत्| शाल्मल्युपोदकां पिच्छां वा व्रणमुख़े दत्वा गाढं बध्नीयात्| मधूच्छिष्टप्रलिप्तं वा पट्टम्| शीताम्बुनावसिञ्चेत्| शीतमधुरकषायान्नपानसेकप्रदेहप्रवातवेश्मभिर्वा स्कन्दनायोपचरेत्| पद्मकादिक्वाथं शर्करामधुमधुरं क्षीरमिक्षुरसमेणहरिणाजोरभ्रमहिषवराहाणामन्यतमस्य सिरां विद्ध्वा रुधिरमामं ग़ृतभृष्टं वा पानं दद्यात्| तेनैव वा दर्भपादमृदितेनानुवासयेत्| स्निग्धैश्च यूषरसैर्भोजयेत्| व्यधादनन्तरं वा पुनस्तामेव सिरां विध्येत्| सर्वथा चानवतिष्ठमाने पाचनाय क्षारं दद्यात्| सङ्कोचयिउतं वा सिरामुख़ं तप्तशलाकया दहेत्| न च क्षणमप्युपेक्षेत| क्षीणरक्तस्य हि वायुर्मर्मण्युपसंगृह्य मूर्च्छासंज्ञानाशशिरःकम्पभ्रममन्यास्तम्भापतानकहनुभ्रंशहिध्मा-पाण्डुत्वबाधिर्यधातुक्षयाक्षेपकादीन् करोति मरणं वा|१९|
🔊 Audio coming soon
રક્તે અતિષ્ઠિતિ અરુધ્યતિ પૂર્વોક્તૈશ્ચૂર્ણૈસ્તગરાદિભિઃ| શાલ્મલ્યુપોદકયોરન્તઃપિચ્છૈવ પિચ્છા ભવતિ| મધૂચ્છિષ્ટં સિક્થકમ્| રક્તસ્કન્દનાય સ્ત્યાનત્વાય શીતાદિભિરુપચરેત્| અથવાતિસ્રુતરક્તસ્ય એણાદિકસ્ય રુધિરમામં તત્કાલસ્રુતં પાનાય દદ્યાત્| પદ્મકાદિક્વાથમિક્ષુરસં ક્ષીરં વા| વ્યધાદનન્તરં વ્યધનસ્ય પશ્ચિમે ભાગે પુનર્વ્યધયેત્| સુબોધમન્યત્|| ૧૯||
Adhikarana raktasrAvaNAnantaraM yuktyA bRuMhaNaM deyam (19) · Śloka 19
પ્રાણઃ પ્રાણભૃતાં રક્તં તત્ક્ષયાત્ક્ષીયતેઽનલઃ| વર્ધતે ચાનિલસ્તસ્માદ્યુક્ત્યા બૃંહણમાચરેત્|૧૯|
प्राणः प्राणभृतां रक्तं तत्क्षयात्क्षीयतेऽनलः| वर्धते चानिलस्तस्माद्युक्त्या बृंहणमाचरेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvyadhananiyamAH (19) · Śloka 19
અશુદ્ધન્તુ રક્તમપરાહ્ણેઽન્યેદ્યુર્વા પુનઃ સ્રાવયેત્| તતોઽપિ શેષં સર્વથા વાપ્યવિસ્રાવ્યરક્તસ્ય શીતસેકપ્રદેહવિરેકોપવાસસ્નિગ્ધમધુરાન્નપાનૈઃ પ્રસાદયેત્| માસમાત્રં વા સ્નેહાદિભિરુપચર્ય પુનર્વિધ્યેત્|૧૯|
अशुद्धन्तु रक्तमपराह्णेऽन्येद्युर्वा पुनः स्रावयेत्| ततोऽपि शेषं सर्वथा वाप्यविस्राव्यरक्तस्य शीतसेकप्रदेहविरेकोपवासस्निग्धमधुरान्नपानैः प्रसादयेत्| मासमात्रं वा स्नेहादिभिरुपचर्य पुनर्विध्येत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavyApatpratikAraH (19) · Śloka 19
દુર્વ્યધાતિવ્યધકુટિતતિર્યગ્વ્યધાદેર્વ્યધદોષાદ્ વ્યાપદો યાઃ સ્યુસ્તાઃ યથાસ્વં સાધયેદિતિ||૧૯||
दुर्व्यधातिव्यधकुटिततिर्यग्व्यधादेर्व्यधदोषाद् व्यापदो याः स्युस्ताः यथास्वं साधयेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
અન્યેદ્યુર્દ્વિતીયેઽહ્નિ| તતોઽપિ પુનર્વિસ્રાવિતાદપિ શીતૈઃ સેકાદિભિઃ પ્રસાદયેત્| અવિસ્રાવ્યરક્તસ્ય ગર્ભિણ્યાદેરેવમેવ પ્રસાદયેત્| અશુદ્ધે રક્તે માસમાત્રેણ પુનસ્સિરાં વિધ્યેત્| વ્યધદોષાચ્ચ વ્યાધીનાં સ્વં સ્વં ચિકિત્સિતં યોજ્યમ્|| ૧૯||
Adhikarana pathyapAlanamaryAdA (20) · Śloka 20
ભવતિ ચાત્ર- ઉન્માર્ગગા યન્ત્રનિપીડનેન સ્વસ્થાનમાયાન્તિ પુનર્ન યાવત્| દોષાઃ પ્રદુષ્ટા રુધિરં પ્રપન્નાસ્તાવિદ્ધતાહારવિહારભાક્ સ્યાત્||૨૦||
भवति चात्र- उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास्ताविद्धताहारविहारभाक् स्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
ભવતિ ચાત્રેતિ તન્ત્રરીતિઃ| દોષા વાતાદયો યન્ત્રપીડનેન સ્વમાર્ગેભ્ય ઉન્માર્ગં ગતાઃ પુનર્યાવત્ સ્વં સ્થાનં ન યાન્તિ તાવદ્ધિતાહારવિહારભાક્ સ્યાદિતિ સમ્બન્ધઃ|| ૨૦||
Adhikarana pathyanirdeshaH (21) · Śloka 21
નાતયુષ્ણશીતં લઘુ દીપનીયં રક્તેઽપનીતે હિતમન્નપાનમ્| તદા શરીરં હ્યનવસ્થૈતાસૃગગ્નિર્વિશેષાદિતિ રક્ષિતવ્યઃ||૨૧||
नातयुष्णशीतं लग़ु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थैतासृगग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||२१||
🔊 Audio coming soon
રક્તેઽપનીતે નાત્યુષ્ણત્વાદિયુક્તમન્નપાનં હિતમ્| તતસ્તસ્મિન્ કાલે રક્ષિતવ્યઃ પુરુષો યતસ્તદા શરીરમનવસ્થિતાસૃગનવસ્થિતોઽગ્નિશ્ચ ભવતિ|| ૨૧||
Adhikarana vishuddharaktapuruShalakShaNam (3) · Śloka 3
પ્રસન્નવર્ણેન્દ્રિયમિન્દ્રિયાર્થાનિચ્છન્તમવ્યાહતપક્તૃવેગમ્| સુખાન્વિતં પુષ્ટિબલોપપન્નં વિશુદ્ધરક્તં પુરુષં વદન્તિ| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને સિરાવ્યધવિધિર્નામ ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुख़ान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने सिराव्यधविधिर्नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
વિશુદ્ધરક્તં પુરુષમાચાર્યાઃ પ્રસન્નવર્ણત્વાદિયુક્તં વદન્તિ| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામ્ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં સૂત્રસ્થાને ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ