27. vamanavirēcanavidhiḥ

Adhikarana atha vamanavirecanavidhirnAma saptaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಪೂರ್ವೋಽಧ್ಯಾಯೋ ದೋಷಾಃ ಶುದ್ಧಿಭಿರ್ನಿರ್ಹ್ನಿಯನ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಇದಾನೀಂ ತಾಸಾಂ ವಮನವಿರೇಚನಬಸ್ತ್ಯಾದಿಸಂಜ್ಞಿತಾನಾಂ ನಿರ್ದೇಶಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ತತ್ರ ವಮನವಿರೇಚನಯೋರೇಕರೂಪತ್ವಾದ್ದೋಷಸಂಸ್ಥಾನಕ್ರಮೇಣೈಕೇನೈವಾಧ್ಯಾಯೇನ ನಿರ್ಣಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಆಥತ ಇತ್ಯಾದಿ|| ೧||

Adhikarana vamanavirecanapariBAShA (2) · Śloka 2

ದೋಷಹರಣಮೂರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ವಮನಾಖ್ಯಮ್| ಅಧೋಭಾಗಂ ವಿರೇಚ- ನಾಖ್ಯಮ್| ಉಭಯಂ ವಾ ಮಲವಿರೇಚನಾದ್ವಿರೇಚನಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೨||

ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ಯದೇತದ್ದೋಷಹರಣಂ ಶರೀರಪೂರ್ವಭಾಗೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಂ ಮುಖೇನ ತದ್ವಮನಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್| ದ್ರವ್ಯೇ ವಮನಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್| ಏವಂ ಯದಧೋಭಾಗಮಪರಕಾಯಿಕದೋಷನಿರ್ಹರಣಂ ಗುದೇನ ತದ್ವಿರೇಚನಾಖ್ಯಮ್| ಅಥವೋಭಯಮಪಿ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಮಲರೇಚನಾದ್ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾದ್ಧೇತೋರ್ವಿರೇಚನಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇಽಸ್ಮಿಞ್ಛಾಸ್ತ್ರೇ|| ೨||

Adhikarana vamanavirecanobhayatoharauShadhAnAM kArmukatve yuktiH (3) · Śloka 3

ತತ್ರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮವ್ಯವಾಯಿವಿಕಾಷೀಣ್ಯೌಷಧಾನಿ ಸ್ವವೀರ್ಯೇಣ ಹೃದಯಮುಪೇತ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಧಮನೀರನುಸೃತ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದೂಕೃತ್ಯಾನ್ತಃಶರೀರೇ ಸ್ವೇದೋಷ್ಮಣಾಽಽರ್ದ್ರದಾರುವದ್ವಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ಸ್ಥೂಲಾಣುಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಸಕಲಮಪಿ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಮೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ಪುನ- ರ್ವಿಷ್ಯನ್ದಯನ್ತಿ| ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದ್ವಿಕಾಷಿತ್ವಾಚ್ಚ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಯನ್ತಿ| ಸ ವಿಷ್ಯಣ್ಣವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಃ ಪಾರಿಪ್ಲವಃ ಸ್ನೇಹಾಕ್ತ- ಭಾಜನಸ್ಥ ಇವೋದಕಾಞ್ಜಲಿರಸಜ್ಜನ್ನನುಪ್ರಸರಣಭಾವಾದಾಮಾ- ಶಯಮನುಗಮ್ಯೋದಾನಪ್ರಣುನ್ನೋಽಗ್ನಿವಾಯ್ವಾತ್ಮಕತ್ವಾದುರ್ಧ್ವಭಾಗ- ಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚೌಷಧಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಸಲಿಲಪೃಥಿವ್ಯಾತ್ಮಕ- ತ್ವಾದಧೋಭಾಗಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಔಷಧಸ್ಯಾಧಃ| ಉಭಯತಶ್ಚೋಭಯ- ಗುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾದುಭಯಭಾಗಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ||೩||

ಕಥಂ ಹಿ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥೋ ದೋಷ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ಕಥಂ ವಾಽಧೋ ಯಾತೀತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಉಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಸಕಲಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯನ್ತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಯನ್ತಿ| ಸ ವಿಷ್ಯಣ್ಣೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಥಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯನ್ತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಯತಿ ವೇತ್ಯಾಹ-ಸ್ವವಿರ್ಯೇಣ ಸ್ವಶಕ್ತ್ಯಾ ಹೃದಯಮುಪೇತ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯಾತಿಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶಿತ್ವಾತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಶೀಲತ್ವಾಚ್ಚ ಹೇತೋರ್ಧಮನೀಃಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯನುಸೃತ್ಯ ಶರೀರೇಽನ್ತಃಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದೂಕೃತೇ ಸತಿ ತತಃ ಸ್ವೇದೋಷ್ಮಣಾ ಆರ್ದ್ರದಾರುವದ್ವಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ಸಸ್ರಾವೇ ಶರೀರೇ ಸತಿ ತಾನ್ಯೌಷಧಾನ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾದ್ಧೇತೋಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥೂಲೇಭ್ಯೋಽಣುಭ್ಯಶ್ಚ ಸ್ರೋತೇಭ್ಯೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ಮಹಾನಿನ್ಮೇ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ| ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದ್ವಿಕಾಷಿತ್ವಾಚ್ಚ ಹೇತೋಸ್ತಂ ದೋಷಸ~ಘ್ಘಾತಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಯನ್ತಿ ವಿಗತಸಂಹಿತಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತ್ಯಾಹ-ಸವಿಷ್ಯಣ್ಣವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ದೋಷಸಙ್ಘಾತೋ ವಿಷ್ಯಣ್ಣವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸನ್ ಪಾರಿಪ್ಲವಃ ಪರಿಪ್ಲವನರೂಪಃ| ಯಥಾ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತೇ ಭಾಜನೇ ಉದಕಾಞ್ಜಲಿರಸಞ್ಜನ್ ನ ಕುತ್ರಚಿತ್ಸಙ್ಗಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್| ಅನುಪ್ರಸರಣಭಾವಾದಾಮಾಶಯಮಾಗಮ್ಯೌಷಧಸ್ಯಾಗ್ನಿವಾಯ್ವಾತ್ಮಕತ್ವಾದೂರ್ಧ್ವಭಾಗದೋಷಾಪನಯನಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಉದಾನಪ್ರಣುನ್ನ ಉದಾನಪ್ರೇರಿತಃ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮುಖೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತ ಇತಿ| ಏವಮೌಷಧಸ್ಯ ಸಲಿಲಾದ್ಯಾತ್ಮಕತ್ವಾದಧೋಭಾಗಪ್ರಭಾವಚ್ಚ ಸಕಲಸ್ರೋತೋಭ್ಯೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತೋಽಧಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಔಷಧಸ್ಯೋಭಯಯುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾದೌಷ್ಣ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಿತಃ ಸಲಿಲಾತ್ಮಕತ್ವಾದಿತಶ್ಚೋಭಯತ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯುಗಪದ್ದೋಷಸ~ಘ್ಘಾತಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೩||

Adhikarana vamanavirecanaviShayaviBAgaH (4) · Śloka 4

ತತ್ರೋತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾ ತತ್ಸ್ಥಾನಗತೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇಽನಿಲೇ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ವಮನಮಾಚರೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ತು ವಿರೇಕಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾ ತತ್ಸ್ಥಾನಗತೇ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೀತಿ||೪||

ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧೌ ದೇಶೇ ವಾ ವಮನವಿರೇಚನಮಾಚರೇತ್| ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಕೇವಲೇ ಕಫೇ ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೇ ಬೃದ್ಧೇ ವಮನಮಾಚರೇತ್| ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸ್ತೋಕೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಮನಮೇವ| ತಥಾ ತಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಂ ಗತೇ ಪಿತ್ತೇ ಅನಿಲೇ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ಸತಿ ವಮನಮಾಚರೇತ್| ಏವಂ ಕೇವಲೇ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಮಾಚರೇತ್| ಸ್ತೋಕೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಮೇವ| ತಥಾ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪ್ರಭೂತಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಮೇವ| ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ ವಾ ಪ್ರಭೂತೇ ಪಿತ್ತೇ ಇತಿ|| ೪||

Adhikarana vamanasAdhyAH vikArAH (5) · Śloka 5

ತತ್ರ ವಮನಸಾಧ್ಯಾ ವಿಷಪೀತದಷ್ಟದಿಗ್ಧವಿದ್ಧವಿರುದ್ಧಾಜೀರ್ಣಾ- ನ್ನನವಜ್ವರರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾತಿಸಾರಾಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತವಿಶೂಚಿಕಾಲಸ- ಕಾವಿಪಾಕಾರೋಚಕಾಪಚಿಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಮೇದೋಗದಗರೋ- ನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃಲ್ಲಾಸೇ ವೀಸರ್ಪಪ್ರಮೇಹಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡು- ವರ್ತ್ಮಮುಖಘ್ರಾಣಕಪಾಲರೋಗಕರ್ಣರೋಧಶೋಫಸ್ತನ್ಯದೋಷಾದಯೋ ದೋಷಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಏತೇ ಹಿ ಪರಂ ವಮನೇನ ನಾಶಮುಪಯಾನ್ತಿ| ಸಲಿಲಾಪಗಮನೇನಾನಿಷ್ಪನ್ನಶಾ- ಲ್ಯಾದಿವತ್||೫||

ತತ್ರ ವಿಷಪೀತಾದಯೋ ದೋಷಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಯೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ವಮನಸಾಧ್ಯಾಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಸಕಲದೇಹದೋಷಾಪನಯನಾತ್ಸಕಲರೋಗಪಥ್ಯತ್ವಂ ವಮನಸ್ಯ| ತಥಾಽಪ್ಯೇತೇ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ರೋಗಾ ವಿಶೇಷೇಣಾತ್ಯನ್ತಿಕಂ ನಾಶಮುಪಯಾನ್ತಿ| ಯಥಾ ನಿಷ್ಪನ್ನಾ ಅರ್ಧಪಕ್ವಾಃ ಶಾಲ್ಯಾದಯಃ ಕೇದಾರಾತ್ಸಲಿಲಾಪಗಮನೇನಾಶ್ವೇವ ನಶ್ಯನ್ತಿ ತದ್ವದೇತೇಽಪಿ ದೋಷಹರಣೇನ| ವಿಷಪೀತೋ ಯೇನ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ವಿಷಂ ಪೀತಮ್| ದಷ್ಟಃ ಸರ್ಪಾದಿನಾ| ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧೋ ವಿಷೇಪ-ಲಿಪ್ತಸಾಯಕಾದ್ಯಾಹತಃ| ಮೇದೋಗದಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೇದೋಹೇತುಕಾ ವಿಕಾರಾಃ| ರೋಗಶಬ್ದಸ್ಯ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ತನ್ಯದೋಷಾ ಬಾಲಾಮಯೋಕ್ತಾಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾನ್ಯೇಷಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಶಾಲಿದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ಏತೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಮಭಿನವಾನಾಂ ವಮನಯೋಗ್ಯತಾಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್|| ೫||

Adhikarana avamyAstatra kAraNAni ca (6) · Śloka 6

ಅವಾಮ್ಯಾಸ್ತು ಗರ್ಭಿಣೀಸುಕುಮಾರಾನ್ಯಕಾರ್ಯವ್ಯಗ್ರರೂಕ್ಷರೂಕ್ಷಾಶ- ನಪ್ರಾಯಾತಿದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಭಾರಾಧ್ವಕರ್ಮನಿತ್ಯಕ್ಲಾನ್ತಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಾತಿ- ಸ್ಥೂಲಕೃಶವೃದ್ಧಬಾಲದುರ್ಬಲಶ್ರಮಭಯಶೋಕಕ್ರೋಧಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾ- ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾರ್ತ್ತೋಪವಾಸವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ಯಯನಚಿನ್ತಾಪ್ರಸಕ್ತ- ಚ್ಛರ್ದಿರೂರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತವಾತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಸಂವೃತಕೋಷ್ಠ- ದುಶ್ಛರ್ದಿತಹೃದ್ರೋಗೋದಾವರ್ತಮೂತ್ರಾಘಾತಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರಾಷ್ಠೀಲಾರ್ಶಃ- ಸ್ವರೋಪಘಾತತಿಮಿರಭ್ರಮಾನಿಲಾರ್ತಾರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಕಾಕ್ಷಿಶಿರಃ ಶಙ್ಖ- ಕರ್ಣಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಿನೋಽನಾಸ್ಥಾಪಿತಶ್ಚ ಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠ ಇತಿ| ಅನ್ಯತ್ರಾಮಗರವಿಷವಿರುದ್ಧಾಭ್ಯವಹಾರೇಭ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಾದೇ- ಷಾಮ್| ತತ್ರ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಾಮಗರ್ಭಭ್ರಂಶಾಚ್ಚ ದಾರುಣ- ರೋಗಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸುಕುಮಾರಸ್ಯ ಹೃದಯವಿಕರ್ಷಣಾದೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾ ರುಧಿರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಅನ್ಯಕಾರ್ಯವ್ಯಗ್ರಸ್ಯೌಷಧಂ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಮಯೋಽಙ್ಗದೋಷಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ವಾಯುರಙ್ಗಗ್ರಹಣಮ್| ರೂಕ್ಷಾಶನಪ್ರಾಯಸ್ಯ ವಾಯುನಾ ಕ್ಷಪಿತದೇಹತ್ವಾದ್ ಬಲಕ್ಷಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾಽತಿದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರಗ್ನಿಬಲೇನ ಭಾರಾಧ್ವ- ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾನಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಂ ಚಾಯಾಸೇನ ಕ್ಷತಸ್ಯ ಭೂಯಃಕ್ಷಣ- ನಾದ್ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಕ್ಷೀಣಾದೀನಾಮೌಷಧಬಲಾಕ್ಷಮತ್ವಾದ್ದೇಹ ಬಲೋಪರೋಧೋಽನ್ತಃ ಕ್ಷತಭಯಞ್ಚ| ಪ್ರಸಕ್ತಚ್ಛರ್ದ್ಯೂರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋ- ರುದಾನ ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹರೇದ್ರಕ್ತಂ ಚಾತಿಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವ- ವಾತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಾನಾಮೂರ್ಧ್ವಂ ವಾತಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಸಂವೃತ- ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ದುಶ್ಛರ್ದಿತಸ್ಯ ವಾತಿಮಾತ್ರಪ್ರವಾಹಣಾದನ್ತಃಕೋಷ್ಠೇ ಸಮು-ತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೈರ್ದೋಷೈರ್ವಿಸರ್ಪಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯವೈಚಿತ್ಯಾನಿ ಮರಣಂ ವಾ| ಹೃದ್ರೋಗಿಣೋ ಹೃದಯೋಪರೋಧಃ| ಉದಾವರ್ತಾದಿಭಿರರ್ತಾನಾಮರ್ದಿತಾ- ದಿಭಿಶ್ಚ ಯಥಾಯಥಮಾಮಯಪ್ರವೃದ್ಧಿರ್ಮರಣಂ ವಾ| ಕೃಮಿಣ ಕೋಷ್ಠ- ಸ್ಯಾಸ್ಥಾಪನೇನಾಧಃಪೂರ್ವಮನಿರ್ಹೃತೈಃ ಕೃಮಿಭಿರತಿಬಹುತ್ವಾದ- ಶೋಷಾನಿಸ್ಸರಣೇನ ಹೃದಯಮತಿಕರ್ಷದ್ಭಿಶ್ಛರ್ದಿಷೋಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್||೬||

ಗರ್ಭಿಣೀಸುಕುಮಾರಾದಯಃ ಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠಾನ್ತಾ ಅವಾಮ್ಯಾಃ ವಮನೇ ವರ್ಜಯಿತವ್ಯಾಃ| ಅನ್ಯತ್ರಾಮಾದಿಭ್ಯಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಮಪ್ಯಾಮಾದಿಷು ವಮನಂ ವಿಧೇಯಮೇವ ಯತ ಏವಮಾದಯಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಃ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಮಾರಣಾಖ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಅತೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಯೋಽಪಿ ವಾಮ್ಯಾ ಏವೈತೇಷು| ಅನಾಸ್ಥಾಪಿತಶ್ವಾಸೌ ಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠಸ್ತಥೋಕ್ತಃ| ಸರ್ವಸ್ಯಾಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಯ ವಮನಂ ನಿಷಿದ್ಧಮ್| ಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ತ್ವನಾಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಯ| ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್|| ೬||

Adhikarana garBiNyAdInAM niShedhAntarANi (7) · Śloka 7

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಿಚಿನ್ತಾಪ್ರಸಕ್ತಾನ್ತಾಶ್ಚಾತ್ರ ಧೂಮಾನ್ತೈಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸರ್ವ- ಕರ್ಮಭಿರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾಃ| ಅಜೀರ್ಣೀ ತು ಸವೈರೇವ ಚ ವಮನವರ್ಜ್ಜೈರಾಮದೋಷಭಯಾತ್| ನವಜ್ವರಸ್ಯ ದೋಷಸ್ತಮ್ಭಭಯಾ- ದಿತಿ||೭||

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಯಶ್ಚಿನ್ತಾಪ್ರಸಕ್ತಾನ್ತಾಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸರ್ವೈರೇವ ಧೂಮಾನ್ತೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಶಿರೋವಿರೇಚನಧೂಮೈರ್ವರ್ಜ್ಯಾಃ| ಅಜೀರ್ಣೌ ತು ಸರ್ವೈರೇವ ವಮನವರ್ಜ್ಯೈಃ| ಆಮದೋಷಭಯಾತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್-ಆಮಸನ್ನೋಽನಲೋ ನಾಲಂ ಪಕ್ತುಮಿತ್ಯಾದಿ| ನವಜ್ವರಶ್ಚ ವಮನವರ್ಜ್ಯೈರ್ವರ್ಜ್ಯಃ| ದೋಷಸ್ತಮ್ಭಾದಿಭಯಾತ್|| ೭||

Adhikarana virecanasAdhyA vikArAH (8) · Śloka 8

ಅಥ ವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯಾ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧಿ- ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶೋಭಗನ್ದರೋದರಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠಮೂತ್ರಾಘಾತರೇತೋಯೋನಿದೋಷ- ವಾತಶೋಣಿತಹಲೀಮಕವ್ಯಙ್ಗತಿಮಿರಕಾಚಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾಕ್ಷಿಪಾಕ- ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧದುಷ್ಟವ್ರಣಶಿರಃಪಕ್ವಾಶಯಶೂಲೋದಾವರ್ತವಿಬನ್ಧ- ಚ್ಛರ್ದಿವಿಸ್ಫೋಟಾದಯೋ ವಾಮ್ಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ವಿಷೂಚಿಕಾದಯೋ ದೋಷ- ಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತವ್ಯಾಧಯಃ ವಿಶೇಷೇಣ| ಏತೇ ಹಿ ಪರಂ ವಿರೇ- ಚನೇನ ನಾಶಮುಪಯಾನ್ತ್ಯಗ್ನ್ಯಪನಯನೇನಾಗ್ನಿಗೃಹತಾಪವತ್||೮||

ಜೀರ್ಣಜ್ವರಾದಯೋಽಪಿ ವಾಮ್ಯಪ್ರಕರಣಪಠಿತಾಶ್ಚ ವಿಷೂಚಿಕಾಲಸಕಾವಿಪಾಕಾದಯೋ ದೋಷಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತವ್ಯಾಧಯಃ| ಏತೇ ಸರ್ವೇ ವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯಾಃ| ಯದ್ಯಪಿ ದೋಷಹರಣೇನ ಸರ್ವೇ ವ್ಯಾಧಯಃ ಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ, ತಥಾಪ್ಯೇತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೀಘ್ರಂ ಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಯಥಾಗ್ನಿಗೇಹೇಽಗ್ನಾವಪನೀತೇ ತತ್ರ ಸ್ಥಿತೋಽಗ್ನಿಸಞ್ಜಾತೋ ಭೃಶತಾಪಃ ಶಮಂ ಯಾತಿ ತದ್ವದೇತೇಽಪಿ ವ್ಯಾಧಯೋಽಗ್ನ್ಯಪನಯನರೂಪೇಣ ವಿರೇಕದೋಷಾಪನಯನೇನ ದೃಷ್ಟನ್ತೇನ ತಪ್ತವೇಶ್ಮದಿಶಾ ಪರಿಪಾಕಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಿರೇಕಯೋಗ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ|| ೮||

Adhikarana avirecyAstatra kAraNAni ca (9) · Śloka 9

ಅವಿರೇಚ್ಯಾಃ ಪುನರ್ನವಜ್ವರಾತಿಸಾರ್ಯಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ಷತಗುದಲಙ್ಘಿತ- ರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತಾಸ್ಥಾಪಿತಾಲ್ಪಾಗ್ನಿರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಮದಾತ್ಯಯಾರ್ತಾ- ಧ್ಮಾತಸಶಲ್ಯಾಭಿಹತಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾಃ| ತತ್ರ ನವ ಜ್ವರಸ್ಯಾವಿಪಕ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ನ ನಿರ್ಹರೇತ್| ವಾತಾನೇವ ಚ ಕೋಪಯೇತ್| ಅತೀಸಾರ್ಯಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋರತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಹನ್ಯಾತ್| ಕ್ಷತಗುದಸ್ಯ ಗುದೇ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಕರೀಂ ರುಜಂ ಜನಯೇತ್| ಲಙ್ಘಿತಾದಯೋ ಭೇಷಜವೇಗಂ ನ ಸಹೇರನ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾರ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಧಾತುತಯಾ ಮಲಬಲತ್ತ್ವಮ್| ತದಭಾವಾದ್ ದೇಹನಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್| ಮದಾತ್ಯಯಾರ್ತಸ್ಯ ಮದ್ಯಕ್ಷೀಣೇ ದೇಹೇ ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಾಯ| ಆಧ್ಮಾತಸ್ಯ ಪುರೀಷಾಶಯೇ ನಿಚಿತೋ ವಾಯುರ್ವಿಸರ್ಪನ್ ಸಹಸಾ ತೀವ್ರತರಮಾಧ್ಮಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ಜನಯೇತ್| ಸಶಲ್ಯಾಭಿಹತಯೋಃ ಕ್ಷತೇ ವಾಯುರಾಶ್ರಿತೋ ಜೀವಿತಂ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್| ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯಾತಿಯೋಗೋ ಭವೇತ್| ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯೌಷಧೋದ್ಧತಾ ದೋಷಾ ಹ್ಯಪ್ರವರ್ತಮಾನಾ ಹೃದಯಶೂಲಪರ್ವಭೇದಾನಾಹಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಕ್ಲ- ಮಾನ್ ಜನಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹನ್ಯುಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ- ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್||೯||

ನವಜ್ವರಾತಿಸಾರಾದಯಃ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾನ್ತಾಃ ಅವಿರೇಚ್ಯಾಃ| ಮಲಬಲವತ್ತ್ವಂ ಬಹುಪುರೀಷತ್ವಮ್| ತತ್ಕ್ಷಯಾತ್ ಪುರೀಷಕ್ಷಯಾನ್ನಾಶಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ವಮನೋಕ್ತಾ ದೋಷಾಃ|| ೯||

Adhikarana vamanavidhiH (10) · Śloka 10

ಅಥ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮನುಪಹತಮಾನಸಂ ಶ್ವಃ ಚ್ಛರ್ದಯಿತವ್ಯಮಿತಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕ ಶೃತಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರದ- ಧಿಮಾಷತಿಲಪಲಲಶಾಕಾದಿಭಿರ್ದ್ರವಪ್ರಾಯೈಃ ಸಮುತ್ಕ್ಲೇಶಿತ- ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸುಖೋಷಿತಂ ಜಿರ್ಣಾಹಾರಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಂ ಸ್ರಗ್ವಿಣಮಹತವಾಸಸಂ ದೇವತಾಽಗ್ನಿದ್ವಿಜಗುರುವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾನರ್ಚಿತ- ವನ್ತಂ ಕೃತಹೋಮಬಲಿಮಙ್ಗಲಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಸ್ವಸ್ತಿವಚನಂ ಜಾನುಸ- ಮಸಂಸ್ತೃತಸೋಪಧಾನೋಪಾಶ್ರಯಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಂ ನಿರನ್ನಮೀಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾ ಯವಾಗೂಮಣ್ಡೇನ ಘೃತಮಾತ್ರಾಂ ಪೀತವನ್ತಂ ಭೀರುಕೃಶಬಾಲವೃದ್ಧ- ಸುಕುಮಾರಾನ್ ವಾ ದೋಷಾನುರೋಧೇನಾಕಣ್ಠಂ ಪೀತಕ್ಷೀರತಕ್ರೂಯೂಷೇ- ಕ್ಷುಮಾಂಸರಸಮದ್ಯತುಷೋದಕಯವಾಗೂಮಣ್ಡಾನ್ಯತಮಂ ನಕ್ಷತ್ರತಿಥಿ- ಕರಣಮುಹೂರ್ತೋದಯೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿವಿಹಿತಾ- ಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಾಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಯುಕ್ತಾ- ಭಿರಾಶೀರ್ಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಮ್| ಪುನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮದಕ್ಷಾಶ್ವಿರುದೇನ್ದ್ರಭೂಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾನಿಲಾನಲಾಃ| ಋಷಯಃ ಸೌಷಧಿಗ್ರಾಮಾ ಭೂತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ವಃ| ರಸಾಯನಮಿವರ್ಷೀಣಾಮಮರಾಣಾಮಿವಾಮೃತಮ್| ಸುಧೇವೋತ್ತಮನಾಗಾನಾಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಿದಮಸ್ತು ತೇ| ಔಮ್ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಭೈಷಜ್ಯಗುರವೇ ವೈಡೂರ್ಯಪ್ರಭರಾಜಾಯ ತಥಾಗತಾ- ಯಾರ್ಹತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಯ| ತದ್ಯಥಾ-ಔಮ್ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಮಹಾಭೈಷಜ್ಯೇ ಭೈಷಜ್ಯಸಮುದ್ಗತೇ ಸ್ವಾಹಾ| ಇತ್ಯೇವಮಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯೋದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇತ್||೧೦||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಮನವಿರೇಚನಯೋರುಪಯೋಗವಿಧಾನಮಾಹ| ಅಥೇತಿ ಮಙ್ಗಲೇ| ಸಾಧಾರಣೇ ಯಥೋಕ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೋಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಆತುರವೃತ್ತೇ ತು ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿವಶಾದ್ವಮನಚಾರೇತ್| ತತ್ಕಾಲಾದ್ಯನುರೂಪೇಣೈವ ವಿಧಾನೇನ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವಃ ಚರ್ದಯಿತವ್ಯ ಇತ್ಯೇತೇನ ವಮನಾತ್ ಪುರ್ವಮೇಕಮಹಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಕ್ಲೇಶಕಾನ್ನಪ್ರಯೋಗಂ ದರ್ಶಯತಿ| ನಿರನ್ನಂ ತದ್ದಿವಸಮಕೃತಭೋಜನಂ ವಮನಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಥವಾ ಈಷತ್ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾಹ-ಯವಾಗೂಮಣ್ಡೇನ ಘೃತಮಾತ್ರಾಂ ಪೀತವನ್ತಮ್| ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದಃ ಸ್ತೋಕಪಾರ್ಯಾಯಃ| ಅಥವಾಭೀರುಕೃಶಾದೀನಾತುರಾನ್ ದೋಷಾನುಗುಣ್ಯೇನ ಕ್ಷೀರತಕ್ರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ವಮನಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಆಕಣ್ಠಗ್ರಹಣಂ ಬಹುತ್ವೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಕಾಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಮಿತ್ಯಾಹ-ಯಥಾವ್ಯಾಧೀತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧೇರ್ದೋಷಸ್ಯ ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ಚ ಯಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇಷು ಪ್ರಕರೇಣೇಷು ವಿಹಿತಾ ತಾಮ್| ತಥಾ ಮಧುನಾ ಸೈನ್ಧವೇನ ಚ ಯುಕ್ತಾಮ್| ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಯುಕ್ತಾಭಿರ್ವೇದವಿಹಿತಾಭಿರಾಶೀಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಮ್| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಪಕ್ಷೇ ಆತುರಗ್ರಹಣಂ ತತ್ಕಾಲಾವಸ್ಥಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಪುನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದ್ಯಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದಿರ್ವೇದವಾದಿಮನ್ತ್ರಃ| ಔಮ್ ನಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೌಗತಃ|| ೧೦||

Adhikarana vamanauShadhapAnottaravidhiH pravRuttavamanavegasya vidhishca (11) · Śloka 11

ತತಃ ಪೀತವಾನೂರುನ್ಯಸ್ತಭುಜೋ ವಮನಾನುಗತಮಾನಸೋಽಗ್ನಿತಪ್ತೈಃ ಪಾಣಿಭಿರುಪತಪ್ಯಮಾನೋ ಮುಹೂರ್ತಮನುಪಾಲಯೇತ್| ಸ ಯದಾ ಜಾನೀ- ಯಾತ್ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇನ ದೋಷಂ ಪ್ರವಿಲಯಮಾಪದ್ಯಮಾನಂ, ರೋಮಹರ್ಷೇಣ ವಾ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರವಿಚಲಿತಂ, ಕುಕ್ಷ್ಯಾಧ್ಮಾನೇನ ಚ ಕುಕ್ಷಿಮನುಸೃತಂ ಚ ಕ್ರಮಾತ್ ಹೃದಯೋಪಮರ್ದಹೃಲ್ಲಾಸಾಸ್ಯಸಂಸ್ರವಣೈಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಭಿ- ಮುಖೀ ಭೂತಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾನೇಕಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಃ ಪಾರ್ಶ್ವಲಲಾಟೋಪಗ್ರಹೇಣ ನಾಭಿಪ್ರಪೀಡನೇ ಪೃಷ್ಠಪ್ರತಿಲೋಮಮರ್ದನೇನ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಾವ್ಯಪತ್ರಪಣೀಯ- ಪುರುಷೋ ವಿವೃತ್ತೋಷ್ಠತಾಲುಕಣ್ಠೋ ನಾತಿಮಹತಾ ವ್ಯಾಯಾಮೇನ ವೇಗಾ- ನುದೀರಯನ್ ನಾಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ನ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ ಪ್ರವೃತಾಂಶ್ಚಾನುವರ್ತ್ತಯನ್ ಸುಪರಿಲಿಖಿತನಖಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗಲೀಭ್ಯಾಮುತ್ಪಲಕುಮುದೈರಣ್ಡ- ನಾಲೈರ್ವಾ ಕಣ್ಠಮಭಿಮೃಶನ್ ವಮೇನ್ನಾತ್ಯುನ್ನತೋ ನಾತ್ಯವನತೋ ನಪಾ- ರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತೋ ವಾ| ತತ್ರಾತ್ಯುನ್ನತಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಹೃದಯಪೀಡಾ ಭವತಿ| ಅತ್ಯವನತಸ್ಯ ಶಿರಃಕೋಷ್ಠಪೀಡಾ, ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವ- ಕೋಷ್ಠಹೃದಯೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಪೀಡೇತಿ||೧೧||

ತತ ಆತುರೋ ವಮನಂ ಪೀತವಾನೂರುನ್ಯಸ್ತಭುಜತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ನಾಡಿಕಾದ್ವಯಮನುಪಾಲಯೇತ್| ಪ್ರತೀಕ್ಷೇತ| ಸ ಚಾತುರಃ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾದಿನಾ ಚಿಹ್ನೇನಾಪನೇಯದೋಷಾವಸ್ಥಂ ವಿಶೇಷಂ ಯದಾ ಜಾನೀಯಾತ್| ಯಥೋಕ್ತೇನ ತದಾಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಮುತ್ಪಲನಾಲಾದಿನಾ ವಾ ಛರ್ದಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಸ್ಥಾಪನಾನ್ನೈಕಟ್ಯೇನ ವೇಗಧಾರಣಂ ಭವತಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಾದ್ಯುಪಗ್ರಹೇ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಅವ್ಯಪತ್ರಪಣೀಯಾಃ ಪುರುಷಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಅಪತ್ರಪಣೀಯೋ ನಿರ್ಯನ್ತ್ರಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿವೃತಮರುದ್ಧಮೋಷ್ಠತಾಲ್ವಾದಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಸ್ವಲ್ಪೇನ ವ್ಯಾಯಾಮೇನೋದೀರಯನ್ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ವೇಗಾನ್| ಸುಷ್ಠು ಪರಿಲಿಖಿತೇ ಛಿನ್ನೇ ನಖೇ ಯಯೋರಙ್ಗುಲ್ಯೋಸ್ತಾಭ್ಯಾಮ್| ಉನ್ನತಮುರ್ಧ್ವಶಿರಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಂ ತಿರ್ಯಕ್ ಶಿರಾಃ ಅವನತೋಽಧಃಶಿರಾಃ|| ೧೧||

Adhikarana doShaBedena vamanadravyaBedaH (12) · Śloka 12

ಏವಂ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೈಃ ಕಫೇ ಛರ್ದಯೇತ್| ಸ್ವಾದುಭಿಃ ಪಿತ್ತ- ಯುಕ್ತೇ| ಅಮ್ಲೈಃ ಸಸ್ನೇಹೈರನಿಲಸಂಸೃಷ್ಟೇ||೧೨||

ತತ್ರ ಕೇವಲೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೈರೌಷಧೈಶ್ಛರ್ದಯೇತ್| ಪಿತ್ತಯುಕ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸ್ವಾದುಭಿರ್ಮಧುರೈರ್ವಮನದ್ರವ್ಯೈಃ| ವಾಯುಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಅಮ್ಲೈಃ ಸಸ್ನೇಹೈಶ್ಛರ್ದಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೧೨||

Adhikarana vamanavidhiH (13) · Śloka 1

ಯಾವತ್ ಕಫಚ್ಛೇದಃ ಕೇವಲಮೌಷಧಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪಿತ್ತದರ್ಶನಂ ವಾ||೧||

ಕಿಮವಧಿಂ ಛರ್ದಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ಯಾವದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಾವತ್ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಕಫಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ತಾವದ್ಯತ್ನೇನಾಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿನಾ ಛರ್ದಯೇತ್| ಅಥವಾ ಕಫಚ್ಛೇದಾನನ್ತರಂ ಕೇವಲೌಷಧಪ್ರವೃತ್ತಿದರ್ಶನಂ ಯಾವತ್| ಅಥವಾ ತತೋಽಪ್ಯನನ್ತರಂ ಯಾವತ್ ಪಿತ್ತದರ್ಶನಮ್| ಏತಚ್ಚ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ|| ೧೩||

Adhikarana hInavegasyauShadhAdi (14) · Śloka 14

ಹೀನವೇಗಸ್ತು ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಲವಣೋಷ್ಣೋದಕೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಪ್ರಭೂತವಮನಾಸಹಿಷ್ಣುದ್ವ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ವಿಶ್ರಮ್ಯ||೧೪||

ಹೀನವೇಗಃ ಸ್ತೋಕಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಯೋ ದೋಷಸ್ತಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯುಷ್ಣೋದಕೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಯಸ್ತು ಪುರುಷಃ ಸಕೃತ್ ಪ್ರಭೂತಂ ವಮನಂ ಸೋಢುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಸ ದ್ವ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ಸ್ತೋಕಂ ವಮನಮುಪಯುಞ್ಜೀತ|| ೧೪||

Adhikarana vamanavirecanadravyasvarUpam (15) · Śloka 15

ಅಸಾತ್ಮ್ಯಬೀಭತ್ಸದುರ್ದರ್ಶದುರ್ಗನ್ಧಾನಿ ವಮನಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ವಿಪರೀತಾನಿ ತು ವಿರೇಚನಾನಿ||೧೫||

ಅಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ವಮನಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ವಿಪರೀತಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತು ವಿರೇಚನಮಧ್ಯಾಯೋಪಾನ್ತೇ ಪ್ರತಿಷೇತ್ಸ್ಯತೇ|| ೧೫||

Adhikarana sarveShu vamaneShu madhusaindhavopayogaH (16) · Śloka 16

ಸರ್ವೈಷು ಚ ವಮನೇಷು ಸೈನ್ಧವಂ ಮಧು ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ಕಫವಿಲಯ- ನವಿಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮ್||೧೬||

ಸೈನ್ಧವಮಧುನೀ ವಿಲಯನವಿಚ್ಛೇದನಯೋಶ್ಚ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮ್|| ೧೬||

Adhikarana vamanavegAnAmavekShaNam (17) · Śloka 17

ವೇಗಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಗತಾನವೇಕ್ಷೇತ||೧೭||

ಸುಖಾದಾಗತಃ ಪ್ರತಿಗಾಹಪ್ರಾಪ್ತೋ ವೇಗ ಉಚ್ಯತೇ|| ೧೭||

Adhikarana vamanAyogalakShaNaM tajjA vyAdhayashca (18) · Śloka 18

ತತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕೇವಲಸ್ಯ ವಾ ಭೇಷಜಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಿಬನ್ಧೋ ವಾ ವೇಗಾನಾಮಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ತತಶ್ಚಾರೋಚಕಗೌರವಾಧ್ಮಾನಕಣ್ಡೂ ಸ್ಫೋಟಕೋಠಾಲಸ್ಯಶೂಲಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಲೋಮಹರ್ಷಪ್ರಸೇಕಶೋಫಶೀತ- ಜ್ವರಾದಯಃ||೧೮||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಮನಸ್ಯಾಯೋಗಾದಿಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಅಪ್ರವೃತ್ತಿರೌಷಧೇ ಪೀತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ| ಅಥವಾ ವಿನಾ ದೋಷೇಣ ಕೇವಲಮೇವೌಷಧಂ ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ| ವೇಗಾನಾಂ ವಾ ವಿಬನ್ಧಃ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಸ್ವಲ್ಪಮಾಗಮನಮಿತಿ ವಮನಾಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ತತೋ ವಮನಾಯೋಗಾದರೋಚಕಗೌರವಾದಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ|| ೧೮||

Adhikarana samyagyogalakShaNaM tatPala~jca (19) · Śloka 19

ಯೋಗಲಕ್ಷಣಂ ಪುನಃ ಕಾಲೇ ಕ್ರಮಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಪ್ರವೃತ್ತಿ- ರ್ನಾತಿಮಹತೀ ವ್ಯಥಾ ಸ್ವಯಂ ಚಾವಸ್ಥಾನಂ ತತಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥತಾ ಮನಃ- ಪ್ರಸಾದಃ ಸ್ವರವಿಶುದ್ಧಿರರೋಚಕಾದಿವೈಪರೀತ್ಯಞ್ಚ||೧೯||

ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಲಕ್ಷಣಂ ಪುನಃ ಕ್ರಮೇಣ ಕಫಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕಾಲೇ| ಕಾಲೇ ಚೌಷಧಪಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಮುಹೂರ್ತಾದನನ್ತರಮ್| ಸ್ವಲ್ಪಾ ಚಾಙ್ಗವ್ಯಥಾ| ವೇಗಾನಾಂ ಚ ಸ್ವಯಂ ರೋಧಃ ಸ್ತಮ್ಭನನಿರಪೇಕ್ಷಮ್|ತತ ಇತ್ಯೌಷಧಂ ಕೃತಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥತಾ| ಅರೋಚಕಾದೀನಾಮಯೋಗರೋಗಾಣಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯಂ ರುಚಿಲಾಘವಕೋಷ್ಠತನುತ್ವವಕ್ತ್ರವೈಶದ್ಯಾದಿಕಮ್|

Adhikarana vamanAtiyogalakShaNaM tajjA vyApadashca (20) · Śloka 20

ಅತಿಯೋಗೇ ತು ಫೇನಿಲರಕ್ತಚನ್ದ್ರಿಕೋದ್ಗಮನಮ್| ತತಶ್ಚ ಕ್ಷಾಮ- ತಾಸ್ವರಕ್ಷಯದಾಹಕಣ್ಠಶೋಷಭ್ರಮಮೋಹೋನ್ಮಾದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶಿರಃ ಶೂ- ನ್ಯತಾಹೃದ್ಧೂಮಾಯನಗಾತ್ರಶೂಲಸುಪ್ತಿತೃಷ್ಣೋರ್ಧ್ವಾನಿಲಪ್ರಕೋಪಕರ್ಣ- ಶೂಲಾರ್ದ್ದಿತವಾಕ್ಸಙ್ಗಹನುಸಂಹನನಜಿಹ್ವಾಪ್ರವೇಶನಿರ್ಗಮಾಕ್ಷಿವ್ಯಾವೃ- ತ್ತಿವಿಸಂಜ್ಞತಾನಿದ್ರಾಬಲಾಗ್ನಿಹಾನಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಜೀವಶೋಣಿತ- ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಮರಣಂ ವಾ| ಏಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿಷು ಸಾಧನಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೦||

ಫೇನಿಲಾದ್ಯುದ್ಗಮನಮತಿಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ತತಶ್ಚೌಷಧಾತ್ ಪೀತಾದ್ಯಾ ಕ್ಷಾಮತಾ ಸಾತಿಯೋಗಾದಧಿಕಾ ಭವತಿ| ಜಿಹ್ವಾಯಾ ವಾಯುವಶಾತ್ ಪ್ರವೇಶೋ ನಿರ್ಗಮೋ ವಾ ಹಾನಿಶಬ್ದಸ್ಯ ನಿದ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏತೇ ವಮನಾತಿಯೋಗಾದ ಭವನ್ತಿ| ಅಥವಾ ವಮನಾತಿಯೋಗೇ ಜೀವಾಖ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯಾತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಮರಣಂ ಭವತಿ| ಏಷಾಂ ಚ ವಮನಾತಿಯೋಗಜಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸಿದ್ಧಿಷು ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ವಿಶೇಷೇಣ ತು ವಮನಾತಿಯೋಗ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ|| ೨೦||

Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (21) · Śloka 21

ಯೋಗೇನ ತು ಖಲ್ವೇನಂ ಛರ್ದಿತವನ್ತಂ ಸುವಿಶೋಧಿತಪಾಣಿಪಾದ- ಮುಖಂ ಮುಹೂರ್ತಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಧೂಮತ್ರಯಸ್ಯಾನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯ- ಯಿತ್ವಾ ಪುನರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟೋದಕಂ ಸಮ್ಮಾನಿತಸುರಭಿತಾಮ್ಬೂಲಂ ನಿವಾತಾ- ಗಾರಶಯ್ಯಾಸ್ಥೈತಂ ಸ್ನೇಹೋಕ್ತೇನಾಚಾರವಿಧಿನಾನುಶಿಷ್ಯಾತ್||೨೧||

ಏವಮಾತುರಂ ಯೋಗೇನ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಛರ್ದಿತವನ್ತಂ ಸ್ನೇಹೋಕ್ತೇನಾಚಾರವಿಧಿನಾನುಶಿಷ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಧೂಮತ್ರಯಸ್ಯಾನ್ಯತಮಂ ಮೃದು ಮಧ್ಯಂ ವಿರೇಚನಂ ವಾ ಆತುರಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಸ್ನೇಹೋಕ್ತ ಆಚಾರ ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ|| ೨೧||

Adhikarana samyagvAntasyAgnibalAnurodhenAhAravidhiH (22) · Śloka 22

ತತೋಽಗ್ನಿಬಲಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷುಧಂ ಚ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಅಪರೇ ವಾಹ್ನಿ ಸುಖೋದ- ಕಪರಿಷಿಕ್ತಃ ಪುರಾಣಾನಾಂ ರಕ್ತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಸುಸಿದ್ಧ- ಮನ್ನಮಸ್ನೇಹಲವಣಕಟುಕಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣಕಟುಕಂ ವಾ ದ್ರವ- ಪ್ರಾಯಮುಷ್ಣೋದಕಾನುಪ್ರಾಯಂ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರುಪಭುಞ್ಜಾನೋ ವಿಧಿಮಿ- ಮಮವೇಕ್ಷೇತ ಪೇಯಾದೀನಾಮ್||೨೨||

ತತೋ ಯದ್ಯಸ್ಯಾತುರಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ಬಲವಾಂಸ್ತತಃ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಹನಿ ತಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಅಥ ಸ್ವಲ್ಪಬಲಸ್ತತೋ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಭೋಜಯೇತ್| ಅತ್ರಂ ರಕ್ತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ| ಇಮಂ ವಿಧಿಮವೇಕ್ಷೇತ|| ೨೨||

Adhikarana peyAdikramaH (33) · Śloka 2

ಪೇಯಂ ವಿಲೇಪೀಮಕೃತಂ ಕೃತಞ್ಚ ಯೂಷಂ ರಸಂ ತ್ರೀನುಭಯಂ ತಥೈಕಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ ನರೋಽನ್ನಕಾಲಾನ್ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಾವರಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧಃ|೨|

ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ಪೇಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಧಾನಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧೋ ಮಧ್ಯಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧೋಽವರಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧಶ್ಚ ನರೋ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನುಭಯಂ ಚಾನ್ನಕಾಲಮೇಕಂ ಚಾನ್ನಕಾಲಂ ಪೇಯಾದೀನ್ ಪಞ್ಚ ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಭೋಜನಂ ಹಿ ಪ್ರತ್ಯಹಮುಭಯಕಾಲಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ | ತತ್ರ ಯಃ ಪ್ರಧಾನರೂಪಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಯಾ ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಶುದ್ಧಃ ಸ ಪ್ರಥಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾಯಮೇಕಮನ್ನಕಾಲಂ ಪೇಯಾಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ದ್ವಾವನ್ನಕಾಲೌ ಪೇಯಾಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಏವಂ ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನ್ ಪೇಯೋಪಯುಕ್ತಾ ಭವತಿ| ತತಃ ತ್ಱ್ತುತೀಯೇ ದಿವಸೇ ದ್ವಾವನ್ನಕಾಲೌ ವಿಲೇಪೀಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾತರೇಕಮನ್ನಕಾಲಂ ವಿಲೇಪೀಂ ಸೇವೇತ| ಏವಂ ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನ್ ವಿಲೇಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಾ ಭವತಿ| ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಸಾಯಮೇಕಮನ್ನಕಾಲಮಕೃತಯೂಷಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಪಞ್ಚಮೇ ದ್ವಾವನ್ನಕಾಲಾವಕೃತಯೂಷಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಏವಮಕೃತೋ ಯೂಷಸ್ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನುಪಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಷಷ್ಠೇ ದಿವಸೇ ದ್ವಾವನ್ನಕಾಲೌ ಕೃತಂ ಯೂಷಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಸಪ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾತರೇಕಮನ್ನಕಾಲಂ ಕೃತಂ ಯೂಷಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಏವಂ ಕೃತಯೂಷಸ್ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನುಪಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಸಪ್ತಮೇ ಸಾಯಮೇಕಮನ್ನಕಾಲಂ ಮಾಂಸರಸಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಅಷ್ಟಮೇ ದ್ವಾವನ್ನಕಾಲೌ ಮಾಂಸರಸಂ ಸೇವೇತ| ಏವಂ ಮಾಂಸರಸಸ್ತ್ರೀನನ್ನಕಾಲಾನ್ ಸೇವಿತೋ ಭವತಿ| ಇತಿ ಪ್ರಧಾನ ಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪೇಯಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮನ್ನಕಾಲತ್ರಯಸೇವನೇ ಕ್ರಮಃ| ಏವಂ ಮಧ್ಯಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧೇನ ಪೇಯಾದಯಃ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮನ್ನಕಾಲದ್ವಯಮಾಸೇವ್ಯಾಃ| ತಥಾ ಸ್ವಲ್ಪಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧೇನ ಪೇಯಾದಯಃ ಕ್ರಮೇಣೈಕಮನ್ನಕಾಲಮಾಸೇವ್ಯಾಃ|| ೩೩||

Adhikarana peyAdyupacArapraBAvaH (24) · Śloka 2

ಯಥಾಣುರಗ್ನಿಸ್ತೃಣಗೋಮಯಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ಕ್ರಮೇಣ| ಮಹಾಸ್ಥಿರಃ ಸರ್ವಚರಸ್ತಥೈವ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪೇಯಾದಿಭಿರನ್ತರಾಗ್ನಿಃ|೨|

ಕಿಮನೇನ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಭವತೀತ್ಯಾಹ-ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನಿರಣುಃ ಸ್ವಲ್ಪಃ ಸನ್ ತೃಣಗೋಮಯಾದ್ಯೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಮಹಾನ್ ಭವತಿ| ಸ್ಥಿರಶ್ಚ ಭವತಿ| ಸರ್ವಂ ಚ ಪಕ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ| ತದ್ವಚ್ಛುದ್ಧಸ್ಯ ಶೋಧನೇನಾನ್ತರಾಗ್ನಿರಲ್ಪಃ ಸನ್ ಪೇಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಮೇಣ ಗುರುಭಿರ್ಮಹಾನ್ ಸ್ಥಿರಃ ಸರ್ವಪಚಶ್ಚ ಭವತಿ|| ೨೪||

Adhikarana vamanavirecanayoH vegAnusAraM vireke mAnatashca jaghanyamadhyapravrashuddhilakShaNam (25) · Śloka 2

ಜಘಾನ್ಯಮಧ್ಯಪ್ರವರೇ ತು ವೇಗಾಃ ಚತ್ವಾರ ಇಷ್ಟಾ ವಮನೇ ಷಡಷ್ಟೌ| ದಶೈವ ತೇ ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾ ವಿರೇಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತಥಾ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿಚತುರ್ಗುಣಶ್ಚ||೨||

ನನು ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಾವರಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತ್ರ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಕಾ ಪ್ರಧಾನಾ ಶುದ್ಧಿಃ, ಕಾ ಮಧ್ಯಾ, ಕಾಽವರೇತಿ| ಅತೋ ದ್ವಯೋರಪಿ ವಮನವಿರೇಚನಯೋರ್ವೇಗಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ಮಾನತಃ ಪ್ರವೃತ್ತದೋಷದರ್ಶನತಶ್ಚ ಜಘನ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶುದ್ಧಿತ್ರಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಜಘನ್ಯೇ ವಮನೇ ಚತ್ವಾರೋ ವೇಗಾ ಇಷ್ಟ ಆಚಾರ್ಯೈಃ | ಮಧ್ಯೇ ವಮನೇ ಷಡ್ ವೇಗಾಃ| ಪ್ರವರೇ ವಮನೇಽಷ್ಟೌ ವೇಗಾಃ| ವಿರೇಕೇ ತು ಜಘನ್ಯೇ ವೇಗಾಃ ದಶೇಷ್ಟಾಃ| ಮಧ್ಯೇ ವಿರೇಕೇ ದ್ವಿಗುಣಾ ದಶ ವಿಂಶತಿರ್ವೇಗಾ ಇಷ್ಟಾಃ| ಪ್ರವರೇ ತು ವಿರೇಕೇ ತ್ರಿಗುಣಾ ದಶ ತ್ರಿಂಶದ್ ವೇಗಾ ಇಷ್ಟಾಃ| ಇತಿ ವಮನವಿರೇಚನಯೋರ್ವೇಗಸಙ್ಖ್ಯ್ಯಾ ಜಘನ್ಯಮಧ್ಯಪ್ರವರತ್ವಮ್| ತಥಾ ಜಘನ್ಯಮಧ್ಯಪ್ರವರೇ ವಿರೇಕೇ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಪ್ರಸ್ಥಃ ದ್ವಿಗುಣಶ್ಚತುರ್ಗುಣಶ್ಚ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೨೫||

Adhikarana anyamatena vamanavirekayoH pravarashuddhilakShaNaM, vamane mAnataH jaghanyAdishuddhilakShaNaM vamanavirecanayogalakShaNa~jca (26) · Śloka 1

ಪಿತ್ತಾವಸಾನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಕಾದರ್ದ್ಧಂ ಕಫಾನ್ತಞ್ಚ ವಿರೇಕಮಾಹುಃ|೧|

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಾವಸಾನಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ವಮನಮಾಹುಃ| ವಿರೇಕಾಚ್ಚ ಪ್ರಸ್ಥಪರಿಮಾಣೇನಾರ್ಧಮಾಹುಃ| ತೇನ ಜಘನ್ಯೇ ವಮನೇಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಃ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಸ್ಥಃ| ಪ್ರವರೇ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವಾವಿತಿ| ತಥಾ ಕಫಾನ್ತಂ ವಿರೇಕಮಾಹುಃ| ತ ಏವಮಾಹುಃ ಆದಾವೇವ ಕಫಾನ್ತೇ ವಿರೇಕೇ ಪ್ರವರತ್ವಮ್|| ೨೬||

Adhikarana vamanavirecanayorvegagaNanAvidhiH (27) · Śloka 1

ದ್ವಿತ್ರಾನ್ಸವಿಟ್ಕಾನಪನೀಯ ವೇಗಾನ್ಮೇಯಂ ವಿರೇಕೇ ವಮನೇ ತು ಪೀತಮ್||೧||

ತತ್ರ ವಿರೇಕೇ ಸಪುರೀಷಾನ್ ದ್ವಿತ್ರಾನ್ ವೇಗಾನಪನೀಯಾನ್ಯನ್ಮೇಯಂ ಪ್ರಸ್ಥಾದಿನಾ| ವಮನೇ ತು ಯತ್ ಪರಿಮಾಣಂ ಪೀತಂ ತದಪನೀಯ ಮೇಯಮ್|| ೨೭||

Adhikarana virecanavidhiH (28) · Śloka 28

ಅಥ ವಮಿತವನ್ತಂ ಪುನರೇವಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದ್ಯ ಶ್ವೋ ವಿರೇಚ- ಯಿತವ್ಯ ಇತಿ ಸುಜರಮಶ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಫಲಾಮ್ಲಮುಷ್ಣ- ಮುಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ಜಾಙ್ಗಲರಸೌದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ತತಃ ಸುಖೋ- ಷಿತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾತೀತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ನಿರನ್ನಂ ವಿಭಜ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಥಾರ್ಹೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ನ ತ್ವಕೃತವಮನಮನ್ಯ- ತ್ರಾತಿಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾತ್||೨೮||

ಅಥ ವಮಿತವನ್ತಂ ವಿಧಿನಾ ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಚ ಶ್ವ ಅಯಮಾತುರೋ ವಿರೇಚ್ಯ ಇತಿ ರಸೌದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾಹ-ಸುಜರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಫಲೇನ ದಾಡಿಮಾದಿನಾಮ್ಲಮ್| ತತೋ ರಸೌದನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ರಾತ್ರೌ ಸುಖೇನಾನಾಯಾಸೇನೋಷಿತಂ ಪ್ರಾತರ್ನಿರನ್ನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ದಿನಸ್ಯ ಪ್ರಥಮತ್ರಿಭಾಗೇ ಗತೇ ಕೋಷ್ಠಂ ಮೃದ್ವಾದಿಭೇದೇನ ವಿಭಜ್ಯ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಯಥಾರ್ಹಾಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಚ ವಮನೋಕ್ತೇನ ಮಙ್ಗಲಪೂರ್ವೇಣ ವಿಧಿನಾ| ಅಕೃತವಮನಮಾತುರಂ ವಿರೇಚನಂ ನ ಪಾಯಯೇತ್| ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಮಕೃತವಮನಮೇವ ವಿರೇಚನಂ ಪಾಯಯೇತ್|| ೨೮||

Adhikarana akRutavamanasya virecanauShadhadAne doShaH (29) · Śloka 29

ಅಕೃತವಮನಸ್ಯ ಹಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಪಹತಮೌಷಧಮೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಉರಸಿ ವಾವರುದ್ಧಮವತಿಷ್ಠತೇ| ತತೋ ನಾಲಂ ವಿರೇಕಾಯ||೨೯||

ಕುತ ಏವಮಿತ್ಯಾಹ-ಅಕೃತವಮನಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕೃತವಮನಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾದಿನಾ ಹೃದಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವಶ್ಯಮೇವ ಭವತೀತಿ| ತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಉಪಹತಂ ವಿರೇಕೌಷಧಂ ಪೀತಂ ಮುಖೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ| ಅಥವಾ ವಕ್ಷಸಿ ರುದ್ಧಂ ವಿರೇಕಾಯ ನ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ಭವತಿ| ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪರ್ಯಾಪ್ತಮಪಿ ವಾ ವಿರೇಕಾಯ|| ೨೯||

Adhikarana krUrakoShThaM varjayitvA samyagviriktasyApi samBAvyA vyApat (30) · Śloka 30

ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಚಾಧಃ ಸ್ರಸ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗ್ರಹಣೀಂ ಛಾದ- ಯಿತ್ವಾ ಗೌರವಮಾಪಾದಯತಿ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾ| ನ ತ್ವೇಷ ದೋಷೋ- ಽತಿಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ವಾಯ್ವಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್||೩೦||

ತಥಾ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹೃದಯಾತ್ ಕುಕ್ಷಾವಪಸ್ರಸ್ತೋ ಗ್ರಹಣೀ ಚಾದಯಿತ್ವ ಕೋಷ್ಠಗೌರವಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾಪಾದಯತಿ| ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ತು ವಾತಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಕ್ನೋತಿ|| ೩೦||

Adhikarana shleShmakAle virecanaprayoge doShaH (31) · Śloka 31

ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ತ್ವಕೃತವಮನೋಕ್ತದೋಷಾಃ| ಶೂಲಾಧ್ಮಾನಗೌರ- ವಾಣಿ ಚ ಕೃತ್ವಾ ಛರ್ದಿಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯಪರಾಹ್ಣೇ ರಾತ್ರೌ ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್||೩೧||

ಯ ಏವಾಕೃತವಮನಸ್ಯ ವಿರೇಚನೇನ ದೋಷ ಉಕ್ತಃ ಸ ಏವ ಕೃತವಮನಸ್ಯಾಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲಪೀತೇನ| ಅಥವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲಪೀತಂ ವಿರೇಚನಂ ಶೂಲಾದೀನಿ ಕೃತ್ವಾಗ್ನಿಬಲಾತ್ ಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ರಾತ್ರೌ ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್|| ೩೧||

Adhikarana annAvRute virecanadoShaH (32) · Śloka 32

ತೇನಾನ್ನಾವೃತಮಪಿ ತುಲ್ಯಮ್| ಛರ್ದಿಞ್ಚ ಪುನಸ್ತಜ್ಜನಯತಿ||೩೨||

ತೇನೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲಪೀತೇನ ವಿರೇಚನೋನಾನ್ನಾವೃತಮಪಿ ವಿರೇಚನಂ ತುಲ್ಯಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಯದ್ ಭುಕೇ ವಿರೇಚನಂ ಪೀಯತೇ ತದನ್ನಾವೃತಂ ವಿರೇಚನಂ ಕ್ಷೀಣೇಽನ್ನೇ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ರಾತ್ರೌ ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್| ತದನ್ನಾವೃತಂ ಪುನಶ್ಛರ್ದಿ ಜನಯತೀತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲಪೀತಾದ್ವಿಶೇಷಃ|| ೩೨||

Adhikarana aviriktasya shleShmakAle vamanaM deyam (33) · Śloka 33

ಅವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ಚ ವಮನಂ ನಿರನ್ನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥೋರ್ಧ್ವಂ ಸುಖೇನ ನಿರ್ಹರಣಾತ್||೩೩||

ಯಃ ಪುನಃ ಪೂರ್ವಮವಿರಿಕ್ತಸ್ತಸ್ಯಾವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲಪೀತಂ ವಮನಂ ಸುಖೇನ ಸ್ವಕಾರ್ಯಂ ಕರೋತಿ|| ೩೩||

Adhikarana koShThatraividhyaM tallakShaNa~jca (34) · Śloka 34

ಕೋಷ್ಠಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ-ಮೃದುಃ ಕ್ರೂರೋ ಮಧ್ಯಶ್ಚ| ತತ್ರ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಮೃದುಃ| ಸ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಾಮ್ಲತಕ್ರ- ಮಸ್ತುಗುಡಕೃಸರಸರ್ಪಿರ್ನವಮದ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಪೀಲುದ್ರಾಕ್ಷಾಪೂಗಫಲಾ- ದಿಭಿರಪಿ| ಬಹುವಾತಃ ಕ್ರೂರಃ| ಸ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಸ್ತ್ರಿಫಲಾತಿ- ಲ್ವಕತ್ರಿವೃನ್ನೀಲಿನೀಫಲಾದಿಭಿರಪಿ| ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಮದೋಷಶ್ಚ ಮಧ್ಯಃ| ಸ ಸಾಧಾರಣಃ| ಯೇ ಚ ಸ್ನಿಹ್ಯನ್ತ್ಯಚ್ಛಪಾನೇನ ಪ್ರಾಯಶಃ ತ್ರಿಸಪ್ತಪಞ್ಚರಾತ್ರೈರಿತಿ||೩೪||

ಕೋಷ್ಠಂ ವಿಭಜ್ಯೇತುಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಕತಿವಿಧಃ ಕೋಷ್ಠಃ ಕೀದೃಶಶ್ಚೇತ್ಯಾಹ-ಕೋಷ್ಠಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ತಥಾ ಯೋಽಚ್ಛಪೇಯಸ್ನೇಹೇನ ತ್ರಿರಾತ್ರೇಣ ಸ್ನಿಹ್ಯತಿ ಸ ಮೃದುಕೋಷ್ಠಃ| ಯಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ಸ್ನಿಹ್ಯತಿ ಸ ಕ್ರೂರಃ| ಯಃ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೇಣ ಸ್ನಿಹ್ಯತಿ ಸ ಮಧ್ಯ ಇತಿ ಲಕ್ಷಣಾನ್ತರಮ್|| ೩೪||

Adhikarana doShaBedena virecanadravyaBedaH (35) · Śloka 35

ತತ್ರ ಕಷಾಯಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಮ್| ಮೂತ್ರಕಟುಷ್ಣೈಃ ಕಫೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಲವಣೈರ್ವಾತೇ||೩೫||

ತತ್ರ ಕಷಾಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಮೂತ್ರಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೈರ್ವಾತೇ|

Adhikarana virecanauShadhapAnottaramupacAraH (36) · Śloka 3

ಪೀತಮಾತ್ರ ಏವ ಚೌಷಧೇ ಛರ್ದಿವಿಘಾತಾಯ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಮುಖಮಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ತತಶ್ಚೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಸೋಽನ್ತರ್ಮುಖಂ ವಿಶೋ- ಧ್ಯಾರ್ದ್ರಸುರಭಿಮೃನ್ಮಾತುಲುಙ್ಗಜಮ್ಬೀರಸುಮನಃ ಸೌಗನ್ಧಿಕಾದಿಹ್ಱೃದ್ಯ- ಗನ್ಧಾನುಪಜಿಘ್ರೇತ್| ನಿವಾತಸುಖಶಯ್ಯಾಸ್ಥಿತಶ್ಚಾವಿಬನ್ಧಾ- ರ್ಥಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮುಷ್ಣೋದಕಮನುಕಣ್ಠ್ಯಂಸ್ತನ್ಮನಾ ವೇಗಾನ್ನಧಾರಯನ್ ಈರಯಮಾಣಶ್ಚ ಶಯ್ಯಾಸನೇ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹೇಽಶೀತಸ್ಪೃಗ್ವರಿಚ್ಯೇತ||೩||

ಸುಬೋಧಮ್| ಅನುಕಣ್ಠ್ಯಂ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಂ ಪಿಬನ್|| ೩೬||

Adhikarana virecane doShabahirgamanakramaH (37) · Śloka 37

ಯಥಾ ಚ ವಮನೇ ಸ್ವೇದಪ್ರಸೇಕೌಷಧಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ತಥಾ ವಿರೇಚನೇ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತಕಫಾಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ತೇ ವಾಯುಃ| ದೋಷಾಣಾಂ ಹಿ ದೇಹೇ ತಥಾ ಸನ್ನಿವೇಶಾನ್ ಮಾರ್ಗವೈಪರೀತ್ಯಾಚ್ಚ ಶೋಧನಯೋರಿತಿ||೩೭||

ಯಥಾ ಚ ವಮನೇ ಸ್ವೇದಾದೀನಿ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ, ತದ್ವಿದ್ವಿರೇಚನೇ ವಾತಾದೀನಿ| ಕುತೋಽಯಂ ವಮನವಿರೇಚನಯೋರ್ದೋಷನಿರ್ಗಮೇ ಪರಸ್ಪರವಿಪರೀತಃ ಕ್ರಮಃ ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಖೇನ ವಮನಮೂರ್ಧ್ವಭಾಗನೈಕುಟ್ಯಾದಾದೌ ಕಫಂ ನಿರ್ಹರತಿ| ತತಃ ಪಿತ್ತಮ್| ಪಶ್ಚಾದನಿಲಮ್| ವಿರೇಚನಂ ವೈಪರೀತ್ಯಾದಧೋಭಾಗನೈಕಟ್ಯಾದಾದಾವನಿಲಮ್| ಮಧ್ಯೇ ಪಿತ್ತಮ್| ಅನ್ತೇ ಕಫಮ್| ತತ್ರ ಚ ಪುನರನ್ತೇಽನಿಲಮಪತರ್ಪಣಾದಿತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|| ೩೭||

Adhikarana virecanApravRuttAvalpapravRuttau ca vidhiH (38) · Śloka 38

ಅಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ಭೇಷಜಾತ್ತೇಜನಾರ್ಥಮುಷ್ಣೋದಕಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಾಣಿ- ತಾಪೈಶ್ಚ ಜಠರಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಚ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವಪುಷಾ ಬಹುದೋಷಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷೇ ನೈವ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇಽಲ್ಪದೋಷಸ್ಯಾಪಿ ಜೀರ್ಣ- ಭೈಷಜ್ಯಸ್ಯಾಹಃಶೇಷಂ ಬಲಂ ಚಾಪೇಕ್ಷ್ಯ ಭೂಯೋ ಮಾತ್ರಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ನ ತ್ವಜೀರ್ಣೌಷಧಸ್ಯಾತಿಯೋಗಭಯಾತ್| ತದಹರ್ವಾ ಭುಕ್ತವತೋ- ಽನ್ಯೇದ್ಯುಃ ಅದೃಢಸ್ನೇಹಂ ವ ದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮುಪಸ್ಕೃತದೇಹಮವಹಿತೋ ಭೂಯಃ ಪಾಯಯೇತ್||೩೮||

ವಿರೇಚನೇ ಚ ವೇಗಾಪ್ರವೃತ್ತಾವುಷ್ಣೋದಕಂ ಚ ಪಾನಾಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಜಠರಂ ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶರೀರಸ್ಯ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಚೌಷಧೇನಾಲ್ಪೇ ದೋಷೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ನೈವ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಯೋಗ್ಯಂ ದಿವಸಶೇಷಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಲಂ ಚ ಪನರೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಅಲ್ಪದೋಷಸ್ಯಾಪಿ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿತ್ವಾದಕೃತವಿರೇಕ ಏವ ಭೇಷಜೇ ಜೀರ್ಣೇ ಭೂಯೋ ಮಾತ್ರಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಅಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಪುನರ್ಯದ್ಯಜೀರ್ಣ ಏವೌಷಧೇ ಪುನರೌಷಧಂ ದೀಯತೇ ತತೋ ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗಮುತ್ಪಾದಯತಿ| ಅಥವಾ ಯಸ್ಯ ಸಪ್ರಯೋಜನಾಯ ಭೂಯ ಔಷಧಮಾತ್ರಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಯಾನ್ಯೇದ್ಯುರ್ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ದೇಯಃ| ಅಥವಾ ಅದೃಢಸ್ನೇಹಮಬಹುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾತ್ರಾಂ ದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಭೂಯಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಕೀದೃಶಮುಪಸ್ಕೃತದೇಹಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಸಂಸ್ಕೃತದೇಹಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೀದೃಶೋ ಭಿಷಕ್ ಪಾಯಯೇತ್| ಅವಹಿತೋಽವಹಿತಗ್ರಹಣಂ ಪೂರ್ವಾಯೋಗಕಾರಣತ್ಯಾಗಾರ್ಥಮ್|| ೩೮||

Adhikarana sadAturAdiShu visheShakRutyam (39) · Śloka 39

ಹ್ನೀಭಯತ್ನೋಭೈಶ್ಚ ವೇಗಾಭಿಘಾತಶೀಲಾಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರಾಜ- ಸಮೀಪಸ್ಥಾ ವಣಿಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದೇತೇ ವೇಗಧಾರಣಪ್ರ- ವೃದ್ಧವಾತತ್ವಾತ್ಸದಾಽಽತುರಾ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಾಶ್ಚ| ತಾನ್ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಶೋಧಯೇತ್| ಅನ್ಯಾನಪಿ ಚಾಕಾಲನಿರ್ಹಾರವಿಹಾರಹಾರಾನ್| ತತ- ಶ್ಚೈಷಾಂ ಸದಾತುರತ್ವಾದಲ್ಪೋಽಪ್ಯಾಮಯೋ ದುಃಸಾಧ್ಯೋ ಭವತಿ| ತೇಷಾಂ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಾವುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೩೯||

ಹ್ನಿಯಾ ಲಜ್ಜಯಾ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಭಯೇನ ಚ ರಾಜಸಮೀಪಸ್ಥಾ ಲೋಭೇನ ಚ ವಣಿಜಃ ಪ್ರಾಯೋ ವೇಗಾಘಾತಶೀಲಾ ಭವನ್ತಿ| ಅತಸ್ತೇಷಾಂ ವೇಗಧಾರಣೇನ ಪ್ರವೃದ್ಧವಾತತ್ವಾತ್ ಸದಾತುರತ್ವಂ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯತ್ವಂ ಚ| ಅತಸ್ತಾನತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಶೋಧಯೇತ್| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ನ ಕೇವಲಂ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದೀನೇವೈವಂ ಶೋಧಯೇತ್| ಯಾವದನ್ಯಾನಪ್ಯೇವಂ ಶೋಧಯೇತ್| ಕಾನಿತ್ಯಾಹ-ಅಕಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕಾಲೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇಽತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಕಾಲೇ ನಿರ್ಹಾರಾದಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥೋಕ್ತಾಃ| ನಿರ್ಹಾರೋ ಮುತ್ರಾದ್ಯುತ್ಸರ್ಗಃ| ವಿಹಾರಶ್ಚಙ್ಕ್ರಮಣಾದಿಃ| ಆಹಾರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ತೇಷಾಂ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ| ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಾವಧ್ಯಾಯೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನ ಉಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೩೯||

Adhikarana virekAyogalakShaNam (40) · Śloka 40

ತತ್ರಾಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾತ್ ಕುಕ್ಷಿಹೃದಯಾವಿಶುದ್ಧಿರಾಧ್ಮಾನಮರುಚಿಃ ಪ್ರಸೇಕಃ ಕಫಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲೇಶಛರ್ದಿಭ್ರಮಾಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಪಿಟಕಾ ವಿ- ದಾಹೋ ಗೌರವಮಗ್ನಿಸಾದಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ವಾತವಿ- ಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಶ್ಚ||೪೦||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿರೇಚನಸ್ಯಾಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಯೋಗಾತಿಯೋಗಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಅಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೋ ವಿರೇಚನಸ್ಯಾಯೋಗಃ| ತೇನ ಕುಕ್ಷ್ಯವಿಶುದ್ಧ್ಯಾದೀನಾಂ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾನ್ತಾನಾಮುದ್ಭವಃ|| ೪೦||

Adhikarana samyagvirekaPalam (41) · Śloka 41

ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾದ್ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮೋ ಯಥೋಕ್ತವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚ||೪೧||

ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾದ್ವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇರುಪಶಮಃ| ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾಪ್ಯಯೋಗಾದಿವ್ಯಾಧೀನಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯಂ ಕುಕ್ಷಿಶುದ್ಧಿರುಚಿವಕ್ತ್ರವೈಶದ್ಯಾದಿಕಂ ಭವತಿ|| ೪೧||

Adhikarana ativirekajavyApadaH (42) · Śloka 42

ಅತಿವಿರೇಕಾತ್ತು ಕೇವಲಂ ದೋಷರಹಿತಮುದಕಂ ರಕ್ತಂ ವಾ ಮೇದೋ- ಮಾಂಸಧಾವನೋಪಮಂ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಹೃದಯೋದ್ವೇಷ್ಟೇನಂ ಗುದನಿಸ್ಸರಣಂ ನಯನಪ್ರವೇಶಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಞ್ಚಾರ ಇವಾಙ್ಗೇ ವಮ- ನಾತಿಯೋಗತುಲ್ಯತಾ ಚ||೪೨||

ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗಾತ್ತು ದೋಷಪ್ರವೃತ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ದೋಷರಹಿತಸ್ಯ ಕೇವಲಸ್ಯೋದಕಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ವಾ ಮೇದೋಮಾಂಸಧಾವನತುಲ್ಯಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಪರಿಕರ್ತಿಕಾದಯೋ ವಮನಾತಿಯೋಗೋಕ್ತಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಯೋ ಕ್ಷಾಮತಾಸ್ವರಕ್ಷಯಾದಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ|| ೪೨||

Adhikarana samyagvirikte vidhiH (43) · Śloka 43

ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಚೈನಂ ವಮನೋಕ್ತೇನ ಧೂಮವರ್ಜ್ಯೇನ ವಿಧಿನೋಪಪಾ- ದಯೇತ್| ಅಥ ವಮಿತವಾನಿವ ಕ್ರಮೇಣಾನ್ನಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜಾನಃ ಪ್ರಕೃತಿ- ಭೋಜನಮಾಗಚ್ಛೇದಿತಿ||೪೩||

ಏನಂ ಪುರುಷಂ ಯೋಗೇನ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೇನ ವಿರಿಕ್ತಂ ವಮನೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನೋಪಚರೇತ್| ಅತ್ರ ಧೂಮೋ ವರ್ಜ್ಯ ಇತಿ ವಿಶೇಷಃ| ಯಚ್ಚ ವಮಿತಸ್ಯ ಪೇಯಾದ್ಯನ್ನಗಣೋಪಯೋಗಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಭೋಜನಾಗಮನುಮುಕ್ತಂ ತದ್ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ವಿಧೇಯಮ್|

Adhikarana vamanavirecanayoryogyAvasthA (44) · Śloka 44

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಜೀರ್ಣಾಽನ್ನೇ ವಮನಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಕಫೇ ಜೀರ್ಣೇ ವಿರೇಚನಮ್||೪೪||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಗದ್ಯಬನ್ಧೋಪಸಂಹಾರೇ ರೀತಿಃ| ಹ್ಯಸ್ತನೇಽನ್ನೇ ಜೀರ್ಣೇ ವಮನಂ ದೇಯಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಚ ಜೀರ್ಣೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತೈನೇತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ವಮನಂ ಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಹ್ಯಸ್ತನೇ ದೇಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಚ ಸ್ಥಿತ ಏವ ದೇಯಮ್| ವಿರೇಚನಂ ಪುನರನ್ನೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಚ ಜೀರ್ಣೇ ದೇಯಮಿತಿ|| ೪೪||

Adhikarana pItauShadhasya mandAgnitvAdau la~gGanam (45) · Śloka 45

ಮನ್ದವಹ್ನಿಮಸಂಶದ್ಧುಮಕ್ಷಾಮಂ ದೋಷದುರ್ಬಲಮ್| ಅದೃಷ್ಟಜೀರ್ಣಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ಲ~ಘ್ಘಯೇತ್ ಪೀತಭೇಷಜಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌಷಧೋತ್ಕ್ಲೇಶಸಙ್ಗೈರಿತಿ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ||೪೫||

ವಮನಾಯ ವಿರೇಚನಾಯ ಚ ಪೀತೌಷಧಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಮಸಂಶುದ್ಧಮಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಮಕ್ಷಾಮಂ ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೈರ್ಹೀನಬಲಮದೃಷ್ಟಜೀರ್ಣೌಷಧಲಕ್ಷಣಂ ಚ ತಂ ತದಹರ್ಲಙ್ಘಯೇತ್ ಆ ಜೀರ್ಣಲಿಙ್ಗಾತ್| ಏತಾವತಾ ಹಿ ಸ್ನೇಹೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದಿಭಿರಾತುರೋ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ|| ೪೫||

Adhikarana peyAderagnivardhakatvampeyAnarhatarpaNArhAH (46) · Śloka 46

ಸಂಶೋಧನಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವಸ್ನೇಹಯೋಜನಲಙ್ಘನೈಃ| ಯಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮನ್ದತಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರಮಂ ಪೇಯಾದಿಮಾಚರೇತ್| ಸ್ರುತಾಲ್ಪಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮದ್ಯಪಂ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಮ್| ಪೇಯಾಂ ನ ಪಾಯಯೇತ್ತೇಷಾಂ ತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ||೪೬||

ಸಂಶೋಧನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಯಥೋಕ್ತಸ್ಯ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯತಿ| ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಅಲ್ಪೌ ಸ್ರುತೌ ದೇಹಾವಸ್ಥಿತೌ| ಯಶ್ಚ ಸ್ವಭಾವೇನ ಮದ್ಯಪೋ ಯಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಸ್ತಾನ್ ಪೇಯಾಂ ನ ಪಾಪಯೇತ್| ತೇಷಾಂ ಹಿ ತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ| ಪೇಯಾಸ್ಥಾನೇ ತರ್ಪಣಾ ದೇಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತರ್ಪಣಾ ಲಾಜಸಕ್ತವಃ|| ೪೬||

Adhikarana apakvapacyamAnavamanavirecanayoreva doShasaMshodhakatvam (47) · Śloka 47

ಅಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ದೋಷಾಣ್ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್| ನಿರ್ಹರೇದ್ವಮನಸ್ಯಾತಃ ಪಾಕಂ ನ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್||೪೭||

ತಥಾ ವೈದ್ಯೋ ವಮನಸ್ಯ ಪಾಕಾವಸ್ಥಾಂ ನ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್| ಅಯೋಗೇ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿರೇಚನೇ ತು ಪಾಕಾವಸ್ಥಾಂ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇದೇವ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ಅಪಕ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್|

Adhikarana vamanavirecanayorviparIta- gatayorupacAraH (48) · Śloka 48

ಊರ್ಧ್ವಾಧೋರೇಚನಂ ಯುಕ್ತಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಜಾಯತೇ| ಯದಾ ತದಾ ಛರ್ದಯತಃ ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ| ಪಾದೌ ಶೀತೇನ ಚೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಂ ವಿಪರೀತಂ ವಿರೇಚನೇ||೪೮||

ಊರ್ಧ್ವರೇಚನಂ ವಮನಂ ಯುಕ್ತಂ ಸದ್ಯದಾ ಕೇನಚಿತ್ ಕಾರಣೇನ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ವಿರೇಚನತಯಾ ಜಾಯತೇ| ತಥಾಽಧಾರೇಚನಂ ವಿರೇಚನಂ ಯದಾ ಕುತಶ್ಚಿನ್ನಿಮಿತ್ತಾದ್ವೈಪರಿತ್ಯೇನ ವಮನತ್ವೇನ ಜಾಯತೇ ತದಾ ವಿರೇಚನೇನ ವೈಪರೀತ್ಯಾಚ್ಛರ್ದಯತ ಉಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ ಪಾದೌ ಸಿಞ್ಚೇತ್ ಶೀತೇನ ಚೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಯದಾ ತು ವಮನೇ ವೈಪರೀತ್ಯಾದ್ವಿರೇಕಸ್ತದಾ ವಿರಿಚ್ಯತಃ ಪುರ್ವವಿಪರೀತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಪಾದೌ ಶೀತೋದಕೇನ ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೋದಕೇನ ಚೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೪೮||

Adhikarana doShapAkajAte svayaM vireke AhAravidhAnam (49) · Śloka 49

ದುರ್ಬಲೋ ಬಹುದೋಷಶ್ಚ ದೋಷಪಾಕೇನ ಯಃ ಸ್ವಯಮ್| ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಭೇದನೀಯೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಸ್ತಮುಪಪಾದಯೇತ್||೪೯||

ದೌಬಲಯಾದಿಯುಕ್ತೋ ದೋಷಪಾಕೇನ ಯಃ ಸ್ವಯಂ ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ತಂ ಭೇದನೀಯೈರಾಹಾರೈರುಪಪಾದಯೇತ್| ನ ತಸ್ಮೈ ವಿರೇಚನಮೌಷಧಂ ದೇಯಂ ನಾಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೪೯||

Adhikarana durbalAdiShu mRudbalpashodhanauShadha vidhistatra hetushca (3) · Śloka 3

ದುರ್ಬಲಃ ಶೋಧಿತಃ ಪೂರ್ವಮಲ್ಪದೋಷಃ ಕೃಶೋ ನರಃ| ಅಪರಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಶ್ಚ ಪಿಬೇನ್ಮೃದ್ವಲ್ಪಮೌಷಧಮ್| ವರಂ ತದಸಕೃತ್ ಪೀತಮನ್ಯಥಾ ಸಂಶಯಾವಹಮ್||೩||

Adhikarana durbalasya bahucaladoShasya stokaM stokaM shodhanavidhiralpadoShasya shamanauShadhavidhishca (2) · Śloka 2

ಹರೇದ್ಬಹೂಂಶ್ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಪುನಃ ಪುನಃ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಮೃದುದ್ರವ್ಯೈರಲ್ಪಾನ್ ಸಂಶಮಯೇತ್ತು ತಾನ್||೨||

Adhikarana bahudoShANAmanirharaNe vyApat (50) · Śloka 50

ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ ಚಿರಂ ತೇ ಹಿ ಹನ್ಯುರ್ವೈನಮನಿರ್ಹೃತಾಃ||೫೦||

ದುರ್ಬಲಃ ಸನ್ ಪೂರ್ವಂ ಶುದ್ಧಃ ತಥಾಲ್ಪದೋಷಸ್ತಥಾ ಕೃಶಃ ತಥಾ ಮೃದ್ವಾದಿವಿಶೇಷೇಣಾಪರಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಃ ಸ ಮೃದ್ವಲ್ಪಂ ಚೌಷಧಂ ಪಿಬೇತ್| ಯತಸ್ತದೌಷಧಂ ಪ್ರಯೋಜನಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಸಕೃದನೇಕವಾರಂ ಪೀತಂ ವರಮ್| ನ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಸಕೃತ್ ಸಂಶಯಾವಹಂ ಪೀತಂ ವರಮತಿಯೋಗಭಯಾತ್| ತಥಾ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಬಹೂನ್ ಪ್ರಭೂತಾನ್ ಸತಃ ಸ್ತೋಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಮೃದುಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಹರೇತ್ ಪುನಃ ಪುನಃ| ತಾಂಸ್ತು ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಅಲ್ಪಾನ್ ಸತಃ ಅನಿರ್ಹೃತಾನೇವ ಶಮನೈಃ ಶಮಯೇತ್| ಯತಸ್ತೇ ದೋಷಾ ಬಹವಃ ಪ್ರಚಲಿತಾ ಏನಮಾತುರಮನಿರ್ಹೃತಾಃ ಸನ್ತಶ್ಚಿರಂ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ| ಹನ್ಯುರೇವ ವಾ|

Adhikarana mandAgnikrUrakoShThayoH shodhane purvakRutyam (51) · Śloka 51

ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ವಿಜಿತಕಫವಾತಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್||೫೧||

ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಪುರುಷಂ ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಸತಿ ಸಕ್ಷಾರೈಶ್ಚ ಘೃತೈರ್ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ವಿಜಿತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್| ತಥಾ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಸಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ವಿಜಿತವಾತಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್|| ೫೧||

Adhikarana rUkShavirekAtpUrvaM bastyAdividhistatra hetushca (52) · Śloka 52

ರೂಕ್ಷಬಹ್ವನಿಲಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲಿನಾಮ್| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮವಿರೇಚ್ಯೈವ ಜೀರ್ಯತಿ| ತೇಭ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಂ ಪುರೋ ದದ್ಯಾತ್ತತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಶಕೃನ್ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿಃ| ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಹಿ ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಿರೇಕೋ ನಿರ್ಹರೇತ್ಸುಖಮ್||೫೨||

ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ವಿರೇಚನಂ ಭೈಷಜ್ಯಮವಿರೇಚ್ಯೈವ ಜರಾಂ ಯಾತಿ| ಅತಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಬಸ್ತಿಂ ದತ್ತ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚನಂ ದೇಯಮ್| ಅಥವಾ ತೇಷಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪುರೀಷಂ ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚನಂ ದೇಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯತಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿರ್ಬಸ್ತಿನಾ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಿರೇಕಃ ಸುಖಂ ನಿರ್ಹರೇತ್|| ೫೨||

Adhikarana IShatsnehapUrvakaM saMshodhyAH (53) · Śloka 53

ವಿಷಾಭಿಘಾತಪಿಟಕಾಕುಷ್ಠಶೋಫವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮೇಹಾರ್ತಾನ್ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್||೫೩||

ವಿಷಾದಿಮನ್ತಃ ಕಾಮಲಾದ್ಯಾರ್ತಾಶ್ಚ ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಸ್ತೋಕಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೫೩||

Adhikarana sarveShu snehavirecanavidhiH susnigdheShu tu rUkShavirecanavidhiH (54) · Śloka 54

ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಕೈಶ್ಚ ರೂಕ್ಷೈಸ್ತು ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಾನ್||೫೪||

ಏತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವಿಶೋಧ್ಯ ವ್ಯಾಧ್ಯಾರ್ತಾನ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೈಃ ಶೋಧಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಭಾವಿತದೇಹಾನ್ ವಾ ರೂಕ್ಷೈರೇವ ವಿರೇಚನೈಃ ಶೋಧಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಭಾತಿದೇಹೋ ಯೇಷಾಂ ಸಞ್ಚಿತಸ್ನೇಹಸಂಸ್ಕಾರೋ ದೇಹಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ|| ೫೪||

Adhikarana vamanAdInAM madhye madhye sneha svedau sarvAnte snehashca (55) · Śloka 55

ಕರ್ಮಣಾಂ ವಮನಾದೀನಾಂ ಪುನರಪ್ಯನ್ತರೇಽನ್ತರೇ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ನೇಹಮನ್ತೇ ಬಲಾಯ ಚ||೫೫||

ತಥಾ ವಮನಾದೀನಾಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಾಮನ್ತರೇಽನ್ತರೇ ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಅನ್ತೇ ಚ ಬಲಾರ್ಥಂ ಸ್ನೇಹಮುಪಯುಞ್ಜೀತ|| ೫೫||

Adhikarana svedAdyutkliShTadoShasyaiva sushodhyatvamatra dRuShTAntashca (56) · Śloka 56

ಊಷಾದಿಭಿರ್ಯಥೋತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಹ್ನಿಯತೇ ವಾಸಸೋ ಮಲಃ| ತಥೈವ ವಪುಷಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಮಾಷತಿಲಾದಿಭಿಃ||೫೬||

ಕುತಃ ಕಿಮರ್ಥಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯಾಹ-ಊಷೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ವಾಸಸಃ ಊಷಾದಿಭಿರುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಮಲೋ ಹ್ನಿಯತೇ ತದ್ವದ್ವಪುಷಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ಹ್ನಿಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಊಷಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ಷಾರಮೃತ್ತಿಕಾ|| ೫೬||

Adhikarana snehasvedarahitashodhane vyApat (57) · Śloka 57

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಶೋಧನಂ ತು ಯಃ| ದಾರುಶುಷ್ಕಮಿವಾನಾಮೇ ಶರೀರಂ ತಸ್ಯ ದೀರ್ಯತೇ||೫೭||

ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಯಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ತಸ್ಯ ಶರೀರಂ ದೀರ್ಯತೇ ನಶ್ಯತಿ| ಯಥಾ ಶುಷ್ಕಂ ದಾರ್ವಾನಮನೇ|| ೫೭||

Adhikarana tIkShNavirecananirUhalakShaNam (58) · Śloka 58

ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮಹಾವೇಗಮಸಕ್ತಂ ಯತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ನಾತಿಗ್ಲಾನಿಕರಂ ನಾಪಿ ಹೃದಿ ಪಾಯೌ ಚ ರುಕ್ಕರಮ್| ಅನ್ತರಾಶಯಗಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೋಷಂ ನಿರಸ್ಯತಿ| ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹಂ ವಾ ತತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್||೫೮||

ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹೋ ವಾ ಯತ್ ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಾದಿಯೋಗೇನ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೋಷಂ ನಿರಸ್ಯತಿ ತತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಚ್ಯತೇ|| ೫೮||

Adhikarana bheShajasya tIkShNaprAptau hetuH (59) · Śloka 59

ಜಲಾಗ್ನಿಕೀಟೈರಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ದೇಶಕಾಲಗುಣಾನ್ವಿತಮ್| ನವಂ ಮಾತ್ರಾಧಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಯಾತಿ ಭೇಷಜಮ್| ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಮನ್ದಂ ಮನ್ದತಾಂ ಚ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ||೫೯||

ನನು ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಕಥಂ ಯಾತೀತ್ಯಾಹ-ಜಲಾಗ್ನೀತ್ಯಾದಿ| ಜಲಾದಿಭಿರಸ್ಪೃಷ್ಸ್ಟಂ ಯೋಗ್ಯೇ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಚ ಜಾತಂ ಗುಣೈಶ್ಚ ಪೂರ್ಣಂ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸಾಧು ಭಾವಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತೋ ಯಥೋಕ್ತೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ಸತಿ ಮನ್ದಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೈಕ್ಷ್ಣಯಹೇತುವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚ ಭೇಷಜಂ ಮನ್ದತಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವಮಪಿ| ಜಲಾಗ್ನ್ಯಸ್ಪೃಷ್ಟಾದಿಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಹೇತುಸ್ತಯೋರ್ವೈಪರೀತ್ಯೇ ಮಧ್ಯಮ್|

Adhikarana tIkShNAdivyAdhiShu tIkShNAdiBeShajaM kramAddeyam (60) · Śloka 60

ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಧ್ಯೋ ಮೃದುರ್ವ್ಯಾಧಿಃ ಸರ್ವಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣಃ| ಬಲಾಪೇಕ್ಷಂ ಹಿತಂ ತೇಷು ಮಧ್ಯಂ ಮೃದು ಕ್ರಮಾತ್||೬೦||

ತ್ರಿವಿಧಭೇಷಜಪ್ರದರ್ಶನಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋಚ್ಯತೇ-ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ್ವನಿದಾನೋಕ್ತೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸಮ್ಪುರ್ಣಃ ಸ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ| ಯೋ ಮಧ್ಯಲಕ್ಷಣಃ ಸ ಮಧ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ| ಸ್ವಲ್ಪಲಕ್ಷಣೋ ಮೃದುರಿತಿ| ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣವ್ಯಾಧೇಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮೌಷಧಂ ದೇಯಮ್| ಮಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯಸ್ಯ| ಮೃದುರ್ಮೃದೋರಿತಿ| ಏತಚ್ಚಾತುರಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸ್ವಲ್ಪತೀಕ್ಷ್ಣವ್ಯಾಧೇರಪಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನ ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಭಿಚಾರಃ|| ೬೦||

Adhikarana sAtyashodhanauShadhaniShedhastatra hetushca (61) · Śloka 61

ಅಪ್ರವರ್ತ್ತ್ಯ ಮಲಾನ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಂ ಹಿ ಜೀರ್ಯತಿ| ವಮನಂ ವಾ ವಿರೇಕಂ ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನ ಯೋಜಯೇತ್||೬೧||

ತಥಾ ವಮನಂ ಭವತು ವಿರೇಕೋ ವಾ ಭವತು ಯದ್ಯಸ್ಯ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಹಾರರೂಪೇಣಾಭ್ಯಸ್ತಂ ತದ್ವಮನಾಯ ವಿರೇಚನಾಯ ವಾ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯತಃ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಮಲಾನಪ್ರವರ್ತ್ತ್ಯೈವ ಜೀರ್ಯತಿ|| ೬೧||

Adhikarana shAstravidhinA saMshodhanaM sevyameva (62) · Śloka 62

ವಿಭ್ರಂಶೋ ವಿಷವತ್ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೋ ಯಸ್ಯಾಮೃತೋಪಮಃ| ಕಾಲೇಽವಶ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ತತ್ಪಿಬೇತ್||೬೨||

ತಚ್ಚ ಶೋಧನಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನಾವಹಿತಃ ಪಿಬೇತ್| ಯತಸ್ತಸ್ಯ ಶೋಧನಸ್ಯ ವಿಭ್ರಂಶೋ ವಿಪರೀತಾ ಸೇವಾ ವಿಷವತ್| ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಮೃತೋಪಮಃ| ನನು ಕದಾಚಿದುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯತ ಆಹ-ಕಾಲೇಽವಶ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಞ್ಚ ವ್ಯಾಧಿಭಯಾತ್|| ೬೨||

Adhikarana samyagupAsyamAnashodhanaPalam (63-64) · Śloka 64

ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಂ ಬಲಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ದೀಪ್ತಿಮ್| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ವಯಸಃ ಕರೋತಿ ಸಂಶೋಧನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮಾನಮ್||೬೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೪||

ಉಪಸಂಹರನ್ನಾಹ-ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಶೋಧನಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಾಧು ಕೃತ್ವಾ ಉಪಾಸ್ಯಮಾನಸೇವ್ಯಮಾನಂ ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ|| ೬೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ