Adhikarana atha vamanavirecanavidhirnAma saptaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो वमनविरेचनविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanapariBAShA (2) · Śloka 2
ದೋಷಹರಣಮೂರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ವಮನಾಖ್ಯಮ್| ಅಧೋಭಾಗಂ ವಿರೇಚ- ನಾಖ್ಯಮ್| ಉಭಯಂ ವಾ ಮಲವಿರೇಚನಾದ್ವಿರೇಚನಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೨||
दोषहरणमूर्ध्वभागं वमनाख़्यम्| अधोभागं विरेच- नाख़्यम्| उभयं वा मलविरेचनाद्विरेचनमित्युच्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanobhayatoharauShadhAnAM kArmukatve yuktiH (3) · Śloka 3
ತತ್ರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮವ್ಯವಾಯಿವಿಕಾಷೀಣ್ಯೌಷಧಾನಿ ಸ್ವವೀರ್ಯೇಣ ಹೃದಯಮುಪೇತ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಧಮನೀರನುಸೃತ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದೂಕೃತ್ಯಾನ್ತಃಶರೀರೇ ಸ್ವೇದೋಷ್ಮಣಾಽಽರ್ದ್ರದಾರುವದ್ವಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ಸ್ಥೂಲಾಣುಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಸಕಲಮಪಿ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಮೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ಪುನ- ರ್ವಿಷ್ಯನ್ದಯನ್ತಿ| ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದ್ವಿಕಾಷಿತ್ವಾಚ್ಚ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಯನ್ತಿ| ಸ ವಿಷ್ಯಣ್ಣವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಃ ಪಾರಿಪ್ಲವಃ ಸ್ನೇಹಾಕ್ತ- ಭಾಜನಸ್ಥ ಇವೋದಕಾಞ್ಜಲಿರಸಜ್ಜನ್ನನುಪ್ರಸರಣಭಾವಾದಾಮಾ- ಶಯಮನುಗಮ್ಯೋದಾನಪ್ರಣುನ್ನೋಽಗ್ನಿವಾಯ್ವಾತ್ಮಕತ್ವಾದುರ್ಧ್ವಭಾಗ- ಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚೌಷಧಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಸಲಿಲಪೃಥಿವ್ಯಾತ್ಮಕ- ತ್ವಾದಧೋಭಾಗಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಔಷಧಸ್ಯಾಧಃ| ಉಭಯತಶ್ಚೋಭಯ- ಗುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾದುಭಯಭಾಗಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ||೩||
तत्रोष्णतीक्ष्णसूक्ष्मव्यवायिविकाषीण्यौषधानि स्ववीर्येण हृदयमुपेत्य सौक्ष्म्याद् व्यवायित्वाच्च धमनीरनुसृत्य स्नेहेन मृदूकृत्यान्तःशरीरे स्वेदोष्मणाऽऽर्द्रदारुवद्विष्यण्णे स्थूलाणुस्रोतोभ्यः सकलमपि दोषसङ्ग़ातमौष्ण्यात्पुन- र्विष्यन्दयन्ति| तैक्ष्ण्याद्विकाषित्वाच्च विच्छिन्दयन्ति| स विष्यण्णविच्छिन्नो दोषसङ्ग़ातः पारिप्लवः स्नेहाक्त- भाजनस्थ इवोदकाञ्जलिरसज्जन्ननुप्रसरणभावादामा- शयमनुगम्योदानप्रणुन्नोऽग्निवाय्वात्मकत्वादुर्ध्वभाग- प्रभावाच्चौषधस्योर्ध्वं प्रवर्तते| सलिलपृथिव्यात्मक- त्वादधोभागप्रभावाच्च औषधस्याधः| उभयतश्चोभय- गुणात्मकत्वादुभयभागप्रभावाच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanaviShayaviBAgaH (4) · Śloka 4
ತತ್ರೋತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾ ತತ್ಸ್ಥಾನಗತೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇಽನಿಲೇ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ವಮನಮಾಚರೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ತು ವಿರೇಕಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾ ತತ್ಸ್ಥಾನಗತೇ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೀತಿ||೪||
तत्रोत्कृष्टे श्लेष्मणि पित्तसंसृष्टे वा तत्स्थानगते वा पित्तेऽनिले वा श्लेष्मोत्तरे वमनमाचरेत्| पित्ते तु विरेकं श्लेष्मसंसृष्टे वा तत्स्थानगते वा श्लेष्मणीति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasAdhyAH vikArAH (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ವಮನಸಾಧ್ಯಾ ವಿಷಪೀತದಷ್ಟದಿಗ್ಧವಿದ್ಧವಿರುದ್ಧಾಜೀರ್ಣಾ- ನ್ನನವಜ್ವರರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾತಿಸಾರಾಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತವಿಶೂಚಿಕಾಲಸ- ಕಾವಿಪಾಕಾರೋಚಕಾಪಚಿಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಮೇದೋಗದಗರೋ- ನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃಲ್ಲಾಸೇ ವೀಸರ್ಪಪ್ರಮೇಹಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡು- ವರ್ತ್ಮಮುಖಘ್ರಾಣಕಪಾಲರೋಗಕರ್ಣರೋಧಶೋಫಸ್ತನ್ಯದೋಷಾದಯೋ ದೋಷಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಏತೇ ಹಿ ಪರಂ ವಮನೇನ ನಾಶಮುಪಯಾನ್ತಿ| ಸಲಿಲಾಪಗಮನೇನಾನಿಷ್ಪನ್ನಶಾ- ಲ್ಯಾದಿವತ್||೫||
तत्र वमनसाध्या विषपीतदष्टदिग्धविद्धविरुद्धाजीर्णा- न्ननवज्वरराजयक्ष्मातिसाराधोरक्तपित्तविशूचिकालस- काविपाकारोचकापचिग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदमेदोगदगरो- न्मादापस्मारश्वासकासहृल्लासे वीसर्पप्रमेहकुष्ठपाण्डु- वर्त्ममुख़ग़्राणकपालरोगकर्णरोधशोफस्तन्यदोषादयो दोषभेदीयोक्ताश्च श्लेष्मव्याधयो विशेषेण एते हि परं वमनेन नाशमुपयान्ति| सलिलापगमनेनानिष्पन्नशा- ल्यादिवत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avamyAstatra kAraNAni ca (6) · Śloka 6
ಅವಾಮ್ಯಾಸ್ತು ಗರ್ಭಿಣೀಸುಕುಮಾರಾನ್ಯಕಾರ್ಯವ್ಯಗ್ರರೂಕ್ಷರೂಕ್ಷಾಶ- ನಪ್ರಾಯಾತಿದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಭಾರಾಧ್ವಕರ್ಮನಿತ್ಯಕ್ಲಾನ್ತಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಾತಿ- ಸ್ಥೂಲಕೃಶವೃದ್ಧಬಾಲದುರ್ಬಲಶ್ರಮಭಯಶೋಕಕ್ರೋಧಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾ- ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾರ್ತ್ತೋಪವಾಸವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ಯಯನಚಿನ್ತಾಪ್ರಸಕ್ತ- ಚ್ಛರ್ದಿರೂರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತವಾತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಸಂವೃತಕೋಷ್ಠ- ದುಶ್ಛರ್ದಿತಹೃದ್ರೋಗೋದಾವರ್ತಮೂತ್ರಾಘಾತಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರಾಷ್ಠೀಲಾರ್ಶಃ- ಸ್ವರೋಪಘಾತತಿಮಿರಭ್ರಮಾನಿಲಾರ್ತಾರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಕಾಕ್ಷಿಶಿರಃ ಶಙ್ಖ- ಕರ್ಣಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಿನೋಽನಾಸ್ಥಾಪಿತಶ್ಚ ಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠ ಇತಿ| ಅನ್ಯತ್ರಾಮಗರವಿಷವಿರುದ್ಧಾಭ್ಯವಹಾರೇಭ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಾದೇ- ಷಾಮ್| ತತ್ರ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಾಮಗರ್ಭಭ್ರಂಶಾಚ್ಚ ದಾರುಣ- ರೋಗಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸುಕುಮಾರಸ್ಯ ಹೃದಯವಿಕರ್ಷಣಾದೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾ ರುಧಿರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಅನ್ಯಕಾರ್ಯವ್ಯಗ್ರಸ್ಯೌಷಧಂ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಮಯೋಽಙ್ಗದೋಷಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ವಾಯುರಙ್ಗಗ್ರಹಣಮ್| ರೂಕ್ಷಾಶನಪ್ರಾಯಸ್ಯ ವಾಯುನಾ ಕ್ಷಪಿತದೇಹತ್ವಾದ್ ಬಲಕ್ಷಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾಽತಿದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರಗ್ನಿಬಲೇನ ಭಾರಾಧ್ವ- ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾನಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಂ ಚಾಯಾಸೇನ ಕ್ಷತಸ್ಯ ಭೂಯಃಕ್ಷಣ- ನಾದ್ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಕ್ಷೀಣಾದೀನಾಮೌಷಧಬಲಾಕ್ಷಮತ್ವಾದ್ದೇಹ ಬಲೋಪರೋಧೋಽನ್ತಃ ಕ್ಷತಭಯಞ್ಚ| ಪ್ರಸಕ್ತಚ್ಛರ್ದ್ಯೂರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋ- ರುದಾನ ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹರೇದ್ರಕ್ತಂ ಚಾತಿಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವ- ವಾತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಾನಾಮೂರ್ಧ್ವಂ ವಾತಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಸಂವೃತ- ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ದುಶ್ಛರ್ದಿತಸ್ಯ ವಾತಿಮಾತ್ರಪ್ರವಾಹಣಾದನ್ತಃಕೋಷ್ಠೇ ಸಮು-ತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೈರ್ದೋಷೈರ್ವಿಸರ್ಪಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯವೈಚಿತ್ಯಾನಿ ಮರಣಂ ವಾ| ಹೃದ್ರೋಗಿಣೋ ಹೃದಯೋಪರೋಧಃ| ಉದಾವರ್ತಾದಿಭಿರರ್ತಾನಾಮರ್ದಿತಾ- ದಿಭಿಶ್ಚ ಯಥಾಯಥಮಾಮಯಪ್ರವೃದ್ಧಿರ್ಮರಣಂ ವಾ| ಕೃಮಿಣ ಕೋಷ್ಠ- ಸ್ಯಾಸ್ಥಾಪನೇನಾಧಃಪೂರ್ವಮನಿರ್ಹೃತೈಃ ಕೃಮಿಭಿರತಿಬಹುತ್ವಾದ- ಶೋಷಾನಿಸ್ಸರಣೇನ ಹೃದಯಮತಿಕರ್ಷದ್ಭಿಶ್ಛರ್ದಿಷೋಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್||೬||
अवाम्यास्तु गर्भिणीसुकुमारान्यकार्यव्यग्ररूक्षरूक्षाश- नप्रायातिदीप्ताग्निभाराध्वकर्मनित्यक्लान्तक्षतक्षीणाति- स्थूलकृशवृद्धबालदुर्बलश्रमभयशोकक्रोधमदमूर्च्छा- क्षुत्पिपासार्त्तोपवासव्यवायव्यायामाध्ययनचिन्ताप्रसक्त- च्छर्दिरूर्ध्वरक्तपित्तवातास्थापितानुवासितसंवृतकोष्ठ- दुश्छर्दितहृद्रोगोदावर्तमूत्राग़ातगुल्मप्लीहोदराष्ठीलार्शः- स्वरोपग़ाततिमिरभ्रमानिलार्तार्दिताक्षेपकाक्षिशिरः शङ्ख़- कर्णपार्श्वशूलिनोऽनास्थापितश्च कृमिणकोष्ठ इति| अन्यत्रामगरविषविरुद्धाभ्यवहारेभ्यः शीग़्रकारित्वादे- षाम्| तत्र गर्भिण्या गर्भव्यापदामगर्भभ्रंशाच्च दारुण- रोगप्राप्तिः स्यात्| सुकुमारस्य हृदयविकर्षणादूर्ध्वमधो वा रुधिरप्रवृत्तिः| अन्यकार्यव्यग्रस्यौषधं न प्रवर्तते| कृच्छ्रेण वा प्रवर्तमानमयोऽङ्गदोषान् कुर्यात्| रूक्षस्य वायुरङ्गग्रहणम्| रूक्षाशनप्रायस्य वायुना क्षपितदेहत्वाद् बलक्षयः स्यात्| तथाऽतिदीप्ताग्नेरग्निबलेन भाराध्व- कर्मनित्यानक्लान्तानां चायासेन क्षतस्य भूयःक्षण- नाद्रक्तातिप्रवृत्तिः| क्षीणादीनामौषधबलाक्षमत्वाद्देह बलोपरोधोऽन्तः क्षतभयञ्च| प्रसक्तच्छर्द्यूर्ध्वरक्तपित्तयो- रुदान उत्क्षिप्य प्राणान् हरेद्रक्तं चातिप्रवर्तयेत्| ऊर्ध्व- वातास्थापितानुवासितानामूर्ध्वं वातादिप्रवृत्तिः| संवृत- कोष्ठस्य दुश्छर्दितस्य वातिमात्रप्रवाहणादन्तःकोष्ठे समु-त्क्लिष्टैर्दोषैर्विसर्पस्तम्भजाड्यवैचित्यानि मरणं वा| हृद्रोगिणो हृदयोपरोधः| उदावर्तादिभिरर्तानामर्दिता- दिभिश्च यथायथमामयप्रवृद्धिर्मरणं वा| कृमिण कोष्ठ- स्यास्थापनेनाधःपूर्वमनिर्हृतैः कृमिभिरतिबहुत्वाद- शोषानिस्सरणेन हृदयमतिकर्षद्भिश्छर्दिषोऽतिप्रवृत्तिः स्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garBiNyAdInAM niShedhAntarANi (7) · Śloka 7
ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಿಚಿನ್ತಾಪ್ರಸಕ್ತಾನ್ತಾಶ್ಚಾತ್ರ ಧೂಮಾನ್ತೈಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸರ್ವ- ಕರ್ಮಭಿರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾಃ| ಅಜೀರ್ಣೀ ತು ಸವೈರೇವ ಚ ವಮನವರ್ಜ್ಜೈರಾಮದೋಷಭಯಾತ್| ನವಜ್ವರಸ್ಯ ದೋಷಸ್ತಮ್ಭಭಯಾ- ದಿತಿ||೭||
गर्भिण्यादिचिन्ताप्रसक्तान्ताश्चात्र धूमान्तैः प्रायः सर्व- कर्मभिर्वक्ष्यमाणैः परिहर्तव्याः| अजीर्णी तु सवैरेव च वमनवर्ज्जैरामदोषभयात्| नवज्वरस्य दोषस्तम्भभया- दिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasAdhyA vikArAH (8) · Śloka 8
ಅಥ ವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯಾ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧಿ- ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶೋಭಗನ್ದರೋದರಕೃಮಿಣಕೋಷ್ಠಮೂತ್ರಾಘಾತರೇತೋಯೋನಿದೋಷ- ವಾತಶೋಣಿತಹಲೀಮಕವ್ಯಙ್ಗತಿಮಿರಕಾಚಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾಕ್ಷಿಪಾಕ- ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧದುಷ್ಟವ್ರಣಶಿರಃಪಕ್ವಾಶಯಶೂಲೋದಾವರ್ತವಿಬನ್ಧ- ಚ್ಛರ್ದಿವಿಸ್ಫೋಟಾದಯೋ ವಾಮ್ಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ವಿಷೂಚಿಕಾದಯೋ ದೋಷ- ಭೇದೀಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತವ್ಯಾಧಯಃ ವಿಶೇಷೇಣ| ಏತೇ ಹಿ ಪರಂ ವಿರೇ- ಚನೇನ ನಾಶಮುಪಯಾನ್ತ್ಯಗ್ನ್ಯಪನಯನೇನಾಗ್ನಿಗೃಹತಾಪವತ್||೮||
अथ विरेचनसाध्या जीर्णज्वरोर्ध्वरक्तपित्तगुल्मविद्रधि- प्लीहार्शोभगन्दरोदरकृमिणकोष्ठमूत्राग़ातरेतोयोनिदोष- वातशोणितहलीमकव्यङ्गतिमिरकाचाभिष्यन्दाक्षिपाक- क्षाराग्निदग्धदुष्टव्रणशिरःपक्वाशयशूलोदावर्तविबन्ध- च्छर्दिविस्फोटादयो वाम्योक्ताश्च विषूचिकादयो दोष- भेदीयोक्ताश्च पितव्याधयः विशेषेण| एते हि परं विरे- चनेन नाशमुपयान्त्यग्न्यपनयनेनाग्निगृहतापवत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAstatra kAraNAni ca (9) · Śloka 9
ಅವಿರೇಚ್ಯಾಃ ಪುನರ್ನವಜ್ವರಾತಿಸಾರ್ಯಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ಷತಗುದಲಙ್ಘಿತ- ರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತಾಸ್ಥಾಪಿತಾಲ್ಪಾಗ್ನಿರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಮದಾತ್ಯಯಾರ್ತಾ- ಧ್ಮಾತಸಶಲ್ಯಾಭಿಹತಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾಃ| ತತ್ರ ನವ ಜ್ವರಸ್ಯಾವಿಪಕ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ನ ನಿರ್ಹರೇತ್| ವಾತಾನೇವ ಚ ಕೋಪಯೇತ್| ಅತೀಸಾರ್ಯಧೋರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋರತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಹನ್ಯಾತ್| ಕ್ಷತಗುದಸ್ಯ ಗುದೇ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಕರೀಂ ರುಜಂ ಜನಯೇತ್| ಲಙ್ಘಿತಾದಯೋ ಭೇಷಜವೇಗಂ ನ ಸಹೇರನ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾರ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಧಾತುತಯಾ ಮಲಬಲತ್ತ್ವಮ್| ತದಭಾವಾದ್ ದೇಹನಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್| ಮದಾತ್ಯಯಾರ್ತಸ್ಯ ಮದ್ಯಕ್ಷೀಣೇ ದೇಹೇ ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಾಯ| ಆಧ್ಮಾತಸ್ಯ ಪುರೀಷಾಶಯೇ ನಿಚಿತೋ ವಾಯುರ್ವಿಸರ್ಪನ್ ಸಹಸಾ ತೀವ್ರತರಮಾಧ್ಮಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ಜನಯೇತ್| ಸಶಲ್ಯಾಭಿಹತಯೋಃ ಕ್ಷತೇ ವಾಯುರಾಶ್ರಿತೋ ಜೀವಿತಂ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್| ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯಾತಿಯೋಗೋ ಭವೇತ್| ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯೌಷಧೋದ್ಧತಾ ದೋಷಾ ಹ್ಯಪ್ರವರ್ತಮಾನಾ ಹೃದಯಶೂಲಪರ್ವಭೇದಾನಾಹಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಕ್ಲ- ಮಾನ್ ಜನಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹನ್ಯುಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ- ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್||೯||
अविरेच्याः पुनर्नवज्वरातिसार्यधोरक्तपित्तक्षतगुदलङ्ग़ित- रात्रिजागरितास्थापिताल्पाग्निराजयक्ष्ममदात्ययार्ता- ध्मातसशल्याभिहतातिस्निग्धरूक्षक्रूरकोष्ठाः| तत्र नव ज्वरस्याविपक्वान् दोषान्न निर्हरेत्| वातानेव च कोपयेत्| अतीसार्यधोरक्तपित्तयोरतिप्रवृत्त्या हन्यात्| क्षतगुदस्य गुदे प्राणोपरोधकरीं रुजं जनयेत्| लङ्ग़ितादयो भेषजवेगं न सहेरन्| राजयक्ष्मार्तस्य क्षीणधातुतया मलबलत्त्वम्| तदभावाद् देहनाशः स्यात्| मदात्ययार्तस्य मद्यक्षीणे देहे वायुः प्राणोपरोधाय| आध्मातस्य पुरीषाशये निचितो वायुर्विसर्पन् सहसा तीव्रतरमाध्मानं मरणं वा जनयेत्| सशल्याभिहतयोः क्षते वायुराश्रितो जीवितं हिंस्यात्| अतिस्निग्धस्यातियोगो भवेत्| क्रूरकोष्ठस्यौषधोद्धता दोषा ह्यप्रवर्तमाना हृदयशूलपर्वभेदानाहच्छर्दिमूर्च्छाक्ल- मान् जनयित्वा प्राणान् हन्युः| गर्भिण्यादीनां पूर्वोक्त- दोषः स्यात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (10) · Śloka 10
ಅಥ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮನುಪಹತಮಾನಸಂ ಶ್ವಃ ಚ್ಛರ್ದಯಿತವ್ಯಮಿತಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕ ಶೃತಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರದ- ಧಿಮಾಷತಿಲಪಲಲಶಾಕಾದಿಭಿರ್ದ್ರವಪ್ರಾಯೈಃ ಸಮುತ್ಕ್ಲೇಶಿತ- ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸುಖೋಷಿತಂ ಜಿರ್ಣಾಹಾರಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಂ ಸ್ರಗ್ವಿಣಮಹತವಾಸಸಂ ದೇವತಾಽಗ್ನಿದ್ವಿಜಗುರುವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾನರ್ಚಿತ- ವನ್ತಂ ಕೃತಹೋಮಬಲಿಮಙ್ಗಲಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಸ್ವಸ್ತಿವಚನಂ ಜಾನುಸ- ಮಸಂಸ್ತೃತಸೋಪಧಾನೋಪಾಶ್ರಯಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಂ ನಿರನ್ನಮೀಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾ ಯವಾಗೂಮಣ್ಡೇನ ಘೃತಮಾತ್ರಾಂ ಪೀತವನ್ತಂ ಭೀರುಕೃಶಬಾಲವೃದ್ಧ- ಸುಕುಮಾರಾನ್ ವಾ ದೋಷಾನುರೋಧೇನಾಕಣ್ಠಂ ಪೀತಕ್ಷೀರತಕ್ರೂಯೂಷೇ- ಕ್ಷುಮಾಂಸರಸಮದ್ಯತುಷೋದಕಯವಾಗೂಮಣ್ಡಾನ್ಯತಮಂ ನಕ್ಷತ್ರತಿಥಿ- ಕರಣಮುಹೂರ್ತೋದಯೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿವಿಹಿತಾ- ಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಾಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಯುಕ್ತಾ- ಭಿರಾಶೀರ್ಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಮ್| ಪುನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮದಕ್ಷಾಶ್ವಿರುದೇನ್ದ್ರಭೂಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾನಿಲಾನಲಾಃ| ಋಷಯಃ ಸೌಷಧಿಗ್ರಾಮಾ ಭೂತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ವಃ| ರಸಾಯನಮಿವರ್ಷೀಣಾಮಮರಾಣಾಮಿವಾಮೃತಮ್| ಸುಧೇವೋತ್ತಮನಾಗಾನಾಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಿದಮಸ್ತು ತೇ| ಔಮ್ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಭೈಷಜ್ಯಗುರವೇ ವೈಡೂರ್ಯಪ್ರಭರಾಜಾಯ ತಥಾಗತಾ- ಯಾರ್ಹತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಯ| ತದ್ಯಥಾ-ಔಮ್ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಮಹಾಭೈಷಜ್ಯೇ ಭೈಷಜ್ಯಸಮುದ್ಗತೇ ಸ್ವಾಹಾ| ಇತ್ಯೇವಮಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯೋದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇತ್||೧೦||
अथ साधारणे काले सम्यक् स्निग्धस्विन्नमनुपहतमानसं श्वः च्छर्दयितव्यमिति ग्राम्यानूपौदक शृतमांसरसक्षीरद- धिमाषतिलपललशाकादिभिर्द्रवप्रायैः समुत्क्लेशित- श्लेष्माणं सुख़ोषितं जिर्णाहारं पूर्वाह्णे स्नातानुलिप्तं स्रग्विणमहतवाससं देवताऽग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चित- वन्तं कृतहोमबलिमङ्गलप्रायश्चित्तस्वस्तिवचनं जानुस- मसंस्तृतसोपधानोपाश्रयासनोपविष्टं निरन्नमीषत्स्निग्धं वा यवागूमण्डेन ग़ृतमात्रां पीतवन्तं भीरुकृशबालवृद्ध- सुकुमारान् वा दोषानुरोधेनाकण्ठं पीतक्षीरतक्रूयूषे- क्षुमांसरसमद्यतुषोदकयवागूमण्डान्यतमं नक्षत्रतिथि- करणमुहूर्तोदये प्रशस्ते यथाव्याधिदोषदूष्यादिविहिता- मौषधमात्रां मधुसैन्धवयुक्तां सुख़ोष्णां ब्राह्मणप्रयुक्ता- भिराशीर्भिरभिमन्त्रिताम्| पुनश्च ब्रह्मदक्षाश्विरुदेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्ग़ाश्च पान्तु वः| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय तथागता- यार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा-औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये भैषज्यसमुद्गते स्वाहा| इत्येवमभिमन्त्र्योदङ्मुख़ः प्राङ्मुख़मातुरं पाययेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanauShadhapAnottaravidhiH pravRuttavamanavegasya vidhishca (11) · Śloka 11
ತತಃ ಪೀತವಾನೂರುನ್ಯಸ್ತಭುಜೋ ವಮನಾನುಗತಮಾನಸೋಽಗ್ನಿತಪ್ತೈಃ ಪಾಣಿಭಿರುಪತಪ್ಯಮಾನೋ ಮುಹೂರ್ತಮನುಪಾಲಯೇತ್| ಸ ಯದಾ ಜಾನೀ- ಯಾತ್ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇನ ದೋಷಂ ಪ್ರವಿಲಯಮಾಪದ್ಯಮಾನಂ, ರೋಮಹರ್ಷೇಣ ವಾ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರವಿಚಲಿತಂ, ಕುಕ್ಷ್ಯಾಧ್ಮಾನೇನ ಚ ಕುಕ್ಷಿಮನುಸೃತಂ ಚ ಕ್ರಮಾತ್ ಹೃದಯೋಪಮರ್ದಹೃಲ್ಲಾಸಾಸ್ಯಸಂಸ್ರವಣೈಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಭಿ- ಮುಖೀ ಭೂತಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾನೇಕಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಃ ಪಾರ್ಶ್ವಲಲಾಟೋಪಗ್ರಹೇಣ ನಾಭಿಪ್ರಪೀಡನೇ ಪೃಷ್ಠಪ್ರತಿಲೋಮಮರ್ದನೇನ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಾವ್ಯಪತ್ರಪಣೀಯ- ಪುರುಷೋ ವಿವೃತ್ತೋಷ್ಠತಾಲುಕಣ್ಠೋ ನಾತಿಮಹತಾ ವ್ಯಾಯಾಮೇನ ವೇಗಾ- ನುದೀರಯನ್ ನಾಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ನ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ ಪ್ರವೃತಾಂಶ್ಚಾನುವರ್ತ್ತಯನ್ ಸುಪರಿಲಿಖಿತನಖಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗಲೀಭ್ಯಾಮುತ್ಪಲಕುಮುದೈರಣ್ಡ- ನಾಲೈರ್ವಾ ಕಣ್ಠಮಭಿಮೃಶನ್ ವಮೇನ್ನಾತ್ಯುನ್ನತೋ ನಾತ್ಯವನತೋ ನಪಾ- ರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತೋ ವಾ| ತತ್ರಾತ್ಯುನ್ನತಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಹೃದಯಪೀಡಾ ಭವತಿ| ಅತ್ಯವನತಸ್ಯ ಶಿರಃಕೋಷ್ಠಪೀಡಾ, ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವ- ಕೋಷ್ಠಹೃದಯೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಪೀಡೇತಿ||೧೧||
ततः पीतवानूरुन्यस्तभुजो वमनानुगतमानसोऽग्नितप्तैः पाणिभिरुपतप्यमानो मुहूर्तमनुपालयेत्| स यदा जानी- यात् स्वेदप्रादुर्भावेन दोषं प्रविलयमापद्यमानं, रोमहर्षेण वा स्थानेभ्यः प्रविचलितं, कुक्ष्याध्मानेन च कुक्षिमनुसृतं च क्रमात् हृदयोपमर्दहृल्लासास्यसंस्रवणैश्चोर्ध्वमभि- मुख़ी भूतं समुपस्थितानेकप्रतिग्राहः पार्श्वललाटोपग्रहेण नाभिप्रपीडने पृष्ठप्रतिलोममर्दनेन च प्रवृत्ताव्यपत्रपणीय- पुरुषो विवृत्तोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगा- नुदीरयन् नाप्रवृत्तान् न प्रवर्त्तयन् प्रवृतांश्चानुवर्त्तयन् सुपरिलिख़ितनख़ाभ्यामङ्गलीभ्यामुत्पलकुमुदैरण्ड- नालैर्वा कण्ठमभिमृशन् वमेन्नात्युन्नतो नात्यवनतो नपा- र्श्वापवृत्तो वा| तत्रात्युन्नतस्य पृष्ठहृदयपीडा भवति| अत्यवनतस्य शिरःकोष्ठपीडा, पार्श्वापवृत्तस्य पार्श्व- कोष्ठहृदयोर्ध्वजत्रुपीडेति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedena vamanadravyaBedaH (12) · Śloka 12
ಏವಂ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೈಃ ಕಫೇ ಛರ್ದಯೇತ್| ಸ್ವಾದುಭಿಃ ಪಿತ್ತ- ಯುಕ್ತೇ| ಅಮ್ಲೈಃ ಸಸ್ನೇಹೈರನಿಲಸಂಸೃಷ್ಟೇ||೧೨||
एवं कटुतीक्ष्णोष्णैः कफे छर्दयेत्| स्वादुभिः पित्त- युक्ते| अम्लैः सस्नेहैरनिलसंसृष्टे||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (13) · Śloka 1
ಯಾವತ್ ಕಫಚ್ಛೇದಃ ಕೇವಲಮೌಷಧಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪಿತ್ತದರ್ಶನಂ ವಾ||೧||
यावत् कफच्छेदः केवलमौषधप्रवृत्तिः पित्तदर्शनं वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadhAdi (14) · Śloka 14
ಹೀನವೇಗಸ್ತು ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಲವಣೋಷ್ಣೋದಕೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಪ್ರಭೂತವಮನಾಸಹಿಷ್ಣುದ್ವ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ವಿಶ್ರಮ್ಯ||೧೪||
हीनवेगस्तु पिप्पल्यामलकसर्षपकल्कलवणोष्णोदकैः पुनः पुनः प्रवर्तयेत्| प्रभूतवमनासहिष्णुद्व्यहं त्र्यहं वा विश्रम्य||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanadravyasvarUpam (15) · Śloka 15
ಅಸಾತ್ಮ್ಯಬೀಭತ್ಸದುರ್ದರ್ಶದುರ್ಗನ್ಧಾನಿ ವಮನಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ವಿಪರೀತಾನಿ ತು ವಿರೇಚನಾನಿ||೧೫||
असात्म्यबीभत्सदुर्दर्शदुर्गन्धानि वमनानि विदध्यात्| विपरीतानि तु विरेचनानि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu vamaneShu madhusaindhavopayogaH (16) · Śloka 16
ಸರ್ವೈಷು ಚ ವಮನೇಷು ಸೈನ್ಧವಂ ಮಧು ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ಕಫವಿಲಯ- ನವಿಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮ್||೧೬||
सर्वैषु च वमनेषु सैन्धवं मधु च विदध्यात्कफविलय- नविच्छेदनार्थम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavegAnAmavekShaNam (17) · Śloka 17
ವೇಗಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಗತಾನವೇಕ್ಷೇತ||೧೭||
वेगांश्चास्य प्रतिग्राहगतानवेक्षेत||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAyogalakShaNaM tajjA vyAdhayashca (18) · Śloka 18
ತತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕೇವಲಸ್ಯ ವಾ ಭೇಷಜಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಿಬನ್ಧೋ ವಾ ವೇಗಾನಾಮಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ತತಶ್ಚಾರೋಚಕಗೌರವಾಧ್ಮಾನಕಣ್ಡೂ ಸ್ಫೋಟಕೋಠಾಲಸ್ಯಶೂಲಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಲೋಮಹರ್ಷಪ್ರಸೇಕಶೋಫಶೀತ- ಜ್ವರಾದಯಃ||೧೮||
तत्राप्रवृत्तिः केवलस्य वा भेषजस्य प्रवृत्तिर्विबन्धो वा वेगानामयोगलक्षणम्| ततश्चारोचकगौरवाध्मानकण्डू स्फोटकोठालस्यशूलप्रतिश्यायलोमहर्षप्रसेकशोफशीत- ज्वरादयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNaM tatPala~jca (19) · Śloka 19
ಯೋಗಲಕ್ಷಣಂ ಪುನಃ ಕಾಲೇ ಕ್ರಮಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಪ್ರವೃತ್ತಿ- ರ್ನಾತಿಮಹತೀ ವ್ಯಥಾ ಸ್ವಯಂ ಚಾವಸ್ಥಾನಂ ತತಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥತಾ ಮನಃ- ಪ್ರಸಾದಃ ಸ್ವರವಿಶುದ್ಧಿರರೋಚಕಾದಿವೈಪರೀತ್ಯಞ್ಚ||೧೯||
योगलक्षणं पुनः काले क्रमात् कफपित्तानिलप्रवृत्ति- र्नातिमहती व्यथा स्वयं चावस्थानं ततश्च स्वस्थता मनः- प्रसादः स्वरविशुद्धिररोचकादिवैपरीत्यञ्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAtiyogalakShaNaM tajjA vyApadashca (20) · Śloka 20
ಅತಿಯೋಗೇ ತು ಫೇನಿಲರಕ್ತಚನ್ದ್ರಿಕೋದ್ಗಮನಮ್| ತತಶ್ಚ ಕ್ಷಾಮ- ತಾಸ್ವರಕ್ಷಯದಾಹಕಣ್ಠಶೋಷಭ್ರಮಮೋಹೋನ್ಮಾದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶಿರಃ ಶೂ- ನ್ಯತಾಹೃದ್ಧೂಮಾಯನಗಾತ್ರಶೂಲಸುಪ್ತಿತೃಷ್ಣೋರ್ಧ್ವಾನಿಲಪ್ರಕೋಪಕರ್ಣ- ಶೂಲಾರ್ದ್ದಿತವಾಕ್ಸಙ್ಗಹನುಸಂಹನನಜಿಹ್ವಾಪ್ರವೇಶನಿರ್ಗಮಾಕ್ಷಿವ್ಯಾವೃ- ತ್ತಿವಿಸಂಜ್ಞತಾನಿದ್ರಾಬಲಾಗ್ನಿಹಾನಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಜೀವಶೋಣಿತ- ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಮರಣಂ ವಾ| ಏಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿಷು ಸಾಧನಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೦||
अतियोगे तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोद्गमनम्| ततश्च क्षाम- तास्वरक्षयदाहकण्ठशोषभ्रममोहोन्मादमूर्च्छाशिरः शू- न्यताहृद्धूमायनगात्रशूलसुप्तितृष्णोर्ध्वानिलप्रकोपकर्ण- शूलार्द्दितवाक्सङ्गहनुसंहननजिह्वाप्रवेशनिर्गमाक्षिव्यावृ- त्तिविसंज्ञतानिद्राबलाग्निहानयो भवन्ति| जीवशोणित- प्रवृत्त्या मरणं वा| एषां सिद्धिषु साधनं वक्ष्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (21) · Śloka 21
ಯೋಗೇನ ತು ಖಲ್ವೇನಂ ಛರ್ದಿತವನ್ತಂ ಸುವಿಶೋಧಿತಪಾಣಿಪಾದ- ಮುಖಂ ಮುಹೂರ್ತಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಧೂಮತ್ರಯಸ್ಯಾನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯ- ಯಿತ್ವಾ ಪುನರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟೋದಕಂ ಸಮ್ಮಾನಿತಸುರಭಿತಾಮ್ಬೂಲಂ ನಿವಾತಾ- ಗಾರಶಯ್ಯಾಸ್ಥೈತಂ ಸ್ನೇಹೋಕ್ತೇನಾಚಾರವಿಧಿನಾನುಶಿಷ್ಯಾತ್||೨೧||
योगेन तु ख़ल्वेनं छर्दितवन्तं सुविशोधितपाणिपाद- मुख़ं मुहूर्तमाश्वास्य धूमत्रयस्यान्यतमं सामर्थ्यतः पाय- यित्वा पुनरुपस्पृष्टोदकं सम्मानितसुरभिताम्बूलं निवाता- गारशय्यास्थैतं स्नेहोक्तेनाचारविधिनानुशिष्यात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyAgnibalAnurodhenAhAravidhiH (22) · Śloka 22
ತತೋಽಗ್ನಿಬಲಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷುಧಂ ಚ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಅಪರೇ ವಾಹ್ನಿ ಸುಖೋದ- ಕಪರಿಷಿಕ್ತಃ ಪುರಾಣಾನಾಂ ರಕ್ತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಸುಸಿದ್ಧ- ಮನ್ನಮಸ್ನೇಹಲವಣಕಟುಕಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣಕಟುಕಂ ವಾ ದ್ರವ- ಪ್ರಾಯಮುಷ್ಣೋದಕಾನುಪ್ರಾಯಂ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರುಪಭುಞ್ಜಾನೋ ವಿಧಿಮಿ- ಮಮವೇಕ್ಷೇತ ಪೇಯಾದೀನಾಮ್||೨೨||
ततोऽग्निबलमवेक्ष्य क्षुधं च सायाह्ने अपरे वाह्नि सुख़ोद- कपरिषिक्तः पुराणानां रक्तशालितण्डुलानां सुसिद्ध- मन्नमस्नेहलवणकटुकमल्पस्नेहलवणकटुकं वा द्रव- प्रायमुष्णोदकानुप्रायं सायं प्रातरुपभुञ्जानो विधिमि- ममवेक्षेत पेयादीनाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (33) · Śloka 2
ಪೇಯಂ ವಿಲೇಪೀಮಕೃತಂ ಕೃತಞ್ಚ ಯೂಷಂ ರಸಂ ತ್ರೀನುಭಯಂ ತಥೈಕಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ ನರೋಽನ್ನಕಾಲಾನ್ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಾವರಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧಃ|೨|
पेयं विलेपीमकृतं कृतञ्च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान्प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdyupacArapraBAvaH (24) · Śloka 2
ಯಥಾಣುರಗ್ನಿಸ್ತೃಣಗೋಮಯಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ಕ್ರಮೇಣ| ಮಹಾಸ್ಥಿರಃ ಸರ್ವಚರಸ್ತಥೈವ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪೇಯಾದಿಭಿರನ್ತರಾಗ್ನಿಃ|೨|
यथाणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महास्थिरः सर्वचरस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH vegAnusAraM vireke mAnatashca jaghanyamadhyapravrashuddhilakShaNam (25) · Śloka 2
ಜಘಾನ್ಯಮಧ್ಯಪ್ರವರೇ ತು ವೇಗಾಃ ಚತ್ವಾರ ಇಷ್ಟಾ ವಮನೇ ಷಡಷ್ಟೌ| ದಶೈವ ತೇ ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾ ವಿರೇಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತಥಾ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿಚತುರ್ಗುಣಶ್ಚ||೨||
जघान्यमध्यप्रवरे तु वेगाः चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena vamanavirekayoH pravarashuddhilakShaNaM, vamane mAnataH jaghanyAdishuddhilakShaNaM vamanavirecanayogalakShaNa~jca (26) · Śloka 1
ಪಿತ್ತಾವಸಾನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಕಾದರ್ದ್ಧಂ ಕಫಾನ್ತಞ್ಚ ವಿರೇಕಮಾಹುಃ|೧|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं कफान्तञ्च विरेकमाहुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorvegagaNanAvidhiH (27) · Śloka 1
ದ್ವಿತ್ರಾನ್ಸವಿಟ್ಕಾನಪನೀಯ ವೇಗಾನ್ಮೇಯಂ ವಿರೇಕೇ ವಮನೇ ತು ಪೀತಮ್||೧||
द्वित्रान्सविट्कानपनीय वेगान्मेयं विरेके वमने तु पीतम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (28) · Śloka 28
ಅಥ ವಮಿತವನ್ತಂ ಪುನರೇವಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದ್ಯ ಶ್ವೋ ವಿರೇಚ- ಯಿತವ್ಯ ಇತಿ ಸುಜರಮಶ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಫಲಾಮ್ಲಮುಷ್ಣ- ಮುಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ಜಾಙ್ಗಲರಸೌದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ತತಃ ಸುಖೋ- ಷಿತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾತೀತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ನಿರನ್ನಂ ವಿಭಜ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಥಾರ್ಹೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ನ ತ್ವಕೃತವಮನಮನ್ಯ- ತ್ರಾತಿಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾತ್||೨೮||
अथ वमितवन्तं पुनरेवं स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य श्वो विरेच- यितव्य इति सुजरमश्लेष्मलं स्निग्धं फलाम्लमुष्ण- मुष्णोदकानुपानं जाङ्गलरसौदनं भोजयेत्| ततः सुख़ो- षितं पूर्वोक्तेन विधिनातीते श्लेष्मकाले निरन्नं विभज्य कोष्ठं यथार्हौषधमात्रां पाययेत्| न त्वकृतवमनमन्य- त्रातिक्रूरकोष्ठात्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akRutavamanasya virecanauShadhadAne doShaH (29) · Śloka 29
ಅಕೃತವಮನಸ್ಯ ಹಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಪಹತಮೌಷಧಮೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಉರಸಿ ವಾವರುದ್ಧಮವತಿಷ್ಠತೇ| ತತೋ ನಾಲಂ ವಿರೇಕಾಯ||೨೯||
अकृतवमनस्य हि श्लेष्मणोपहतमौषधमूर्ध्वं प्रवर्तते| उरसि वावरुद्धमवतिष्ठते| ततो नालं विरेकाय||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThaM varjayitvA samyagviriktasyApi samBAvyA vyApat (30) · Śloka 30
ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಚಾಧಃ ಸ್ರಸ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗ್ರಹಣೀಂ ಛಾದ- ಯಿತ್ವಾ ಗೌರವಮಾಪಾದಯತಿ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾ| ನ ತ್ವೇಷ ದೋಷೋ- ಽತಿಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ವಾಯ್ವಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್||೩೦||
सम्यग्विरिक्तस्यापि चाधः स्रस्तः श्लेष्मा ग्रहणीं छाद- यित्वा गौरवमापादयति प्रवाहिकां वा| न त्वेष दोषो- ऽतिक्रूरकोष्ठस्य वाय्वात्मकत्वात्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmakAle virecanaprayoge doShaH (31) · Śloka 31
ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ತ್ವಕೃತವಮನೋಕ್ತದೋಷಾಃ| ಶೂಲಾಧ್ಮಾನಗೌರ- ವಾಣಿ ಚ ಕೃತ್ವಾ ಛರ್ದಿಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯಪರಾಹ್ಣೇ ರಾತ್ರೌ ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್||೩೧||
श्लेष्मकाले त्वकृतवमनोक्तदोषाः| शूलाध्मानगौर- वाणि च कृत्वा छर्दिक्षीणे श्लेष्मण्यपराह्णे रात्रौ वा विरेचयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAvRute virecanadoShaH (32) · Śloka 32
ತೇನಾನ್ನಾವೃತಮಪಿ ತುಲ್ಯಮ್| ಛರ್ದಿಞ್ಚ ಪುನಸ್ತಜ್ಜನಯತಿ||೩೨||
तेनान्नावृतमपि तुल्यम्| छर्दिञ्च पुनस्तज्जनयति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviriktasya shleShmakAle vamanaM deyam (33) · Śloka 33
ಅವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ಚ ವಮನಂ ನಿರನ್ನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥೋರ್ಧ್ವಂ ಸುಖೇನ ನಿರ್ಹರಣಾತ್||೩೩||
अविरिक्तस्य तु श्लेष्मकाले च वमनं निरन्नं योज्यम्| तथोर्ध्वं सुख़ेन निर्हरणात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThatraividhyaM tallakShaNa~jca (34) · Śloka 34
ಕೋಷ್ಠಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ-ಮೃದುಃ ಕ್ರೂರೋ ಮಧ್ಯಶ್ಚ| ತತ್ರ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಮೃದುಃ| ಸ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಾಮ್ಲತಕ್ರ- ಮಸ್ತುಗುಡಕೃಸರಸರ್ಪಿರ್ನವಮದ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಪೀಲುದ್ರಾಕ್ಷಾಪೂಗಫಲಾ- ದಿಭಿರಪಿ| ಬಹುವಾತಃ ಕ್ರೂರಃ| ಸ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಸ್ತ್ರಿಫಲಾತಿ- ಲ್ವಕತ್ರಿವೃನ್ನೀಲಿನೀಫಲಾದಿಭಿರಪಿ| ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಮದೋಷಶ್ಚ ಮಧ್ಯಃ| ಸ ಸಾಧಾರಣಃ| ಯೇ ಚ ಸ್ನಿಹ್ಯನ್ತ್ಯಚ್ಛಪಾನೇನ ಪ್ರಾಯಶಃ ತ್ರಿಸಪ್ತಪಞ್ಚರಾತ್ರೈರಿತಿ||೩೪||
कोष्ठस्तु त्रिविधो भवति-मृदुः क्रूरो मध्यश्च| तत्र बहुपित्तो मृदुः| स विरिच्यते क्षीरेक्षुरसाम्लतक्र- मस्तुगुडकृसरसर्पिर्नवमद्योष्णोदकपीलुद्राक्षापूगफला- दिभिरपि| बहुवातः क्रूरः| स दुर्विरेच्यस्त्रिफलाति- ल्वकत्रिवृन्नीलिनीफलादिभिरपि| बहुश्लेष्मा समदोषश्च मध्यः| स साधारणः| ये च स्निह्यन्त्यच्छपानेन प्रायशः त्रिसप्तपञ्चरात्रैरिति||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedena virecanadravyaBedaH (35) · Śloka 35
ತತ್ರ ಕಷಾಯಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಮ್| ಮೂತ್ರಕಟುಷ್ಣೈಃ ಕಫೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಲವಣೈರ್ವಾತೇ||೩೫||
तत्र कषायमधुरद्रव्यैः पित्ते विरेचनम्| मूत्रकटुष्णैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वाते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanauShadhapAnottaramupacAraH (36) · Śloka 3
ಪೀತಮಾತ್ರ ಏವ ಚೌಷಧೇ ಛರ್ದಿವಿಘಾತಾಯ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಮುಖಮಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ತತಶ್ಚೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಸೋಽನ್ತರ್ಮುಖಂ ವಿಶೋ- ಧ್ಯಾರ್ದ್ರಸುರಭಿಮೃನ್ಮಾತುಲುಙ್ಗಜಮ್ಬೀರಸುಮನಃ ಸೌಗನ್ಧಿಕಾದಿಹ್ಱೃದ್ಯ- ಗನ್ಧಾನುಪಜಿಘ್ರೇತ್| ನಿವಾತಸುಖಶಯ್ಯಾಸ್ಥಿತಶ್ಚಾವಿಬನ್ಧಾ- ರ್ಥಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮುಷ್ಣೋದಕಮನುಕಣ್ಠ್ಯಂಸ್ತನ್ಮನಾ ವೇಗಾನ್ನಧಾರಯನ್ ಈರಯಮಾಣಶ್ಚ ಶಯ್ಯಾಸನೇ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹೇಽಶೀತಸ್ಪೃಗ್ವರಿಚ್ಯೇತ||೩||
पीतमात्र एव चौषधे छर्दिविग़ाताय शीताम्बुना मुख़मस्य सहसा सिञ्चेत्| ततश्चोष्णोदकेन सोऽन्तर्मुख़ं विशो- ध्यार्द्रसुरभिमृन्मातुलुङ्गजम्बीरसुमनः सौगन्धिकादिह्ऱृद्य- गन्धानुपजिग़्रेत्| निवातसुख़शय्यास्थितश्चाविबन्धा- र्थमल्पाल्पमुष्णोदकमनुकण्ठ्यंस्तन्मना वेगान्नधारयन् ईरयमाणश्च शय्यासने प्रतिग्राहेऽशीतस्पृग्वरिच्येत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane doShabahirgamanakramaH (37) · Śloka 37
ಯಥಾ ಚ ವಮನೇ ಸ್ವೇದಪ್ರಸೇಕೌಷಧಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ತಥಾ ವಿರೇಚನೇ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತಕಫಾಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ತೇ ವಾಯುಃ| ದೋಷಾಣಾಂ ಹಿ ದೇಹೇ ತಥಾ ಸನ್ನಿವೇಶಾನ್ ಮಾರ್ಗವೈಪರೀತ್ಯಾಚ್ಚ ಶೋಧನಯೋರಿತಿ||೩೭||
यथा च वमने स्वेदप्रसेकौषधकफपित्तानिलाः क्रमेण प्रवर्तन्ते तथा विरेचने वातमूत्रपुरीषपित्तकफाः पुनश्चान्ते वायुः| दोषाणां हि देहे तथा सन्निवेशान् मार्गवैपरीत्याच्च शोधनयोरिति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanApravRuttAvalpapravRuttau ca vidhiH (38) · Śloka 38
ಅಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ಭೇಷಜಾತ್ತೇಜನಾರ್ಥಮುಷ್ಣೋದಕಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಾಣಿ- ತಾಪೈಶ್ಚ ಜಠರಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಚ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವಪುಷಾ ಬಹುದೋಷಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷೇ ನೈವ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇಽಲ್ಪದೋಷಸ್ಯಾಪಿ ಜೀರ್ಣ- ಭೈಷಜ್ಯಸ್ಯಾಹಃಶೇಷಂ ಬಲಂ ಚಾಪೇಕ್ಷ್ಯ ಭೂಯೋ ಮಾತ್ರಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ನ ತ್ವಜೀರ್ಣೌಷಧಸ್ಯಾತಿಯೋಗಭಯಾತ್| ತದಹರ್ವಾ ಭುಕ್ತವತೋ- ಽನ್ಯೇದ್ಯುಃ ಅದೃಢಸ್ನೇಹಂ ವ ದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮುಪಸ್ಕೃತದೇಹಮವಹಿತೋ ಭೂಯಃ ಪಾಯಯೇತ್||೩೮||
अप्रवृत्तौ तु भेषजात्तेजनार्थमुष्णोदकं पाययेत्| पाणि- तापैश्च जठरं स्वेदयेत्| प्रवृत्ते च दीप्ताग्नेः स्निग्धवपुषा बहुदोषस्याल्पदोषे नैव वा प्रवृत्तेऽल्पदोषस्यापि जीर्ण- भैषज्यस्याहःशेषं बलं चापेक्ष्य भूयो मात्रां विदध्यात्| न त्वजीर्णौषधस्यातियोगभयात्| तदहर्वा भुक्तवतो- ऽन्येद्युः अदृढस्नेहं व दशरात्रादूर्ध्वमुपस्कृतदेहमवहितो भूयः पाययेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadAturAdiShu visheShakRutyam (39) · Śloka 39
ಹ್ನೀಭಯತ್ನೋಭೈಶ್ಚ ವೇಗಾಭಿಘಾತಶೀಲಾಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರಾಜ- ಸಮೀಪಸ್ಥಾ ವಣಿಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದೇತೇ ವೇಗಧಾರಣಪ್ರ- ವೃದ್ಧವಾತತ್ವಾತ್ಸದಾಽಽತುರಾ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಾಶ್ಚ| ತಾನ್ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಶೋಧಯೇತ್| ಅನ್ಯಾನಪಿ ಚಾಕಾಲನಿರ್ಹಾರವಿಹಾರಹಾರಾನ್| ತತ- ಶ್ಚೈಷಾಂ ಸದಾತುರತ್ವಾದಲ್ಪೋಽಪ್ಯಾಮಯೋ ದುಃಸಾಧ್ಯೋ ಭವತಿ| ತೇಷಾಂ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಾವುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೩೯||
ह्नीभयत्नोभैश्च वेगाभिग़ातशीलाः प्रायशः स्त्रियो राज- समीपस्था वणिजश्च भवन्ति| तस्मादेते वेगधारणप्र- वृद्धवातत्वात्सदाऽऽतुरा दुर्विरेच्याश्च| तान् सुस्निग्धान् शोधयेत्| अन्यानपि चाकालनिर्हारविहारहारान्| तत- श्चैषां सदातुरत्वादल्पोऽप्यामयो दुःसाध्यो भवति| तेषां पुनः क्रियाविधिः स्नेहव्यापत्सिद्धावुपदेक्ष्यते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virekAyogalakShaNam (40) · Śloka 40
ತತ್ರಾಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾತ್ ಕುಕ್ಷಿಹೃದಯಾವಿಶುದ್ಧಿರಾಧ್ಮಾನಮರುಚಿಃ ಪ್ರಸೇಕಃ ಕಫಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲೇಶಛರ್ದಿಭ್ರಮಾಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಪಿಟಕಾ ವಿ- ದಾಹೋ ಗೌರವಮಗ್ನಿಸಾದಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ವಾತವಿ- ಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಶ್ಚ||೪೦||
तत्रासम्यग्विरेकात् कुक्षिहृदयाविशुद्धिराध्मानमरुचिः प्रसेकः कफपित्तोत्क्लेशछर्दिभ्रमाः कण्डूः पिटका वि- दाहो गौरवमग्निसादस्तन्द्रा स्तैमित्यं प्रतिश्यायो वातवि- ण्मूत्रसङ्गश्च||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvirekaPalam (41) · Śloka 41
ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾದ್ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮೋ ಯಥೋಕ್ತವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚ||೪೧||
सम्यग्विरेकाद्व्याध्युपशमो यथोक्तविपर्ययश्च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativirekajavyApadaH (42) · Śloka 42
ಅತಿವಿರೇಕಾತ್ತು ಕೇವಲಂ ದೋಷರಹಿತಮುದಕಂ ರಕ್ತಂ ವಾ ಮೇದೋ- ಮಾಂಸಧಾವನೋಪಮಂ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಹೃದಯೋದ್ವೇಷ್ಟೇನಂ ಗುದನಿಸ್ಸರಣಂ ನಯನಪ್ರವೇಶಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಞ್ಚಾರ ಇವಾಙ್ಗೇ ವಮ- ನಾತಿಯೋಗತುಲ್ಯತಾ ಚ||೪೨||
अतिविरेकात्तु केवलं दोषरहितमुदकं रक्तं वा मेदो- मांसधावनोपमं कृष्णं वा प्रवर्तते| परिकर्तिका हृदयोद्वेष्टेनं गुदनिस्सरणं नयनप्रवेशः पिपीलिकासञ्चार इवाङ्गे वम- नातियोगतुल्यता च||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvirikte vidhiH (43) · Śloka 43
ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಚೈನಂ ವಮನೋಕ್ತೇನ ಧೂಮವರ್ಜ್ಯೇನ ವಿಧಿನೋಪಪಾ- ದಯೇತ್| ಅಥ ವಮಿತವಾನಿವ ಕ್ರಮೇಣಾನ್ನಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜಾನಃ ಪ್ರಕೃತಿ- ಭೋಜನಮಾಗಚ್ಛೇದಿತಿ||೪೩||
सम्यग्विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्ज्येन विधिनोपपा- दयेत्| अथ वमितवानिव क्रमेणान्नान्युपयुञ्जानः प्रकृति- भोजनमागच्छेदिति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoryogyAvasthA (44) · Śloka 44
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಜೀರ್ಣಾಽನ್ನೇ ವಮನಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಕಫೇ ಜೀರ್ಣೇ ವಿರೇಚನಮ್||೪೪||
भवति चात्र- जीर्णाऽन्ने वमनं योज्यं कफे जीर्णे विरेचनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pItauShadhasya mandAgnitvAdau la~gGanam (45) · Śloka 45
ಮನ್ದವಹ್ನಿಮಸಂಶದ್ಧುಮಕ್ಷಾಮಂ ದೋಷದುರ್ಬಲಮ್| ಅದೃಷ್ಟಜೀರ್ಣಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ಲ~ಘ್ಘಯೇತ್ ಪೀತಭೇಷಜಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌಷಧೋತ್ಕ್ಲೇಶಸಙ್ಗೈರಿತಿ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ||೪೫||
मन्दवह्निमसंशद्धुमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गञ्च ल~ग़्ग़येत् पीतभेषजम्| स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAderagnivardhakatvampeyAnarhatarpaNArhAH (46) · Śloka 46
ಸಂಶೋಧನಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವಸ್ನೇಹಯೋಜನಲಙ್ಘನೈಃ| ಯಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮನ್ದತಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರಮಂ ಪೇಯಾದಿಮಾಚರೇತ್| ಸ್ರುತಾಲ್ಪಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮದ್ಯಪಂ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಮ್| ಪೇಯಾಂ ನ ಪಾಯಯೇತ್ತೇಷಾಂ ತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ||೪೬||
संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्ग़नैः| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvapacyamAnavamanavirecanayoreva doShasaMshodhakatvam (47) · Śloka 47
ಅಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ದೋಷಾಣ್ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್| ನಿರ್ಹರೇದ್ವಮನಸ್ಯಾತಃ ಪಾಕಂ ನ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್||೪೭||
अपक्वं वमनं दोषाण् पच्यमानं विरेचनम्| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayorviparIta- gatayorupacAraH (48) · Śloka 48
ಊರ್ಧ್ವಾಧೋರೇಚನಂ ಯುಕ್ತಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಜಾಯತೇ| ಯದಾ ತದಾ ಛರ್ದಯತಃ ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ| ಪಾದೌ ಶೀತೇನ ಚೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಂ ವಿಪರೀತಂ ವಿರೇಚನೇ||೪೮||
ऊर्ध्वाधोरेचनं युक्तं वैपरीत्येन जायते| यदा तदा छर्दयतः सिञ्चेदुष्णेन वारिणा| पादौ शीतेन चोर्ध्वाङ्गं विपरीतं विरेचने||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShapAkajAte svayaM vireke AhAravidhAnam (49) · Śloka 49
ದುರ್ಬಲೋ ಬಹುದೋಷಶ್ಚ ದೋಷಪಾಕೇನ ಯಃ ಸ್ವಯಮ್| ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಭೇದನೀಯೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಸ್ತಮುಪಪಾದಯೇತ್||೪೯||
दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdiShu mRudbalpashodhanauShadha vidhistatra hetushca (3) · Śloka 3
ದುರ್ಬಲಃ ಶೋಧಿತಃ ಪೂರ್ವಮಲ್ಪದೋಷಃ ಕೃಶೋ ನರಃ| ಅಪರಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಶ್ಚ ಪಿಬೇನ್ಮೃದ್ವಲ್ಪಮೌಷಧಮ್| ವರಂ ತದಸಕೃತ್ ಪೀತಮನ್ಯಥಾ ಸಂಶಯಾವಹಮ್||೩||
दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत् पीतमन्यथा संशयावहम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalasya bahucaladoShasya stokaM stokaM shodhanavidhiralpadoShasya shamanauShadhavidhishca (2) · Śloka 2
ಹರೇದ್ಬಹೂಂಶ್ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಪುನಃ ಪುನಃ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಮೃದುದ್ರವ್ಯೈರಲ್ಪಾನ್ ಸಂಶಮಯೇತ್ತು ತಾನ್||೨||
हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनः पुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShANAmanirharaNe vyApat (50) · Śloka 50
ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ ಚಿರಂ ತೇ ಹಿ ಹನ್ಯುರ್ವೈನಮನಿರ್ಹೃತಾಃ||೫೦||
क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnikrUrakoShThayoH shodhane purvakRutyam (51) · Śloka 51
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ವಿಜಿತಕಫವಾತಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್||೫೧||
मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShavirekAtpUrvaM bastyAdividhistatra hetushca (52) · Śloka 52
ರೂಕ್ಷಬಹ್ವನಿಲಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲಿನಾಮ್| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮವಿರೇಚ್ಯೈವ ಜೀರ್ಯತಿ| ತೇಭ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಂ ಪುರೋ ದದ್ಯಾತ್ತತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಶಕೃನ್ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿಃ| ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಹಿ ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಿರೇಕೋ ನಿರ್ಹರೇತ್ಸುಖಮ್||೫೨||
रूक्षबह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरो दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुख़म्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana IShatsnehapUrvakaM saMshodhyAH (53) · Śloka 53
ವಿಷಾಭಿಘಾತಪಿಟಕಾಕುಷ್ಠಶೋಫವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮೇಹಾರ್ತಾನ್ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್||೫೩||
विषाभिग़ातपिटकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu snehavirecanavidhiH susnigdheShu tu rUkShavirecanavidhiH (54) · Śloka 54
ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಕೈಶ್ಚ ರೂಕ್ಷೈಸ್ತು ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಾನ್||೫೪||
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAM madhye madhye sneha svedau sarvAnte snehashca (55) · Śloka 55
ಕರ್ಮಣಾಂ ವಮನಾದೀನಾಂ ಪುನರಪ್ಯನ್ತರೇಽನ್ತರೇ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ನೇಹಮನ್ತೇ ಬಲಾಯ ಚ||೫೫||
कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत स्नेहमन्ते बलाय च||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedAdyutkliShTadoShasyaiva sushodhyatvamatra dRuShTAntashca (56) · Śloka 56
ಊಷಾದಿಭಿರ್ಯಥೋತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಹ್ನಿಯತೇ ವಾಸಸೋ ಮಲಃ| ತಥೈವ ವಪುಷಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಮಾಷತಿಲಾದಿಭಿಃ||೫೬||
ऊषादिभिर्यथोत्क्लेश्य ह्नियते वाससो मलः| तथैव वपुषः स्नेहस्वेदमाषतिलादिभिः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedarahitashodhane vyApat (57) · Śloka 57
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಶೋಧನಂ ತು ಯಃ| ದಾರುಶುಷ್ಕಮಿವಾನಾಮೇ ಶರೀರಂ ತಸ್ಯ ದೀರ್ಯತೇ||೫೭||
स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः| दारुशुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNavirecananirUhalakShaNam (58) · Śloka 58
ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮಹಾವೇಗಮಸಕ್ತಂ ಯತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ನಾತಿಗ್ಲಾನಿಕರಂ ನಾಪಿ ಹೃದಿ ಪಾಯೌ ಚ ರುಕ್ಕರಮ್| ಅನ್ತರಾಶಯಗಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೋಷಂ ನಿರಸ್ಯತಿ| ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹಂ ವಾ ತತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್||೫೮||
सुख़ं क्षिप्रं महावेगमसक्तं यत् प्रवर्तते| नातिग्लानिकरं नापि हृदि पायौ च रुक्करम्| अन्तराशयगं क्लिन्नं कृत्स्नं दोषं निरस्यति| विरेचनं निरूहं वा तत्तीक्ष्णमिति निर्दिशेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bheShajasya tIkShNaprAptau hetuH (59) · Śloka 59
ಜಲಾಗ್ನಿಕೀಟೈರಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ದೇಶಕಾಲಗುಣಾನ್ವಿತಮ್| ನವಂ ಮಾತ್ರಾಧಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಯಾತಿ ಭೇಷಜಮ್| ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಮನ್ದಂ ಮನ್ದತಾಂ ಚ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ||೫೯||
जलाग्निकीटैरस्पृष्टं देशकालगुणान्वितम्| नवं मात्राधिकं किञ्चित्तुल्यवीर्यैः सुभावितम्| स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तीक्ष्णत्वं याति भेषजम्| अतो विपर्यये मन्दं मन्दतां च प्रपद्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAdivyAdhiShu tIkShNAdiBeShajaM kramAddeyam (60) · Śloka 60
ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಧ್ಯೋ ಮೃದುರ್ವ್ಯಾಧಿಃ ಸರ್ವಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣಃ| ಬಲಾಪೇಕ್ಷಂ ಹಿತಂ ತೇಷು ಮಧ್ಯಂ ಮೃದು ಕ್ರಮಾತ್||೬೦||
तीक्ष्णो मध्यो मृदुर्व्याधिः सर्वमध्याल्पलक्षणः| बलापेक्षं हितं तेषु मध्यं मृदु क्रमात्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtyashodhanauShadhaniShedhastatra hetushca (61) · Śloka 61
ಅಪ್ರವರ್ತ್ತ್ಯ ಮಲಾನ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಂ ಹಿ ಜೀರ್ಯತಿ| ವಮನಂ ವಾ ವಿರೇಕಂ ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನ ಯೋಜಯೇತ್||೬೧||
अप्रवर्त्त्य मलान् द्रव्यं सात्मीभूतं हि जीर्यति| वमनं वा विरेकं वा तस्मात्सात्म्यं न योजयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAstravidhinA saMshodhanaM sevyameva (62) · Śloka 62
ವಿಭ್ರಂಶೋ ವಿಷವತ್ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೋ ಯಸ್ಯಾಮೃತೋಪಮಃ| ಕಾಲೇಽವಶ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ತತ್ಪಿಬೇತ್||೬೨||
विभ्रंशो विषवत्सम्यग्योगो यस्यामृतोपमः| कालेऽवश्यं प्रयोज्यञ्च यस्माद्यत्नेन तत्पिबेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagupAsyamAnashodhanaPalam (63-64) · Śloka 64
ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಂ ಬಲಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ದೀಪ್ತಿಮ್| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ವಯಸಃ ಕರೋತಿ ಸಂಶೋಧನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮಾನಮ್||೬೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೪||
बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्||६३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः||६४||
🔊 Audio coming soon