9. viruddhānnavijñānīyaḥ

Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਗਰਸਦਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗ ਏਵੇਦਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਅਥਾਤ ਇਤਿ|| ੧||

Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ, ਮਧੁਗੁਡਤਿਲਪਯੋਮਾਸਮੂਲਕਬਿਸੈਰ੍ਵਿਰੂਢਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕਧ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍||੨||

ਆਨੂਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮੌਦਕਾਨਾਂ ਚ ਜਲਜਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਦਿਭਿਰੈਕਧ੍ਯਂ ਸਹ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਔਦਕਾਨਾਮਾਨੂਪਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਰੋਧਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਪਥਗ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਰੂਢਧਾਨ੍ਯਮਙ੍ਕੁਰਿਤਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨਿ|| ੨||

Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3

ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਪਯਸਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਉਭਯਂ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਮਧੁਰਸਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍||੩||

ਪਯਸਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਦੁਭਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਵੀਰ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ|| ੩||

Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4

ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਲਿਚਿਮਃ| ਸ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕਲੀ ਲੋਹਿਤਨਯਨਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਲੋਹਿਤਰਾਜਿਰ੍ਲੋਹਿਤਪ੍ਰਭਾਕਰਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੂਮੌ ਚਰਤਿ, ਸੋਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਤਰਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨੁਪਜਨਯਤ੍ਯਾਮਵਿਸਂ ਚ||੪||

ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਲਿਚਿਮਃ ਪਯਸਾ ਸਹ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਲਿਚਿਮਃ ਸ਼ਕਲ੍ਯਾਖ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਨੇਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਲੋਹਿਤਰਾਜਿਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਲੋਹਿਤਸ਼ਕਲਸਦਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਜਲਨਿਕਟਭੂਮੌ ਚਰਤਿ| ਸੋਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਤਰਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨੁਪਜਨਯਤਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰਾਵਕਮ੍| ਆਮਵਿਸਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੪||

Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5

ਸਰ੍ਵਞ੍ਚਾਮ੍ਲਂ ਦ੍ਰਵਮਦ੍ਰਵਂ ਪਯਸੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਤਤ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਫਲਞ੍ਚ ਕਙ੍ਗੁਵਰਕਮਕੁਸ੍ਠਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਾਸ਼੍ਚ||੫||

ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਮਦ੍ਯਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਾਦਿ ਪਯਸਾ ਸਹ ਤਤਃ ਪਯਸੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਫਲਂ ਚਾਨ੍ਯਰਸਮਪਿ ਪਯਸਾ ਸਹ ਤਤੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਕਙ੍ਗ੍ਵਾਦਯਸ਼੍ਚ ਪਯਸਾ ਸਹ ਤਤੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ|| ੫||

Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6

ਨ ਮੂਲਕਾਦਿਰਹਿਤਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪਯਃ ਸੇਵ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਾਬਾਧਭਯਾਤ੍||੬||

ਮੂਲਕਕੁਠੇਰਾਦਿ ਹਰਿਤਕਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨ ਪਯਃ ਸੇਵ੍ਯਂ, ਕੁਸ੍ਠਾਬਾਧਭਯਾਤ੍|| ੬||

Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7

ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਰੌਹਿਣੀਕਂ ਜਾਤੁਕਂ ਵਾ ਸ਼ਾਕਂ ਸਹ ਮਧੁਪਯੋਭ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਹ ਕਪੋਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍||੭||

ਪੌਸ੍ਕਰਾਦਿਸ਼ਾਕਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਕਪੋਤਾਂਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧੁਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍|| ੭||

Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8

ਤਥਾ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਦਰਾਣਾਂ ਬਦਰਾਣਿ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਵਰਾਹਮਾਂਸਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਮਮਾਂਸਾਨਿ||੮||

ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਦਰਾਣਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ| ਬਦਰਾਣਿ ਸ਼੍ਵਾਵਿਨ੍ਮਾਂਸਂ ਵਰਾਹਮਾਂਸੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍|| ੮||

Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9

ਦਧ੍ਨਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ਪਸਤਂ ਚ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕੇਨੌਰਭ੍ਰਮ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਲਵਣਮ੍| ਮੂਲਕੇਨ ਮਾਸਸੂਪਮ੍| ਨਵਨੀਤੇਨ ਮੂਲਸ਼ਾਕਮ੍| ਉਪੋਦਕਾਂ ਮੈਰੇਯਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਪੀਲੂਨਿ ਕਰੀਰੈਃ| ਬਿਸੈਰ੍ਵਿਰੂਢਕਾਨਿ| ਦਧ੍ਨਾ ਮਾਸਸੂਪੇਨ ਗੁਡੇਨ ਮਧੁਨਾ ਘਤੇਨ ਵਾ ਲਕੁਚ ਫਲਮ੍| ਦਧ੍ਨਾ ਤਕ੍ਰੇਣ ਤਾਲਫਲੇਨ ਵਾ ਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਭ੍ਯਾਂ, ਮਧੁਨਾ ਗੁਡੇਨ ਵਾ ਕਾਕਮਾਚੀਂ||੯||

ਅਪਕ੍ਵਾਨ੍ਯਪਰਿਪੂਰ੍ਣਪਾਕਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਭੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ| ਦਧ੍ਨਾ ਸਹ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ ਪਸਤਸ਼੍ਚ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕੇਨ ਔਰਭ੍ਰਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍, ਉਰਭ੍ਰੋ ਮੇਸਃ| ਤਥਾ ਸੌਵੀਰੇਣ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਸਹ ਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਲਵਣਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਲਕੁਚ ਫਲਮ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਭ੍ਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕੇਵਲੇਨੈਵ ਵਾ ਮਧੁਨਾਥਵਾ ਗੁਡੇਨ ਸਹ ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਵਿਰੋਧਾਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍|| ੯||

Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10

ਤਾਮੇਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਚਨੇ ਸ਼ਙ੍ਗਿਵੇਰਪਚਨੇ ਵਾ ਭਾਜਨੇ ਸਿਦ੍ਧਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਾਮ੍||੧੦||

ਤਥਾ ਤਾਮੇਵ ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਸ਼ਙ੍ਗਿਵੇਰਪਚਨੇ ਭਾਜਨੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਚਨੇ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪਕ੍ਵਾਂ ਕੇਵਲਾਮਪਿ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾ ਯਥਾਰੁਚਿ ਭਾਜਨੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮੁਸਿਤਾਂ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍|| ੧੦||

Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11

ਕਾਂਸ੍ਯਭਾਜਨੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੋਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ||੧੧||

ਕਾਂਸ੍ਯਭਾਜਨੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਘਤਂ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਯਾਵਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਤਾਵਨ੍ਨ ਵਿਰੋਧਃ ਤਤੋ ਵਿਰੋਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੧||

Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12

ਮਦ੍ਯਦਧਿਮਧੁਭਲ੍ਲਾਤਕੇਸੁ ਚੋਸ੍ਣਮ੍| ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਕਾਸਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਅਙ੍ਗਾਰਸ਼ੂਲ੍ਯੋ ਭਾਸਃ| ਸੁਰਾਕਸਰਾਪਾਯਸਾਸ਼੍ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਤੈਲੋਦਕਾਨਿ ਸਮਧਤਾਨਿ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਵਾ| ਮਧੁਘਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੇ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਾਨੁਪਾਨੇ| ਮਧੁਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਮ੍| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਤਰਿਕਾਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰੋ ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁ ਚ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍; ਵਾਤਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਹਾਰਿਦ੍ਰਕਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਪਾਯਸੋ ਮਨ੍ਥਾਨੁਪਾਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਉਪੋਦਕਾ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਾ ਹੇਤੁਰਤੀਸਾਰਸ੍ਯ| ਬਲਾਕਾ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਕੁਲ੍ਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ| ਸੈਵ ਵਰਾਹਵਸਯਾ ਪਰਿਭਸ੍ਟੋ ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ| ਗੋਧਾਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਮਯੂਰਕਪਿਞ੍ਜਲਾਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਾ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ ਹਰਿਦ੍ਰਸ਼ੂਲਕਾਵਸਕਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਚ| ਤਦੇਵ ਭਸ੍ਮਪਾਂਸੁਪਰਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ| ਤਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਸ੍ਤਾਲਿਤਸ੍ਨੇਹਸਾਧਿਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ||੧੨||

ਮਦ੍ਯਾਦਿਸੂਪਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਉਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਤਕ੍ਰੇਣ ਪਕ੍ਵਃ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਅਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੂਲੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਭਾਸਃ ਪਕ੍ਸੀ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਸੁਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਹ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਮਧ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਵਾ ਤ੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਵਾ ਸਮਘਤਤ੍ਵੇਨ ਸਮੇਨ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਵਾ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨਿ ਸਮਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਵਿਸਧਤੇ ਅਪਿ ਮਧੁਘਤੇ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਾਨੁਪਾਨੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਦ੍ਮਬੀਜਂ ਚ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਤਰਿਕਾਸ਼ਾਦੀਨਿ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ, ਵਾਤਕੋਪਨਾਨਿ ਚ| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਤਰਿਕਾ ਕੁਸੁਮ੍ਭਃ, ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਮੈਰੇਯੌ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਏਕਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਰ੍ਜ੍ਜੂਰਾਸਵਃ| ਹਾਰਿਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਹਾਰਿਦ੍ਰੋ ਨਾਮ ਭੂਪ੍ਰਸਵਃ ਕਨ੍ਦਰੂਪਃ| ਸ ਚੈਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਃ ਪਯਸਾ ਸਂਸ੍ਕਤ ਓਦਨੋ ਮਨ੍ਥਾਨੁਪਾਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕੋਪਨਸ਼੍ਚ| ਉਪੋਦਕਾਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਮਤੀਸਾਰਹੇਤੁਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਬਲਾਕਾ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਸੁਰਯਾ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਕੁਲ੍ਮਾਸੋ ਨਾਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨਿ| ਸੈਵ ਚ ਬਲਾਕਾ ਸੂਕਰਵਸਯਾ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਬਹੁਭਸ੍ਟਾ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਮਾਰਯਤਿ| ਗੋਧਾਦਯਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾ ਤੇਨੈਵੈਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਹ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਬਹੁਨਾ ਭਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਾਰੀਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਾਰੁਸੀਸਕਾਯਾਂ ਸ਼ੂਲੇ ਆਸਕ੍ਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਂ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ ਤਦੇਵ ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਪਾਂਸੁਭਿਸ਼੍ਚ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਸ੍ਤਾਲਨੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਯੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਤਾਲਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ|| ੧੨||

Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13

ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਵਪੁਰਾਣਮਾਮਪਕ੍ਵਞ੍ਚ ਨੈਕਮੈਕਧ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍||੧੩||

ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਵਾ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਵਾ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸਹ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਨਵਂ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਸ਼ਾਲਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿ ਸਹ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਆਮਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਹ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣੇਨੈਵ| ਨਵਂ ਪੁਰਾਣੇਨੈਵਾਮਂ ਪਕ੍ਵੇਰ੍ਨੈਵ| ਇਤ੍ਯੇਕਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਹਰਿਤਕਫਲਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾਵਿਧੋਪਯੋਗਾਦੇਵ ਨ ਵਿਰੋਧਃ|| ੧੩||

Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14

ਸਲਿਲਾਵਗਾਹਃ ਸਹਸੋਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਦਸ੍ਟ੍ਯੋਰੁਪਪਾਤਾਯ| ਤਸ੍ਣਾਭਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਯੇ ਚ| ਤਥੈਵ ਚ ਪਯਃਪਾਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਯ||੧੪||

ਉਸ੍ਣੇਨਾਤਪਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਸਲਿਲਾਵਗਾਹੋ ਜਲਮਜ੍ਜਨਂ ਤ੍ਵਚੋ ਦਸ੍ਟੇਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਨਂ, ਤਸ੍ਣਾਯਾਸ਼੍ਚਾਤਿਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ ਤਥੈਵੋਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਪਯਃਪਾਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਯ|| ੧੪||

Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15

ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਗੁਲ੍ਮਾਯ ਵਾ| ਵਾਚਾ ਤ੍ਵਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਾਦਾਯ||੧੫||

ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਭੋਜਨਂ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਗੁਲ੍ਮਾਯ ਵਾ| ਵਾਚਾ ਤੂਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਭੋਜਨਂ ਸ੍ਵਰਸਾਦਾਯ ਭਵਤਿ|| ੧੫||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16

ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਰੋਧੈਕਦੇਸ਼ੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਪਯੋਗੀ ਕਥਿਤਃ| ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਨ੍ਤੁ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਤਰਃ| ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਃ ਪੁਨਰਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਭਯਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਃ| ਨ ਚ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਕਾਨ੍ਤਭਦ੍ਰਕਮ੍||੧੬||

ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਨ੍ਨਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਰੋਧੈਕਦੇਸ਼ਃ ਕਥਿਤਃ| ਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਯਮੂਹ੍ਯਮ੍| ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਵਿਰੋਧੋਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਭਯੋਨ੍ਨੋਕ੍ਤਃ| ਨਨੁ ਚਾਜ੍ਞਾਤਵਿਰੋਧਾਵਿਰੋਧਾਨਾਂ ਕਥਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਮੇਵ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਤਰਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਂਯੋਗਕਲ੍ਪਨਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਮਨੇਨ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਤਰ ਇਤਿ| ਨ ਚ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਰੋਧਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਕਾਨ੍ਤਭਦ੍ਰਕਂ ਨ ਭਦ੍ਰਕਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਰੋਧੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸਂਯੋਗਕਲ੍ਪਨਾਯਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਤਿਰ੍ਭਿਸਕ੍ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਯਤੋਵਸ਼੍ਯਂ ਕੇਨਚਿਦਂਸ਼ੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਅਤਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯਿਨਮਪ੍ਯੂਹਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਬਹੁ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਤਥਾਵਿਧ ਊਹਃ ਕਾਰ੍ਯ ਏਵ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਤਰਃ| ਊਹੋ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਮਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯਃ|| ੧੬||

Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17

ਅਪਿ ਚ- ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ਨ ਹਰੇਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਮਾਸਤਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਧਿ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੭||

ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਸਮਾਸਤਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ| ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸਞ੍ਚਲਯ੍ਯ ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨਹਰੇਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਾਸ਼ਨੇ ਬਹਿਰ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|| ੧੭||

Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18

ਬਲਿਨਾਂ ਮਿਥੋਗੁਣਾਨਾਂ ਵਿਸਮਤਯਾ ਸਮਤਯਾਪ੍ਯੁਭਯਥਾਪਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਚ ਭਵਤਿ ਨਿਸਰ੍ਗਾਦਪਿ ਵਿਰੋਧਃ||੧੮||

ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਵਿਰੋਧ ਏਵਮੇਵਂ ਭਵਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਂਯੋਗਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨਾਂ ਬਲਿਨਾਮੁਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਬਲਵਤਾਂ ਮਿਥਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਸਮਤ੍ਵੇਨਾਸਾਦਸ਼ਤ੍ਵੇਨ ਵਿਰੋਧਃ| ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਲਿਨਾਂ ਸਦਸ਼ਾਨਾਮਪਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਕੇਨਚਿਦ੍ ਗੁਣੇਨ ਬਲਿਨਾ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਕੇਨਚਿਦਸਾਦਸ਼੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਚਾਨ੍ਯੋਪਿ ਵਿਰੋਧੋ ਭਵਤਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸਂਯੋਗਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਵਿਰੋਧਃ|

Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19

ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਪਨਸੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਤਪ੍ਤਂ ਦਧਿਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੇ ਸਮਾਂਸ਼ੇ| ਵਾਰ੍ਯੂਸਰੇ ਰਾਤ੍ਰਿਸੁ ਸਕ੍ਤਾਵਸ਼੍ਚ ਤੋਯਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤੇ ਯਵਕਾਸ੍ਤਥਾ ਚ||੧੯||

ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਕ੍ਰਮੇਣੋਦਾਹਰਣਮਾਹ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਲਿਨਾ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਕੁਲਤ੍ਥੈਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕੈਰੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਸਦਸ਼ਗੁਣੇਨੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੁਰਰਸਵਿਪਾਕਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਞ੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੇਨੈਵ ਪਨਸੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਸਦਸ਼ਗੁਣੇਨੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੁਰਰਸਵਿਪਾਕਂ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਰ੍ਮਧੁਰਰਸਵਿਪਾਕੈਰੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ਸਾਦਸ਼੍ਯੇਨੈਕਦੇਸ਼ਾਸਾਦਸ਼੍ਯੇਨ ਚੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਤਪ੍ਤਂ ਦਧਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੇ ਸਮਭਾਗੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ ਇਤਿ ਮਾਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਊਸਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾਰਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਦੇਸ਼ੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਰਾਤ੍ਰੌ ਸਕ੍ਤਵੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਤਿ ਕਾਲੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਤੇ ਚ ਸਕ੍ਤੋਵਸ੍ਤੋਯਾਨ੍ਤਰਿਤਾ ਇਤਿ ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੋਦਾਹਰਣਮ੍| ਯਵਕਾਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋਦਾਹਰਣਮ੍|| ੧੯||

Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20

ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੀਯਧਿਯਾਮੇਤਦੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਕਮ੍| ਉਪਨੀਤਮਲਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਤੇ ਯਤਃ||੨੦||

ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੀਯਧਿਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਬੁਦ੍ਧੀਨਾਮੇਤਦਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਮੁਪਨੀਤਮ੍| ਯਤੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਤੇ, ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵ ਸਰ੍ਵਮਵਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੨੦||

Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21

ਵਿਸ੍ਫੋਟਸ਼ੋਫਮਦਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਯਕ੍ਸ੍ਮਤੇਜੋਬਲਸ੍ਮਤਿਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਨ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਸ਼ਨਂ ਜ੍ਵਰਮਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਮਸ੍ਟੌ ਗਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਤੋ ਵਿਸਵਚ੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਮ੍||੨੧||

ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਸ਼ਨਂ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਯੋਗ੍ਯਾ| ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਨਾ| ਮਹਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਟੌ ਗਦਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਯੋਗਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ੂਲਵਿਸੂਚਿਕਾਦੀਂਸ੍ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਵਿਸਵਨ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਭਿਸਜਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯਸ਼੍ਮਰੀਕੁਸ੍ਟਮੇਹੋਦਰਭਗਨ੍ਦਰਾਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮਹਾਰੋਗਃ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਾਃ|

Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22

ਤੇਸ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ਮਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਿਭਿਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਿਮ੍||੨੨||

ਤੇਸੁ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਜੇਸੁ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦਿਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ, ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਰੋਗਕਾਰਣਸ੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਰ੍ਗੁਣੈਃ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤੈਰ੍ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਮਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਭਵਿਸਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਤੈਰੇਵ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਗੁਣਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਿਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਦੇਹੇ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਸਨ੍ਨ ਰੋਗਾਯ ਭਵਤੀਤਿ| ਏਤਚ੍ਚਸ੍ਮਦ੍ਗੁਰਵੋ ਯਥਾਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤੈਵੇਰੇਤਿ ਚ ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਪਰਾਮਸ਼ਨ੍ਤੋ ਵਮਨਾਦਿਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਹਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤੇਰਪਿਵੈਦ੍ਯਵਿਧੇਯਤਾਮਭਿਮਨ੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਚਰਕਸ੍ਯ ਬੋਦ੍ਧਾਰੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਭਿਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਭਟ੍ਟਾਰਕੇਣ ਤੁ `ਤਥਾਵਿਧੈਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ' ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰਤ੍ਵਮਙ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਤਥਾਵਿਧੈਰਿਤਿ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਮਾਨਿ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧੈਰੇਵ ਪੂਰ੍ਵਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਿਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਹਾਰਪ੍ਰਾਯਤਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਪਿ ਪਕ੍ਸੋ ਯ ਉਦ੍ਭਾਸਿਤਃ ਸੋਸ੍ਮਾਭਿਰੁਪੇਕ੍ਸਿਤ ਏਵ|| ੨੨||

Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23

ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਯਸ੍ਥਬਲਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍| ਵਿਰੋਧ੍ਯਪਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੨੩||

ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵੇਨੈਵ ਗਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਦਿਪ੍ਤਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਨਾਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਭੋਜਨਂ ਪੀਦਾਯੈ ਨ ਭਵਤਿ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਾਲੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਚ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਤੇਸਾਮ੍| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮੀਤਿ ਪਾਠਃ| ਤੇਸਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਵਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ, ਦੀਪ੍ਤਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਵਯਸ੍ਥਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਵਯਸਃ ਬਲਸ਼ਾਲਿਨੋ ਬਲੇਨ ਯਃ ਸ਼੍ਲਾਘਤੇ ਅਤਿਬਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਨ੍ਨਂ ਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਾਤ੍ਮੀਬੂਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸੁਖਰਂਪੀਡਾਯੈ ਨ ਭਵਤਿ| ਅਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਪੀਡਾਯੈਨ ਭਵਤਿ|| ੨੩||

Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24

ਦੋਸਾਦਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਹਰਤੇ ਰੋਗਿਣਾਂ ਰੁਜਮ੍| ਏਕਧ੍ਯਂ ਦਧਿਦੁਗ੍ਧਾਦਿਯੋਜਨਾ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਯੋਗਾਦਿਭੇਦਾਦ੍ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਤਾ| ਤਦ੍ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰੋਧੋਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੨੪||

ਨਨੁ ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਰੋਗੇ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮਪਿ ਯਥੇਚ੍ਛੋਪਯੋਗਾਦ੍ਰੋਗਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ| ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਬਲਕਾਲਾਦੀਨਾਂ ਅਂਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵੇਨ ਰੋਗਿਣੋ ਰੁਜਂ ਹਰਤਿ| ਏਕਧ੍ਯਂ ਸਹਭਾਵੇਨ ਦਧਿਦੁਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸਮੁਦਾਯਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਾ ਰੋਗਦੋਸਗਤਿਰਂਸ਼ਾਂਸ਼ਿਕਯਾ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਰੁਜਾਹਰਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਅਥਵਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ ਪਥ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਾਦਿਭੇਦੇਨਾਪਥ੍ਯਤਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਦਿਨਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਭੇਦਾਨ੍ਤਰੇਣਾਧਿਕਸਂਯੋਗਾਦਿਕਤੇਨ ਵਿਰੋਧਨਾਸ਼ਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਥਾ ਪਥ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਤਾ ਦਸ੍ਟਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮਪ੍ਯਨ੍ਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਵਿਰੋਧੋਪਿ ਨਿਰ੍ਵਤਤੇ ਨ ਭਵਤੀਤਿ| ਤਥਾ ਹਿਤਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਂ ਚ ਦੇਹੇਭ੍ਯਾਸਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲ ਏਵ ਉਚਿਤਂ ਤਦਹਿਤਫਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍|| ੨੪||

Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25

ਪਾਦਾਂਸ਼ੇਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਹਿਤਂ ਹਿਤਮਾਚਰੇਤ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਰਂ ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ||੨੫||

ਹਿਤਂ ਚਾਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਮਪ੍ਯਾਚਰੇਤ੍| ਤਚ੍ਚਾਹਿਤਂ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਹਿਤਂ ਚ ਸੇਵਿਤਂ ਰੋਗਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਉਚ੍ਯਤੇ-ਪਾਦਾਂਸ਼ੇਨੇਤਿ| ਪਾਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇਨਾਪਥ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਂਸ਼ੇਨੈਵ ਭਜੇਤ੍| ਅਂਸ਼ੋ ਭਾਗਃ| ਸ ਚ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍ ਪਾਦਸ੍ਯੈਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਤੇਨ ਪਾਦੇਨ ਵਾ ਪਾਦਪਾਦੇਨ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਦਪਥ੍ਯਂ ਤੇਨੈਵ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਭਜੇਤ੍| ਕੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਾਹ-ਏਕਾਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਅਪਥ੍ਯਾਦੁਚਿਤਾਦੇਕਂ ਪਾਦਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਂ ਰੋਗੀ, ਬਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਾਦਪਾਦਂ ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਦਿਵਸੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਪਥ੍ਯਾਦਨੁਚਿਤਾਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਃ, ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਪਥ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਅਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਭਾਗਾਃ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗ ਇਤ੍ਯੇਕਦਿਵਸਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਦਿਸੁ ਦਿਵਸੇਸ੍ਵੇਵਮੇਵ ਵਾ| ਉਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਸਾਤ੍ਮੀਭਾਵਾਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍| ਕਿਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ? ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਭਾਗੇ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤੇ ਅਪਥ੍ਯਾਦੁਚਿਤਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਭਾਗਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ| ਤੇਨਾਰ੍ਦ੍ਧਮਪਥ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਚਤੁਰ੍ਭਾਗ ਏਵ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਏਵਂ ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪੁਨਰਰ੍ਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਮੇਵਂ ਦ੍ਵਿਦਿਨਾਨ੍ਤਰਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਮਾਦਿਦਿਵਸੇਸ੍ਵਪਿ| ਆ ਅਰ੍ਦ੍ਧਸਾਤ੍ਮੀਭਾਵਾਤ੍| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਮ੍| ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤੇਰ੍ਦ੍ਧੇ ਤਤੀਯੋ ਭਾਗੇਪਥ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ, ਪਥ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸੇਵ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨੇ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਅਪਥ੍ਯਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਂ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਯੋਰਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਦ੍ਧਮ੍| ਏਵਂ ਤਤੀਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗੋਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਦਿਵਸੇਸ੍ਵਾ ਭਾਗਤ੍ਰਯਸਾਤ੍ਮੀਭਾਵਾਤ੍| ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਏਵਮੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਦਿਨਾਨਿ ਕ੍ਰਮੇਣਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਾਂਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਨ੍ਤਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| (੧) ਅਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਪ੍ਰਥਮੇ ਦਿਵਸੇ ਭਾਗਃ ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਸੇਵ੍ਯਃ| ਸ਼ੇਸਮਪਥ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਪੁਨਰੇਕੋ ਭਾਗਃ| ਏਵਂ ਭਾਗ ਏਕਾਨ੍ਤਰਿਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵੌ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਏਕਃ| ਸਸ੍ਠੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ| ਅਸ੍ਟਮੇ ਤ੍ਰਯਃ, ਨਵਮੇ ਦ੍ਵੌ| ਦਸ਼ਮੇ ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ੇ ਚ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਃ| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪਥ੍ਯਮੇਵੇਤਿ| (੨) ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ-ਅਨੇਨੈਵੈਕਾਦਿਨਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਨ੍ਤਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਣਾਦਪਥ੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਪਥ੍ਯਭੋਜਨੇਚ੍ਛੁਰੇਕਦਿਵਸਮਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਚੈਕੋ ਭਾਗਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਰਿਤਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਦ੍ਵੌ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਪਥ੍ਯਸ੍ਯ, ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਪਿ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਪੁਨਰਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ, ਏਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਤਃ ਸਸ੍ਠੇ ਦਿਵਸੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਏਕਮਪਥ੍ਯਸ੍ਯ| ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਮੇਸ੍ਟਮੇ ਚ| ਨਵਮੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਦਸ਼ਮੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋਪਿ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ| ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ, ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾਃ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗੋਪਥ੍ਯਸ੍ਯ| ਅਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪਥ੍ਯਮੇਵ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਨਯੋਰੇਵ ਚ ਪਕ੍ਸਯੋਰ੍ਯੁਜ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਮੇਵ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ| ਤਥਾ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਰੇਵ ਤੁਸਨ੍ਧੌ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਦਿਨਮਾਨਾ ਕ੍ਰਮਸਮਾਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਟਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ-ਪ੍ਰਥਮੇ ਦਿਵਸੇਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯੈਕਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਵਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਦ੍ਵੌ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗਃ, ਅਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਪਞ੍ਚਮੇਪ੍ਯੇਵਮੇਵ| ਸਸ੍ਠੇ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਭਾਗਾਨਪਥ੍ਯਸ੍ਯੈਕਮ੍| ਸਪ੍ਤਮੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਯੋਰੇਵਮਸ੍ਟਮੇ ਨਵਮੇ ਚ| ਦਸ਼ਮਾਦਾਰਭ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਪਥ੍ਯਮ੍|| ੨੫||

Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26

ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਸਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਗੁਣਾਃ| ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਰਾਤ੍ਮਤਾਮ੍||੨੬||

ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਥ੍ਯਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਪੀਡਾਯੈ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪਥ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਤ੍ਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ|| ੨੬||

Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27

ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਤਦੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਾਹਾਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚ| ਏਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੈਰੁਪਾਤਬ੍ਧਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯੋਚਿਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਯਾਵਦਾਯੁਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ| ਤਤ੍ਰਾਹਾਰ ਉਕ੍ਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ||੨੭||

ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗ ਏਵੇਦਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਯਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਧਾਰਕਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਆਹਾਰਃ, ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚ| ਏਭਿਰੁਪਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਦੇਹਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਅਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕਤਾਭਿਧਾਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਸਮਦ੍ਧਮਾਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਪਰਿਕ੍ਸਯਾਦਾਯੁਰਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵੇਸ੍ਵਧ੍ਯਾਯੇਸੂਕ੍ਤਃ| ਉਤ੍ਤਰੇ ਚਾਧ੍ਯਾਯੇ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੨੭||

Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28

ਲੋਕਾਦਿਸਰ੍ਗਪ੍ਰਭਵਾ ਤਮੋਮੂਲਾ ਤਮੋਮਯੀ| ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਤਮਸੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਜਾਯਤੇ||੨੮||

ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ਜਗਦੁਤ੍ਪਾਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਪ੍ਰਭਵੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾਵਿਧਾ| ਤਮਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਮੂਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਮੋਮੂਲਾ| ਤਮੋਮਯੀ ਤਮਸ ਏਵ ਵਿਕਾਰਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਰ੍ਵਥਾ ਤਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਾਰਣਮਿਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਸਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਯੇਣੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਮਸੋ ਨਾਮ ਮਹਾਗੁਣਸ੍ਯ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਵਤਿ ਦਿਵਾ ਵਾ| ਕੇਵਲਮਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਨ੍ਤੂਨਾਵਿਸ਼ਤਿ|| ੨੮||

Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸ਼੍ਰਮਾਦੁਪਰਤੇਸੁ ਚ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਤਿ ਦੇਹਿਨਮ੍||੨੯||

ਕਯੇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਾਰਰਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਵਾਵਤੇਸੁ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਿਸਯਗ੍ਰਹਣਕਾਰਣਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਦੁਪਰਤੇਸੁ ਨਿਵਤ੍ਤੇਸੁ ਦੇਹਿਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਆਵਿਸ਼ਤਿ|| ੨੯||

Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30

ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਯੁਪਰਤੌ ਮਨੋਨੁਪਰਤਂ ਯਦਾ| ਵਿਸਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਨਾਨਾਰੂਪਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ||੩੦||

ਆਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਚ ਵਿਸਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਸੁ ਮਨੋ ਯਦਾ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣੋ ਨ ਨਿਵਤ੍ਤਂ, ਤਦਾ ਨਾਨਾਰੂਪਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਹੀ| ਯਦਾ ਤੁ ਕਾਰਣਵਸ਼ੇਨ ਮਨੋਪਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣੋ ਨਿਵਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਸਾ ਸੁਸੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਾ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|| ੩੦||

Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31

ਨਿਦ੍ਰਾਯਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਬਲਾਬਲਮ੍| ਵਸਤਾਂ ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਚ||੩੧||

ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਸੁਖਾਦਿਕਮਾਯਤ੍ਤਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੇਵਿਤਾ ਸੁਖਪੁਸ੍ਟਿਬਲਵਸਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਜੀਵਿਤੈਰ੍ਯੋਜਯਤਿ ਨਰਮ੍| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਦੁਃਖਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਬਲਤ੍ਵਕ੍ਲੀਬਤਾਜ੍ਞਾਨੈਃ ਯੋਜਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਦ੍ਧਿਃ|| ੩੧||

Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32

ਅਕਾਲੇਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਨ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਿਵੇਸਿਤਾ| ਸੁਖਾਯੁਸੀ ਪਰਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰਿਵਾਪਰਾ||੩੨||

ਏਤਦੇਵੋਚ੍ਯਤੇ-ਸਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਅਕਾਲੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇ ਤਦੁਪਯੋਗਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੇ ਕਾਲੇ ਅਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਪਸੇਵਿਤਾ, ਤਥਾ ਕਾਲੇਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਸੇਵਿਤਾ, ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਾ, ਨੈਵ ਵਾ ਸੇਵਿਤਾ ਆਯੁਰ੍ਜੀਵਿਤਂ ਪਰਾਕਰੋਤਿ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਜੀਵਿਤੇਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸੁਖਂ ਪਰਾਕਰੋਤਿ| ਯਥਾ ਪਰਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਵ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਃ ਮਰਣਨਿਸ਼ਾ ਸੁਖਸ੍ਯਾਯੁਸਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਨਾਤ੍ਸਾਦਸ਼੍ਯਮ੍|| ੩੨||

Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33

ਸੈਵ ਯੁਕ੍ਤਾ ਪੁਨਰ੍ਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾਦੇਹਂ ਸੁਖਾਯੁਸਾ| ਯੋਗਾਭਿਯੋਗਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਤਮਸਾ ਯਥਾ||੩੩||

ਸੈਵ ਨਿਦ੍ਰਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਦੇਹਂ ਸੁਖੇਨਾਯੁਸਾ ਚ ਯੋਜਯਤਿ| ਯਥਾ ਯੋਗੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇਭਿਯੋਗਿਨਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਤਮਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪੇਣ ਯੋਜਯਤਿ| ਅਥਵਾ ਤਮਸਾ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸੁਖਾਯੁਸਾ ਯੋਜਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੩||

Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34

ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ| ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਵਾਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਮ੍||੩੪||

ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਂ ਚ ਕਾਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਅਸੇਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੇਹੇ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਏਵਂ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍| ਆਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਂ ਨ ਰੂਕ੍ਸਂ ਨ ਚਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਆਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਂ ਦਿਵਾਪ੍ਯੁਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਨਿਦ੍ਰਾ, ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰਾਵਕਃ|| ੩੪||

Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35

ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਾਯੁਚਯਾਦਾਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਰਾਤ੍ਰ੍ਯਲ੍ਪਭਾਵਤਃ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹਿਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਹਿ ਸਃ||੩੫||

ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤੁ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵਿਹਿਤਮ੍| ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਆਦਾਨਂ ਚ ਪਰਿਪੁਸ੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਸਮਾਪ੍ਤ੍ਯਯੋਗ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਕਃ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ|| ੩੫||

Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36

ਮੁਕ੍ਤਾਤਿਭਾਸ੍ਯਯਾਨਾਧ੍ਵਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਰਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤਿਸਾਰਿਣਃ| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਤਟ੍ਚ੍ਛੂਲਪੀਡਿਤਾਨ੍| ਅਜੀਰ੍ਣ੍ਯਭਿਹਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਨਪਿ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੩੬||

ਏਸਾਂ ਹ੍ਯਤਿਭਾਸ੍ਯਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਧਾਤੂਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹਧਾਰਕਾਣਾਂ ਸਾਮ੍ਯਮਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕਤਾ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਉਪਚਿਨੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੬||

Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37

ਬਹੁਮੇਦਃ ਕਫਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਹਨਿ||੩੭||

ਬਹੁਮੇਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ਰੀਰਾ ਅਪ੍ਯਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਹਾਰਾਦਿਸ਼ੀਲਿਨਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਪ੍ਯਹਨਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ|| ੩੭||

Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38

ਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਨੈਵ ਜਾਤੁ ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪਿ||੩੮||

ਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪਿ ਨ ਜਾਤੁਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39

ਹਲੀਮਕਸ਼ਿਰੋਜਾਡ੍ਯਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾਃ| ਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਮਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਦਤਾਃ| ਸ਼ੋਫਾਰੋਚਨਹਲ੍ਲਾਸਪੀਨਸਾਰ੍ਦ੍ਧਾਵਭੇਦਕਾਃ| ਕਣ੍ਡੂਰੁਕ੍ਕੋਠਪਿਟਕਾਕਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗਲਾਮਯਾਃ| ਵਿਸਵੇਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਹਿਤਨਿਦ੍ਰਯਾ||੩੯||

ਅਹਿਤਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਨਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਸੇਵਨੇਨ ਹਲੀਮਕਾਦੀਨਾਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਇਮੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਜਾਡ੍ਯਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪਾਟਵਂ ਚ| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿਰੁਤ੍ਸਾਹਤ੍ਵਮ੍| ਵਿਸਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਵਿਸਵੇਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ|| ੩੯||

Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40

ਅਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਣੁਤੇ ਕਫਃ| ਤਤਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਜਾਯਤੇ ਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਮ੍| ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਲਸ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਾਦਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ||੪੦||

ਅਤਿਨਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਕਫਂ ਪਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਅਤਃ ਸੋਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਣੁਤੇ ਸ੍ਥਗਯਤਿ| ਤਤਃ ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਤ੍ ਗਤ੍ਰਗੌਰਵਂ, ਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਾਦਾਲਸ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਾਦਤਿਨਿਦ੍ਰਾਤਾ|| ੪੦||

Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41

ਵਿਰੇਕਃ ਕਾਯਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਵਮਨਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਧੂਮਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ਵ੍ਯਥਾਹਰ੍ਸਸ਼ੋਕਮੈਥੁਨਭੀਕ੍ਰੁਧਃ| ਚਿਨ੍ਤੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਸੁਖਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੌਦਾਰ੍ਯਂ ਤਮੋਜਯਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਂ ਚਾਹਿਤਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਿਨੀਮ੍||੪੧||

ਏਤਾਮਤਿਨਿਦ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਿਨੀਮਨੁਸਕ੍ਤਾਂ ਕਾਯਵਿਰੇਕਾਦੀਨਿ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ| ਅਸੁਖਾ ਕਸ੍ਟਾ| ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਸਤ੍ਤ੍ਵਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਵੌਦਾਰ੍ਯਮ੍|| ੪੧||

Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42

ਏਤ ਏਵ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ| ਕਾਲਸ਼ੀਲਕ੍ਸਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚਾਨਿਲਪਿਤ੍ਤਯੋਃ||੪੨||

ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਵਿਰੇਕਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਅਪਿ ਨਾਸ਼ਹੇਤਵਃ| ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਹੇਤੁਃ ਯੇਨ ਪ੍ਰਭਾਤਾਦੌ ਸਾ ਨ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੀਲਮਭ੍ਯਾਸਃ ਤੇਨ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਨਿਦ੍ਰਾਨਿਵਤ੍ਤਿਰਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸਾ ਭਵਤੀਤਿ| ਤਥਾ ਕ੍ਸਯੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਕਾਰਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਿਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਃ|

Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43

ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਾਦਙ੍ਗਮਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਜਮ੍ਭਿਕਾਃ| ਜਾਡ੍ਯਗ੍ਲਾਨਿਭ੍ਰਮਾਪਕ੍ਤਿਤਨ੍ਦ੍ਰਾਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜਾਃ||੪੩||

ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਨਾਸ਼ਾਦਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ|| ੪੩||

Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44

ਕਫੋਲ੍ਪੋ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧੂਤੋ ਧਮਨੀਃ ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੁ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਪਹਾਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਦਾਰੁਣਾਂ ਮੋਹਕਾਰਿਣੀਮ੍| ਉਨ੍ਮੀਲਿਤਵਿਨਿਰ੍ਭੁਗ੍ਨੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਤਾਰਕੇ| ਭਵਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਯਨੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| ਅਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸਾ ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਸਾ ਸਾਧ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪਰਮ੍||੪੪||

ਕਫੋਲ੍ਪਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੪||

Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45

ਯਥਾਕਾਲਮਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੇਵੇਤ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ||੪੫||

ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਕਾਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਸੇਵੇਤ ਯਾਦਸ਼ੀ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾ|| ੪੫||

Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46

ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਾਦਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍||੪੬||

ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਜਾਗਰਣੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦਿਵਾਪ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਜਾਗਰਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਯਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੌ ਯਾਮਦ੍ਵਯਂ ਜਾਗਰਣਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤੇਨ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਯਾਮ ਏਕਃ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਃ ਅਭੁਕ੍ਤਵਤਾ|| ੪੬||

Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47

ਸ਼ੀਲਯੇਨ੍ਮਨ੍ਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਰਸਾਨ੍| ਆਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਾਨਾਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਗੌਡਿਕਪੌਸ੍ਟਿਕਾਨ੍| ਸ਼ਾਲੀਨ੍ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਲਾਟਾਨ੍ ਮਾਹਿਸਂ ਦਧਿ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਰਵਣਪੂਰਣਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਲੇਪਃ ਸ਼ਿਰਸੋ ਵਦਨਸ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਸੁਰਭੌ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਖਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਯਥੋਚਿਤੇ| ਸਂਵਾਹਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਂ ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੈਰਨੁਜੀਵਿਭਿਃ| ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤਾਸ਼੍ਲੇਸੋ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ ਕਤਕਤ੍ਯਤਾ| ਮਨੋਨੁਕੂਲਾ ਵਿਸਯਾਃ ਕਾਮਂ ਨਿਦ੍ਰਾਸੁਖਪ੍ਰਦਾਃ||੪੭||

ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਰੇਕਾਦਿਕਾਰਣੇਨ ਵਾਤਕੋਪੇਨ ਮਨ੍ਦਨਿਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਤਥਾਨੂਪਾਨਾਮੌਦਕਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਰਸਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਡਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ ਪਿਸ੍ਟਸ਼ਾਲਿਕਤਾਂਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਸ਼ਾਲਿਯੋਨੀਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ? ਮਦਕਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼ਾਲਿਮਦ੍ਯਾਨਿ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਃ ਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਵਦਨਸ੍ਯ ਚ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਵਾਤਸਂਯੋਗੇ ਦੇਸ਼ੇ| ਸਂਵਾਹਨਂ ਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍? ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਕਰਂ ਨ ਪੀਡਾਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਨ ਕਾਰ੍ਯਮ੍? ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੈਰਨੁਜੀਵਿਭਿਃ ਤਥਾ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਔਸਧੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦਨੁ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੇਵਲਮੇਵ| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੭||

Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48

ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਰਤੇਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖਨਿਃ ਸ੍ਪਹਚੇਤਸਃ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤੋਸਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੮||

ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਨਿਦ੍ਰੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|| ੪੮||

Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49

ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਮਯਚਿਤ੍ਤਦੇਹ- ਖੇਦੈਃ ਕਫਾਗਨ੍ਤੁਤਮੋਭਵਾ ਚ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਪ੍ਰਥਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨ੍ਤਗਾ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਯਾਃ||੪੯||

ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਨਿਦ੍ਰਾ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਾ ਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਾ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਭਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਤਿ| ਅਨ੍ਤਗਾ ਤਮੋਭਵਾ ਪਾਪ੍ਮਾ ਦੁਸ੍ਟਾ| ਅਨ੍ਯਾ ਸ਼ੇਸਾ ਯਾ ਆਮਯਖੇਦੇਨ, ਚਿਤ੍ਤਖੇਦੇਨ, ਦੇਹਖੇਦੇਨ, ਚਾਮਾਦਿਨਾ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਭਵਾ, ਆਗਨ੍ਤੁਨਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਨਾ ਜਾਤਾ| ਏਤਾਃ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍|| ੪੯||

Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮਨਿਸ੍ਟਾਚਾਰਾਮਸ਼ਸ੍ਤਾਮਤਿਸ੍ਥੂਲਾਮਤਿਕਸ਼ਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਸੂਤਿਕਾਮਨੁਤ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਾਂ ਗਣਿਕਾਮਪ੍ਰਜਸਂ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਮਨ੍ਯਯੋਨਿਮਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ ਵਯੋਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਂ ਸਗੋਤ੍ਰਾਂ ਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਭਤ੍ਯਪਤ੍ਨੀਂ ਵਰ੍ਣਿਨੀਂ ਤਥਾ ਚੈਤ੍ਯਚਤ੍ਵਰਚਤੁਸ੍ਪਥੋਪਵਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਘਾਤਸਲਿਲੌਸਧਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਸੁਰਨਪਾਲਯੇਸ੍ਵਹਨਿ ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰੌ ਪਰ੍ਵੇਸ੍ਵਨਙ੍ਗੇ ਪਿਪਾਸੁਰਪ੍ਰਣੀਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਵਾ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍||੫੦||

ਸ੍ਵਪ੍ਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਮ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਃ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਪ੍ਰਕਤਾਯਾਂ ਰਜਸ੍ਵਲਾਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਨਾਰੀਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਚੈਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਦਿਵਸਗੋਸਰ੍ਗਾਦਿਸੁ ਚ ਕਾਲੇਸੁ ਅਨਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪਿਪਾਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸੁ ਚ| ਰਜਸ੍ਵਲਾ ਉਦਕ੍ਯਾ ਅਨਿਸ੍ਠਾਂ ਰੂਪਾਦਿਨਾ ਅਪ੍ਰਿਯਾਂ ਅਨਿਸ੍ਟਾਚਾਰਾ ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾਪਿ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮਾਚਰਤਿ| ਅਸ਼ਸ੍ਤਾਮ੍ ਹੀਨਾਕਤਿਜਨ੍ਮਲਕ੍ਸਣਾਮ੍| ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਾਂ ਕੌਬ੍ਜਵਾਮਨਤ੍ਵਾਦਿਜਨ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਗਣਿਕਾਂ ਵੇਸ਼੍ਯਾਮ੍| ਅਪ੍ਰਜਸਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮ੍| ਯਸ੍ਯਾ ਵਾ ਪ੍ਰਜਾ ਜਾਤਾਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਯੋਨਿਰ੍ਯਸ੍ਯਾਃ| ਅਨ੍ਯਯੋਨਿਰ੍ਵਡਵਾਗਰ੍ਦਭ੍ਯਾਦਿਃ ਅਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ ਵਯੋਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾ ਜਾਤ੍ਯਧਿਕਾ| ਵਯੋਵਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਸਗੋਤ੍ਰਾਮੇਕਗੋਤ੍ਰਾਂ ਤਥਾ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਚੈਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਮਹਾਵਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਚੈਤ੍ਯਃ| ਚਤ੍ਵਰਃ ਤ੍ਰਿਪਥਮ੍| ਆਘਾਤਨਂ ਸੂਨਾਦਿਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਸਲਿਲਾਦੀਨਾਮਾਲਯੇਨਾਸ਼੍ਰਯਵਾਚਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਲਿਲਾਲਯੋ ਨਦੀਤਟਾਕਾਦਿਃ| ਔਸਧਾਲਯਃ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰ੍ਵਤਵੇਸ੍ਮਾਦਿਃ ਯਤ੍ਰ ਬਹੂਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਗੋਸਰ੍ਗੋ ਰਾਤ੍ਰਿਕ੍ਸਯਃ| ਪਰ੍ਵਦਿਨਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀ, ਸਸ੍ਠੀ, ਅਸ੍ਟਮੀ ਅਮਾਵਸ੍ਯਾ ਚ| ਅਨਙ੍ਗਂ ਯੋਨ੍ਯਾਭਿਧਾਨਾਦਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਤ੍ ਪਾਣ੍ਯੂਰ੍ਵਾਦਿ| ਅਪ੍ਰਣੀਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਤਦਿਚ੍ਛਃ|| ੫੦||

Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51

ਨ ਚ ਵਿਪਰੀਤਵ੍ਯਵਾਯੇ ਯੋਜਯੇਤ੍||੫੧||

ਨ ਵਿਪਰੀਤਵ੍ਯਵਾਯੇ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਕਾਞ੍ਚਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਵ੍ਯਵਾਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪੁਰੁਸਕਰ੍ਮ|| ੫੧||

Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52

ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਾਤਿਵ੍ਯਾਯਤਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਨਵਪ੍ਰਸੂਤਾਮਤੁਮਤੀਂ ਸਂਵਤਯੋਨਿਞ੍ਚ||੫੨||

ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਤਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰਾਨਤੁਮਤ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਾਰ੍ਤ੍ਤਵਾ ਬਾਲਾ| ਤੁਮਤੀਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਤਾ ਮਹਾਭੋਗਸ਼ਰੀਰਾ|| ੫੨||

Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53

ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਭਿਘਾਤਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਨ ਚ ਨਿਸੇਕਾਭਿਮੁਖਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਦਿਤਿ||੫੩||

ਮੈਥੁਨੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਃ ਸ਼ਿਰਸੋਭਿਘਾਤਂ ਤਾਡਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਵਕ੍ਸਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|| ੫੩||

Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54

ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਿਤਿਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਸੇਵੇਤ| ਨ ਤਤ੍ਪਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ||੫੪||

ਯਾਵਤਾ ਵ੍ਯਵਾਯੇਨ ਮਨਸ ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਰੁਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਾਵਨ੍ਤਮੇਵ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਸੇਵੇਤ| ਨੈਵ ਮੈਥੁਨਪਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ|| ੫੪||

Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਕਃ- ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਹਸ੍ਟੋ ਰਹਸਿ ਤਤ੍ਕਾਮਸ੍ਤਰੁਣਃ ਪੁਮਾਨ੍| ਸਮਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਦਿਰਵ੍ਯਥਃ| ਨਾਨਾਸ਼ਿਤੋ ਨਾਤ੍ਯਸ਼ਿਤੋ ਵਸ੍ਯਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਿਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਨਾਰੀਂ ਨਾਰੀਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਹਪੂਰ੍ਣਗੁਣਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍||੫੫||

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਸ਼ੈਲੀ| ਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਰੀਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍| ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਮਨਾਃ ਰਹਸ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਕਾਮੋ ਗਮ੍ਯਮਾਨਯੋਸਿਤ੍ਕਾਮਃ ਗਮਨਦਿਵਸਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਿਵਸਤ੍ਰਯਂ ਵਸ੍ਣੈਰਾਹਾਰੈਃ ਕਤਤਪ੍ਤਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ ਨਾਰੀਂ ਨਾਰੀਗੁਣੈਰ੍ਵਾਜੀਕਰਣਾਧ੍ਯਾਯੋਤ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਹਿ `ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਹਦਯਮ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ ਪੁਰੁਸੋਕ੍ਤਃ| ਕੇਵਲਂ ਲਿਙ੍ਗਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍|| ੫੫||

Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56

ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪਕ੍ਸਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ ਘਨੋਦਯੇ| ਸੇਵੇਤ ਕਾਮਤਃ ਕਾਮਂ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਬਲੀ||੫੬||

ਵਸਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਨ੍ਨਾਰੀਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪਕ੍ਸਾਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਘਨੋਦਯੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ ਬਲੀ ਬਲਵਾਨ੍ ਕਾਮਤੋ ਯਥੇਚ੍ਛਂ ਸੇਵੇਤ| ਸ਼ਰਦਿ ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਤਾਵਪਿ ਵਸਨ੍ਤਸਦਸ਼ਬਲਾਦਿਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਦੇਵ ਨਾਰੀਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਵਾਗ੍ਭਟਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵ- `ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਵਸਨ੍ਤਸ਼ਰਦੋਃ' ਇਤਿ|| ੫੬||

Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57

ਸ੍ਨਾਨਾਙ੍ਗਰਾਗਵ੍ਯਜਨੇਨ੍ਦੁਪਾਦ- ਮਾਂਸਾਸਵਕ੍ਸੀਰਰਸਾਨ੍ ਰਸਾਲਾਮ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਿਤਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਸਲਿਲਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸੇਵੇਤ ਨਿਦ੍ਰਾਞ੍ਚ ਰਤਾਨ੍ਤਤਾਨ੍ਤਃ||੫੭||

ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਚ ਤਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨ੍ ਸੇਵੇਤ|| ੫੭||

Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58

ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਧਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਬਲਿਨਾਮਪਿ| ਏਵਂ ਚਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਧਾਮ ਚ||੫੮||

ਕਿਮਰ੍ਥਮੇਤਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤ ਆਹ- ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗਾਦਿਤਿ| ਬਲਿਨਾਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗੇ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਭਵਤਿ| ਅਨੇਨ ਤੁ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਾ ਕਤੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ|| ੫੮||

Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59

ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰੋਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸਯਂ ਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਵਾਯੋਃ ਕੋਪਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਮੂਢਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਵੇਗਰੋਧੀ ਵਾ ਵਦ੍ਧਿਮੇਹਾਸ਼੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਤਿਮਿਰਾਦਿਗਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਯਹਨਨਾਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੫੯||

ਅਤੋ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਧਾਨਾਦਨ੍ਯੇਨ ਨਾਰੀਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਮੂਢੋ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸਯਂ ਮੇਢ੍ਰਰੋਗਾਨ੍ ਵਾਤਕੋਪਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਮ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪੁਰੁਸਾਯਿਤੇ ਪੁਰੁਸ ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਵਾਯੋਰ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਰ੍ਗਮਨਾਦ੍ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਥਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੇਗਰੋਧੀ ਸੋਪਿ| ਵਦ੍ਧਿਰਾਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਃ ਵਕ੍ਸੋਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਯਾਹਨਨਾਤ੍ਤਿਮਿਰਾਦੀਨ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਰੋਗਾਨੁਰਸਃ ਸ਼ੂਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਧ੍ਰੁਵਮਾਵਸ਼੍ਯਕੇ|| ੫੯||

Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60

ਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੋਰੁਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਬਲਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਸਯਃ| ਅਪਰ੍ਵਮਰਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਤਿਮੈਥੁਨਾਤ੍||੬੦||

ਅਤਿਮੈਥੁਨਾਤ੍ ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਅਪਰ੍ਵਮਰਣਮਕਾਲਮਰਣਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਰ੍ਵੋਰ੍ਬਲਹਾਨਿਃ, ਊਰੁਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮ੍|| ੬੦||

Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61

ਨ ਚੋਨਃ ਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਤੇਃ ਪਰਤੋ ਨ ਚ| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮੋ ਨਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਂਯੋਗਂ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੬੧||

ਆਯੁਰ੍ਯੋਃ ਨਰਃ ਕਾਮਯਤੇ ਸ ਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ ਵਰ੍ਸਾਦਧਃ ਸਪ੍ਤਤੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਰ੍ਸੇਸੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ|| ੬੧||

Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62

ਅਤਿਬਾਲੋ ਹ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵਧਾਤੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍| ਉਪਤਪ੍ਯੇਤ ਸਹਸਾ ਤਟਾਕਮਿਵ ਕਾਜਲਮ੍||੬੨||

ਯਤਃ ਸੋਡਸ਼ਾਦੂਨਵਰ੍ਸ ਅਤਿਬਾਲਃ ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਧਾਤੁਃ ਸਹਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੁਪਤਪ੍ਯੇਤ ਯਥਾ ਤਟਾਕਂ ਕਾਜਲਂ ਸ੍ਤੋਕਜਲਂ ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਤਾਪਾਦਿ ਭਿਰੁਪਤਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਤਥਾ|| ੬੨||

Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63

ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਥਾ ਕਾਸ੍ਠਂ ਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਂ ਵਿਜਰ੍ਜਰਮ੍| ਸ੍ਪਸ੍ਟਮਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਤਥਾ ਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍||੬੩||

ਸਪ੍ਤਤੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ ਆਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਜ਼ਟਿਤਿ ਨਸ਼੍ਯੇਤ| ਯਥਾ ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ ਕਮਿਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸਿਤਂ ਕਾਸ੍ਠਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਜਰ੍ਜ੍ਜਰਮਤਿਪੁਰਾਣਤ੍ਵਾਨ੍ਨਸ੍ਟਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ|| ੬੩||

Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64

ਕਾਯਸ੍ਯ ਤੇਜਃ ਪਰਮਂ ਹਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਭੂਤਮ੍| ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ਤਤ੍ਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਂ ਤਤੋ ਵਪੁਃ ਸਨ੍ਤਤਿਰਪ੍ਯੁਦਾਰਾ||੬੪||

ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਸਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਮ੍| ਯਤਃ ਕਾਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਤੇਜਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ਤਤ੍? ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਸਾਰਾਦ੍ਰਸਾਖ੍ਯਾਦਪਿ ਸਾਰਭੂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸਣੀਯਮ੍| ਅਤਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸਣੀਯਮ੍| ਯਤਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਰਕ੍ਸਿਤਾਦ੍ਵਪੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਾਦੁਦਾਰਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ|| ੬੪||

Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65

ਅਪ੍ਰਮਤੋ ਭਜੇਦ੍ਭਾਵਾਂਸ੍ਤਦਾਤ੍ਵਸੁਖਸਂਜ੍ਞਕਾਨ੍| ਸੁਖੋਦਰ੍ਕੇਸੁ ਸਜ੍ਜੇਤ ਦੇਹਸ੍ਯੈਤਦਲਂ ਹਿਤਮ੍||੬੫||

ਇਦਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਾਤ੍ਵਸੁਖਸਜ੍ਞਕਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਭਜੇਤ੍| ਤਦਾਤ੍ਵਸੁਖਸਂਜ੍ਞਕਾਨ੍ ਯੇ ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਦਸ੍ਟਂ ਏਵ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਸੁਖਫਲਾ ਯੋਸਿਦਾਹਾਰਦਯਸ੍ਤੇ ਭਾਵਾਃ ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਸਤਾ ਸੇਵ੍ਯਾਃ| ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟ੍ਯੋਰ੍ਦੁਃਖਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਤਦਾਤ੍ਵਸੁਖਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਦੁਃਖਾਨਾਮੇਵ ਸੁਖਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਗ੍ਰਹਣੇਨ| ਤਥਾ ਸੁਖੋਦਰ੍ਕੇਸੁ ਸਦ੍ਯੋ ਦੁਃਖਾਦੇਸ੍ਵਪਿ ਅਦਸ੍ਟਸੁਖਫਲੇਸੁ ਸਜ੍ਜੇਤ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ ਤਪੋਦਾਨਾਦਿਸੁ| ਏਤਦੁਭਯਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਹਿਤਤ੍ਵੇ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍|| ੬੫||

Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66

ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧੋਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਃ ਕਾਲਵੈਕਤਮ੍| ਹਿਤੇਪਿ ਰਤਮਾਹਾਰੇ ਯੋਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਯੈਰ੍ਨਰਮ੍||੬੬||

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਦਿ ਨਰਮਾਮਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਯੋਜਯਤਿ| ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧੋ ਦਿਨਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਾਚਾਰਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ| ਤਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਰਨੁਚਿਤੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰਿਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਃ ਸਂਯੋਗਃ| ਕਾਲਸ੍ਯ ਚ ਵਿਕਤਤ੍ਵਂ ਵਿਸਮਤ੍ਵਂ ਵਾ| ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਨਰਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਹਿਤੇਪ੍ਯਾਹਾਰੇ ਰਤਮਹਿਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਹਾਰਸ੍ਯ ਰੋਗਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਮੇਵੇਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|| ੬੬||

Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67

ਨਾਪਥ੍ਯਸੇਵਨਂ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਬਾਧਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਲਾਃ| ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਦਾ| ਨ ਚ ਸਰ੍ਵੋਪਚਾਰੋਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਥ੍ਯਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਾਣਿ ਨੈਵ ਚ| ਸਰ੍ਵੇ ਤੁਲ੍ਯਬਲਾ ਦੋਸਾ ਨ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਪੂਂਸਿ ਚ| ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸ਼ਮਤ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ...................||੬੭||

ਨਨੁ ਚੈਵਂ ਹਿ ਦਸ੍ਟਂ ਯਥਾ ਅਪਥ੍ਯਂ ਸੇਵਿਤਂ ਨ ਚ ਰੋਗ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ| ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਂ ਪੁਰੁਸਂ ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਤਦਾ ਨ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਭਿਨ੍ਨੈਰ੍ਵਿਸਦਸ਼ੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਦੇਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਕੋਪੇ ਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਕਾਰਣੇ ਆਨੂਪਦੇਸ਼ੇ ਸੇਵਿਤੇ ਝਟਿਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਦਾ ਤੁ ਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਮਲਾਨਾਂ ਕੋਪੇ ਵਿਘ੍ਨੋ ਨ ਭਵਤਿ ਤਦਾਵਸ਼੍ਯਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਾਧਨ੍ਤੇ| ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਯੋ ਨ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਮਲਾਃ| ਯਤੋ ਨ ਸਰ੍ਵਾਪਚਾਰੋਪਥ੍ਯਸੇਵਨਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਕਿਸ਼੍ਚ੍ਦਪਚਾਰਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਹੇਤੁਃ| ਦੂਸ੍ਯਾਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਯਤੋ ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਥ੍ਯਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਾਣਿ ਏਕਦੋਸਹੇਤੂਨਿ| ਤਥਾ ਹਿ - ਯੇਨਾਪਥ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਣਂ ਸੇਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਹਾਰਾਦਾਵਵਸ਼੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਦੋਸਕਾਰਣਮਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਯੇਨ ਸ ਨ ਤਥਾ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦੋਸਾ ਨ ਸਦਸ਼ਬਲਾਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧੀਨਬਲੋ ਬਲਾਧਿਕੇਨ ਰੁਦ੍ਧਕੋਪੋ ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਨ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਪੂਂਸਿ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸਮਤ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਬਹੁਰਪਿ ਦੋਸਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸਮੇ ਦੇਹੇ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਪੀਡਾਕਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍|| ੬੭||

Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68

....................ਯਤੋਪਥ੍ਯਂ ਤਦੇਵ ਤੁ| ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਥ੍ਯਤਮਤਾਂ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਾਦਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਮ੍||੬੮||

ਤਥਾ ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰੁਪਬਂਹਿਤਮਪਥ੍ਯਂ ਯਤੋਪਥ੍ਯਤਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਬਲਾਤ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਵਿਸਦਸ਼ੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਪਥ੍ਯਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੋਸਕਰਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸਦਸ਼ਦੂਸ੍ਯਾਦਯਃ| ਯਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤੇਰ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਬਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇਨ ਕਫੇਨ ਵਸਨ੍ਤੇ ਮੇਦਸੋ ਦੂਸਣਮ੍| ਅਤ੍ਰੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਸਾਦਸ਼੍ਯਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵੇ ਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍|| ੬੮||

Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69

ਤ ਏਵ ਚ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਾ ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਃ| ਮਿਥੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਬਲਿਨੋ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਲ੍ਪਮਪਿ ਕਾਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰਾਃ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਗਾਃ| ਦੇਹੇਹਿਤੋਚਿਤੇ ਤੇ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਿਰਾਦਪ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣਃ||੬੯||

ਤ ਏਵ ਚ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੋਸਾ ਯੇ ਅਪਥ੍ਯਹੇਤਵਸ੍ਤੇ ਚਿਰਾਦਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਕਾਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯਾਪਥ੍ਯੋਚਿਤੇ ਦੇਹੇ ਆਸ਼ੁਕਾਰਿਣੋ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ? ਹੇਤੁਭਿਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸ਼ੀਤਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਃ ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਮਿਥਃ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੋ ਬਹੁਕਾਲਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਸਮਮੇਕਕਾਲਂ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਥਾਨਂ ਹਦਯਾਦਿਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਰਾਃ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਗਾ ਅਸ਼ੇਸਸ੍ਰੋਤੋਵ੍ਯਾਪਿਨਃ|| ੬੯||

Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70

ਅਹਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚਾਨ੍ਯੇਸਾਮਭ੍ਯਾਸਾਦੁਪਸ਼ੇਰਤੇ| ਦੋਸਾਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਵਾਤਾਤਪਾਦਿਭਿਃ||੭੦||

ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚਾਹਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਅਭ੍ਯਾਸਾਦੁਪਸ਼ਯਵਨ੍ਤਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਉਪਸ਼ਯਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੇਹਸੁਖਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਨਨੁ ਚ ਤਦਹਿਤਂ ਵਾਤਾਦਿਕੋਪੇਨ ਕਥਂ ਰੋਗਂ ਨ ਕਰੋਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਤੇਸਾਮਹਿਤੋਚਿਤਾਨਾਂ ਦੋਸਾਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਦ੍ਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਤਾਤਪਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਵਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਮੇਵ ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ|| ੭੦||

Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71

ਭਿਨਾਹਾਰਾਵਯਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍| ਏਕੋ ਵਿਕਵਾਯ੍ਵਾਦਿਯੁਗਪਤ੍ਸੇਵਨਾਦ੍ਗਦਃ||੭੧||

ਨਨੁ ਚੈਵਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨਬਲੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨਕਾਲੇਸੁ ਚ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਬਹੂਨਾਮੇਕਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਮਕਾਲਂ ਦਸ੍ਟਾ ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- ਭਿਨ੍ਨਾਹਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਾ ਵਿਸਦਸ਼ਾ ਆਹਾਰਦਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾਵਿਧਾਃ ਤੇਸਾਂ ਸਮਮੇਕਕਾਲਂ ਯ ਏਕੋ ਗਦਃ ਸ ਵਿਕਤਾਨਾਂ ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸੇਵਨਾਤ੍|| ੭੧||

Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72

ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵਿਕਤਾਦ੍ਗ੍ਰਹਚਾਰਤਃ| ਭੌਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਦਿਵ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਪਾਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੭੨||

ਕਥਂ ਤੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾਵਿਧਾ ਵਿਕਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਤਾਤ੍ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਰਾਸ਼ਿਗਮਨਾਤ੍| ਭੌਮਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਾਤੇਭ੍ਯਃ| ਭੂਮੌ ਜਾਤੋ ਭੌਮਃ| ਏਵਂ ਦਿਵਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੇ ਚ|| ੭੨||

Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73

ਸਮ੍ਭਵਃ ਪੁਨਰੇਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਾਮੁਦਾਯਿਕਾਤ੍||੭੩||

ਏਤੇਸਾਂ ਚ ਵਿਕਤਗ੍ਰਹਚਾਰਭੌਮੋਤ੍ਪਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸਾਮੁਦਾਯਿਕਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਤਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਕਤਾਚ੍ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਤੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਫਲੇਨ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਕੇਨ ਚ ਪੂਜ੍ਯਪੂਜਾਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ|| ੭੩||

Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74

ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਾਯੁਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਤ੍ਯੂਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲਃ| ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਭੈਰਵਰਵਃ ਪਰੁਸੋਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵੋ ਬਲੀ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤਗਤਿਃ ਪਾਂਸੁਬਾਸ੍ਪਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਃ||੭੪||

ਨਨੁ ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕੇ ਚ ਤੇ ਇਤਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਨ੍ਤੇ| ਅਤੋ ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਾਯੁਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰਾਵਕਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਃ ਅਵੇਗਵਾਨਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਭਵਤ੍ਯਤਿਸ਼ੀਤੋ ਵਾ ਕੁਣ੍ਡਲ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਵਾਨ੍ ਭੈਰਵਰਵੋ ਭੀਸਣਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਪਰੁਸਸ੍ਤਥਾਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵਃ ਆਰ੍ਤਵਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਬਲੀ ਬਲਵਾਨ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਦਿਗ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵ੍ਯਾਹਤਗਤੀ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਃ ਪਾਂਸ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦੁਸ੍ਤਵਾਤਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੭੪||

Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75

ਰਸਵਰ੍ਣਾਦਿਵਿਕਤਮਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਹਙ੍ਗਮਮ੍| ਨਿਨ੍ਦਿਤਪ੍ਰਭਵਂ ਤੋਯਮੁਪਕ੍ਸੀਣਜਲਾਸ਼ਯਮ੍||੭੫||

ਤੋਯਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰਸਵਿਕਤ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਤਿਤਾਦ੍ਯੇਸ਼ਾਦੇਃ ਪ੍ਰਭਵੋ ਯਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਦਿਤਪ੍ਰਭਵਂ ਅਥਵਾ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵੋ ਯਤਃ ਸ ਨਿਨ੍ਦਿਤਪ੍ਰਭਵਃ|| ੭੫||

Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76

ਮਕ੍ਸਿਕਾਮੂਸਿਕਾਵ੍ਯਾਲਬਹੂਤ੍ਪਾਤਪ੍ਰਦੂਸਿਤਃ| ਦੇਸ਼ੋਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਬਹੁਲੋ ਨਸ੍ਟਧਰ੍ਮਮਹੌਸਧਿਃ||੭੬||

ਦੇਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਟੋ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦਪ੍ਰਦੂਸਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਪਥ੍ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੭੬||

Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77

ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਵਿਪਰੀਤੋਤਿਹੀਨਲਿਙ੍ਗੋ ਯਥਾਯਥਮ੍||੭੭||

ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰ੍ਤੁਸ੍ਵਰੂਪਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਵਿਪਰੀਤਲਿਙ੍ਗੋਤਿਲਿਙ੍ਗੋ ਹੀਨਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ|| ੭੭||

Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78

ਏਤੇ ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰਤ੍ਵਾਦਹਿਤਾਯੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੭੮||

ਏਤੇ ਦੁਸ੍ਟਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮਹਿਤਾਃ| ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਃ ਸ ਤਸ੍ਮਾਦਹਿਤਃ| ਕਥਮਾਹ- ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮੇਵ ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤੋਪਿ ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰਃ| ਸੋਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਰਿਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵੇਸ਼੍ਮਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦਿਨਾ| ਤਤੋਪਿ ਜਲਂ ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰਮ੍| ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗਾਤ੍| ਤਤੋਪਿ ਦੇਸ਼ੋ ਵਿਨਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਮੁਪਾਯਾਭਾਵਾਤ੍| ਤਤੋਪਿ ਕਾਲਃ ਅਨ੍ਯਦੇਸ਼ਗਮਨਾਦ੍ਯੁਪਾਯਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ|| ੭੮||

Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79

ਯੇਸਾਮਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣੇ| ਕਰ੍ਮ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਤੇਸਾਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਦੇਹਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਧਤੈਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਦਯਾ ਦਾਨਂ ਸਦਾਚਾਰਰਤਿਃ ਸ਼ਮਃ| ਸਦ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਕਥਾ ਪੂਜਾ ਦੇਵਰ੍ਸੀਣਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਦੇਸ਼ਾਨਾਮਵਿਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸਾਧੂਨਾਂ ਚ ਨਿਸੇਵਣਮ੍| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚੇਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮ ਜੀਵਿਤਰਕ੍ਸਣਮ੍||੭੯||

ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚੋਪਹਤਵਾਤਾਦਿਸਮ੍ਭਵੇ ਕਾਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਸਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਸ੍ਟੇ ਕਾਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ਪੂਰ੍ਵਕਤਂ ਕਰ੍ਮਾਨਿਯਤਫਲਦਾਯਿ ਤੇਸਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਵਮਨਾਦਿਕਰ੍ਮ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨਿਯਤਫਲਦਾਯਿਨਾ ਤੁ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦੌਸਧਾਦਯ ਉਪਾਯਾਃ ਕੁਣ੍ਠੀਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਪੂਰ੍ਵਕਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੋ ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਤ੍ਵੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਰਸਾਯਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਭੇਸਜਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਦ੍ਧਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਨੁਪਹਤਕਾਲਗਹੀਤਾਨਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਏਜੀਵਿਤਰਕ੍ਸਣਾਯ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਕਰ੍ਮ ਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਵਿਪਨ੍ਨਾਨਾਮਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਨਾਮ੍|| ੭੯||

Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80

ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚਾਕਾਲਿਕੇਸ੍ਵਪਿ| ਵਿਧਿਂ ਤਚ੍ਛੀਲਨਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਤਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਕਾਰਿਤਮ੍| ਤੁਚਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਸ੍ਟਿਦੋਸਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ| ਅਤਏਵ ਚ ਚਰ੍ਯਾਯਾਂਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸਮੇ||੮੦||

ਤਥਾਕਾਲਿਕੇਸੁ ਵਿਪਰੀਤਰ੍ਤੁਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋਦ੍ਭੂਤੇਸੁ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਂ ਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਧੇਃ ਸ਼ੀਲਨੇ ਸ਼ੀਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਉਪਤਾਪਃ ਪੁਰੁਸਂ ਕਾਰਯਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾਸਾਢਯੋਰਨ੍ਯਯੋਰ੍ਵਾ ਮਾਸਯੋਃ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਕਸ੍ਯ ਚਰ੍ਯਾਂ ਸੇਵੇਤ| ਯਤੋ ਯੈਸਾ ਤੁ ਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਕਥਿਤਾ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਚਰ੍ਯਾ ਸਾ ਨ ਯਥੇਚ੍ਛਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ? ਸ਼ੀਤਾਦਿਦੋਸਪ੍ਰਤੀ ਕਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਮਾਸੇ ਸ਼ੀਤਾਦਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਸਾ ਚਰ੍ਯਾ ਸੇਵ੍ਯਾ| ਏਤਦੇਵੋਚ੍ਯਤੇ-ਤੁਚਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸ਼ੀਤਾਦਿਦੋਸਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾ ਤੁਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਨ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ| ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥ ਉਪਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ-ਅਤ ਏਵ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਯੋਰਤ ਏਵ ਸ਼ੀਤਦੋਸਸਦਸ਼੍ਯਾਚ੍ਚਰ੍ਯਾਪਿ ਸਦਸ਼੍ਯੇਵੋਕ੍ਤਾ||੮੦||

Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81

ਦੈਵੇ ਪੁਰੁਸਕਾਰੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਬਲਾਬਲਮ੍||੮੧||

ਆਯੁਸੋ ਰਕ੍ਸਣਵਸ੍ਤੁਨਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮਾਯੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮੁਭਯਕਰ੍ਮਬਲਵਤ੍ਵਾਦ੍ਬਲਵਤ੍ਵਰੂਪਾਮਪੇਕ੍ਸਤੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍| ਏਸ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਦੈਵੇ ਪੁਰੁਸਕਤੇ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਿ ਬਲਵਤਿ ਤਦਾਯੁਸੋਪਿ ਬਲਵਤ੍ਵਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਬਲਤ੍ਵੇਪ੍ਯਾਯੁਸੋਪ੍ਯਬਲਵਤ੍ਵਮ੍|| ੮੧||

Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82

ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਂ ਪੌਰੁਸਮੈਹਿਕਮ੍||੮੨||

ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੮੨||

Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83

ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣੀ ਤ੍ਰੇਧਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਧ੍ਯਾਵਰਤ੍ਵਤਃ||੮੩||

ਤੇ ਚ ਦੈਵਪੁਰੁਸਕਰ੍ਮਣੀ ਆਯੁਸੋ ਹੇਤੁਭੂਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਧ੍ਯਾਵਰਤ੍ਵੇਨ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰੇ|| ੮੩||

Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84

ਤਯੋਰੁਦਾਰਯੋਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਸੁਸੁਖਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਯਤਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਚਾਪਰਾ| ਮਧ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾ...........................||੮੪||

ਤਯੋਰ੍ਦੈਵਪੁਰੁਸਕਰ੍ਮਣੋਰੁਦਾਰਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਯੋਰ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਨਿਯਤਕਾਲਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਚਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਃ| ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਹੀਨਯੋਰਪਰਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰੇਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਃ| ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਃ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਏਕਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੋ ਬਲਵਤ੍ਵਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਤ੍ਵਮਬਲਤ੍ਵਂ ਵਾ| ਏਵਂ ਮਧ੍ਯਤ੍ਵਾਬਲਵਤ੍ਵੇ ਅਪਿ| ਸਾ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾ ਸਂਕੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਸਂਕਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਃ|| ੮੪||

Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85

..................................ਸ਼ਣੁ ਚਾਪਰਮ੍| ਦੈਵਂ ਪੁਰੁਸਕਾਰੇਣ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਹ੍ਯੁਪਹਨ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਦੈਵੇਨ ਬਲਿਨਾ ਪੌਰੁਸਂ ਕਰ੍ਮ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍||੮੫||

ਨਨੁ ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਤ੍ਵਾਬਲਵਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤੇ ਏਕਤ੍ਰ ਵਿਰੋਧਾਤ੍ ਕਥਂ ਫਲਦਾਯਿਨੋ ਅਤ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਪੁਰੁਸਕਾਰੇਣ ਦਾਨਾਦਿਨਾ ਬਲਵਤਾ ਅਬਲਂ ਦੈਵਂ ਕਰ੍ਮੋਪਹਨ੍ਯਤੇ| ਦੈਵੇਨ ਬਲਿਨਾ ਪੌਰੁਸਬਲਮੁਪਹਨ੍ਯਤੇ|| ੮੫||

Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86

ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਯਦੇਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਯਤਂ ਮਾਨਮਾਯੁਸਃ||੮੬||

ਯਦ੍ਦੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਬਲਵਦ੍ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਏਕੇ ਆਯੁਰ੍ਨਿਯਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਪ੍ਯੇਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਪਾਯਾ ਅਪਿ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਦਸ੍ਟਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯਤਮਾਯੁਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਪੌਰੁਸਸ੍ਯ ਬਲਵਤਾ ਦੈਵੇਨੋਪਘਾਤਾਤ੍|

Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87

ਕਰ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਾਲੇ ਵਿਪਾਕਨਿਯਤਂ ਮਹਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਕਾਲਨਿਯਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੈਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ੍ਯਤੇ||੮੭||

ਤਚ੍ਚ ਦੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਮਹਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਯਤਫਲਮਲ੍ਪਤ੍ਵਾਚ੍ਚਨਿਯਤਫਲਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੌਰੁਸੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਕੈਃ ਫਲਦਾਨੇਨ ਨਿਯਮ੍ਯਤੇ|| ੮੭||

Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88

ਏਵਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਮਤ੍ਯੁਃ ਕਾਲਾਕਾਲਵਿਭੇਦਤਃ| ਅਕਾਲਮਤ੍ਯੁਪਰਿਹਾਰਾਯੈਵ ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ਃ ਉਪਦਿਸ੍ਟਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚੈਸ ਹਿਤਾਹਿਤਵਿਧਿਕ੍ਰਮਃ||੮੮||

ਏਵਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣੋ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਨ੍ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਫਲਰੂਪਾਤ੍ਕਾਲਾਕਾਲਭੇਦੇਨ ਮਤ੍ਯੁਰਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਅਨਿਯਤਫਲੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਤ੍ਯੁਰਕਾਲਜ ਉਪਦਿਸ੍ਟੋ ਨਿਯਤਫਲੇਨ ਕਾਲਜ ਇਤਿ| ਅਤਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ਹਿਤਾਹਿਤਵਿਧਿਰੁਪਦਿਸ੍ਟਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਨਿਯਤਫਲਕਰ੍ਮਜਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੋਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਕਾਰਣਮ੍| ਅਨਿਯਤਫਲਸ੍ਯ ਤੂਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਾਹਿਤਜ੍ਞਾਨਹੇਤੁਤ੍ਤ੍ਵੇਨਾਯੁਰ੍ਵੇਦ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ|| ੮੮||

Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89

ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਤਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ| ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੮੯||

ਤਥਾ ਚ੍ ਅਵੇਦਵਾਦਿਨ ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਤਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਜਃ| ਸ਼ਤਮਾਗਨ੍ਤਵਃ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ ਆਯੁਸੋ ਵਦ੍ਧਿਨਾਸ਼ਹੇਤੂ ਚੋਕ੍ਤੌ|

Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90

ਸ਼੍ਯੇਨਾਦਿਨਾ ਚ ਯਾਗੇਨ ਭ੍ਰਾਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚ ਤੈਃ| ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰਵਸਸੋਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਹਿਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਵਧਃ| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਥੇਸ੍ਟ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਯਾ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੇਵ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੋਪਾਯੇਦੀਦਸ਼ੀ ਸ੍ਮਤਿਃ||੯੦||

ਤਥਾ ਚ ਤੈਃ ਸ਼੍ਯੇਨਾਦਿਨਾ ਚ ਯਾਗੇਨ ਭ੍ਰਾਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੋਰ੍ਵਧੋ ਵਿਹਿਤਃ| ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰਵਸਸੋਮਾਦਿਨਾ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਵਧਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਹਿਤਃ| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਾਯੁਸ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤੈਰ੍ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਾਭਿਧਯੇਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤਾ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੇਵ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੋਪਾਯੇਦ੍ਰਕ੍ਸੇਦਿਤਿ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਮਤਿਃ| ਯਦਿ ਚੋਪਾਯਾਪੇਕ੍ਸਿਣ੍ਯਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍|| ੯੦||

Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91

ਤਥਾ ਮਰਣੌਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸੌਗਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍||੯੧||

ਤਥਾ ਸੌਗਤਾਨਾਂ ਬੌਦ੍ਧਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਮਰਣਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤਤ ਏਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍|| ੯੧||

Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92

ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰੇਣ ਜਾਯਤੇ ਨਿਯਤਾਯੁਸਾਮ੍||੯੨||

ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਏਤਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਨਿਯਤਾਯੁਸਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿਸਮਸ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੇਰਪਰਿਹਾਰੇਣ ਧ੍ਰੁਵਮਵਸ਼੍ਯਂ ਰੋਗਿਤ੍ਵਂ ਜਾਯਤੇ|| ੯੨||

Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93

ਧ੍ਰੁਵਂ ਰੋਗਿਤ੍ਵਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਮਤ੍ਯੁਰੇਵ ਤ੍ਵਪਰ੍ਵਣਿ| ਅਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਘਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੋ ਮਤ੍ਯੁਰਨ੍ਯਥਾ||੯੩||

ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚਾਨਿਯਤਾਯੁਸਾਂ ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰੇਣਾਪਰ੍ਵਣ੍ਯਕਾਲੇ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਜਾਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਕਿਮਨਯਾ ਅਕਾਲਮਤ੍ਯੁਸਾਧਨਪਰਿਕਲ੍ਪਨਯਾ| ਅਕਾਣ੍ਡੇ ਅਕਾਲੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਘਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ ਏਵ ਮਤ੍ਯੁਃ ਦਸ੍ਟਃ|| ੯੩||

Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94

ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਣ੍ਡਮਾਤਙ੍ਗਤੁਰਙ੍ਗਾਦਿਸਮਾਗਮਮ੍| ਆਰਾਤਿਦੁਸ੍ਟਵਾਯ੍ਵਾਦਿਸਾਹਸਾਹਿਤਭੋਜਨਮ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਨ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸੁਸਃ| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਯਨਵਿਧੀਂਸ੍ਤਥਾ| ਨ ਵਾ ਤੇਪਿ ਯਥਾਕਾਮਮਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ| ਅਹਿਸਿਂਹਗਜਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਿਦੁਸਾਂ ਨ ਭਯਂ ਭਵੇਤ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਾਕਾਰਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਮਿਥ੍ਯਾਮਾਰਣਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪਰਦਾਰਾਦਿਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਯਾਹੂਤਾ ਨਾਚਕ੍ਸੀਰਨ੍ ਮਹਾਹਯਃ| ਵਿਸਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਥਾ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤਦਾਯੁਸਃ| ਸਂਨ੍ਯਾਸਰੋਹਿਣੀਕਾਦਿਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਭਵੇਤ੍| ਉਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨ ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਨਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧੇਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਘ੍ਨਤਃ| ਸਾਧੁਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤੁਲ੍ਯਾ ਨ ਭਵੇਦਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਨਾਯੁਧੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਨੌਸਧੈਰਾਰ੍ਤਮਸ਼੍ਵਿਨੌ| ਉਪਕ੍ਰਮੇਰਨ੍ ਨ ਭਵੇਦਕਾਲਮਰਣਂ ਯਦਿ| ਘਟਾਨਾਮਾਮਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪਾਲਨਾਪਰਿਪਾਲਨੈਃ| ਚਿਰਾਲ੍ਪਕਾਲਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਇਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਾਗਮੈਰਪਿ| ਦਸ੍ਟੇਪ੍ਯਕਾਲਮਰਣੇ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਕਥਂ ਬੁਧਃ||੯੪||

ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਨਾ ਤੇ ਚ ਮੁਨਯੋ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਸਮਾਗਮਾਦਿਵਰ੍ਜਨੇਨ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਾਦਿਸੇਵਨੇਨ ਚ ਯਥਾਕਾਮਂ ਯਥੇਚ੍ਛਮਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨਾਪ੍ਨੁਯੁਃ| ਯਦ੍ਯਕਾਲਮਰਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਾਦਿਤਸ਼੍ਚ ਵਿਦੁਸਾਂ ਭਯਂ ਨ ਭਵੇਤ੍| ਸ਼ਤ੍ਰੁਭ੍ਯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰਦੁਰ੍ਗਾਦੀਨਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਨਿ ਭਵੇਯੁਃ| ਤਥਾ ਮਹਾਹਯੋ ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਭਤਯੋ ਵਿਸੇਣ ਸੁਪ੍ਤੇ ਤਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇ ਪੁਰੁਸੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਯਾਹੂਤਾਃ ਸਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁਸਾਯੁਸੋ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਨਾਚਕ੍ਸੀਰਨ੍| ਤਥਾ ਸਂਨ੍ਯਾਸਰੋਹਿਣਿਕਾਦਿਮਹਾਰੋਗਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਹਸਾ ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ ਮਰਣਂ ਨ ਭਵੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਜੀਵਿਤਂ ਵਾ ਨ ਭਵੇਤ੍| ਕਾਲਮਰਣਸ੍ਯ ਨਿਯਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਦਿਵਸਂ ਪੁਰੁਸਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਗੇ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣਾਭਿਘ੍ਨਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਹਰਤਃ ਸਾਧੁਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਨਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯਾਕਾਲਮਰਣਾਭਾਵੇ ਅਤੁਲ੍ਯਾ ਵਿਸਦਸ਼ੀ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਨ ਭਵੇਤ੍, ਤੁਲ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍| ਨ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਦਸ੍ਟਂ ਯੁਧ੍ਯਨ੍ਨਸਹਸ੍ਰਂ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ ਸਾਧੁਵਤ੍ਤਂ ਚ ਜੀਵਤ੍| ਤਥਾ ਯਦਿ ਚਾਕਾਲਮਰਣਂ ਨ ਭਵੇਤ੍, ਤਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਾਯੁਧੈਰ੍ਮਾਰਯਿਤੁਂ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਰਨ੍ਨਾਰਭੇਰਨ੍| ਆਰ੍ਤ੍ਤਂ ਪੀਡਿਤਞ੍ਚ ਯਥਾਰ੍ਥਦਸ਼ਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯੌਸਧੈਰ੍ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਯਾਤਾਂ ਯਦ੍ਯਕਾਲਮਰਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾਮਾਨਾਮਪਿ ਘਟਾਨਾਂ ਪਾਲਨੇਨ ਚਿਰਕਾਲਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ, ਅਪਾਲਨੇਨ ਚ ਪਕ੍ਵਾਨਾਮਪ੍ਯਲ੍ਪਕਾਲਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ, ਤਦ੍ਵਤ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਮਪਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਚਿਰਾਲ੍ਪਕਾਲਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ ਪਾਲਨਾਪਰਿਪਾਲਨੈਃ| ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਕਾਲਮਰਣੇ ਸਰ੍ਵਾਗਮੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੇ ਬੁਧਃ ਕਥਂ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍? ਤੇਨ ਯੇ ਆਚਾਰ੍ਯਾ ਨਿਯਤਮਾਨਮਾਯੁਸ ਆਹੁਃ ਤੇ ਦੈਵਸ੍ਯਾਬਲਵਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਰੁਸਕਾਰਬਾਧਾਯਾਂ ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਯਤਤ੍ਵਮ੍|| ੯੪||

Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95

ਗੁਣਵਦ੍ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਃ| ਮਤ੍ਯੁਂ ਤਂ ਕਾਲਜਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਿਤਰਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਯਥਾ ਰਥੇ ਵਾਹ੍ਯਮਾਨੋ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਯਾਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾਮਾਯੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਸ਼ੁਚਿਤੈਲਦਸ਼ੋ ਦੀਪਃ ਕੀਟਵਾਤਾਦ੍ਯਪੀਡਿਤਃ| ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥੈਵਾਸ੍ਨੇਹਸਂਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਸ ਏਵਾਤੋ ਯਥਾ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਚਾਰੇਣ ਤਥੈਵ ਪੁਰੁਸੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੯੫||

ਨਨੁ ਕਥਂ ਕਾਲਜੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਞਾਯਤੇ? ਅਤਸ੍ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਗੁਣਵਤਾਂ ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੇ ਯੋ ਮਤ੍ਯੁਃ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯੇਤ ਸ ਕਾਲਜਃ| ਗੁਣਾ ਦਕ੍ਸਾਦਯਃ| ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ੇਸਪਾਦਤ੍ਰਯੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਜਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਦਕਾਲਜਃ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਪੂਰ੍ਵਮਕਾਲਮਤ੍ਯੁਕਾਰਣਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਯਥਾ ਰਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਥੋ ਯਥਾ ਸਮਭੂਭਾਗਯੋਜਨਾਦਿਨਾ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਵਾਹ੍ਯਮਾਨਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਯਾਤ੍ ਏਵਮਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਹਿਤਸੇਵਾਹਿਤਪਰਿਹਾਰਸ਼ੀਲਿਨਾਮਾਯੁਃ| ਤਥਾ ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਨਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਥਾ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਵਾਹ੍ਯਮਾਨੋ ਰਥਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ ਏਵਮਾਤ੍ਮਵਤਾਮਪਿ ਕ੍ਰਮੇਣਾਯੁਃ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ| ਯਥਾ ਤਥਾ ਰਥਃ ਅਨ੍ਯਾਯੇਨ ਵਿਸਮਮਾਰ੍ਗਯੋਜਨਾਦਿਨਾ ਯੁਗਪਤ੍ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤ੍ਯੇਵਮਨਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਿਨਾਮਾਯੁਰ੍ਯੁਗਪਦੇਵ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਾ ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੀਪੇ ਸ ਕੀਟਾਦ੍ਯਪੀਡਿਤੋ ਯਥੈਵ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਕ੍ਸਯੋ ਯਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਤੋਪਚਾਰੇਣ ਪੁਰੁਸਃ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਅਸ਼ੁਚਿਤੈਲਦਸ਼ਤ੍ਵੇ ਕੀਟਾਦਿਪੀਡਿਤਤ੍ਵੇ ਚ ਸ ਏਵ ਚ ਦੀਪੋ ਵਿਪਰੀਤੋ ਨ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੈਵ ਪੁਰੁਸਃ ਅਹਿਤੋਪਚਾਰੇਣ ਧ੍ਰੁਵਮਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਸ਼ੁਚਿਤੈਲਦਸ਼ਃ ਕੀਟਾਦ੍ਯਪੀਡਿਤਸ਼੍ਚ ਦੀਪਃ ਯਥਾ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯੇਨ ਤੁ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤ੍ਯੇਵਂ ਪੁਰੁਸਃ ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋਪ੍ਯਾਯੁਸਃ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ ਨਿਯਤਾਯੁਰਪਿ| ਤਥਾਕ੍ਸੀਣੇ ਸ੍ਨੇਹੇਪਿ ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਵਾਤਾਦਿਪੀਡਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ ਏਵਮਹਿਤੋਪਚਾਰੇਣਾਪਿ ਪੁਰੁਸ ਆਯੁਸ੍ਯਕ੍ਸੀਣੇਪਿ ਨਿਯਤਾਯੁਰਹਿਤੋਪਚਾਰੇਣ ਧ੍ਰੁਵਂ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍|| ੯੫||

Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96

ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਲਯੇਦਤਃ| ਤਦਭਾਵੇ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਭਾਵਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਨਗਰੀ ਨਗਰਸ੍ਯੇਵ ਰਥਸ੍ਯੇਵ ਰਥੀ ਤਥਾ| ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮੇਧਾਵੀ ਕਤ੍ਯੇਸ੍ਵਵਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍||੯੬||

ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਬੁਧਃ ਸ਼ਰੀਰਮੇਵ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਯਤਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਾਵੇ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨਾਮਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੯੬||

Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97

ਆਹਾਰਕਲ੍ਪਨਾਹੇਤੂਨ੍ ਸ੍ਵ ਭਾਵਾਦੀਨ੍| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਦੇਹੋ ਹ੍ਯਾਹਾਰਸਮ੍ਭਵਃ||੯੭||

ਤਥਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾਂ ਯੇ ਹੇਤਵਃ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਦਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦਾਯੁਸ੍ਕਾਮਃ| ਯਤੋ ਦੇਹ ਆਹਾਰਸਮ੍ਭਵਃ|| ੯੭||

Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98

ਭੀਲਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਲੋਭਹਰ੍ਸਸ਼ੋਕਵਸ਼ਂ ਗਤਃ| ਨ ਜਾਤੁ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੇ ਗਾਂਸ੍ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਪਦਮ੍||੯੮||

ਤਥਾ ਭੀਲਜ੍ਜਾਦੀਨਾਂ ਵਸ਼ਂ ਗਤੋ ਵੇਗਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਭੀਲਜ੍ਜਾਦੀਨਾਂ ਵੇਗਧਾਰਣਹੇਤੂਨਾਂ ਵਸ਼ਂ ਗਤ੍ਵਾਵੇਗਾਨ੍ਨ ਘਾਰਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਵੇਗਾਧਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਾਪਦਾਮਾਸ੍ਪਦਂ ਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ|| ੯੮||

Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99

ਹਿਤਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਃ ਪੁਂਸੋ ਨਾਕਾਲੇ ਕਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ| ਸਞ੍ਚਾਯਤੇ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ੋ ਬਲੋਤ੍ਸਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯੁਸਾਮ੍||੯੯||

ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਹਿਤਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਕਾਲੇ ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਕਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ਸਾਕਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਨ ਬਾਧ੍ਗਤ ਬਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੯੯||

Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100

ਅਹਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੋਸਮਪ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਯਦਿ| ਤਥਾਪ੍ਯਾਨਣ੍ਯਮਾਯਾਤਿ ਸਾਧੂਨਾਮਾਤ੍ਮਵਾਨਿਤਿ||੧੦੦||

ਨਨੁ ਹਿਤੋਪਚਾਰਪਰਸ੍ਯਾਪਿ ਰੋਗਾਦ੍ਯਭਿਭਵੋ ਦਸ੍ਟਃ ਸ ਕਥਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਅਹਿਤਾਨਿ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨਾਨਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾ ਦੈਵਾਦ੍ਯਦਿ ਪੁਰੁਸੋ ਦੋਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵਾਨਿਤਿ ਸਾਧੂਨਾਮਨਣੋ ਭਵਤਿ|| ੧੦੦||

Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101

ਯਚ੍ਚ ਰੋਗਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮਿਹ ਕੇਨਚਿਤ੍| ਪਰਹਿਰ੍ਤੁਂ ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੋਚਿਤਵ੍ਯਂ ਮਨੀਸਿਣਾ||੧੦੧||

ਯਚ੍ਚ ਦੈਵਕਰਣਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਨੀਸਿਣਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨ ਨ ਸ਼ੋਚਯਿਤਵ੍ਯਮਪਰਿਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੦੧||

Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102

ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਣਾਂ ਸਦਾਚਾਰਨਿਸੇਵਿਣਾਮ੍| ਲੋਕਦ੍ਵਯਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਾਣਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹ੍ਯਮਤਾਯਤੇ||੧੦੨||

ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਯ ਹਿਤਮਾਹਾਰਂ ਵਿਹਾਰਂ ਚ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਸਤਾਂ ਸਾਧੂਨਾਮਾਚਾਰਂ ਸ਼ੀਲਂ ਚ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਅਯਂ ਲੋਕਃ ਪਰਲੋਕਸ਼੍ਚੈਵਂ ਭਵਤੀਤਿ ਯੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਂ ਜੀਵਿਤਮੇਵਾਮਤ੍ਵਮਾਚਰਤਿ ਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੦੨||

Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103

ਗਧ੍ਨੁਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਵਸ਼੍ਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਹਤਸਤ੍ਪਥਃ| ਮੂਢੋ ਜੀਵਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਯ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਪਰਿਬਂਹਯਨ੍||੧੦੩||

ਯਸ੍ਤੁ ਮੂਢੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕੇ ਸੁਖੈਕਗਧ੍ਨੁਰਤਪ੍ਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਰਾਗਲੋਭਾਦੀਨਾਂ ਵਸ਼੍ਯਃ ਸ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮੇਵ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯੈਵ ਜੀਵਤਿ| ਤਥਾ ਹਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਸਤ੍ਪਥਃ ਸਾਧੂਨਾਂ ਪਨ੍ਥਾ ਯੇਨ|| ੧੦੩||

Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104

ਵਿਦੁਸਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਰੀਨ੍| ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਚਿਰਂ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ||੧੦੪||

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦੁਸਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨਾਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰੀਸ੍ਥਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨ੍ ਰਾਗਾਦੀਨਰੀਨ੍ ਜਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਚਰ੍ਯਿਕ੍ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਨ ਸੇਵ੍ਯਾਨਿ|| ੧੦੪||

Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9

ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸ਼ੁਭੋਦਯਮ੍| ਸ੍ਮਰਨ੍ਨਾਤ੍ਰੇਯਵਚਸੋ ਨ ਧੀਮਾਨ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੦੫|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||

ਯਸ੍ਯ ਚਿਰਂ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾ ਤੇਨੇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਆਤ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਵਚਸਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਅਸ਼ੁਭੋਦਯਂ ਕਰ੍ਮ ਧੀਮਾਨ੍ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਮਸ਼ੁਭੋਦਯਂ ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਅਸ਼ੁਭੋਦਯਂ ਤਤ੍ਕਾਲੋਪਭੋਗ੍ਯਾਸ਼ੁਭਫਲਕਾਰਣਮਨੁਬਨ੍ਧੇ ਵਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਾਸ਼ੁਭਫਲਕਾਰਣਮਿਤਿ|| ੧੦੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||