Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो विरुद्धान्नविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ, ਮਧੁਗੁਡਤਿਲਪਯੋਮਾਸਮੂਲਕਬਿਸੈਰ੍ਵਿਰੂਢਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕਧ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍||੨||
ग्राम्यानूपौदकपिशितानि, मधुगुडतिलपयोमाषमूलकबिसैर्विरूढधान्यैश्च नैकध्यमद्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3
ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਪਯਸਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਉਭਯਂ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਮਧੁਰਸਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍||੩||
विशेषतः पयसा मत्स्यान्| उभयं ह्येतन्मधुरसविपाकित्वादभिष्यन्दि, शीतोष्णवीर्यत्वात्परस्परं विरुद्धम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4
ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਲਿਚਿਮਃ| ਸ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕਲੀ ਲੋਹਿਤਨਯਨਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਲੋਹਿਤਰਾਜਿਰ੍ਲੋਹਿਤਪ੍ਰਭਾਕਰਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੂਮੌ ਚਰਤਿ, ਸੋਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਤਰਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨੁਪਜਨਯਤ੍ਯਾਮਵਿਸਂ ਚ||੪||
तेष्वपि विशेषेण चिलिचिमः| स पुनः शकली लोहितनयनः सर्वतो लोहितराजिर्लोहितप्रभाकरः प्रायो भूमौ चरति, सोऽत्यभिष्यन्दितमत्वात् सुतरां व्याधीनुपजनयत्यामविषं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5
ਸਰ੍ਵਞ੍ਚਾਮ੍ਲਂ ਦ੍ਰਵਮਦ੍ਰਵਂ ਪਯਸੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਤਤ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਫਲਞ੍ਚ ਕਙ੍ਗੁਵਰਕਮਕੁਸ੍ਠਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਾਸ਼੍ਚ||੫||
सर्वञ्चाम्लं द्रवमद्रवं पयसैकध्यं विरुद्धम्| तत उत्तरं वा विरुद्धं फलञ्च कङ्गुवरकमकुष्ठकुलत्थमाषनिष्पावाश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6
ਨ ਮੂਲਕਾਦਿਰਹਿਤਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪਯਃ ਸੇਵ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਾਬਾਧਭਯਾਤ੍||੬||
न मूलकादिरहितं भक्षयित्वा पयः सेव्यं कुष्ठाबाधभयात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7
ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਰੌਹਿਣੀਕਂ ਜਾਤੁਕਂ ਵਾ ਸ਼ਾਕਂ ਸਹ ਮਧੁਪਯੋਭ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਹ ਕਪੋਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍||੭||
पौष्करं रौहिणीकं जातुकं वा शाकं सह मधुपयोभ्यां नाभ्यवहरेत्| ताभ्याञ्च सह कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8
ਤਥਾ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਦਰਾਣਾਂ ਬਦਰਾਣਿ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਵਰਾਹਮਾਂਸਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਮਮਾਂਸਾਨਿ||੮||
तथा सर्षपतैलभृष्टानां मत्स्यबदराणां बदराणि श्वाविद्वराहमांसं चैकध्यं पित्तेनाममांसानि||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9
ਦਧ੍ਨਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ਪਸਤਂ ਚ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕੇਨੌਰਭ੍ਰਮ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਲਵਣਮ੍| ਮੂਲਕੇਨ ਮਾਸਸੂਪਮ੍| ਨਵਨੀਤੇਨ ਮੂਲਸ਼ਾਕਮ੍| ਉਪੋਦਕਾਂ ਮੈਰੇਯਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਪੀਲੂਨਿ ਕਰੀਰੈਃ| ਬਿਸੈਰ੍ਵਿਰੂਢਕਾਨਿ| ਦਧ੍ਨਾ ਮਾਸਸੂਪੇਨ ਗੁਡੇਨ ਮਧੁਨਾ ਘਤੇਨ ਵਾ ਲਕੁਚ ਫਲਮ੍| ਦਧ੍ਨਾ ਤਕ੍ਰੇਣ ਤਾਲਫਲੇਨ ਵਾ ਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਭ੍ਯਾਂ, ਮਧੁਨਾ ਗੁਡੇਨ ਵਾ ਕਾਕਮਾਚੀਂ||੯||
दध्ना कुक्कुटं पृषतं च| कुसुम्भशाकेनौरभ्रम्| सौवीरकेण तिलशष्कुलीः| क्षीरेण लवणम्| मूलकेन माषसूपम्| नवनीतेन मूलशाकम्| उपोदकां मैरेयमार्द्वीकाभ्याम्| पीलूनि करीरैः| बिसैर्विरूढकानि| दध्ना माषसूपेन गुडेन मधुना घृतेन वा लकुच फलम्| दध्ना तक्रेण तालफलेन वा कदलीफलम्| पिप्पलीमरिचाभ्यां, मधुना गुडेन वा काकमाचीं||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10
ਤਾਮੇਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਚਨੇ ਸ਼ਙ੍ਗਿਵੇਰਪਚਨੇ ਵਾ ਭਾਜਨੇ ਸਿਦ੍ਧਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਾਮ੍||੧੦||
तामेव मत्स्यपचने शृङ्गिवेरपचने वा भाजने सिद्धामन्यत्र वा सिद्धां रात्रिमुषिताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11
ਕਾਂਸ੍ਯਭਾਜਨੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੋਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ||੧੧||
कांस्यभाजने दशरात्रोषितं सर्पिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12
ਮਦ੍ਯਦਧਿਮਧੁਭਲ੍ਲਾਤਕੇਸੁ ਚੋਸ੍ਣਮ੍| ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਕਾਸਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਅਙ੍ਗਾਰਸ਼ੂਲ੍ਯੋ ਭਾਸਃ| ਸੁਰਾਕਸਰਾਪਾਯਸਾਸ਼੍ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਤੈਲੋਦਕਾਨਿ ਸਮਧਤਾਨਿ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਵਾ| ਮਧੁਘਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੇ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਾਨੁਪਾਨੇ| ਮਧੁਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਮ੍| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਤਰਿਕਾਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰੋ ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁ ਚ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍; ਵਾਤਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਹਾਰਿਦ੍ਰਕਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਪਾਯਸੋ ਮਨ੍ਥਾਨੁਪਾਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚਾਤਿਕੋਪਯਤਿ| ਉਪੋਦਕਾ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਾ ਹੇਤੁਰਤੀਸਾਰਸ੍ਯ| ਬਲਾਕਾ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਕੁਲ੍ਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ| ਸੈਵ ਵਰਾਹਵਸਯਾ ਪਰਿਭਸ੍ਟੋ ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ| ਗੋਧਾਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਮਯੂਰਕਪਿਞ੍ਜਲਾਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਾ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ ਹਰਿਦ੍ਰਸ਼ੂਲਕਾਵਸਕਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਚ| ਤਦੇਵ ਭਸ੍ਮਪਾਂਸੁਪਰਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ| ਤਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਸ੍ਤਾਲਿਤਸ੍ਨੇਹਸਾਧਿਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ||੧੨||
मद्यदधिमधुभल्लातकेषु चोष्णम्| तक्रसिद्धकासम्पिल्लको विरुद्धः| अङ्गारशूल्यो भासः| सुराकृसरापायसाश्चैकध्यं विरुद्धाः| मधुसर्पिर्वसातैलोदकानि समधृतानि द्विशस्त्रिशः समस्तानि वा| मधुघृते भिन्नांशे दिव्योदकानुपाने| मधुपुष्करबीजम्| पद्मोत्तरिकाशाकं शार्करो मैरेयो मधु च सहोपयुक्तं सर्वे विरुद्धम्; वातं चातिकोपयति| हारिद्रकः सर्षपतैलभृष्टो विरुद्धः| पित्तं चातिकोपयति| पायसो मन्थानुपानो विरुद्धः| श्लेष्माणं चातिकोपयति| उपोदका तिलकल्कसिद्धा हेतुरतीसारस्य| बलाका वारुण्या कुल्माषैश्च विरुद्धा| सैव वराहवसया परिभृष्टो सद्यो व्यापादयति| गोधालावतित्तिरिमयूरकपिञ्जलाश्चैरण्डदार्वग्निसिद्धा एरण्डतैलसम्मूर्च्छिताः| हारीतमांसं हरिद्रशूलकावसकं हारिद्राग्निप्लुष्टं च| तदेव भस्मपांसुपरिध्वस्तं सक्षौद्रं च| तथा मत्स्यनिस्तालितस्नेहसाधिताः पिप्पल्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13
ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਵਪੁਰਾਣਮਾਮਪਕ੍ਵਞ੍ਚ ਨੈਕਮੈਕਧ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍||੧੩||
शीतोष्णं नवपुराणमामपक्वञ्च नैकमैकध्यमद्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14
ਸਲਿਲਾਵਗਾਹਃ ਸਹਸੋਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਦਸ੍ਟ੍ਯੋਰੁਪਪਾਤਾਯ| ਤਸ੍ਣਾਭਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਯੇ ਚ| ਤਥੈਵ ਚ ਪਯਃਪਾਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਯ||੧੪||
सलिलावगाहः सहसोष्णाभितप्तस्य त्वग्दृष्ट्योरुपपाताय| तृष्णाभिप्रवृद्धये च| तथैव च पयःपानं रक्तपित्ताय||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15
ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਗੁਲ੍ਮਾਯ ਵਾ| ਵਾਚਾ ਤ੍ਵਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਾਦਾਯ||੧੫||
शरीरेणायस्तस्य सहसाऽभ्यवहारः छर्दिषे गुल्माय वा| वाचा त्वायस्तस्य स्वरसादाय||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16
ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਰੋਧੈਕਦੇਸ਼ੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਪਯੋਗੀ ਕਥਿਤਃ| ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਨ੍ਤੁ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਤਰਃ| ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਃ ਪੁਨਰਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਭਯਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਃ| ਨ ਚ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਕਾਨ੍ਤਭਦ੍ਰਕਮ੍||੧੬||
इत्यन्नपानद्रव्यविरोधैकदेशो बाहुल्येनोपयोगी कथितः| भेषजद्रव्याणान्तु यथोपदेशमेव प्रयोगे न्याय्यतरः| तद्विरोधः पुनरतिप्रसङ्गभयान्नोक्तः| न च तद्विज्ञानमेकान्तभद्रकम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17
ਅਪਿ ਚ- ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ਨ ਹਰੇਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਮਾਸਤਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਧਿ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੭||
अपि च- उत्क्लेश्य दोषान्न हरेत् द्रव्यं यत्तत्समासतः| विरुद्धं तद्धि धातूनां प्रत्यनीकतया स्थितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18
ਬਲਿਨਾਂ ਮਿਥੋਗੁਣਾਨਾਂ ਵਿਸਮਤਯਾ ਸਮਤਯਾਪ੍ਯੁਭਯਥਾਪਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਚ ਭਵਤਿ ਨਿਸਰ੍ਗਾਦਪਿ ਵਿਰੋਧਃ||੧੮||
बलिनां मिथोगुणानां विषमतया समतयाऽप्युभयथापि| संस्कारादिवशेन च भवति निसर्गादपि विरोधः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19
ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਪਨਸੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਤਪ੍ਤਂ ਦਧਿਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੇ ਸਮਾਂਸ਼ੇ| ਵਾਰ੍ਯੂਸਰੇ ਰਾਤ੍ਰਿਸੁ ਸਕ੍ਤਾਵਸ਼੍ਚ ਤੋਯਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤੇ ਯਵਕਾਸ੍ਤਥਾ ਚ||੧੯||
क्षीरं कुलत्थैः पनसेन मत्स्यैः तप्तं दधिक्षौद्रघृते समांशे| वार्यूषरे रात्रिषु सक्तावश्च तोयान्तरास्ते यवकास्तथा च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20
ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੀਯਧਿਯਾਮੇਤਦੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਕਮ੍| ਉਪਨੀਤਮਲਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਤੇ ਯਤਃ||੨੦||
कुशाग्रीयधियामेतदुदाहरणमात्रकम्| उपनीतमलं विद्वान् सर्वत्र क्रमते यतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21
ਵਿਸ੍ਫੋਟਸ਼ੋਫਮਦਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਯਕ੍ਸ੍ਮਤੇਜੋਬਲਸ੍ਮਤਿਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਨ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਸ਼ਨਂ ਜ੍ਵਰਮਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਮਸ੍ਟੌ ਗਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਤੋ ਵਿਸਵਚ੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਮ੍||੨੧||
विस्फोटशोफमदविद्रधिगुल्मयक्ष्मतेजोबलस्मृतिमतीन्द्रियचित्तनाशान्| कुर्याद् विरुद्धमशनं ज्वरमस्रपित्तमष्टौ गदांश्च महतो विषवच्च मृत्युम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22
ਤੇਸ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ਮਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਿਭਿਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਿਮ੍||੨੨||
तेष्वाशु कुर्यात्संशुद्धिं शमं वा तद्विरोधिभिः| द्रव्यैस्तैरेव वा पूर्वं शरीरस्याभिसंस्कृतिम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23
ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਯਸ੍ਥਬਲਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍| ਵਿਰੋਧ੍ਯਪਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੨੩||
व्यायामस्निग्धदीप्ताग्निवयस्थबलशालिनाम्| विरोध्यपि न पीडायै सात्म्यमल्पं च भोजनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24
ਦੋਸਾਦਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਹਰਤੇ ਰੋਗਿਣਾਂ ਰੁਜਮ੍| ਏਕਧ੍ਯਂ ਦਧਿਦੁਗ੍ਧਾਦਿਯੋਜਨਾ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਯੋਗਾਦਿਭੇਦਾਦ੍ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਤਾ| ਤਦ੍ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰੋਧੋਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੨੪||
दोषादिवैपरीत्येन हरते रोगिणां रुजम्| एकध्यं दधिदुग्धादियोजना न विरुध्यते| योगादिभेदाद्यद्यद्वा पथ्यानामप्यपथ्यता| तद्भेदान्तरतस्तद्वद्विरोधोऽपि निवर्त्तते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25
ਪਾਦਾਂਸ਼ੇਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਹਿਤਂ ਹਿਤਮਾਚਰੇਤ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਰਂ ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ||੨੫||
पादांशेन त्यजेत्सात्म्यमहितं हितमाचरेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਸਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਗੁਣਾਃ| ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਰਾਤ੍ਮਤਾਮ੍||੨੬||
क्रमेणानेन सान्त्यक्ता दोषाः संवर्धिता गुणाः| प्रभवन्ति न पीडायै प्राप्नुवन्ति स्थिरात्मताम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27
ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਤਦੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਾਹਾਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚ| ਏਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੈਰੁਪਾਤਬ੍ਧਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯੋਚਿਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਯਾਵਦਾਯੁਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ| ਤਤ੍ਰਾਹਾਰ ਉਕ੍ਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ||੨੭||
त्रितयं चैतदुपस्तम्भनमाहारः स्वप्नोऽब्रह्मचर्यं च| एभिर्युक्तियुक्तैरुपातब्धमुपस्तम्भैः शरीरं बलवर्णोपचयोचितमनुवर्तते यावदायुः संस्कारः| तत्राऽऽहार उक्तो वक्ष्यते च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28
ਲੋਕਾਦਿਸਰ੍ਗਪ੍ਰਭਵਾ ਤਮੋਮੂਲਾ ਤਮੋਮਯੀ| ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਤਮਸੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਜਾਯਤੇ||੨੮||
लोकादिसर्गप्रभवा तमोमूला तमोमयी| बाहुल्यात्तमसो रात्रौ निद्रा प्रायेण जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸ਼੍ਰਮਾਦੁਪਰਤੇਸੁ ਚ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਤਿ ਦੇਹਿਨਮ੍||੨੯||
श्लेष्मावृतेषु स्रोतस्सु श्रमादुपरतेषु च| इन्द्रियेषु स्वकर्मभ्यो निद्रा विशति देहिनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਯੁਪਰਤੌ ਮਨੋਨੁਪਰਤਂ ਯਦਾ| ਵਿਸਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਨਾਨਾਰੂਪਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ||੩੦||
सर्वेन्द्रियव्युपरतौ मनोऽनुपरतं यदा| विषयेभ्यस्तदा स्वप्नं नानारूपं प्रपश्यति||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31
ਨਿਦ੍ਰਾਯਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਬਲਾਬਲਮ੍| ਵਸਤਾਂ ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਚ||੩੧||
निद्रायत्तं सुखं दुःखं पुष्टिः कार्श्यं बलाबलम्| वृषतां क्लीबता ज्ञानमज्ञानं जीवितं न च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32
ਅਕਾਲੇਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਨ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਿਵੇਸਿਤਾ| ਸੁਖਾਯੁਸੀ ਪਰਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰਿਵਾਪਰਾ||੩੨||
अकालेऽतिप्रसङ्गाच्च न च निद्रा निवेषिता| सुखायुषी परात्कुर्यात्कालरात्रिरिवापरा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33
ਸੈਵ ਯੁਕ੍ਤਾ ਪੁਨਰ੍ਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾਦੇਹਂ ਸੁਖਾਯੁਸਾ| ਯੋਗਾਭਿਯੋਗਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਤਮਸਾ ਯਥਾ||੩੩||
सैव युक्ता पुनर्युङ्क्ते निद्रादेहं सुखायुषा| योगाभियोगिनो बुद्धिर्निर्मलाऽतमसा यथा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34
ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ| ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਵਾਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਮ੍||੩੪||
रात्रौ जागरणं रूक्षं स्निग्धं प्रस्वपनं दिवा| अरूक्षमनभिष्यन्दि त्वासीनप्रचलायितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35
ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਾਯੁਚਯਾਦਾਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਰਾਤ੍ਰ੍ਯਲ੍ਪਭਾਵਤਃ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹਿਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਹਿ ਸਃ||੩੫||
ग्रीष्मे वायुचयादानरौक्ष्यरात्र्यल्पभावतः| दिवास्वप्नो हितोऽन्यस्मिन् कफपित्तकरो हि सः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36
ਮੁਕ੍ਤਾਤਿਭਾਸ੍ਯਯਾਨਾਧ੍ਵਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਰਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤਿਸਾਰਿਣਃ| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਤਟ੍ਚ੍ਛੂਲਪੀਡਿਤਾਨ੍| ਅਜੀਰ੍ਣ੍ਯਭਿਹਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਨਪਿ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੩੬||
मुक्ताऽतिभाष्ययानाध्वमद्यस्त्रीभारकर्मभिः| क्रोधशोकभयैः क्लान्तान् श्वासहिध्मातिसारिणः| वृद्धबालाबलक्षीणक्षततृट्च्छूलपीडितान्| अजीर्ण्यभिहतोन्मत्तान्दिवास्वप्नोचितानपि| धातुसाम्यं तथा ह्येषां श्लेष्मा चाङ्गानि पुष्यति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37
ਬਹੁਮੇਦਃ ਕਫਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਹਨਿ||੩੭||
बहुमेदः कफाः स्वप्युः स्नेहनित्याश्च नाहनि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38
ਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਨੈਵ ਜਾਤੁ ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪਿ||੩੮||
विषार्त्तः कण्ठरोगी च नैव जातु निशास्वपि||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39
ਹਲੀਮਕਸ਼ਿਰੋਜਾਡ੍ਯਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾਃ| ਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਮਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਦਤਾਃ| ਸ਼ੋਫਾਰੋਚਨਹਲ੍ਲਾਸਪੀਨਸਾਰ੍ਦ੍ਧਾਵਭੇਦਕਾਃ| ਕਣ੍ਡੂਰੁਕ੍ਕੋਠਪਿਟਕਾਕਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗਲਾਮਯਾਃ| ਵਿਸਵੇਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਹਿਤਨਿਦ੍ਰਯਾ||੩੯||
हलीमकशिरोजाड्यस्तैमित्यगुरुगात्रताः| ज्वरभ्रममतिभ्रंशस्रोतोरोधाग्निमन्दताः| शोफारोचनहृल्लासपीनसार्द्धावभेदकाः| कण्डूरुक्कोठपिटकाकासतन्द्रागलामयाः| विषवेगप्रवृत्तिश्च भवेदहितनिद्रया||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40
ਅਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਣੁਤੇ ਕਫਃ| ਤਤਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਜਾਯਤੇ ਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਮ੍| ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਲਸ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਾਦਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ||੪੦||
अपच्यमानो बाहुल्यात्स्रोतांस्यावृणुते कफः| ततः स्रोतस्सु रुद्धेषु जायते गात्रगौरवम्| गुरुगात्रस्य चालस्यमालस्यादतिनिद्रता||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41
ਵਿਰੇਕਃ ਕਾਯਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਵਮਨਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਧੂਮਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ਵ੍ਯਥਾਹਰ੍ਸਸ਼ੋਕਮੈਥੁਨਭੀਕ੍ਰੁਧਃ| ਚਿਨ੍ਤੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਸੁਖਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੌਦਾਰ੍ਯਂ ਤਮੋਜਯਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਂ ਚਾਹਿਤਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਿਨੀਮ੍||੪੧||
विरेकः कायशिरसोर्वमनं रक्तमोक्षणम्| धूमः क्षुत्तृड्व्यथाहर्षशोकमैथुनभीक्रुधः| चिन्तोत्कण्ठाऽसुखा शय्या सत्त्वौदार्यं तमोजयः| रूक्षान्नं चाहितां निद्रां वारयन्ति प्रसङ्गिनीम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42
ਏਤ ਏਵ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ| ਕਾਲਸ਼ੀਲਕ੍ਸਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚਾਨਿਲਪਿਤ੍ਤਯੋਃ||੪੨||
एत एव च विज्ञेया निद्रानाशस्य हेतवः| कालशीलक्षयो व्याधिर्वृद्धिश्चानिलपित्तयोः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43
ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਾਦਙ੍ਗਮਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਜਮ੍ਭਿਕਾਃ| ਜਾਡ੍ਯਗ੍ਲਾਨਿਭ੍ਰਮਾਪਕ੍ਤਿਤਨ੍ਦ੍ਰਾਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜਾਃ||੪੩||
निद्रानाशादङ्गमर्द्दशिरोगौरवजृम्भिकाः| जाड्यग्लानिभ्रमापक्तितन्द्रारोगाश्च वातजाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44
ਕਫੋਲ੍ਪੋ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧੂਤੋ ਧਮਨੀਃ ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੁ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਪਹਾਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਦਾਰੁਣਾਂ ਮੋਹਕਾਰਿਣੀਮ੍| ਉਨ੍ਮੀਲਿਤਵਿਨਿਰ੍ਭੁਗ੍ਨੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਤਾਰਕੇ| ਭਵਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਯਨੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| ਅਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸਾ ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਸਾ ਸਾਧ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪਰਮ੍||੪੪||
कफोऽल्पो वायुनोद्धूतो धमनीः सन्निरुध्य तु| कुर्यात्संज्ञापहां तन्द्रां दारुणां मोहकारिणीम्| उन्मीलितविनिर्भुग्ने परिवर्तिततारके| भवतस्तत्र नयने स्रुते लुलितपक्ष्मणी| अर्द्धत्रिरात्रात्सा साध्या न सा साध्या ततः परम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45
ਯਥਾਕਾਲਮਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੇਵੇਤ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ||੪੫||
यथाकालमतो निद्रां रात्रौ सेवेत सात्म्यतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46
ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਾਦਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍||੪੬||
असात्म्याज्जागरादर्धं प्रातः स्वप्यादभुक्तवान्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47
ਸ਼ੀਲਯੇਨ੍ਮਨ੍ਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਰਸਾਨ੍| ਆਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਾਨਾਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਗੌਡਿਕਪੌਸ੍ਟਿਕਾਨ੍| ਸ਼ਾਲੀਨ੍ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਲਾਟਾਨ੍ ਮਾਹਿਸਂ ਦਧਿ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਰਵਣਪੂਰਣਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਲੇਪਃ ਸ਼ਿਰਸੋ ਵਦਨਸ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਸੁਰਭੌ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਖਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਯਥੋਚਿਤੇ| ਸਂਵਾਹਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਂ ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੈਰਨੁਜੀਵਿਭਿਃ| ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤਾਸ਼੍ਲੇਸੋ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ ਕਤਕਤ੍ਯਤਾ| ਮਨੋਨੁਕੂਲਾ ਵਿਸਯਾਃ ਕਾਮਂ ਨਿਦ੍ਰਾਸੁਖਪ੍ਰਦਾਃ||੪੭||
शीलयेन्मन्दनिद्रस्तु क्षीरमिक्षुरसं रसान्| आनूपौदकमांसानां भक्ष्यान् गौडिकपौष्टिकान्| शालीन्मद्यानि माषांश्च कीलाटान् माहिषं दधि| अभ्यङ्गोद्वर्त्तनस्नानमूर्ध्वश्रवणपूरणम्| चक्षुषस्तर्पणं लेपः शिरसो वदनस्य च| प्रवाते सुरभौ देशे सुखां शय्यां यथोचिते| संवाहनं स्पर्शसुखं चित्तज्ञैरनुजीविभिः| सर्पिः क्षीरानुपानं च जीवनीयैः शृतं पिबेत्| कान्ताबाहुलताश्लेषो निर्वृत्तिः कृतकृत्यता| मनोऽनुकूला विषयाः कामं निद्रासुखप्रदाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਰਤੇਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖਨਿਃ ਸ੍ਪਹਚੇਤਸਃ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤੋਸਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੮||
ब्रह्मचर्यरतेर्ग्राम्यसुखनिः स्पृहचेतसः| निद्रा सन्तोषतृप्तस्य स्वं कालं नातिवर्त्तते| एतान्येव च भूयिष्ठं निद्रालुः परिवर्जयेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49
ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਮਯਚਿਤ੍ਤਦੇਹ- ਖੇਦੈਃ ਕਫਾਗਨ੍ਤੁਤਮੋਭਵਾ ਚ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਪ੍ਰਥਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨ੍ਤਗਾ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਯਾਃ||੪੯||
कालस्वभावामयचित्तदेह- खेदैः कफागन्तुतमोभवा च| निद्रा बिभर्ति प्रथमा शरीरं पाप्माऽन्तगा व्याधिनिमित्तमन्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮਨਿਸ੍ਟਾਚਾਰਾਮਸ਼ਸ੍ਤਾਮਤਿਸ੍ਥੂਲਾਮਤਿਕਸ਼ਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਸੂਤਿਕਾਮਨੁਤ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਾਂ ਗਣਿਕਾਮਪ੍ਰਜਸਂ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਮਨ੍ਯਯੋਨਿਮਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ ਵਯੋਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਂ ਸਗੋਤ੍ਰਾਂ ਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਭਤ੍ਯਪਤ੍ਨੀਂ ਵਰ੍ਣਿਨੀਂ ਤਥਾ ਚੈਤ੍ਯਚਤ੍ਵਰਚਤੁਸ੍ਪਥੋਪਵਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਘਾਤਸਲਿਲੌਸਧਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਸੁਰਨਪਾਲਯੇਸ੍ਵਹਨਿ ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰੌ ਪਰ੍ਵੇਸ੍ਵਨਙ੍ਗੇ ਪਿਪਾਸੁਰਪ੍ਰਣੀਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਵਾ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍||੫੦||
ग्राम्यधर्मप्रवृत्तौ तु रजस्वलामनिष्टाचारामशस्तामतिस्थूलामतिकृशां गर्भिणीं सूतिकामनुत्तानां विकृताङ्गां गणिकामप्रजसं दुष्टयोनिमन्ययोनिमन्यस्त्रियं विशेषाच्च वयोवर्णवृद्धां सगोत्रां गुरुमित्रबन्धुभृत्यपत्नीं वर्णिनीं तथा चैत्यचत्वरचतुष्पथोपवनश्मशानाघातसलिलौषधद्विजगुरुसुरनृपालयेष्वहनि गोसर्गे मध्यन्दिनेऽर्द्धरात्रौ पर्वेष्वनङ्गे पिपासुरप्रणीतसङ्कल्पो वा न गच्छेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51
ਨ ਚ ਵਿਪਰੀਤਵ੍ਯਵਾਯੇ ਯੋਜਯੇਤ੍||੫੧||
न च विपरीतव्यवाये योजयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਾਤਿਵ੍ਯਾਯਤਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਨਵਪ੍ਰਸੂਤਾਮਤੁਮਤੀਂ ਸਂਵਤਯੋਨਿਞ੍ਚ||੫੨||
विशेषेण चातिव्यायतां गर्भिणीं नवप्रसूतामृतुमतीं संवृतयोनिञ्च||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53
ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਭਿਘਾਤਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਨ ਚ ਨਿਸੇਕਾਭਿਮੁਖਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਦਿਤਿ||੫੩||
मूर्द्धाभिघातं च परिहरेत्| न च निषेकाभिमुखं शुक्रं धारयेदिति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54
ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਿਤਿਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਸੇਵੇਤ| ਨ ਤਤ੍ਪਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ||੫੪||
मनःशरीरस्थितिमात्रमेव व्यवायं सेवेत| न तत्परः स्यादिति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਕਃ- ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਹਸ੍ਟੋ ਰਹਸਿ ਤਤ੍ਕਾਮਸ੍ਤਰੁਣਃ ਪੁਮਾਨ੍| ਸਮਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਦਿਰਵ੍ਯਥਃ| ਨਾਨਾਸ਼ਿਤੋ ਨਾਤ੍ਯਸ਼ਿਤੋ ਵਸ੍ਯਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਿਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਨਾਰੀਂ ਨਾਰੀਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਹਪੂਰ੍ਣਗੁਣਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍||੫੫||
भवति चात्र श्लेकः- विस्रब्धहृष्टो रहसि तत्कामस्तरुणः पुमान्| समस्थिताङ्गः सुरभिर्मुक्तमूत्रादिरव्यथः| नानाशितो नात्यशितो वृष्याणां तर्पितस्त्र्यहम्| नारीं नारीर्गुणैर्युक्तां सहपूर्णगुणां व्रजेत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56
ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪਕ੍ਸਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ ਘਨੋਦਯੇ| ਸੇਵੇਤ ਕਾਮਤਃ ਕਾਮਂ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਬਲੀ||੫੬||
द्व्यहाद्वसन्ते तस्यान्ते पक्षात्तद्वद् घनोदये| सेवेत कामतः कामं हेमन्ते शिशिरे बली||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57
ਸ੍ਨਾਨਾਙ੍ਗਰਾਗਵ੍ਯਜਨੇਨ੍ਦੁਪਾਦ- ਮਾਂਸਾਸਵਕ੍ਸੀਰਰਸਾਨ੍ ਰਸਾਲਾਮ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਿਤਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਸਲਿਲਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸੇਵੇਤ ਨਿਦ੍ਰਾਞ੍ਚ ਰਤਾਨ੍ਤਤਾਨ੍ਤਃ||੫੭||
स्नानाङ्गरागव्यजनेन्दुपाद- मांसासवक्षीररसान् रसालाम्| भक्ष्यान् सिताढ्यान् सलिलं सुशीतं सेवेत निद्राञ्च रतान्ततान्तः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਧਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਬਲਿਨਾਮਪਿ| ਏਵਂ ਚਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਧਾਮ ਚ||੫੮||
स्त्रीसंसर्गाद्धि सद्यः स्यात्क्लीबता बलिनामपि| एवं चाप्यायते शीघ्रं तेषां शुक्रं च धाम च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59
ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰੋਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸਯਂ ਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਵਾਯੋਃ ਕੋਪਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਮੂਢਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਵੇਗਰੋਧੀ ਵਾ ਵਦ੍ਧਿਮੇਹਾਸ਼੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਤਿਮਿਰਾਦਿਗਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਯਹਨਨਾਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੫੯||
दुष्ट्यायुरोजःशुक्राणां क्षयं मेढ्राश्रयान् गदान्| वायोः कोपमधर्मं च मूढः प्राप्नोत्यतोऽन्यथा| उत्तानो वेगरोधी वा वृद्धिमेहाश्मशर्कराः| तिमिरादिगदोत्पत्तिर्मूर्द्धाद्यहननाद् ध्रुवम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60
ਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੋਰੁਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਬਲਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਸਯਃ| ਅਪਰ੍ਵਮਰਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਤਿਮੈਥੁਨਾਤ੍||੬੦||
भ्रमक्लमोरुदौर्बल्यबलधात्विन्द्रियक्षयः| अपर्वमरणं च स्याद्विशेषेणातिमैथुनात्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61
ਨ ਚੋਨਃ ਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਤੇਃ ਪਰਤੋ ਨ ਚ| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮੋ ਨਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਂਯੋਗਂ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੬੧||
न चोनः षोडशाद्वर्षात् सप्ततेः परतो न च| आयुष्कामो नरः स्त्रीभिः संयोगं गन्तुमर्हति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62
ਅਤਿਬਾਲੋ ਹ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵਧਾਤੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍| ਉਪਤਪ੍ਯੇਤ ਸਹਸਾ ਤਟਾਕਮਿਵ ਕਾਜਲਮ੍||੬੨||
अतिबालो ह्यासम्पूर्णसर्वधातुः स्त्रियं व्रजन्| उपतप्येत सहसा तटाकमिव काजलम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63
ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਥਾ ਕਾਸ੍ਠਂ ਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਂ ਵਿਜਰ੍ਜਰਮ੍| ਸ੍ਪਸ੍ਟਮਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਤਥਾ ਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍||੬੩||
शुष्कं रूक्षं यथा काष्ठं जन्तुजग्धं विजर्जरम्| स्पृष्टमाशु विशीर्येत तथा वृद्धः स्त्रियं व्रजन्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64
ਕਾਯਸ੍ਯ ਤੇਜਃ ਪਰਮਂ ਹਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਭੂਤਮ੍| ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ਤਤ੍ਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਂ ਤਤੋ ਵਪੁਃ ਸਨ੍ਤਤਿਰਪ੍ਯੁਦਾਰਾ||੬੪||
कायस्य तेजः परमं हि शुक्रमाहारसारादपि सारभूतम्| जितात्मना तत्परिरक्षणीयं ततो वपुः सन्ततिरप्युदारा||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65
ਅਪ੍ਰਮਤੋ ਭਜੇਦ੍ਭਾਵਾਂਸ੍ਤਦਾਤ੍ਵਸੁਖਸਂਜ੍ਞਕਾਨ੍| ਸੁਖੋਦਰ੍ਕੇਸੁ ਸਜ੍ਜੇਤ ਦੇਹਸ੍ਯੈਤਦਲਂ ਹਿਤਮ੍||੬੫||
अप्रमतो भजेद्भावांस्तदात्वसुखसंज्ञकान्| सुखोदर्केषु सज्जेत देहस्यैतदलं हितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧੋਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਃ ਕਾਲਵੈਕਤਮ੍| ਹਿਤੇਪਿ ਰਤਮਾਹਾਰੇ ਯੋਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਯੈਰ੍ਨਰਮ੍||੬੬||
प्रज्ञापराधोऽसात्म्यार्थसंयोगः कालवैकृतम्| हितेऽपि रतमाहारे योजयन्त्यामयैर्नरम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67
ਨਾਪਥ੍ਯਸੇਵਨਂ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਬਾਧਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਲਾਃ| ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਦਾ| ਨ ਚ ਸਰ੍ਵੋਪਚਾਰੋਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਥ੍ਯਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਾਣਿ ਨੈਵ ਚ| ਸਰ੍ਵੇ ਤੁਲ੍ਯਬਲਾ ਦੋਸਾ ਨ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਪੂਂਸਿ ਚ| ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸ਼ਮਤ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ...................||੬੭||
नापथ्यसेवनं सद्यः प्रबाधन्ते तदा मलाः| प्रकोपं प्रतिविघ्नन्ति भिन्नैर्दूष्यादिभिर्यदा| न च सर्वोपचारोऽपि सर्वदा सर्वदोषकृत्| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि नैव च| सर्वे तुल्यबला दोषा न सर्वाणि वपूंषि च| व्याधिक्शमत्वे शक्तानि...................||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68
....................ਯਤੋਪਥ੍ਯਂ ਤਦੇਵ ਤੁ| ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਥ੍ਯਤਮਤਾਂ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਾਦਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਮ੍||੬੮||
....................यतोऽपथ्यं तदेव तु| गच्छत्यपथ्यतमतां तुल्यदोषादिवर्द्धितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69
ਤ ਏਵ ਚ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਾ ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਃ| ਮਿਥੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਬਲਿਨੋ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਲ੍ਪਮਪਿ ਕਾਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰਾਃ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਗਾਃ| ਦੇਹੇਹਿਤੋਚਿਤੇ ਤੇ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਿਰਾਦਪ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣਃ||੬੯||
त एव च पुनर्दोषा हेतुभिर्बहुभिश्चिताः| मिथे विरुद्धा बलिनो दीर्घकालानुबन्धिनः| सर्वे समप्रकुपिताः प्राप्याल्पमपि कारणम्| प्राणायतनमाश्रित्य गम्भीराः सर्वमार्गगाः| देहेऽहितोचिते ते स्युश्चिरादप्याशुकारिणः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70
ਅਹਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚਾਨ੍ਯੇਸਾਮਭ੍ਯਾਸਾਦੁਪਸ਼ੇਰਤੇ| ਦੋਸਾਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਵਾਤਾਤਪਾਦਿਭਿਃ||੭੦||
अहितान्यपि चान्येषामभ्यासादुपशेरते| दोषाश्चैषां क्षयं यान्ति कर्मवातातपादिभिः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71
ਭਿਨਾਹਾਰਾਵਯਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍| ਏਕੋ ਵਿਕਵਾਯ੍ਵਾਦਿਯੁਗਪਤ੍ਸੇਵਨਾਦ੍ਗਦਃ||੭੧||
भिनाहारावयःसात्म्यप्रकृतीनां समं भवेत्| एको विकृवाय्वादियुगपत्सेवनाद्गदः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72
ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵਿਕਤਾਦ੍ਗ੍ਰਹਚਾਰਤਃ| ਭੌਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਦਿਵ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਪਾਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੭੨||
वातादीनां तु विकृतिर्विकृताद्ग्रहचारतः| भौमान्तरिक्षदिव्येभ्य उत्पातेभ्यश्च जायते||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73
ਸਮ੍ਭਵਃ ਪੁਨਰੇਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਾਮੁਦਾਯਿਕਾਤ੍||੭੩||
सम्भवः पुनरेतेषां कर्मणः सामुदायिकात्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74
ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਾਯੁਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਤ੍ਯੂਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲਃ| ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਭੈਰਵਰਵਃ ਪਰੁਸੋਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵੋ ਬਲੀ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤਗਤਿਃ ਪਾਂਸੁਬਾਸ੍ਪਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਃ||੭੪||
दुष्टो वायुरभिष्यन्दी स्तिमितोऽत्यूष्णशीतलः| कुण्डली भैरवरवः परुषोऽनार्त्तवो बली| अन्योन्यव्याहतगतिः पांसुबाष्पविषान्वितः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75
ਰਸਵਰ੍ਣਾਦਿਵਿਕਤਮਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਹਙ੍ਗਮਮ੍| ਨਿਨ੍ਦਿਤਪ੍ਰਭਵਂ ਤੋਯਮੁਪਕ੍ਸੀਣਜਲਾਸ਼ਯਮ੍||੭੫||
रसवर्णादिविकृतमपक्रान्तविहङ्गमम्| निन्दितप्रभवं तोयमुपक्षीणजलाशयम्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76
ਮਕ੍ਸਿਕਾਮੂਸਿਕਾਵ੍ਯਾਲਬਹੂਤ੍ਪਾਤਪ੍ਰਦੂਸਿਤਃ| ਦੇਸ਼ੋਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਬਹੁਲੋ ਨਸ੍ਟਧਰ੍ਮਮਹੌਸਧਿਃ||੭੬||
मक्षिकामूषिकाव्यालबहूत्पातप्रदूषितः| देशोऽपथ्यान्नबहुलो नष्टधर्ममहौषधिः||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77
ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਵਿਪਰੀਤੋਤਿਹੀਨਲਿਙ੍ਗੋ ਯਥਾਯਥਮ੍||੭੭||
कालश्च विपरीतोऽतिहीनलिङ्गो यथायथम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78
ਏਤੇ ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰਤ੍ਵਾਦਹਿਤਾਯੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੭੮||
एते दुष्परिहारत्वादहितायोत्तरोत्तरम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79
ਯੇਸਾਮਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣੇ| ਕਰ੍ਮ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਤੇਸਾਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਦੇਹਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਧਤੈਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਦਯਾ ਦਾਨਂ ਸਦਾਚਾਰਰਤਿਃ ਸ਼ਮਃ| ਸਦ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਕਥਾ ਪੂਜਾ ਦੇਵਰ੍ਸੀਣਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਦੇਸ਼ਾਨਾਮਵਿਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸਾਧੂਨਾਂ ਚ ਨਿਸੇਵਣਮ੍| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚੇਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮ ਜੀਵਿਤਰਕ੍ਸਣਮ੍||੭੯||
येषामनियतं कर्म तस्मिन् काले सुदारुणे| कर्म पञ्चविधं तेषां योज्यं तद्वद्रसायनम्| शस्यते देहवृद्धिश्च भेषजैः पूर्वमुद्धृतैः| ब्रह्मचर्यं दया दानं सदाचाररतिः शमः| सद्धर्मः सत्कथा पूजा देवर्षीणां जितात्मनाम्| देशानामविपन्नानां साधूनां च निषेवणम्| दैवव्यपाश्रयं चेष्टं कर्म जीवितरक्षणम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80
ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚਾਕਾਲਿਕੇਸ੍ਵਪਿ| ਵਿਧਿਂ ਤਚ੍ਛੀਲਨਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਤਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਕਾਰਿਤਮ੍| ਤੁਚਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਸ੍ਟਿਦੋਸਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ| ਅਤਏਵ ਚ ਚਰ੍ਯਾਯਾਂਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸਮੇ||੮੦||
हेमन्तादिषु कुर्वीत स्वं स्वं चाकालिकेष्वपि| विधिं तच्छीलनं यस्माच्छीतादिद्वन्द्वकारितम्| ऋतुचर्यादिशीतोष्णवृष्टिदोषप्रतिक्रिया| अतएव च चर्यायांहेमन्तशिशिरे समे||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81
ਦੈਵੇ ਪੁਰੁਸਕਾਰੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਬਲਾਬਲਮ੍||੮੧||
दैवे पुरुषकारे च स्थितं तस्य बलाबलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82
ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਂ ਪੌਰੁਸਮੈਹਿਕਮ੍||੮੨||
अन्यजन्मकृतं कर्म दैवं पौरुषमैहिकम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83
ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣੀ ਤ੍ਰੇਧਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਧ੍ਯਾਵਰਤ੍ਵਤਃ||੮੩||
विद्यात्ते कर्मणी त्रेधा श्रेष्ठमध्यावरत्वतः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84
ਤਯੋਰੁਦਾਰਯੋਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਸੁਸੁਖਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਯਤਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਚਾਪਰਾ| ਮਧ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾ...........................||੮੪||
तयोरुदारयोर्युक्तिर्दीर्घस्य सुसुखस्य च| नियतस्यायुषो हेतुर्विपरीतस्य चापरा| मध्या मध्यस्य मिश्रस्य संकीर्णा...........................||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85
..................................ਸ਼ਣੁ ਚਾਪਰਮ੍| ਦੈਵਂ ਪੁਰੁਸਕਾਰੇਣ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਹ੍ਯੁਪਹਨ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਦੈਵੇਨ ਬਲਿਨਾ ਪੌਰੁਸਂ ਕਰ੍ਮ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍||੮੫||
..................................शृणु चापरम्| दैवं पुरुषकारेण दुर्बलं ह्युपहन्यते| तथा दैवेन बलिना पौरुषं कर्म दुर्बलम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਯਦੇਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਯਤਂ ਮਾਨਮਾਯੁਸਃ||੮੬||
दृष्ट्वा यदेके मन्यन्ते नियतं मानमायुषः||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87
ਕਰ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਾਲੇ ਵਿਪਾਕਨਿਯਤਂ ਮਹਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਕਾਲਨਿਯਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੈਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ੍ਯਤੇ||੮੭||
कर्म किञ्चित्क्वचित्काले विपाकनियतं महत्| किञ्चिच्च कालनियतं प्रत्ययैः प्रतिबोध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88
ਏਵਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਮਤ੍ਯੁਃ ਕਾਲਾਕਾਲਵਿਭੇਦਤਃ| ਅਕਾਲਮਤ੍ਯੁਪਰਿਹਾਰਾਯੈਵ ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ਃ ਉਪਦਿਸ੍ਟਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚੈਸ ਹਿਤਾਹਿਤਵਿਧਿਕ੍ਰਮਃ||੮੮||
एवं च द्विविधो मृत्युः कालाकालविभेदतः| अकालमृत्युपरिहारायैव हिताहितोपदेशः उपदिष्टस्ततश्चैष हिताहितविधिक्रमः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89
ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਤਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ| ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੮੯||
एकोत्तरं मृत्युशतं ब्रुवते वेदवादिनः| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागन्तवः स्मृताः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90
ਸ਼੍ਯੇਨਾਦਿਨਾ ਚ ਯਾਗੇਨ ਭ੍ਰਾਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚ ਤੈਃ| ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰਵਸਸੋਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਹਿਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਵਧਃ| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਥੇਸ੍ਟ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਯਾ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੇਵ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੋਪਾਯੇਦੀਦਸ਼ੀ ਸ੍ਮਤਿਃ||੯੦||
श्येनादिना च यागेन भ्रातृव्यस्य तथा च तैः| दीर्घश्रवससोमाद्यैर्विहितश्चात्मनो वधः| आयुष्कामस्य तत्प्राप्तिस्तथेष्ट्या मित्रविन्दया| सर्वस्मादेव चात्मानं गोपायेदीदृशी स्मृतिः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91
ਤਥਾ ਮਰਣੌਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸੌਗਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍||੯੧||
तथा मरणौद्दिष्टं सौगतानां चतुर्विधम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92
ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰੇਣ ਜਾਯਤੇ ਨਿਯਤਾਯੁਸਾਮ੍||੯੨||
विषमापरिहारेण जायते नियतायुषाम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93
ਧ੍ਰੁਵਂ ਰੋਗਿਤ੍ਵਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਮਤ੍ਯੁਰੇਵ ਤ੍ਵਪਰ੍ਵਣਿ| ਅਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਘਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੋ ਮਤ੍ਯੁਰਨ੍ਯਥਾ||੯੩||
ध्रुवं रोगित्वमन्येषां मृत्युरेव त्वपर्वणि| अकाण्डे शस्त्रघाताद्यैः प्रत्यक्षो मृत्युरन्यथा||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94
ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਣ੍ਡਮਾਤਙ੍ਗਤੁਰਙ੍ਗਾਦਿਸਮਾਗਮਮ੍| ਆਰਾਤਿਦੁਸ੍ਟਵਾਯ੍ਵਾਦਿਸਾਹਸਾਹਿਤਭੋਜਨਮ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਨ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸੁਸਃ| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਯਨਵਿਧੀਂਸ੍ਤਥਾ| ਨ ਵਾ ਤੇਪਿ ਯਥਾਕਾਮਮਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ| ਅਹਿਸਿਂਹਗਜਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਿਦੁਸਾਂ ਨ ਭਯਂ ਭਵੇਤ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਾਕਾਰਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਮਿਥ੍ਯਾਮਾਰਣਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪਰਦਾਰਾਦਿਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਯਾਹੂਤਾ ਨਾਚਕ੍ਸੀਰਨ੍ ਮਹਾਹਯਃ| ਵਿਸਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਥਾ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤਦਾਯੁਸਃ| ਸਂਨ੍ਯਾਸਰੋਹਿਣੀਕਾਦਿਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਭਵੇਤ੍| ਉਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨ ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਨਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧੇਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਘ੍ਨਤਃ| ਸਾਧੁਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤੁਲ੍ਯਾ ਨ ਭਵੇਦਾਯੁਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਨਾਯੁਧੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਨੌਸਧੈਰਾਰ੍ਤਮਸ਼੍ਵਿਨੌ| ਉਪਕ੍ਰਮੇਰਨ੍ ਨ ਭਵੇਦਕਾਲਮਰਣਂ ਯਦਿ| ਘਟਾਨਾਮਾਮਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪਾਲਨਾਪਰਿਪਾਲਨੈਃ| ਚਿਰਾਲ੍ਪਕਾਲਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਇਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਾਗਮੈਰਪਿ| ਦਸ੍ਟੇਪ੍ਯਕਾਲਮਰਣੇ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਕਥਂ ਬੁਧਃ||੯੪||
उद्भ्रान्तचण्डमातङ्गतुरङ्गादिसमागमम्| आरातिदुष्टवाय्वादिसाहसाहितभोजनम्| वर्जयेदिति न ब्रूयुर्मुनयो दिव्यचक्षुषः| दैवव्यपाश्रयादींश्च रसायनविधींस्तथा| न वा तेऽपि यथाकाममायुषः स्थितिमाप्नुयुः| अहिसिंहगजादिभ्यो विदुषां न भयं भवेत्| मिथ्याप्राकारदुर्गाणि मिथ्यामारणरक्षणम्| आयुष्कामस्य मिथ्यैव परदारादिवर्जनम्| मन्त्रदेवतयाहूता नाचक्षीरन् महाहयः| विषसुप्तप्रबुद्धस्था भावाभावौ तदायुषः| संन्यासरोहिणीकादिग्रस्तस्य सहसा भवेत्| उपेक्षया न मरणं जीवितं वा चिकित्सया| प्रत्यहं नृसहस्रस्य युद्धेऽन्योन्यमभिघ्नतः| साधुवृत्तस्य चातुल्या न भवेदायुषः स्थितिः| नायुधैर्द्विषमिन्द्राद्या नौषधैरार्तमश्विनौ| उपक्रमेरन् न भवेदकालमरणं यदि| घटानामामपक्वानां पालनापरिपालनैः| चिराल्पकालवर्तित्वं चित्रस्थानां च दृश्यते| इत्यत्यन्तप्रसिद्धेऽपि सिद्धे सर्वागमैरपि| दृष्टेऽप्यकालमरणे विचिकित्सेत्कथं बुधः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95
ਗੁਣਵਦ੍ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਃ| ਮਤ੍ਯੁਂ ਤਂ ਕਾਲਜਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਿਤਰਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਯਥਾ ਰਥੇ ਵਾਹ੍ਯਮਾਨੋ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਯਾਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾਮਾਯੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਸ਼ੁਚਿਤੈਲਦਸ਼ੋ ਦੀਪਃ ਕੀਟਵਾਤਾਦ੍ਯਪੀਡਿਤਃ| ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥੈਵਾਸ੍ਨੇਹਸਂਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਸ ਏਵਾਤੋ ਯਥਾ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਚਾਰੇਣ ਤਥੈਵ ਪੁਰੁਸੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੯੫||
गुणवद्भिषगादीनां सम्भवे सम्भवेत्तु यः| मृत्युं तं कालजं प्राहुरितरं तद्विपर्यये| यथा रथे वाह्यमानो न्यायेन क्रमशः क्षयम्| यायादात्मवतामायुस्तथाऽन्येषां विपर्ययः| शुचितैलदशो दीपः कीटवाताद्यपीडितः| दीप्तिमान् वर्तते सम्यग्यथैवास्नेहसंक्षयात्| स एवातो यथा च स्याद्विपरीतो विपर्यये| हिताहितोपचारेण तथैव पुरुषो ध्रुवम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96
ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਲਯੇਦਤਃ| ਤਦਭਾਵੇ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਭਾਵਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਨਗਰੀ ਨਗਰਸ੍ਯੇਵ ਰਥਸ੍ਯੇਵ ਰਥੀ ਤਥਾ| ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮੇਧਾਵੀ ਕਤ੍ਯੇਸ੍ਵਵਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍||੯੬||
सर्वमन्यत् परित्यज्य शरीरं पालयेदतः| तदभावे हि भावानां सर्वाभावः शरीरिणाम्| नगरी नगरस्येव रथस्येव रथी तथा| स्वशरीरस्य मेधावी कृत्येष्ववहितो भवेत्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97
ਆਹਾਰਕਲ੍ਪਨਾਹੇਤੂਨ੍ ਸ੍ਵ ਭਾਵਾਦੀਨ੍| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਦੇਹੋ ਹ੍ਯਾਹਾਰਸਮ੍ਭਵਃ||੯੭||
आहारकल्पनाहेतून् स्व भावादीन्| समीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98
ਭੀਲਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਲੋਭਹਰ੍ਸਸ਼ੋਕਵਸ਼ਂ ਗਤਃ| ਨ ਜਾਤੁ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੇ ਗਾਂਸ੍ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਪਦਮ੍||੯੮||
भीलज्जायन्त्रणालोभहर्षशोकवशं गतः| न जातु धारयेद्वे गांस्तद्धि सर्वापदास्पदम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99
ਹਿਤਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਃ ਪੁਂਸੋ ਨਾਕਾਲੇ ਕਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ| ਸਞ੍ਚਾਯਤੇ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ੋ ਬਲੋਤ੍ਸਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯੁਸਾਮ੍||੯੯||
हितमभ्यस्यतः पुंसो नाकाले कालदंष्ट्रया| सञ्चायते परामर्शो बलोत्साहेन्द्रियायुषाम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100
ਅਹਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੋਸਮਪ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਯਦਿ| ਤਥਾਪ੍ਯਾਨਣ੍ਯਮਾਯਾਤਿ ਸਾਧੂਨਾਮਾਤ੍ਮਵਾਨਿਤਿ||੧੦੦||
अहितान्यपि सन्त्यज्य दोषमप्याप्नुयाद्यदि| तथाप्यानृण्यमायाति साधूनामात्मवानिति||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101
ਯਚ੍ਚ ਰੋਗਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮਿਹ ਕੇਨਚਿਤ੍| ਪਰਹਿਰ੍ਤੁਂ ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੋਚਿਤਵ੍ਯਂ ਮਨੀਸਿਣਾ||੧੦੧||
यच्च रोगसमुत्थानं न शक्यमिह केनचित्| परहिर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिणा||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102
ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਣਾਂ ਸਦਾਚਾਰਨਿਸੇਵਿਣਾਮ੍| ਲੋਕਦ੍ਵਯਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਾਣਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹ੍ਯਮਤਾਯਤੇ||੧੦੨||
हिताहारविहाराणां सदाचारनिषेविणाम्| लोकद्वयव्यपेक्षाणां जीवितं ह्यमृतायते||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103
ਗਧ੍ਨੁਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਵਸ਼੍ਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਹਤਸਤ੍ਪਥਃ| ਮੂਢੋ ਜੀਵਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਯ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਪਰਿਬਂਹਯਨ੍||੧੦੩||
गृध्नुर्ग्राम्यसुखे वश्यः क्लेशानां हतसत्पथः| मूढो जीवत्यनर्थाय दुर्गतिं परिबृंहयन्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104
ਵਿਦੁਸਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਰੀਨ੍| ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਚਿਰਂ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ||੧੦੪||
विदुषाऽन्तःशरीरस्थान्नित्यं सन्निहितानरीन्| जित्वा वर्ज्यानि वर्ज्यानि चिरं जीवितुमिच्छता||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9
ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸ਼ੁਭੋਦਯਮ੍| ਸ੍ਮਰਨ੍ਨਾਤ੍ਰੇਯਵਚਸੋ ਨ ਧੀਮਾਨ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੦੫|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
तदात्वे चानुबन्धे वा तस्मात् कर्मशुभोदयम्| स्मरन्नात्रेयवचसो न धीमान् कर्तुमर्हति||१०५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विरुद्धान्नविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon