9. viruddhānnavijñānīyaḥ

Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಆಹಾರಸ್ಯ ಪ್ರಸಕ್ತತ್ವಾದ್ವಿರುದ್ಧಸ್ಯ ಚ ತಸ್ಯ ಗರಸದೃಶತ್ವಾತ್ತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗ ಏವೇದಮುಚ್ಯತೇ- ಅಥಾತ ಇತಿ|| ೧||

Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2

ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತಾನಿ, ಮಧುಗುಡತಿಲಪಯೋಮಾಷಮೂಲಕಬಿಸೈರ್ವಿರೂಢಧಾನ್ಯೈಶ್ಚ ನೈಕಧ್ಯಮದ್ಯಾತ್||೨||

ಆನೂಪಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮೌದಕಾನಾಂ ಚ ಜಲಜಾನಾಂ ಪಿಶಿತಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಾದಿಭಿರೈಕಧ್ಯಂ ಸಹ ನಾದ್ಯಾತ್| ಔದಕಾನಾಮಾನೂಪತ್ವೇಽಪಿ ವಿರೋಧಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ಪೃಥಗ್ಗ್ರಹಣಮ್| ವಿರೂಢಧಾನ್ಯಮಙ್ಕುರಿತಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ|| ೨||

Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3

ವಿಶೇಷತಃ ಪಯಸಾ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್| ಉಭಯಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮಧುರಸವಿಪಾಕಿತ್ವಾದಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ಶೀತೋಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್ಪರಸ್ಪರಂ ವಿರುದ್ಧಮ್||೩||

ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ವಿಶೇಷಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ನಾದ್ಯಾತ್| ಏತದುಭಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ವೀರ್ಯವಿರುದ್ಧಂ ಚ|| ೩||

Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4

ತೇಷ್ವಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಲಿಚಿಮಃ| ಸ ಪುನಃ ಶಕಲೀ ಲೋಹಿತನಯನಃ ಸರ್ವತೋ ಲೋಹಿತರಾಜಿರ್ಲೋಹಿತಪ್ರಭಾಕರಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭೂಮೌ ಚರತಿ, ಸೋಽತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿತಮತ್ವಾತ್ ಸುತರಾಂ ವ್ಯಾಧೀನುಪಜನಯತ್ಯಾಮವಿಷಂ ಚ||೪||

ತೇಷ್ವಪಿ ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಲಿಚಿಮಃ ಪಯಸಾ ಸಹ ವಿಶೇಷೇಣ ನಾದ್ಯಾತ್| ಸ ಪುನಶ್ಚಿಲಿಚಿಮಃ ಶಕಲ್ಯಾಖ್ಯೋ ಲೋಹಿತನೇತ್ರಃ ಸರ್ವತಃ ಶರೀರೇ ಲೋಹಿತರಾಜಿಃ ಶರೀರೇ ಚ ಲೋಹಿತಶಕಲಸದೃಶಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಜಲನಿಕಟಭೂಮೌ ಚರತಿ| ಸೋಽತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿತಮತ್ವಾತ್ ಸುತರಾಂ ವ್ಯಾಧೀನುಪಜನಯತಿ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಮಾಲಿನ್ಯೇನ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರಾವಕಮ್| ಆಮವಿಷಂ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೪||

Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5

ಸರ್ವಞ್ಚಾಮ್ಲಂ ದ್ರವಮದ್ರವಂ ಪಯಸೈಕಧ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ತತ ಉತ್ತರಂ ವಾ ವಿರುದ್ಧಂ ಫಲಞ್ಚ ಕಙ್ಗುವರಕಮಕುಷ್ಠಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವಾಶ್ಚ||೫||

ಸರ್ವಂ ಚಾಮ್ಲಂ ಮದ್ಯಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಾದಿ ಪಯಸಾ ಸಹ ತತಃ ಪಯಸೋ ವಾ ಉತ್ತರಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಫಲಂ ಚಾನ್ಯರಸಮಪಿ ಪಯಸಾ ಸಹ ತತೋ ವಾ ಉತ್ತರಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಕಙ್ಗ್ವಾದಯಶ್ಚ ಪಯಸಾ ಸಹ ತತೋ ವಾ ಉತ್ತರಂ ವಿರುದ್ಧಾಃ|| ೫||

Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6

ನ ಮೂಲಕಾದಿರಹಿತಂ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಪಯಃ ಸೇವ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಾಬಾಧಭಯಾತ್||೬||

ಮೂಲಕಕುಠೇರಾದಿ ಹರಿತಕಂ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ನ ಪಯಃ ಸೇವ್ಯಂ, ಕುಷ್ಠಾಬಾಧಭಯಾತ್|| ೬||

Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7

ಪೌಷ್ಕರಂ ರೌಹಿಣೀಕಂ ಜಾತುಕಂ ವಾ ಶಾಕಂ ಸಹ ಮಧುಪಯೋಭ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಸಹ ಕಪೋತಾನ್ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನ್||೭||

ಪೌಷ್ಕರಾದಿಶಾಕಂ ಕ್ಷೀರಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ತಥಾ ಸಾರ್ಷಪತೈಲೇನ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಕಪೋತಾಂಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಧುಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್|| ೭||

Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8

ತಥಾ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಬದರಾಣಾಂ ಬದರಾಣಿ ಶ್ವಾವಿದ್ವರಾಹಮಾಂಸಂ ಚೈಕಧ್ಯಂ ಪಿತ್ತೇನಾಮಮಾಂಸಾನಿ||೮||

ತಥಾ ಸಾರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಬದರಾಣಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೀನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ವಿರುದ್ಧಾನಿ| ಬದರಾಣಿ ಶ್ವಾವಿನ್ಮಾಂಸಂ ವರಾಹಮಾಂಸೇನ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಮ್|| ೮||

Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9

ದಧ್ನಾ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಪೃಷತಂ ಚ| ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕೇನೌರಭ್ರಮ್| ಸೌವೀರಕೇಣ ತಿಲಶಷ್ಕುಲೀಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಲವಣಮ್| ಮೂಲಕೇನ ಮಾಷಸೂಪಮ್| ನವನೀತೇನ ಮೂಲಶಾಕಮ್| ಉಪೋದಕಾಂ ಮೈರೇಯಮಾರ್ದ್ವೀಕಾಭ್ಯಾಮ್| ಪೀಲೂನಿ ಕರೀರೈಃ| ಬಿಸೈರ್ವಿರೂಢಕಾನಿ| ದಧ್ನಾ ಮಾಷಸೂಪೇನ ಗುಡೇನ ಮಧುನಾ ಘೃತೇನ ವಾ ಲಕುಚ ಫಲಮ್| ದಧ್ನಾ ತಕ್ರೇಣ ತಾಲಫಲೇನ ವಾ ಕದಲೀಫಲಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ, ಮಧುನಾ ಗುಡೇನ ವಾ ಕಾಕಮಾಚೀಂ||೯||

ಅಪಕ್ವಾನ್ಯಪರಿಪೂರ್ಣಪಾಕಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಪಿತ್ತೇನ ಸಹ ಭುಕ್ತಾನಿ ವಿರುದ್ಧಾನಿ| ದಧ್ನಾ ಸಹ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವಿರುದ್ಧಃ ಪೃಷತಶ್ಚ| ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕೇನ ಔರಭ್ರಂ ಮಾಂಸಂ ವಿರುದ್ಧಮ್, ಉರಭ್ರೋ ಮೇಷಃ| ತಥಾ ಸೌವೀರೇಣ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಸಹ ತಿಲಶಷ್ಕುಲೀ ವಿರುದ್ಧಾ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಲವಣಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ದಧ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಲಕುಚ ಫಲಮ್| ಪುನಶ್ಚ ದಧ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಕದಲೀಫಲಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕೇವಲೇನೈವ ವಾ ಮಧುನಾಥವಾ ಗುಡೇನ ಸಹ ಕಾಕಮಾಚೀಂ ವಿರೋಧಾತ್ತ್ಯಜೇತ್|| ೯||

Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10

ತಾಮೇವ ಮತ್ಸ್ಯಪಚನೇ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಪಚನೇ ವಾ ಭಾಜನೇ ಸಿದ್ಧಾಮನ್ಯತ್ರ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಾಮ್||೧೦||

ತಥಾ ತಾಮೇವ ಕಾಕಮಾಚೀಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಪಚನೇ ಭಾಜನೇ ಮತ್ಸ್ಯಪಚನೇ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪಕ್ವಾಂ ಕೇವಲಾಮಪಿ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಭಾಜನೇ ಸಿದ್ಧಾಂ ನಿಶಾಮುಷಿತಾಂ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್|| ೧೦||

Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11

ಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನೇ ದಶರಾತ್ರೋಷಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ||೧೧||

ಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನೇ ದಶರಾತ್ರಸ್ಥಿತಂ ಘೃತಂ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ಯಾವದ್ದಶರಾತ್ರಂ ತಾವನ್ನ ವಿರೋಧಃ ತತೋ ವಿರೋಧ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೧||

Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12

ಮದ್ಯದಧಿಮಧುಭಲ್ಲಾತಕೇಷು ಚೋಷ್ಣಮ್| ತಕ್ರಸಿದ್ಧಕಾಸಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಅಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯೋ ಭಾಸಃ| ಸುರಾಕೃಸರಾಪಾಯಸಾಶ್ಚೈಕಧ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಾಃ| ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ವಸಾತೈಲೋದಕಾನಿ ಸಮಧೃತಾನಿ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶಃ ಸಮಸ್ತಾನಿ ವಾ| ಮಧುಘೃತೇ ಭಿನ್ನಾಂಶೇ ದಿವ್ಯೋದಕಾನುಪಾನೇ| ಮಧುಪುಷ್ಕರಬೀಜಮ್| ಪದ್ಮೋತ್ತರಿಕಾಶಾಕಂ ಶಾರ್ಕರೋ ಮೈರೇಯೋ ಮಧು ಚ ಸಹೋಪಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇ ವಿರುದ್ಧಮ್; ವಾತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಹಾರಿದ್ರಕಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಪಿತ್ತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಪಾಯಸೋ ಮನ್ಥಾನುಪಾನೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಉಪೋದಕಾ ತಿಲಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಾ ಹೇತುರತೀಸಾರಸ್ಯ| ಬಲಾಕಾ ವಾರುಣ್ಯಾ ಕುಲ್ಮಾಷೈಶ್ಚ ವಿರುದ್ಧಾ| ಸೈವ ವರಾಹವಸಯಾ ಪರಿಭೃಷ್ಟೋ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ| ಗೋಧಾಲಾವತಿತ್ತಿರಿಮಯೂರಕಪಿಞ್ಜಲಾಶ್ಚೈರಣ್ಡದಾರ್ವಗ್ನಿಸಿದ್ಧಾ ಏರಣ್ಡತೈಲಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ| ಹಾರೀತಮಾಂಸಂ ಹರಿದ್ರಶೂಲಕಾವಸಕಂ ಹಾರಿದ್ರಾಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಂ ಚ| ತದೇವ ಭಸ್ಮಪಾಂಸುಪರಿಧ್ವಸ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ| ತಥಾ ಮತ್ಸ್ಯನಿಸ್ತಾಲಿತಸ್ನೇಹಸಾಧಿತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ||೧೨||

ಮದ್ಯಾದಿಷೂಪಯುಕ್ತೇಷು ಉಷ್ಣಂ ಸರ್ವಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ತಕ್ರೇಣ ಪಕ್ವಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಅಙ್ಗಾರೇಷು ಶೂಲೇನ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ಭಾಸಃ ಪಕ್ಷೀ ವಿರುದ್ಧಃ| ಸುರಾದೀಂಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರಂ ಸಹ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ಮಧ್ವಾದೀನಾಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ವಾ ತ್ರೀಸ್ತ್ರೀನ್ವಾ ಸಮಘೃತತ್ವೇನ ಸಮೇನ ಪರಸ್ಪರಂ ಪ್ರಮಾಣೇನ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ಸಮಸ್ತಾನಿ ವಾ ಮಧ್ವಾದೀನಿ ಸಮಪ್ರಮಾಣಾನಿ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ತಥಾ ವಿಷಧೃತೇ ಅಪಿ ಮಧುಘೃತೇ ದಿವ್ಯೋದಕಾನುಪಾನೇ ವಿರುದ್ಧೇ| ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಪದ್ಮಬೀಜಂ ಚ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಪದ್ಮೋತ್ತರಿಕಾಶಾದೀನಿ ಚ ಪರಸ್ಪರಂ ವಿರುದ್ಧಾನಿ, ವಾತಕೋಪನಾನಿ ಚ| ಪದ್ಮೋತ್ತರಿಕಾ ಕುಸುಮ್ಭಃ, ಶಾರ್ಕರಮೈರೇಯೌ ಮದ್ಯವಿಶೇಷೌ| ಏಕಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ| ದ್ವಿತೀಯಃ ಖರ್ಜ್ಜೂರಾಸವಃ| ಹಾರಿದ್ರಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಹಾರಿದ್ರೋ ನಾಮ ಭೂಪ್ರಸವಃ ಕನ್ದರೂಪಃ| ಸ ಚೈವಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಃ ಪಯಸಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಓದನೋ ಮನ್ಥಾನುಪಾನೋ ವಿರುದ್ಧೋಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಕೋಪನಶ್ಚ| ಉಪೋದಕಾಂ ತಿಲಕಲ್ಕೇನ ಸಿದ್ಧಾಮತೀಸಾರಹೇತುತ್ವಾನ್ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ಬಲಾಕಾ ವಾರುಣ್ಯಾ ಸುರಯಾ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಾ, ಕುಲ್ಮಾಷೋ ನಾತಿಸ್ವಿನ್ನಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ| ಸೈವ ಚ ಬಲಾಕಾ ಸೂಕರವಸಯಾ ಸಮನ್ತಾತ್ ಬಹುಭೃಷ್ಟಾ ಸದ್ಯ ಏವ ಮಾರಯತಿ| ಗೋಧಾದಯಶ್ಚೈರಣ್ಡದಾರ್ವಗ್ನಿಸಿದ್ಧಾಸ್ತಥಾ ತೇನೈವೈರಣ್ಡತೈಲೇನ ಸಹ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ಬಹುನಾ ಭೃಷ್ಟಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹಾರೀತಸ್ಯ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಹರಿದ್ರಾದಾರುಸೀಸಕಾಯಾಂ ಶೂಲೇ ಆಸಕ್ತಂ ಹರಿದ್ರಾಗ್ನಿಪಕ್ವಂ ಚ ವಿರುದ್ಧಮ್| ತಥಾ ತದೇವ ಹಾರೀತಮಾಂಸಂ ಭಸ್ಮನಾ ಪಾಂಸುಭಿಶ್ಚ ಧ್ವಸ್ತಂ ಸತ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಮತ್ಸ್ಯನಿಸ್ತಾಲನೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ಯೇನ ಮತ್ಸ್ಯಾ ನಿಸ್ತಾಲಿತಾಸ್ತೇನ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಿರುದ್ಧಾಃ|| ೧೨||

Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13

ಶೀತೋಷ್ಣಂ ನವಪುರಾಣಮಾಮಪಕ್ವಞ್ಚ ನೈಕಮೈಕಧ್ಯಮದ್ಯಾತ್||೧೩||

ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸ್ಪರ್ಶೇನ ವಾ ವೀರ್ಯೇಣ ವಾ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸಹ ನಾದ್ಯಾತ್| ತಥಾ ನವಂ ಪುರಾಣಂ ಚ ಶಾಲಿದ್ರವ್ಯಾದಿ ಸಹ ನಾದ್ಯಾತ್| ಆಮಂ ಪಕ್ವಂ ಚಾಹಾರದ್ರವ್ಯಂ ಸಹ ನಾದ್ಯಾತ್| ಶೀತಮುಷ್ಣೇನೈವ| ನವಂ ಪುರಾಣೇನೈವಾಮಂ ಪಕ್ವೇರ್ನೈವ| ಇತ್ಯೇಕಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಹರಿತಕಫಲಾದೀನಾಂ ತಥಾವಿಧೋಪಯೋಗಾದೇವ ನ ವಿರೋಧಃ|| ೧೩||

Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14

ಸಲಿಲಾವಗಾಹಃ ಸಹಸೋಷ್ಣಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ದೃಷ್ಟ್ಯೋರುಪಪಾತಾಯ| ತೃಷ್ಣಾಭಿಪ್ರವೃದ್ಧಯೇ ಚ| ತಥೈವ ಚ ಪಯಃಪಾನಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಯ||೧೪||

ಉಷ್ಣೇನಾಽಽತಪಾಗ್ನ್ಯಾದಿನಾ ತಪ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ತತ್ಕಾಲಮೇವ ಸಲಿಲಾವಗಾಹೋ ಜಲಮಜ್ಜನಂ ತ್ವಚೋ ದೃಷ್ಟೇಶ್ಚ ನಾಶನಂ, ತೃಷ್ಣಾಯಾಶ್ಚಾತಿವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ ತಥೈವೋಷ್ಣಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಪಯಃಪಾನಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಯ|| ೧೪||

Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15

ಶರೀರೇಣಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾಽಭ್ಯವಹಾರಃ ಛರ್ದಿಷೇ ಗುಲ್ಮಾಯ ವಾ| ವಾಚಾ ತ್ವಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಸಾದಾಯ||೧೫||

ಶರೀರೇಣಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಶ್ರಮಸ್ಯ ಭೋಜನಂ ಛರ್ದಿಷೇ ಗುಲ್ಮಾಯ ವಾ| ವಾಚಾ ತೂತ್ಪನ್ನಶ್ರಮಸ್ಯ ಭೋಜನಂ ಸ್ವರಸಾದಾಯ ಭವತಿ|| ೧೫||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16

ಇತ್ಯನ್ನಪಾನದ್ರವ್ಯವಿರೋಧೈಕದೇಶೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನೋಪಯೋಗೀ ಕಥಿತಃ| ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯಾಣಾನ್ತು ಯಥೋಪದೇಶಮೇವ ಪ್ರಯೋಗೇ ನ್ಯಾಯ್ಯತರಃ| ತದ್ವಿರೋಧಃ ಪುನರತಿಪ್ರಸಙ್ಗಭಯಾನ್ನೋಕ್ತಃ| ನ ಚ ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಮೇಕಾನ್ತಭದ್ರಕಮ್||೧೬||

ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾನ್ನಪಾನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ವಿರೋಧೈಕದೇಶಃ ಕಥಿತಃ| ಯೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನೋಪಯುಜ್ಯತೇ| ಅನ್ಯತ್ಸ್ವಯಮೂಹ್ಯಮ್| ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿದ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ವಿರೋಧೋಽತಿಪ್ರಸಙ್ಗಭಯೋನ್ನೋಕ್ತಃ| ನನು ಚಾಜ್ಞಾತವಿರೋಧಾವಿರೋಧಾನಾಂ ಕಥಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಯೋಗ ಇತ್ಯಾಹ- ಯಥೋಪದೇಶಮೇವ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ್ಯಾಯ್ಯತರಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಯತ್ರ ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಯೋಗಕಲ್ಪನಾ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಗಮನೇನ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ್ಯಾಯ್ಯತರ ಇತಿ| ನ ಚ ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಂ ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯವಿರೋಧವಿಜ್ಞಾನಮೇಕಾನ್ತಭದ್ರಕಂ ನ ಭದ್ರಕಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತಸ್ತೇಷಾಂ ವಿರೋಧೇ ಜ್ಞಾತೇ ಸಂಯೋಗಕಲ್ಪನಾಯಾಂ ಸ್ವಲ್ಪಮತಿರ್ಭಿಷಕ್ ಕದಾಚಿನ್ಮುಹ್ಯತಿ ಯತೋಽವಶ್ಯಂ ಕೇನಚಿದಂಶೇನ ಕಶ್ಚಿತ್ ಕೇನಚಿದ್ವಿರುಧ್ಯತೇ ಅತಃ| ಏತಚ್ಚ ಬುಧ್ಯಮಾನೋ ಭಿಷಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ವಯಿನಮಪ್ಯೂಹಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ| ಯತ್ರ ತು ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಬಹು ಪ್ರವಿಶತಿ ತಥಾವಿಧ ಊಹಃ ಕಾರ್ಯ ಏವ| ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೋಪದೇಶಮೇವ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ್ಯಾಯ್ಯತರಃ| ಊಹೋ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಗಮನೇನ ಕಾರ್ಯಃ|| ೧೬||

Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17

ಅಪಿ ಚ- ಉತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ದೋಷಾನ್ನ ಹರೇತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ತತ್ಸಮಾಸತಃ| ವಿರುದ್ಧಂ ತದ್ಧಿ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರತ್ಯನೀಕತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್||೧೭||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಸಮಾಸತಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ ವಿರುದ್ಧಂ ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ| ದೋಷಾನುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾತ್ಸಞ್ಚಲಯ್ಯ ಯತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ನಹರೇತ್ ತತ್ರೈವ ನಾಶನೇ ಬಹಿರ್ವಾ ನಿರ್ಹರ್ತುಮಶಕ್ತಂ ತದ್ವಿರುದ್ಧಮ್| ತದ್ಧಿ ದ್ರವ್ಯಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರತ್ಯನೀಕತಯಾ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತಮ್|| ೧೭||

Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18

ಬಲಿನಾಂ ಮಿಥೋಗುಣಾನಾಂ ವಿಷಮತಯಾ ಸಮತಯಾಽಪ್ಯುಭಯಥಾಪಿ| ಸಂಸ್ಕಾರಾದಿವಶೇನ ಚ ಭವತಿ ನಿಸರ್ಗಾದಪಿ ವಿರೋಧಃ||೧೮||

ತಥಾ ಸರ್ವಶ್ಚ ವಿರೋಧ ಏವಮೇವಂ ಭವತಿ| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ- ಸಂಯೋಗಿದ್ರವ್ಯಗುಣಾನಾಂ ಬಲಿನಾಮುಭಯತ್ರಾಪಿ ಬಲವತಾಂ ಮಿಥಃ ಪರಸ್ಪರಂ ವಿಷಮತ್ವೇನಾಸಾದೃಶತ್ವೇನ ವಿರೋಧಃ| ತಥಾನ್ಯತ್ರ ಬಲಿನಾಂ ಸದೃಶಾನಾಮಪಿ ವಿರೋಧಃ| ಕೇನಚಿದ್ ಗುಣೇನ ಬಲಿನಾ ಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಕೇನಚಿದಸಾದೃಶ್ಯಾಚ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರಾದಿವಶೇನ ಚಾನ್ಯೋಽಪಿ ವಿರೋಧೋ ಭವತಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಸಂಯೋಗದೇಶಕಾಲಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅನ್ಯಶ್ಚ ನಿಸರ್ಗಾತ್ಸ್ವಭಾವೇನೈವ ವಿರೋಧಃ|

Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19

ಕ್ಷೀರಂ ಕುಲತ್ಥೈಃ ಪನಸೇನ ಮತ್ಸ್ಯೈಃ ತಪ್ತಂ ದಧಿಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೇ ಸಮಾಂಶೇ| ವಾರ್ಯೂಷರೇ ರಾತ್ರಿಷು ಸಕ್ತಾವಶ್ಚ ತೋಯಾನ್ತರಾಸ್ತೇ ಯವಕಾಸ್ತಥಾ ಚ||೧೯||

ಏತೇಷಾಮೇವ ಕ್ರಮೇಣೋದಾಹರಣಮಾಹ| ಕ್ಷೀರಂ ಬಲಿನಾ ಮಧುರವಿಪಾಕಿತ್ವೇನ ಯುಕ್ತಂ ಶೀತವೀರ್ಯತ್ವೇನ ಚ ಕುಲತ್ಥೈರಮ್ಲವಿಪಾಕೈರುಷ್ಣವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಮಿತ್ಯಸದೃಶಗುಣೇನೋದಾಹರಣಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುರರಸವಿಪಾಕಂ ಶೀತವೀರ್ಯಞ್ಚ ತದ್ವಿಧೇನೈವ ಪನಸೇನ ವಿರುದ್ಧಮಿತಿ ಸದೃಶಗುಣೇನೋದಾಹರಣಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುರರಸವಿಪಾಕಂ ಚ ಮತ್ಸ್ಯೈರ್ಮಧುರರಸವಿಪಾಕೈರುಷ್ಣವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ವಿರುದ್ಧಮಿತ್ಯೇಕದೇಶಸಾದೃಶ್ಯೇನೈಕದೇಶಾಸಾದೃಶ್ಯೇನ ಚೋದಾಹರಣಮ್| ತಪ್ತಂ ದಧಿ ವಿರುದ್ಧಮಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರೋದಾಹರಣಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೇ ಸಮಭಾಗೇ ವಿರುದ್ಧೇ ಇತಿ ಮಾತ್ರೋದಾಹರಣಮ್| ಊಷರೇ ಸ್ಥಿತಂ ವಾರಿ ವಿರುದ್ಧಮಿತಿ ದೇಶೋದಾಹರಣಮ್| ರಾತ್ರೌ ಸಕ್ತವೋ ವಿರುದ್ಧಾ ಇತಿ ಕಾಲೋದಾಹರಣಮ್| ತೇ ಚ ಸಕ್ತೋವಸ್ತೋಯಾನ್ತರಿತಾ ಇತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷೋದಾಹರಣಮ್| ಯವಕಾಸ್ತು ಕೇವಲಾ ವಿರುದ್ಧಾ ಇತಿ ಸ್ವಭಾವೋದಾಹರಣಮ್|| ೧೯||

Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20

ಕುಶಾಗ್ರೀಯಧಿಯಾಮೇತದುದಾಹರಣಮಾತ್ರಕಮ್| ಉಪನೀತಮಲಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಸರ್ವತ್ರ ಕ್ರಮತೇ ಯತಃ||೨೦||

ಕುಶಾಗ್ರೀಯಧಿಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಬುದ್ಧೀನಾಮೇತದನನ್ತರೋಕ್ತಮುದಾಹರಣಮಾತ್ರಮುಪನೀತಮ್| ಯತೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ತೀಕ್ಷ್ಣಬುದ್ಧಿಃ ಸರ್ವತ್ರ ಕ್ರಮತೇ, ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯೈವ ಸರ್ವಮವಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೦||

Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21

ವಿಸ್ಫೋಟಶೋಫಮದವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಯಕ್ಷ್ಮತೇಜೋಬಲಸ್ಮೃತಿಮತೀನ್ದ್ರಿಯಚಿತ್ತನಾಶಾನ್| ಕುರ್ಯಾದ್ ವಿರುದ್ಧಮಶನಂ ಜ್ವರಮಸ್ರಪಿತ್ತಮಷ್ಟೌ ಗದಾಂಶ್ಚ ಮಹತೋ ವಿಷವಚ್ಚ ಮೃತ್ಯುಮ್||೨೧||

ವಿರುದ್ಧಮಶನಂ ವಿಸ್ಫೋಟಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮತಿರ್ಬುದ್ಧಿರ್ವಿಕಲ್ಪಯೋಗ್ಯಾ| ಚಿತ್ತಂ ಚೇತನಾ| ಮಹತಶ್ಚಾಷ್ಟೌ ಗದಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥಾಯೋಗಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿರುದ್ಧಂ ಶೂಲವಿಷೂಚಿಕಾದೀಂಸ್ತಾತ್ಕಾಲಿಕಾನ್ ಕರೋತಿ| ಅನ್ಯದಭ್ಯಾಸಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಕ್ಷ್ಮಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸದ್ಯ ಏವ ವಿಷವನ್ಮೃತ್ಯುಂ ಕರೋತೀತಿ ಭಿಷಜಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯಶ್ಮರೀಕುಷ್ಟಮೇಹೋದರಭಗನ್ದರಾಃ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀತ್ಯಷ್ಟೌ ಮಹಾರೋಗಃ ಸುದುಸ್ತರಾಃ|

Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22

ತೇಷ್ವಾಶು ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಶುದ್ಧಿಂ ಶಮಂ ವಾ ತದ್ವಿರೋಧಿಭಿಃ| ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತೈರೇವ ವಾ ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕೃತಿಮ್||೨೨||

ತೇಷು ಚ ವಿರುದ್ಧಾಶನಜೇಷು ವಿಸ್ಫೋಟಾದಿಷು ರೋಗೇಷು ಸಂಶುದ್ಧಿಂ, ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ತಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ರೋಗಕಾರಣಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧಾಶನಸ್ಯ ಸರ್ವೇರ್ಗುಣೈಃ ವಿಪರೀತಾನಿ ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೈರ್ವಿಸ್ಫೋಟಾದೀನಾಂ ಶಮಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ದೇಶವಿಶೇಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಭವಿಷದ್ವಿರುದ್ಧಾಶನಶಙ್ಕಾಯಾಂ ತೈರೇವ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಿರುದ್ಧಾಶನಗುಣವಿಪರೀತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಶರೀರಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕೃತಿಂ ಸಂಸ್ಕಾರಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥಾವಿರುದ್ಧಮಪ್ಯನ್ನಂ ಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಗುಣೈಃ ಸಂಸ್ಕಾರಾದ್ದೇಹೇ ದುರ್ಬಲಂ ಸನ್ನ ರೋಗಾಯ ಭವತೀತಿ| ಏತಚ್ಚಸ್ಮದ್ಗುರವೋ ಯಥಾಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಶಬ್ದಾರ್ಥಪರತನ್ತ್ರಾಸ್ತೈವೇರೇತಿ ಚ ತದ್ವಿರುದ್ಧಾನಿ ಪರಾಮೃಶನ್ತೋ ವಮನಾದಿವತ್ ಪೂರ್ವಂ ದೇಹಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕೃತೇರಪಿವೈದ್ಯವಿಧೇಯತಾಮಭಿಮನ್ಯಮಾನಾಶ್ಚರಕಸ್ಯ ಬೋದ್ಧಾರೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಭಿಮನ್ಯನ್ತೇ| ಭಟ್ಟಾರಕೇಣ ತು `ತಥಾವಿಧೈರ್ವಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪೂರ್ವಮಭಿಸಂಸ್ಕಾರಃ ಶರೀರಸ್ಯ' ಇತ್ಯಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧ್ಯುತ್ಪತ್ತ್ಯನೈಕಾನ್ತಿಕಪ್ರದರ್ಶನಪರತ್ವಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ತಥಾವಿಧೈರಿತಿ ಚ ವಿರುದ್ಧಸಮಾನಿ ಪರಾಮೃಶ್ಯ ವಿರುದ್ಧೈರೇವ ಪೂರ್ವಸಂಸ್ಕಾರೋ ವ್ಯಾಧ್ಯನುತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರಿತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಹಾರಪ್ರಾಯತಯಾ ದ್ವಿತೀಯೋಽಪಿ ಪಕ್ಷೋ ಯ ಉದ್ಭಾಸಿತಃ ಸೋಽಸ್ಮಾಭಿರುಪೇಕ್ಷಿತ ಏವ|| ೨೨||

Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23

ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ನಿಗ್ಧದೀಪ್ತಾಗ್ನಿವಯಸ್ಥಬಲಶಾಲಿನಾಮ್| ವಿರೋಧ್ಯಪಿ ನ ಪೀಡಾಯೈ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಲ್ಪಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೨೩||

ವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವೇನೈವ ಗತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಪ್ತಗ್ನ್ಯಾದಿನಾಂ ವಿರುದ್ಧಮಪಿ ಭೋಜನಂ ಪೀದಾಯೈ ನ ಭವತಿ| ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲೋಪಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಯಾಮೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಚ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಯೋ ಯೇ ತೇಷಾಮ್| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ವ್ಯಾಯಾಮೀತಿ ಪಾಠಃ| ತೇಷಾಂ ವ್ಯಾಯಾಮವತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ, ದೀಪ್ತಗ್ನೇಶ್ಚ ವಯಸ್ಥಸ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯಗ್ರವಯಸಃ ಬಲಶಾಲಿನೋ ಬಲೇನ ಯಃ ಶ್ಲಾಘತೇ ಅತಿಬಲಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ವಿರುದ್ಧಮಪನ್ನಂ ದೇಶಾಭ್ಯಾಸಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಾತ್ಮೀಬೂತಂ ಶರೀರೇ ಸುಖರಂಪೀಡಾಯೈ ನ ಭವತಿ| ಅಲ್ಪಂ ಚ ಭೋಜನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಪೀಡಾಯೈನ ಭವತಿ|| ೨೩||

Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24

ದೋಷಾದಿವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಹರತೇ ರೋಗಿಣಾಂ ರುಜಮ್| ಏಕಧ್ಯಂ ದಧಿದುಗ್ಧಾದಿಯೋಜನಾ ನ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ಯೋಗಾದಿಭೇದಾದ್ಯದ್ಯದ್ವಾ ಪಥ್ಯಾನಾಮಪ್ಯಪಥ್ಯತಾ| ತದ್ಭೇದಾನ್ತರತಸ್ತದ್ವದ್ವಿರೋಧೋಽಪಿ ನಿವರ್ತ್ತತೇ||೨೪||

ನನು ಚ ಪ್ರಾಯೇಣ ಹಿ ರೋಗೇ ಕ್ವಚಿದ್ವಿರುದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಯಥೇಚ್ಛೋಪಯೋಗಾದ್ರೋಗನಿವೃತ್ತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ ತತ್ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ| ದೋಷಾದೀನಾಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಬಲಕಾಲಾದೀನಾಂ ಅಂಶಸ್ವರೂಪವಿಪರೀತತ್ವೇನ ರೋಗಿಣೋ ರುಜಂ ಹರತಿ| ಏಕಧ್ಯಂ ಸಹಭಾವೇನ ದಧಿದುಗ್ಧಾದೀನಾಂ ಯೋಜನಾ ನ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಕದಾಚಿದ್ವಿರುದ್ಧಸ್ಯ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಸಮುದಾಯಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಾ ರೋಗದೋಷಗತಿರಂಶಾಂಶಿಕಯಾ ಭವತಿ| ತತ್ರ ರುಜಾಹರತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಮ್| ವಿರುದ್ಧಮಪ್ಯವಿರುದ್ಧಮ್| ಅಥವಾ ಯದ್ವತ್ ಪಥ್ಯಾನಾಮಪಿ ಭಾವಾನಾಂ ಸಂಯೋಗಾದಿಭೇದೇನಾಪಥ್ಯತಾ ದೃಶ್ಯತೇ ತದ್ವತ್ತಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಾದಿನಾ ವಿರುದ್ಧಸ್ಯ ಭೇದಾನ್ತರೇಣಾಧಿಕಸಂಯೋಗಾದಿಕೃತೇನ ವಿರೋಧನಾಶಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಾದ್ಯಥಾ ಪಥ್ಯಾನಾಮಪ್ಯಪಥ್ಯತಾ ದೃಷ್ಟಾ ತದ್ವದ್ವಿರುದ್ಧಾನಾಮಪ್ಯನ್ಯಸಂಯೋಗಾದ್ವಿರೋಧೋಽಪಿ ನಿರ್ವತತೇ ನ ಭವತೀತಿ| ತಥಾ ಹಿತಮಪ್ಯಪಥ್ಯಂ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಂ ಚ ದೇಹೇಽಭ್ಯಾಸಾದಿವಶಾತ್ತತ್ಕಾಲ ಏವ ಉಚಿತಂ ತದಹಿತಫಲತ್ವಾತ್ತ್ಯಜೇತ್|| ೨೪||

Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25

ಪಾದಾಂಶೇನ ತ್ಯಜೇತ್ಸಾತ್ಮ್ಯಮಹಿತಂ ಹಿತಮಾಚರೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ||೨೫||

ಹಿತಂ ಚಾಸಾತ್ಮೀಭೂತಮಪ್ಯಾಚರೇತ್| ತಚ್ಚಾಹಿತಂ ಸಹಸಾ ತ್ಯಕ್ತಂ ಹಿತಂ ಚ ಸೇವಿತಂ ರೋಗಾಯ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಅತ ಉಚ್ಯತೇ-ಪಾದಾಂಶೇನೇತಿ| ಪಾದೇನ ಚತುರ್ಥಭಾಗೇನಾಪಥ್ಯಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಅಂಶೇನೈವ ಭಜೇತ್| ಅಂಶೋ ಭಾಗಃ| ಸ ಚ ಪ್ರಕರಣಾತ್ ಪಾದಸ್ಯೈವ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ತೇನ ಪಾದೇನ ವಾ ಪಾದಪಾದೇನ ವಾ ತ್ಯಜೇದಪಥ್ಯಂ ತೇನೈವ ಚ ಪಥ್ಯಂ ಭಜೇತ್| ಕೇನ ಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯಾಹ-ಏಕಾನ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಅಪಥ್ಯಾದುಚಿತಾದೇಕಂ ಪಾದಂ ಚತುರ್ಭಾಗಂ ರೋಗೀ, ಬಲಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪಾದಪಾದಂ ವಾ ಪ್ರಥಮದಿವಸೇ ತ್ಯಜೇತ್| ಸ ಚತುರ್ಭಾಗಃ ಪಥ್ಯಾದನುಚಿತಾತ್ ಸೇವ್ಯಃ, ತತೋ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಸರ್ವಮೇವಾಪಥ್ಯಂ ತತಸ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಅಪಥ್ಯಸ್ಯ ತ್ರಯ ಏವ ಭಾಗಾಃ ಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕೋ ಭಾಗ ಇತ್ಯೇಕದಿವಸಾನ್ತರಿತಂ ಚತುರ್ಥಾದಿಷು ದಿವಸೇಷ್ವೇವಮೇವ ವಾ| ಉಪಯುಜ್ಯಮಾನಚತುರ್ಥಭಾಗಸಾತ್ಮೀಭಾವಾತ್| ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಮ್| ಕಿಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ? ಚತುರ್ಥೇ ಭಾಗೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಸಾತ್ಮೀಭೂತೇ ಅಪಥ್ಯಾದುಚಿತಾತ್ ದ್ವಿತೀಯೋ ಭಾಗಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯಃ| ತೇನಾರ್ದ್ಧಮಪಥ್ಯಸ್ಯಾರ್ದ್ಧಂ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ ಭವತಿ| ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಚತುರ್ಭಾಗ ಏವ ಯೋಜ್ಯಃ| ಏವಂ ತೃತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಚತುರ್ಥೇ ಪುನರರ್ದ್ಧಮಾತ್ರಮೇವಂ ದ್ವಿದಿನಾನ್ತರಿತಮ್| ಏವಂ ಪಞ್ಚಮಾದಿದಿವಸೇಷ್ವಪಿ| ಆ ಅರ್ದ್ಧಸಾತ್ಮೀಭಾವಾತ್| ತತಸ್ತ್ರ್ಯನ್ತರಿತಮ್| ಸಾತ್ಮೀಭೂತೇಽರ್ದ್ಧೇ ತೃತೀಯೋ ಭಾಗೇಽಪಥ್ಯಾತ್ತ್ಯಾಜ್ಯಃ, ಪಥ್ಯಾಚ್ಚ ಸೇವ್ಯಃ| ತಸ್ಮಿನ್ದಿನೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಃ, ಅಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕೋ ಭಾಗಃ| ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಸಾತ್ಮೀಭೂತಂ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಯೋರರ್ದ್ಧಮರ್ದ್ಧಮ್| ಏವಂ ತೃತೀಯೇ ಚತುರ್ಥೇ ಚ| ಪಞ್ಚಮೇ ಪುನಶ್ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗೋಽಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪಥ್ಯಸ್ಯೇತಿ ತ್ರ್ಯನ್ತರಿತಮ್| ಏವಂ ಷಷ್ಠಾದಿಷು ದಿವಸೇಷ್ವಾ ಭಾಗತ್ರಯಸಾತ್ಮೀಭಾವಾತ್| ತತಃ ಸರ್ವಮೇವ ಪಥ್ಯಮ್| ಏವಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿದಿನಾನಿ ಕ್ರಮೇಣಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಾಂತ್ಮ್ಯೇನಾನ್ತರಯಿತವ್ಯಮ್| (೧) ಅನ್ಯೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ-ಪ್ರಥಮೇ ದಿವಸೇ ಭಾಗಃ ಪಥ್ಯಾತ್ಸೇವ್ಯಃ| ಶೇಷಮಪಥ್ಯಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ಸರ್ವಮಪಥ್ಯಮ್| ತೃತೀಯೇ ಪುನರೇಕೋ ಭಾಗಃ| ಏವಂ ಭಾಗ ಏಕಾನ್ತರಿತಃ| ಚತುರ್ಥೇ ದ್ವೌ| ಪಞ್ಚಮೇ ಏಕಃ| ಷಷ್ಠೇ ಚ ಸಪ್ತಮೇ ಪುನರ್ದ್ವೌ ದ್ವಾವಿತಿ ದ್ವ್ಯನ್ತರೇಣ| ಅಷ್ಟಮೇ ತ್ರಯಃ, ನವಮೇ ದ್ವೌ| ದಶಮೇ ತದ್ವದೇಕಾದಶೇ ಚ, ದ್ವಾದಶೇ ಪುನಸ್ತ್ರಯ ಇತಿ ತ್ರ್ಯನ್ತರಿತಃ| ತತಸ್ತ್ರಯೋದಶಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸರ್ವಂ ಪಥ್ಯಮೇವೇತಿ| (೨) ಅನ್ಯೇ ಪುನರನ್ಯಥಾ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಯಥಾ-ಅನೇನೈವೈಕಾದಿನಾ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾನ್ತರಯಿತವ್ಯಮ್| ತತ್ರ ವಿಚಾರಣಾದಪಥ್ಯಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಪಥ್ಯಭೋಜನೇಚ್ಛುರೇಕದಿವಸಮಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗತ್ರಯಂ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಚೈಕೋ ಭಾಗಃ| ದ್ವಿತೀಯೇ ಸರ್ವಮೇವಾಪಥ್ಯಮಿತ್ಯೇಕಾನ್ತರಿತಮ್| ತೃತೀಯೇ ದ್ವೌ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ದ್ವಾವಪ್ಯಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ಚತುರ್ಥೇಽಪಿ| ಪಞ್ಚಮೇ ಪುನರಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗತ್ರಯಂ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ ಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಮ್| ತತಃ ಷಷ್ಠೇ ದಿವಸೇ ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಏಕಮಪಥ್ಯಸ್ಯ| ಏವಂ ಸಪ್ತಮೇಽಷ್ಟಮೇ ಚ| ನವಮೇ ಪುನರ್ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಭಾಗೌ ದಶಮೇ ಚತುರ್ಥೋಽಪಿ ಪಥ್ಯಸ್ಯ| ತದ್ವದೇಕಾದಶೇ ದ್ವಾದಶೇ, ತ್ರಯೋದಶೇ| ಚತುರ್ದಶೇ ಪುನಸ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾಃ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗೋಽಪಥ್ಯಸ್ಯ| ಅತಃ ಪಞ್ಚದಶಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸರ್ವಂ ಪಥ್ಯಮೇವ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅನಯೋರೇವ ಚ ಪಕ್ಷಯೋರ್ಯುಜ್ಯಮಾನತ್ವಮೇವ ಮನ್ಯಾಮಹೇ| ತಥಾ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃದ್ಭಿರೇವ ಋತುಸನ್ಧೌ ಚತುರ್ದ್ದಶದಿನಮಾನಾ ಕ್ರಮಸಮಾಪ್ತಿರಿಷ್ಟಾ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರನ್ಯಥಾ ವರ್ಣಯನ್ತಿ-ಪ್ರಥಮೇ ದಿವಸೇಽಪಥ್ಯಸ್ಯ ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ ಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ಸರ್ವಮೇವಾಪಥ್ಯಮ್| ತೃತೀಯೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ದ್ವಾವಪಥ್ಯಸ್ಯ ಚ ದ್ವೌ| ಚತುರ್ಥೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕೋ ಭಾಗಃ, ಅಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಃ| ಪಞ್ಚಮೇಽಪ್ಯೇವಮೇವ| ಷಷ್ಠೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ತ್ರೀನ್ ಭಾಗಾನಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕಮ್| ಸಪ್ತಮೇ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಯೋರೇವಮಷ್ಟಮೇ ನವಮೇ ಚ| ದಶಮಾದಾರಭ್ಯ ಸರ್ವಮೇವ ಪಥ್ಯಮ್|| ೨೫||

Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26

ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಸಾನ್ತ್ಯಕ್ತಾ ದೋಷಾಃ ಸಂವರ್ಧಿತಾ ಗುಣಾಃ| ಪ್ರಭವನ್ತಿ ನ ಪೀಡಾಯೈ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಾತ್ಮತಾಮ್||೨೬||

ಇತ್ಯನೇನ ಕ್ರಮೇಣಾಪಥ್ಯದೋಷಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಾಃ ಪೀಡಾಯೈ ನ ಭವನ್ತಿ| ಪಥ್ಯಗುಣಾಶ್ಚ ಸಂವರ್ದ್ಧಿತಾಃ ಸ್ಥಿರಾತ್ಮತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ|| ೨೬||

Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27

ತ್ರಿತಯಂ ಚೈತದುಪಸ್ತಮ್ಭನಮಾಹಾರಃ ಸ್ವಪ್ನೋಽಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚ| ಏಭಿರ್ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತೈರುಪಾತಬ್ಧಮುಪಸ್ತಮ್ಭೈಃ ಶರೀರಂ ಬಲವರ್ಣೋಪಚಯೋಚಿತಮನುವರ್ತತೇ ಯಾವದಾಯುಃ ಸಂಸ್ಕಾರಃ| ತತ್ರಾಽಽಹಾರ ಉಕ್ತೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ||೨೭||

ಏತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗ ಏವೇದಮುಚ್ಯತೇ| ಏತತ್ತ್ರಯಮುಪಸ್ತಮ್ಭೋ ಧಾರಕಂ ಶರೀರಸ್ಯ| ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ-ಆಹಾರಃ, ಸ್ವಪ್ನಃ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚ| ಏಭಿರುಪಸ್ತಬ್ಧಂ ದೇಹಂ ಶರೀರಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಅನ್ಯೂನಾಧಿಕತಾಽಭಿಧಾನಯಾ ಯುಕ್ತೈಃ| ಪ್ರಕರ್ಷಯುಕ್ತೈರ್ಬಲಾದಿಭಿಃ ಸಮೃದ್ಧಮಾಪೂರ್ವಕರ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಪರಿಕ್ಷಯಾದಾಯುರನುವರ್ತ್ತತೇ| ತತ್ರಾಹಾರಃ ಪೂರ್ವೇಷ್ವಧ್ಯಾಯೇಷೂಕ್ತಃ| ಉತ್ತರೇ ಚಾಧ್ಯಾಯೇ ಜ್ವರಾದಿಷು ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೨೭||

Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28

ಲೋಕಾದಿಸರ್ಗಪ್ರಭವಾ ತಮೋಮೂಲಾ ತಮೋಮಯೀ| ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ತಮಸೋ ರಾತ್ರೌ ನಿದ್ರಾ ಪ್ರಾಯೇಣ ಜಾಯತೇ||೨೮||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸ್ವಪ್ನ ಉಚ್ಯತೇ| ಲೋಕಾನಾಮಾದಿಸರ್ಗೇ ಜಗದುತ್ಪಾತ್ತಿಕಾಲೇ ಪ್ರಭವೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥಾವಿಧಾ| ತಮಃ ಕಾರಣಾನ್ಮೂಲಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಮೋಮೂಲಾ| ತಮೋಮಯೀ ತಮಸ ಏವ ವಿಕಾರಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸರ್ವಥಾ ತಮಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಕಾರಣಮಿತಿ| ಅತ ಏವ ಸಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಾಯೇಣೋತ್ಪದ್ಯತೇ| ತಮಸೋ ನಾಮ ಮಹಾಗುಣಸ್ಯ ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ನಿದ್ರಾ ರಾತ್ರೌ ಭವತಿ ದಿವಾ ವಾ| ಕೇವಲಮನಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಜನ್ತೂನಾವಿಶತಿ|| ೨೮||

Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶ್ರಮಾದುಪರತೇಷು ಚ| ಇನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಸ್ವಕರ್ಮಭ್ಯೋ ನಿದ್ರಾ ವಿಶತಿ ದೇಹಿನಮ್||೨೯||

ಕಯೇತ್ಯಾಹ-ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಆಹಾರರಸವಶಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ರೋತಸ್ವಾವೃತೇಷು ನಿರುದ್ಧೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಚ ಸ್ವಸ್ವವಿಷಯಗ್ರಹಣಕಾರಣಾಚ್ಛ್ರಮಾದುಪರತೇಷು ನಿವೃತ್ತೇಷು ದೇಹಿನಂ ನಿದ್ರಾ ಆವಿಶತಿ|| ೨೯||

Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವ್ಯುಪರತೌ ಮನೋಽನುಪರತಂ ಯದಾ| ವಿಷಯೇಭ್ಯಸ್ತದಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ನಾನಾರೂಪಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ||೩೦||

ಆವಿಷ್ಟಾಯಾಂ ಚ ನಿದ್ರಾಯಾಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಚ ವಿಷಯೇಭ್ಯೋ ನಿವೃತ್ತೇಷು ಮನೋ ಯದಾ ಸ್ವಕರ್ಮಣೋ ನ ನಿವೃತ್ತಂ, ತದಾ ನಾನಾರೂಪಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ ದೇಹೀ| ಯದಾ ತು ಕಾರಣವಶೇನ ಮನೋಽಪಿ ಸ್ವಕರ್ಮಣೋ ನಿವೃತ್ತಂ ಭವತಿ, ಸಾ ಸುಷುಪ್ತಾವಸ್ಥಾ| ತಸ್ಯಾಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಪಶ್ಯತಿ|| ೩೦||

Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31

ನಿದ್ರಾಯತ್ತಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಪುಷ್ಟಿಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಬಲಾಬಲಮ್| ವೃಷತಾಂ ಕ್ಲೀಬತಾ ಜ್ಞಾನಮಜ್ಞಾನಂ ಜೀವಿತಂ ನ ಚ||೩೧||

ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ನಿದ್ರಾಯಾಃ ಸುಖಾದಿಕಮಾಯತ್ತಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸಮ್ಯಕ್ ಸೇವಿತಾ ಸುಖಪುಷ್ಟಿಬಲವೃಷತ್ವಜ್ಞಾನಜೀವಿತೈರ್ಯೋಜಯತಿ ನರಮ್| ಅಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ತು ದುಃಖಕಾರ್ಶ್ಯಾಬಲತ್ವಕ್ಲೀಬತಾಜ್ಞಾನೈಃ ಯೋಜಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವೃಷತಂ ಸ್ತ್ರೀಗಮನಶಕ್ತಿಃ| ಜ್ಞಾನಂ ವೃದ್ಧಿಃ|| ೩೧||

Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32

ಅಕಾಲೇಽತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ನ ಚ ನಿದ್ರಾ ನಿವೇಷಿತಾ| ಸುಖಾಯುಷೀ ಪರಾತ್ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾಲರಾತ್ರಿರಿವಾಪರಾ||೩೨||

ಏತದೇವೋಚ್ಯತೇ-ಸಾ ನಿದ್ರಾ ಅಕಾಲೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇ ತದುಪಯೋಗಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೇ ಕಾಲೇ ಅಪಿ ಸ್ವಲ್ಪೋಪಸೇವಿತಾ, ತಥಾ ಕಾಲೇಽಪ್ಯತ್ಯನ್ತಸೇವಿತಾ, ಸರ್ವದಾ ವಾ, ನೈವ ವಾ ಸೇವಿತಾ ಆಯುರ್ಜೀವಿತಂ ಪರಾಕರೋತಿ ನಾಶಯತಿ| ಜೀವಿತೇಽಪಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸುಖಂ ಪರಾಕರೋತಿ| ಯಥಾ ಪರಾ ದ್ವಿತೀಯೇವ ಕಾಲರಾತ್ರಿಃ ಮರಣನಿಶಾ ಸುಖಸ್ಯಾಯುಷಶ್ಚ ನಾಶನಾತ್ಸಾದೃಶ್ಯಮ್|| ೩೨||

Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33

ಸೈವ ಯುಕ್ತಾ ಪುನರ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ನಿದ್ರಾದೇಹಂ ಸುಖಾಯುಷಾ| ಯೋಗಾಭಿಯೋಗಿನೋ ಬುದ್ಧಿರ್ನಿರ್ಮಲಾಽತಮಸಾ ಯಥಾ||೩೩||

ಸೈವ ನಿದ್ರಾ ಯುಕ್ತಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ದೇಹಂ ಸುಖೇನಾಯುಷಾ ಚ ಯೋಜಯತಿ| ಯಥಾ ಯೋಗೇ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇಽಭಿಯೋಗಿನಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ನಿರ್ಮಲಾ ಬುದ್ಧಿರತಮಸಾ ಶುದ್ಧಸ್ವಭಾವೇನ ಸತ್ತ್ವರೂಪೇಣ ಯೋಜಯತಿ| ಅಥವಾ ತಮಸಾ ಕಾರಣೇನ ನಿರ್ಮಲಾ ಸುಖಾಯುಷಾ ಯೋಜಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೩||

Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34

ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ| ಅರೂಕ್ಷಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತ್ವಾಸೀನಪ್ರಚಲಾಯಿತಮ್||೩೪||

ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ನಿದ್ರಾಯಾಃ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯೋಗ ಉಕ್ತಃ, ತಂ ಚ ಕಾಲಂ ದರ್ಶಯತಿ-ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಣಂ ನಿದ್ರಾಯಾ ಅಸೇವಾ ರೂಕ್ಷಂ ದೇಹೇ ರೂಕ್ಷಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಏವಂ ದಿವಾ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ಆಸೀನಪ್ರಚಲಾಯಿತಂ ನ ರೂಕ್ಷಂ ನ ಚಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿ| ಆಸೀನಪ್ರಚಲಾಯಿತಂ ದಿವಾಽಪ್ಯುಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಾ ನಿದ್ರಾ, ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಮಾಲಿನ್ಯೇನ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರಾವಕಃ|| ೩೪||

Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35

ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ವಾಯುಚಯಾದಾನರೌಕ್ಷ್ಯರಾತ್ರ್ಯಲ್ಪಭಾವತಃ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ಹಿತೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಫಪಿತ್ತಕರೋ ಹಿ ಸಃ||೩೫||

ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತು ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವಿಹಿತಮ್| ಯತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಾಯೋಶ್ಚಯೋ ಭವತಿ| ಆದಾನಂ ಚ ಪರಿಪುಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯತೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ರಾತ್ರ್ಯಶ್ಚ ನಿದ್ರಾಸಮಾಪ್ತ್ಯಯೋಗ್ಯಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಾ ಭವನ್ತಿ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಶ್ಚ ಸನ್ತರ್ಪಕಃ| ಗ್ರೀಷ್ಮಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಃ|| ೩೫||

Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36

ಮುಕ್ತಾಽತಿಭಾಷ್ಯಯಾನಾಧ್ವಮದ್ಯಸ್ತ್ರೀಭಾರಕರ್ಮಭಿಃ| ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತಾನ್ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತಿಸಾರಿಣಃ| ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕ್ಷೀಣಕ್ಷತತೃಟ್ಚ್ಛೂಲಪೀಡಿತಾನ್| ಅಜೀರ್ಣ್ಯಭಿಹತೋನ್ಮತ್ತಾನ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋಚಿತಾನಪಿ| ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ತಥಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಪುಷ್ಯತಿ||೩೬||

ಏಷಾಂ ಹ್ಯತಿಭಾಷ್ಯಕ್ಲಾನ್ತಾದೀನಾಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೇನ ಧಾತೂನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ದೇಹಧಾರಕಾಣಾಂ ಸಾಮ್ಯಮನ್ಯೂನಾಧಿಕತಾ ಭವತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಪುಷ್ಯತಿ ಉಪಚಿನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೬||

Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37

ಬಹುಮೇದಃ ಕಫಾಃ ಸ್ವಪ್ಯುಃ ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ನಾಹನಿ||೩೭||

ಬಹುಮೇದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶರೀರಾ ಅಪ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾಹಾರಾದಿಶೀಲಿನಶ್ಚ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಪ್ಯಹನಿ ನ ಸ್ವಪ್ಯುಃ|| ೩೭||

Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38

ವಿಷಾರ್ತ್ತಃ ಕಣ್ಠರೋಗೀ ಚ ನೈವ ಜಾತು ನಿಶಾಸ್ವಪಿ||೩೮||

ವಿಷಾರ್ತ್ತಃ ಕಣ್ಠರೋಗೀ ಚ ನಿಶಾಸ್ವಪಿ ನ ಜಾತುಚಿತ್ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್|

Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39

ಹಲೀಮಕಶಿರೋಜಾಡ್ಯಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗುರುಗಾತ್ರತಾಃ| ಜ್ವರಭ್ರಮಮತಿಭ್ರಂಶಸ್ರೋತೋರೋಧಾಗ್ನಿಮನ್ದತಾಃ| ಶೋಫಾರೋಚನಹೃಲ್ಲಾಸಪೀನಸಾರ್ದ್ಧಾವಭೇದಕಾಃ| ಕಣ್ಡೂರುಕ್ಕೋಠಪಿಟಕಾಕಾಸತನ್ದ್ರಾಗಲಾಮಯಾಃ| ವಿಷವೇಗಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಭವೇದಹಿತನಿದ್ರಯಾ||೩೯||

ಅಹಿತನಿದ್ರಾಯಾ ವಿರುದ್ಧನಿದ್ರಾಯಾಃ ಸೇವನೇನ ಹಲೀಮಕಾದೀನಾಮುದ್ಭವಃ| ಇಮೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾಃ| ಶಿರಸೋ ಜಾಡ್ಯಂ ಗುರುತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಪಾಟವಂ ಚ| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ನಿರುತ್ಸಾಹತ್ವಮ್| ವಿಷಾರ್ತಸ್ಯ ನಿದ್ರಯಾ ವಿಷವೇಗಪ್ರವೃತ್ತಿಃ|| ೩೯||

Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40

ಅಪಚ್ಯಮಾನೋ ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವೃಣುತೇ ಕಫಃ| ತತಃ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ರುದ್ಧೇಷು ಜಾಯತೇ ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್| ಗುರುಗಾತ್ರಸ್ಯ ಚಾಲಸ್ಯಮಾಲಸ್ಯಾದತಿನಿದ್ರತಾ||೪೦||

ಅತಿನಿದ್ರಾಯಾಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ| ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಕಫಸ್ಯಾಗ್ನಿಃ ಕಫಂ ಪಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ| ಅತಃ ಸೋಽಚ್ಯಮಾನಃ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವೃಣುತೇ ಸ್ಥಗಯತಿ| ತತಃ ಸ್ರೋತೋರೋಧಾತ್ ಗತ್ರಗೌರವಂ, ಗಾತ್ರಗೌರವಾದಾಲಸ್ಯಮಾಲಸ್ಯಾದತಿನಿದ್ರಾತಾ|| ೪೦||

Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41

ವಿರೇಕಃ ಕಾಯಶಿರಸೋರ್ವಮನಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ಧೂಮಃ ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ವ್ಯಥಾಹರ್ಷಶೋಕಮೈಥುನಭೀಕ್ರುಧಃ| ಚಿನ್ತೋತ್ಕಣ್ಠಾಽಸುಖಾ ಶಯ್ಯಾ ಸತ್ತ್ವೌದಾರ್ಯಂ ತಮೋಜಯಃ| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಂ ಚಾಹಿತಾಂ ನಿದ್ರಾಂ ವಾರಯನ್ತಿ ಪ್ರಸಙ್ಗಿನೀಮ್||೪೧||

ಏತಾಮತಿನಿದ್ರಾಂ ಪ್ರಸಙ್ಗಿನೀಮನುಷಕ್ತಾಂ ಕಾಯವಿರೇಕಾದೀನಿ ನಾಶಯನ್ತಿ| ಅಸುಖಾ ಕಷ್ಟಾ| ಉತ್ಕೃಷ್ಟಸತ್ತ್ವತ್ವಂ ಸತ್ವೌದಾರ್ಯಮ್|| ೪೧||

Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42

ಏತ ಏವ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ನಿದ್ರಾನಾಶಸ್ಯ ಹೇತವಃ| ಕಾಲಶೀಲಕ್ಷಯೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ವೃದ್ಧಿಶ್ಚಾನಿಲಪಿತ್ತಯೋಃ||೪೨||

ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ವಿರೇಕಾದೀನಿ ಸಮ್ಯಙ್ ನಿದ್ರಾಯಾ ಅಪಿ ನಾಶಹೇತವಃ| ಕಾಲಶ್ಚ ನಿದ್ರಾನಾಶಹೇತುಃ ಯೇನ ಪ್ರಭಾತಾದೌ ಸಾ ನ ಭವತಿ| ಶೀಲಮಭ್ಯಾಸಃ ತೇನ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ನಿದ್ರಾನಿವೃತ್ತಿರಭ್ಯಸ್ತಾ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸಾ ಭವತೀತಿ| ತಥಾ ಕ್ಷಯೋ ಧಾತೂನಾಂ ನಿದ್ರಾನಾಶಕಾರಣಮ್| ವ್ಯಾಧಿಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಜ್ವರಾದಿಃ| ವಾತಪಿತ್ತಯೋಶ್ಚ ವೃದ್ಧಿಃ|

Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43

ನಿದ್ರಾನಾಶಾದಙ್ಗಮರ್ದ್ದಶಿರೋಗೌರವಜೃಮ್ಭಿಕಾಃ| ಜಾಡ್ಯಗ್ಲಾನಿಭ್ರಮಾಪಕ್ತಿತನ್ದ್ರಾರೋಗಾಶ್ಚ ವಾತಜಾಃ||೪೩||

ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಸಮ್ಯಙ್ ನಿದ್ರಾಯಾ ನಾಶಾದಙ್ಗಮರ್ದಾದ್ಯುದ್ಭವಃ|| ೪೩||

Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44

ಕಫೋಽಲ್ಪೋ ವಾಯುನೋದ್ಧೂತೋ ಧಮನೀಃ ಸನ್ನಿರುಧ್ಯ ತು| ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಜ್ಞಾಪಹಾಂ ತನ್ದ್ರಾಂ ದಾರುಣಾಂ ಮೋಹಕಾರಿಣೀಮ್| ಉನ್ಮೀಲಿತವಿನಿರ್ಭುಗ್ನೇ ಪರಿವರ್ತಿತತಾರಕೇ| ಭವತಸ್ತತ್ರ ನಯನೇ ಸ್ರುತೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಅರ್ದ್ಧತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ಸಾ ಸಾಧ್ಯಾ ನ ಸಾ ಸಾಧ್ಯಾ ತತಃ ಪರಮ್||೪೪||

ಕಫೋಽಲ್ಪಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೪||

Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45

ಯಥಾಕಾಲಮತೋ ನಿದ್ರಾಂ ರಾತ್ರೌ ಸೇವೇತ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ||೪೫||

ಅತಃ ಕಾರಣಾತ್ ಕಾಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ರಾತ್ರೌ ನಿದ್ರಾಂ ಸೇವೇತ ಯಾದೃಶೀ ಸಾತ್ಮ್ಯಾ|| ೪೫||

Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46

ಅಸಾತ್ಮ್ಯಾಜ್ಜಾಗರಾದರ್ಧಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದಭುಕ್ತವಾನ್||೪೬||

ಅಸಾತ್ಮ್ಯೇ ಜಾಗರಣೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಪ್ರಾತರ್ದಿವಾಽಪ್ಯರ್ದ್ಧಂ ಜಾಗರಣಸ್ಯ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಯಸ್ಯ ರಾತ್ರೌ ಯಾಮದ್ವಯಂ ಜಾಗರಣಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತೇನ ದಿವಾ ಪ್ರಭಾತೇ ಯಾಮ ಏಕಃ ಸ್ವಪ್ತವ್ಯಃ ಅಭುಕ್ತವತಾ|| ೪೬||

Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47

ಶೀಲಯೇನ್ಮನ್ದನಿದ್ರಸ್ತು ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಂ ರಸಾನ್| ಆನೂಪೌದಕಮಾಂಸಾನಾಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಗೌಡಿಕಪೌಷ್ಟಿಕಾನ್| ಶಾಲೀನ್ಮದ್ಯಾನಿ ಮಾಷಾಂಶ್ಚ ಕೀಲಾಟಾನ್ ಮಾಹಿಷಂ ದಧಿ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತ್ತನಸ್ನಾನಮೂರ್ಧ್ವಶ್ರವಣಪೂರಣಮ್| ಚಕ್ಷುಷಸ್ತರ್ಪಣಂ ಲೇಪಃ ಶಿರಸೋ ವದನಸ್ಯ ಚ| ಪ್ರವಾತೇ ಸುರಭೌ ದೇಶೇ ಸುಖಾಂ ಶಯ್ಯಾಂ ಯಥೋಚಿತೇ| ಸಂವಾಹನಂ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಂ ಚಿತ್ತಜ್ಞೈರನುಜೀವಿಭಿಃ| ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ಚ ಜೀವನೀಯೈಃ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಾನ್ತಾಬಾಹುಲತಾಶ್ಲೇಷೋ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾ| ಮನೋಽನುಕೂಲಾ ವಿಷಯಾಃ ಕಾಮಂ ನಿದ್ರಾಸುಖಪ್ರದಾಃ||೪೭||

ಯಸ್ತು ವಿರೇಕಾದಿಕಾರಣೇನ ವಾತಕೋಪೇನ ಮನ್ದನಿದ್ರಃ ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ಶೀಲಯೇತ್| ತಥಾಽಽನೂಪಾನಾಮೌದಕಾದೀನಾಞ್ಚ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ರಸಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಗುಡಸಂಸ್ಕೃತಾನ್ ಪಿಷ್ಟಶಾಲಿಕೃತಾಂಶ್ಚ, ತಥಾ ಶಾಲಿಯೋನೀನಿ ಮದ್ಯಾನಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ? ಮದಕಾರಣಶಕ್ತಿಯುಕ್ತಾನಿ| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಶಾಲಿಮದ್ಯಾನಿ ಮಾಷಾಂಶ್ಚ ಇತಿ ಪಾಠಃ| ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಶಿರಸಸ್ತರ್ಪಣಂ ಸ್ನೇಹಪೂರಣಮ್| ತಚ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಶಿರಸೋ ವದನಸ್ಯ ಚ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ಲೇಪಃ| ಪ್ರವಾತೇ ವಾತಸಂಯೋಗೇ ದೇಶೇ| ಸಂವಾಹನಂ ಮರ್ದನಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್? ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಕರಂ ನ ಪೀಡಾಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇನ ಕಾರ್ಯಮ್? ಚಿತ್ತಜ್ಞೈರನುಜೀವಿಭಿಃ ತಥಾ ಜೀವನೀಯೈಃ ಔಷಧೈಃ ಶೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ತದನು ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಕೇವಲಮೇವ| ಕಾನ್ತಾಬಾಹುಲತೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೭||

Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯರತೇರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖನಿಃ ಸ್ಪೃಹಚೇತಸಃ| ನಿದ್ರಾ ಸನ್ತೋಷತೃಪ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಕಾಲಂ ನಾತಿವರ್ತ್ತತೇ| ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೪೮||

ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪ್ರಸಕ್ತನಿದ್ರೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್|| ೪೮||

Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49

ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾಮಯಚಿತ್ತದೇಹ- ಖೇದೈಃ ಕಫಾಗನ್ತುತಮೋಭವಾ ಚ| ನಿದ್ರಾ ಬಿಭರ್ತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಶರೀರಂ ಪಾಪ್ಮಾಽನ್ತಗಾ ವ್ಯಾಧಿನಿಮಿತ್ತಮನ್ಯಾಃ||೪೯||

ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತವಿಧಾ ನಿದ್ರಾ| ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಾ ಯಾ ನಿದ್ರಾ ಸಾ ಕಾಲಸ್ವಭಾವಪ್ರಭವಾ ಶರೀರಂ ಧಾರಯತಿ| ಅನ್ತಗಾ ತಮೋಭವಾ ಪಾಪ್ಮಾ ದುಷ್ಟಾ| ಅನ್ಯಾ ಶೇಷಾ ಯಾ ಆಮಯಖೇದೇನ, ಚಿತ್ತಖೇದೇನ, ದೇಹಖೇದೇನ, ಚಾಮಾದಿನಾ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಭವಾ, ಆಗನ್ತುನಾ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹಾರಾದಿನಾ ಜಾತಾ| ಏತಾಃ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಿಮಿತ್ತಮ್|| ೪೯||

Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50

ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ರಜಸ್ವಲಾಮನಿಷ್ಟಾಚಾರಾಮಶಸ್ತಾಮತಿಸ್ಥೂಲಾಮತಿಕೃಶಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಸೂತಿಕಾಮನುತ್ತಾನಾಂ ವಿಕೃತಾಙ್ಗಾಂ ಗಣಿಕಾಮಪ್ರಜಸಂ ದುಷ್ಟಯೋನಿಮನ್ಯಯೋನಿಮನ್ಯಸ್ತ್ರಿಯಂ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಯೋವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ಸಗೋತ್ರಾಂ ಗುರುಮಿತ್ರಬನ್ಧುಭೃತ್ಯಪತ್ನೀಂ ವರ್ಣಿನೀಂ ತಥಾ ಚೈತ್ಯಚತ್ವರಚತುಷ್ಪಥೋಪವನಶ್ಮಶಾನಾಘಾತಸಲಿಲೌಷಧದ್ವಿಜಗುರುಸುರನೃಪಾಲಯೇಷ್ವಹನಿ ಗೋಸರ್ಗೇ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇಽರ್ದ್ಧರಾತ್ರೌ ಪರ್ವೇಷ್ವನಙ್ಗೇ ಪಿಪಾಸುರಪ್ರಣೀತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ವಾ ನ ಗಚ್ಛೇತ್||೫೦||

ಸ್ವಪ್ನಮುಕ್ತ್ವಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಮಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀಗಮನಮ್ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ ಪರ್ಯಾಯಃ| ತಸ್ಯಾಂ ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತೌ ಪ್ರಕೃತಾಯಾಂ ರಜಸ್ವಲಾತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಂ ನಾರೀಂ ನ ಗಚ್ಛೇತ್| ಚೈತ್ಯಾದಿಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ದಿವಸಗೋಸರ್ಗಾದಿಷು ಚ ಕಾಲೇಷು ಅನಙ್ಗಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಾದ್ಯವಸ್ಥಾಸು ಚ| ರಜಸ್ವಲಾ ಉದಕ್ಯಾ ಅನಿಷ್ಠಾಂ ರೂಪಾದಿನಾ ಅಪ್ರಿಯಾಂ ಅನಿಷ್ಟಾಚಾರಾ ಯಾ ಪ್ರಿಯಾಽಪಿ ತದ್ದ್ವಿಷ್ಟಮಾಚರತಿ| ಅಶಸ್ತಾಮ್ ಹೀನಾಕೃತಿಜನ್ಮಲಕ್ಷಣಾಮ್| ವಿಕೃತಾಙ್ಗಾಂ ಕೌಬ್ಜವಾಮನತ್ವಾದಿಜನ್ಮಯುಕ್ತಾಮ್| ಗಣಿಕಾಂ ವೇಶ್ಯಾಮ್| ಅಪ್ರಜಸಂ ವನ್ಧ್ಯಾಮ್| ಯಸ್ಯಾ ವಾ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾಽಪಿ ನ ಜೀವತಿ| ದುಷ್ಟಂ ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ಯೋನಿರ್ಯಸ್ಯಾಃ| ಅನ್ಯಯೋನಿರ್ವಡವಾಗರ್ದಭ್ಯಾದಿಃ ಅನ್ಯಸ್ತ್ರೀ ಪರಸ್ತ್ರೀ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಯೋವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ನ ಗಚ್ಛೇತ್| ವರ್ಣವೃದ್ಧಾ ಜಾತ್ಯಧಿಕಾ| ವಯೋವೃದ್ಧಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಸಗೋತ್ರಾಮೇಕಗೋತ್ರಾಂ ತಥಾ ಗುರ್ವಾದಿಪತ್ನೀಂ ಚ ವಿಶೇಷಾದ್ವರ್ಜಯೇತ್| ಚೈತ್ಯಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಗ್ರಾಮಾದ್ಬಹಿರ್ಮಹಾವೃಕ್ಷಶ್ಚ ಚೈತ್ಯಃ| ಚತ್ವರಃ ತ್ರಿಪಥಮ್| ಆಘಾತನಂ ಸೂನಾದಿನಿಗ್ರಹಸ್ಥಾನಮ್| ಸಲಿಲಾದೀನಾಮಾಲಯೇನಾಶ್ರಯವಾಚಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಲಿಲಾಲಯೋ ನದೀತಟಾಕಾದಿಃ| ಔಷಧಾಲಯಃ ತತ್ಸ್ಥಾನಂ ಪರ್ವತವೇಷ್ಮಾದಿಃ ಯತ್ರ ಬಹೂನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಗೋಸರ್ಗೋ ರಾತ್ರಿಕ್ಷಯಃ| ಪರ್ವದಿನಂ ಚತುರ್ಥೀ, ಷಷ್ಠೀ, ಅಷ್ಟಮೀ ಅಮಾವಸ್ಯಾ ಚ| ಅನಙ್ಗಂ ಯೋನ್ಯಾಭಿಧಾನಾದಙ್ಗಾದನ್ಯತ್ ಪಾಣ್ಯೂರ್ವಾದಿ| ಅಪ್ರಣೀತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ಅನುತ್ಪನ್ನತದಿಚ್ಛಃ|| ೫೦||

Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51

ನ ಚ ವಿಪರೀತವ್ಯವಾಯೇ ಯೋಜಯೇತ್||೫೧||

ನ ವಿಪರೀತವ್ಯವಾಯೇ ಚ ಸ್ತ್ರಿಯ ಕಾಞ್ಚನ ಯೋಜಯೇತ್| ವಿಪರೀತವ್ಯವಾಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪುರುಷಕರ್ಮ|| ೫೧||

Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52

ವಿಶೇಷೇಣ ಚಾತಿವ್ಯಾಯತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ನವಪ್ರಸೂತಾಮೃತುಮತೀಂ ಸಂವೃತಯೋನಿಞ್ಚ||೫೨||

ಅತಿವ್ಯಾಯತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಂ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ನ ಯೋಜಯೇತ್| ಅತ್ರಾನೃತುಮತ್ಯಸಞ್ಜಾತಾರ್ತ್ತವಾ ಬಾಲಾ| ಋತುಮತೀಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಅತಿವ್ಯಾಯತಾ ಮಹಾಭೋಗಶರೀರಾ|| ೫೨||

Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53

ಮೂರ್ದ್ಧಾಭಿಘಾತಂ ಚ ಪರಿಹರೇತ್| ನ ಚ ನಿಷೇಕಾಭಿಮುಖಂ ಶುಕ್ರಂ ಧಾರಯೇದಿತಿ||೫೩||

ಮೈಥುನೇ ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಶಿರಸೋಽಭಿಘಾತಂ ತಾಡನಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥಾ ವೃಕ್ಷಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ದೇಶಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಪರಿಗ್ರಹಃ|| ೫೩||

Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54

ಮನಃಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಮೇವ ವ್ಯವಾಯಂ ಸೇವೇತ| ನ ತತ್ಪರಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ||೫೪||

ಯಾವತಾ ವ್ಯವಾಯೇನ ಮನಸ ಔತ್ಸುಕ್ಯಂ ಶರೀರೇ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ರುತ್ಯಾದಿಕಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ| ತಾವನ್ತಮೇವ ವ್ಯವಾಯಂ ಸೇವೇತ| ನೈವ ಮೈಥುನಪರಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ|| ೫೪||

Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೇಕಃ- ವಿಸ್ರಬ್ಧಹೃಷ್ಟೋ ರಹಸಿ ತತ್ಕಾಮಸ್ತರುಣಃ ಪುಮಾನ್| ಸಮಸ್ಥಿತಾಙ್ಗಃ ಸುರಭಿರ್ಮುಕ್ತಮೂತ್ರಾದಿರವ್ಯಥಃ| ನಾನಾಶಿತೋ ನಾತ್ಯಶಿತೋ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ತರ್ಪಿತಸ್ತ್ರ್ಯಹಮ್| ನಾರೀಂ ನಾರೀರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾಂ ಸಹಪೂರ್ಣಗುಣಾಂ ವ್ರಜೇತ್||೫೫||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಶೈಲೀ| ವಿಸ್ರಮ್ಭಾದಿಯುಕ್ತೋ ನಾರೀಂ ವ್ರಜೇತ್| ವಿಸ್ರಬ್ಧಃ ಸ್ವಸ್ಥಾಮನಾಃ ರಹಸ್ಯೇಕಾನ್ತೇ| ತತ್ಕಾಮೋ ಗಮ್ಯಮಾನಯೋಷಿತ್ಕಾಮಃ ಗಮನದಿವಸಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ದಿವಸತ್ರಯಂ ವೃಷ್ಣೈರಾಹಾರೈಃ ಕೃತತೃಪ್ತಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಂ ನಾರೀಂ ನಾರೀಗುಣೈರ್ವಾಜೀಕರಣಾಧ್ಯಾಯೋತ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಾಮ್| ತತ್ರ ಹಿ `ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯಮ್' ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ವಿಸ್ರಮ್ಭಾದಿಭಿಃ ಪುರುಷೋಕ್ತಃ| ಕೇವಲಂ ಲಿಙ್ಗವೈಪರೀತ್ಯಮ್|| ೫೫||

Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56

ದ್ವ್ಯಹಾದ್ವಸನ್ತೇ ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪಕ್ಷಾತ್ತದ್ವದ್ ಘನೋದಯೇ| ಸೇವೇತ ಕಾಮತಃ ಕಾಮಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಬಲೀ||೫೬||

ವಸನ್ತೇ ದ್ವ್ಯಹಾನ್ನಾರೀಂ ವ್ರಜೇತ್ ತಸ್ಯ ವಸನ್ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಪಕ್ಷಾತ್ತದ್ವತ್ ಘನೋದಯೇ ವರ್ಷಾಸು ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚ ಬಲೀ ಬಲವಾನ್ ಕಾಮತೋ ಯಥೇಚ್ಛಂ ಸೇವೇತ| ಶರದಿ ತ್ವನುಕ್ತಾವಪಿ ವಸನ್ತಸದೃಶಬಲಾದಿಮತ್ವಾದ್ ದ್ವ್ಯಹಾದೇವ ನಾರೀಂ ವ್ರಜೇತ್| ತಥಾ ಚ ಶ್ರೀವಾಗ್ಭಟಗ್ರನ್ಥ ಏವ- `ದ್ವ್ಯಹಾವಸನ್ತಶರದೋಃ' ಇತಿ|| ೫೬||

Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57

ಸ್ನಾನಾಙ್ಗರಾಗವ್ಯಜನೇನ್ದುಪಾದ- ಮಾಂಸಾಸವಕ್ಷೀರರಸಾನ್ ರಸಾಲಾಮ್| ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಸಿತಾಢ್ಯಾನ್ ಸಲಿಲಂ ಸುಶೀತಂ ಸೇವೇತ ನಿದ್ರಾಞ್ಚ ರತಾನ್ತತಾನ್ತಃ||೫೭||

ರತಾನ್ತೇ ಚ ತಾನ್ತಃ ಕ್ಲಾನ್ತಃ ಸ್ನಾನಾದೀನ್ ಸೇವೇತ|| ೫೭||

Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58

ಸ್ತ್ರೀಸಂಸರ್ಗಾದ್ಧಿ ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಲೀಬತಾ ಬಲಿನಾಮಪಿ| ಏವಂ ಚಾಪ್ಯಾಯತೇ ಶೀಘ್ರಂ ತೇಷಾಂ ಶುಕ್ರಂ ಚ ಧಾಮ ಚ||೫೮||

ಕಿಮರ್ಥಮೇತತ್ ಕುರ್ಯಾದತ ಆಹ- ಸ್ತ್ರೀಸಂಸರ್ಗಾದಿತಿ| ಬಲಿನಾಮಪಿ ಸ್ತ್ರೀಸಂಸರ್ಗೇ ತತ್ಕಾಲಂ ಕ್ಲೈಬ್ಯಮವಶ್ಯಮೇವ ಭವತಿ| ಅನೇನ ತು ಸ್ನಾನಾದಿನಾ ಕೃತೇನ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಶುಕ್ರಮಾಪ್ಯಾಯತೇ|| ೫೮||

Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59

ದುಷ್ಟ್ಯಾಯುರೋಜಃಶುಕ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಮೇಢ್ರಾಶ್ರಯಾನ್ ಗದಾನ್| ವಾಯೋಃ ಕೋಪಮಧರ್ಮಂ ಚ ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ| ಉತ್ತಾನೋ ವೇಗರೋಧೀ ವಾ ವೃದ್ಧಿಮೇಹಾಶ್ಮಶರ್ಕರಾಃ| ತಿಮಿರಾದಿಗದೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಮೂರ್ದ್ಧಾದ್ಯಹನನಾದ್ ಧ್ರುವಮ್||೫೯||

ಅತೋ ಯಥೋಕ್ತಾದ್ವಿಧಾನಾದನ್ಯೇನ ನಾರೀಂ ಗಚ್ಛನ್ಮೂಢೋ ದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಕ್ಷಯಂ ಮೇಢ್ರರೋಗಾನ್ ವಾತಕೋಪಧರ್ಮಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮ್| ತಥಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪುರುಷಾಯಿತೇ ಪುರುಷ ಉತ್ತಾನೋ ಗಚ್ಛನ್ ವಾಯೋರ್ವೈಪರೀತ್ಯೇನಾಶು ಶುಕ್ರನಿರ್ಗಮನಾದ್ ವೃದ್ಧ್ಯಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಯಶ್ಚಾನ್ಯಥಾಪಿ ಶುಕ್ರವೇಗರೋಧೀ ಸೋಽಪಿ| ವೃದ್ಧಿರಾನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಃ ವಕ್ಷೋಮೂರ್ದ್ಧಾದ್ಯಾಹನನಾತ್ತಿಮಿರಾದೀನ್ ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುರೋಗಾನುರಸಃ ಶೂಲಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಧ್ರುವಮಾವಶ್ಯಕೇ|| ೫೯||

Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60

ಭ್ರಮಕ್ಲಮೋರುದೌರ್ಬಲ್ಯಬಲಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಕ್ಷಯಃ| ಅಪರ್ವಮರಣಂ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷೇಣಾತಿಮೈಥುನಾತ್||೬೦||

ಅತಿಮೈಥುನಾತ್ ಭ್ರಮಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಃ| ಅಪರ್ವಮರಣಮಕಾಲಮರಣಮ್| ವಿಶೇಷೇಣೋರ್ವೋರ್ಬಲಹಾನಿಃ, ಊರುದೌರ್ಬಲ್ಯಮ್|| ೬೦||

Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61

ನ ಚೋನಃ ಷೋಡಶಾದ್ವರ್ಷಾತ್ ಸಪ್ತತೇಃ ಪರತೋ ನ ಚ| ಆಯುಷ್ಕಾಮೋ ನರಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಂಯೋಗಂ ಗನ್ತುಮರ್ಹತಿ||೬೧||

ಆಯುರ್ಯೋಃ ನರಃ ಕಾಮಯತೇ ಸ ಷೋಡಶಾದ್ ವರ್ಷಾದಧಃ ಸಪ್ತತೇರೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ವರ್ಷೇಷು ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಂಸರ್ಗೇ ಗನ್ತುಂ ನಾರ್ಹತಿ|| ೬೧||

Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62

ಅತಿಬಾಲೋ ಹ್ಯಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಸರ್ವಧಾತುಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವ್ರಜನ್| ಉಪತಪ್ಯೇತ ಸಹಸಾ ತಟಾಕಮಿವ ಕಾಜಲಮ್||೬೨||

ಯತಃ ಷೋಡಶಾದೂನವರ್ಷ ಅತಿಬಾಲಃ ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಧಾತುಃ ಸಹಸಾ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗಚ್ಛನ್ನುಪತಪ್ಯೇತ ಯಥಾ ತಟಾಕಂ ಕಾಜಲಂ ಸ್ತೋಕಜಲಂ ಝಟಿತ್ಯೇವ ಸೂರ್ಯಸನ್ತಾಪಾದಿ ಭಿರುಪತಪ್ಯತೇ ಶುಷ್ಯತಿ ತಥಾ|| ೬೨||

Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63

ಶುಷ್ಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಜನ್ತುಜಗ್ಧಂ ವಿಜರ್ಜರಮ್| ಸ್ಪೃಷ್ಟಮಾಶು ವಿಶೀರ್ಯೇತ ತಥಾ ವೃದ್ಧಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವ್ರಜನ್||೬೩||

ಸಪ್ತತೇರೂರ್ಧ್ವಂ ವೃದ್ಧಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ವ್ರಜನ್ ಆಶು ವಿಶೀರ್ಯೇತ ಜಟಿತಿ ನಶ್ಯೇತ| ಯಥಾ ಜನ್ತುಭಿಃ ಕೃಮಿಭಿರ್ಭಕ್ಷಿತಂ ಕಾಷ್ಠಂ ಶುಷ್ಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಿಜರ್ಜ್ಜರಮತಿಪುರಾಣತ್ವಾನ್ನಷ್ಟಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ನಶ್ಯತೀತಿ|| ೬೩||

Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64

ಕಾಯಸ್ಯ ತೇಜಃ ಪರಮಂ ಹಿ ಶುಕ್ರಮಾಹಾರಸಾರಾದಪಿ ಸಾರಭೂತಮ್| ಜಿತಾತ್ಮನಾ ತತ್ಪರಿರಕ್ಷಣೀಯಂ ತತೋ ವಪುಃ ಸನ್ತತಿರಪ್ಯುದಾರಾ||೬೪||

ಏವಂ ಸ್ಥಿತೇ ಜಿತಾತ್ಮನಾ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಸತಾ ಶುಕ್ರಂ ಪರಿರಕ್ಷಣೀಯಮ್| ಯತಃ ಕಾಯಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತೇಜಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ತತ್? ಆಹಾರಸ್ಯ ಸಾರಾದ್ರಸಾಖ್ಯಾದಪಿ ಸಾರಭೂತಂ ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷಣೀಯಮ್| ಅತಶ್ಚ ರಕ್ಷಣೀಯಮ್| ಯತಸ್ತತಃ ಶುಕ್ರಾದ್ರಕ್ಷಿತಾದ್ವಪುಃ ಶರೀರಂ ಸತೇಜಸ್ತ್ವಾದುದಾರಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಭವತಿ|| ೬೪||

Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65

ಅಪ್ರಮತೋ ಭಜೇದ್ಭಾವಾಂಸ್ತದಾತ್ವಸುಖಸಂಜ್ಞಕಾನ್| ಸುಖೋದರ್ಕೇಷು ಸಜ್ಜೇತ ದೇಹಸ್ಯೈತದಲಂ ಹಿತಮ್||೬೫||

ಇದಂ ಕರ್ತವ್ಯತಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋಚ್ಯತೇ| ತದಾತ್ವಸುಖಸಜ್ಞಕಾನ್ ಭಾವಾನಪ್ರಮತ್ತಂ ಭಜೇತ್| ತದಾತ್ವಸುಖಸಂಜ್ಞಕಾನ್ ಯೇ ತದಾತ್ವೇ ದೃಷ್ಟಂ ಏವ ತತ್ಕಾಲಂ ಸುಖಫಲಾ ಯೋಷಿದಾಹಾರದಯಸ್ತೇ ಭಾವಾಃ ಅಪ್ರಮತ್ತಾದಿನಾ ಸತಾ ಸೇವ್ಯಾಃ| ಯತೋ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟ್ಯೋರ್ದುಃಖಕರ್ತ್ತೃತ್ವೇನ ನ ವಿರುಧ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ತದಾತ್ವಸುಖಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಸ್ತುತೋ ದುಃಖಾನಾಮೇವ ಸುಖಬುದ್ಧಿರ್ಲೋಕಸ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ ಸಂಜ್ಞಾಗ್ರಹಣೇನ| ತಥಾ ಸುಖೋದರ್ಕೇಷು ಸದ್ಯೋ ದುಃಖಾದೇಷ್ವಪಿ ಅದೃಷ್ಟಸುಖಫಲೇಷು ಸಜ್ಜೇತ ತಾತ್ಪರ್ಯಮಾಶ್ರಯೇತ ತಪೋದಾನಾದಿಷು| ಏತದುಭಯಂ ದೇಹಸ್ಯ ಹಿತತ್ವೇ ಪರ್ಯಾಪ್ತಮ್|| ೬೫||

Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66

ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧೋಽಸಾತ್ಮ್ಯಾರ್ಥಸಂಯೋಗಃ ಕಾಲವೈಕೃತಮ್| ಹಿತೇಽಪಿ ರತಮಾಹಾರೇ ಯೋಜಯನ್ತ್ಯಾಮಯೈರ್ನರಮ್||೬೬||

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾದಿ ನರಮಾಮಯೈರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ಯೋಜಯತಿ| ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧೋ ದಿನಚರ್ಯೋಕ್ತಾಚಾರವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ| ತಥಾಽಸಾತ್ಮ್ಯೈರನುಚಿತೈಃ ಶಬ್ದಾದಿಭಿರಿದ್ರಿಯಾರ್ಥೈಃ ಸಂಯೋಗಃ| ಕಾಲಸ್ಯ ಚ ವಿಕೃತತ್ವಂ ವಿಷಮತ್ವಂ ವಾ| ಯಥಾಪ್ರಾಪ್ತತ್ವಾದ್ವಿಪರೀತಸ್ವರೂಪತ್ವಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ನರಮಿತ್ಯಾಹ- ಹಿತೇಽಪ್ಯಾಹಾರೇ ರತಮಹಿತಸ್ಯ ತ್ವಾಹಾರಸ್ಯ ರೋಗಕೃತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಿಮೇವೇತ್ಯಪಿ ಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ|| ೬೬||

Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67

ನಾಪಥ್ಯಸೇವನಂ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಬಾಧನ್ತೇ ತದಾ ಮಲಾಃ| ಪ್ರಕೋಪಂ ಪ್ರತಿವಿಘ್ನನ್ತಿ ಭಿನ್ನೈರ್ದೂಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯದಾ| ನ ಚ ಸರ್ವೋಪಚಾರೋಽಪಿ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್| ನ ಹಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ ತುಲ್ಯದೋಷಾಣಿ ನೈವ ಚ| ಸರ್ವೇ ತುಲ್ಯಬಲಾ ದೋಷಾ ನ ಸರ್ವಾಣಿ ವಪೂಂಷಿ ಚ| ವ್ಯಾಧಿಕ್ಶಮತ್ವೇ ಶಕ್ತಾನಿ...................||೬೭||

ನನು ಚೈವಂ ಹಿ ದೃಷ್ಟಂ ಯಥಾ ಅಪಥ್ಯಂ ಸೇವಿತಂ ನ ಚ ರೋಗ ಉತ್ಪನ್ನಃ| ತತ್ ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅಪಥ್ಯಸೇವಿನಂ ಪುರುಷಂ ಮಲಾ ವಾತಾದಯಃ ಸದ್ಯ ಏವ ತದಾ ನ ಬಾಧನ್ತೇ ಯದಾ ಭಿನ್ನೈರ್ವಿಸದೃಶೈರ್ದೂಷ್ಯದೇಶಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕೋಪೇ ವಿಘ್ನನ್ತಿ| ಯಥಾ ಪಿತ್ತಕೋಪಕಾರಣೇ ಆನೂಪದೇಶೇ ಸೇವಿತೇ ಝಟಿತಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ| ಯದಾ ತು ದೂಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಮಲಾನಾಂ ಕೋಪೇ ವಿಘ್ನೋ ನ ಭವತಿ ತದಾವಶ್ಯಂ ಸದ್ಯ ಏವ ಬಾಧನ್ತೇ| ಅತಶ್ಚ ಸದ್ಯೋ ನ ಬಾಧನ್ತೇ ಮಲಾಃ| ಯತೋ ನ ಸರ್ವಾಪಚಾರೋಽಪಥ್ಯಸೇವನಂ ಸರ್ವದೈವ ಸರ್ವದೋಷಕರಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಕಿಶ್ಚ್ದಪಚಾರಃ ಕದಾಚಿದ್ದೋಷವಿಶೇಷಹೇತುಃ| ದೂಷ್ಯಾಸಾದೃಶ್ಯಾತ್| ಯತೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ ತುಲ್ಯದೋಷಾಣಿ ಏಕದೋಷಹೇತೂನಿ| ತಥಾ ಹಿ - ಯೇನಾಪಥ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರಣಂ ಸೇವಿತಂ ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಹಾರಾದಾವವಶ್ಯಂ ತದ್ವಿಪರೀತದೋಷಕಾರಣಮಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ| ಯೇನ ಸ ನ ತಥಾ ಕುಪ್ಯತಿ| ಯತಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ದೋಷಾ ನ ಸದೃಶಬಲಾಃ| ಕಶ್ಚಿದ್ಧೀನಬಲೋ ಬಲಾಧಿಕೇನ ರುದ್ಧಕೋಪೋ ನ ಕುಪ್ಯತಿ ನ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ವಪೂಂಷಿ ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷಮತ್ವೇ ಶಕ್ತಾನಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಬಹುರಪಿ ದೋಷಃ ಕುಪಿತೋ ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷಮೇ ದೇಹೇ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಪೀಡಾಕರಣಾಶಕ್ತತ್ವಾತ್|| ೬೭||

Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68

....................ಯತೋಽಪಥ್ಯಂ ತದೇವ ತು| ಗಚ್ಛತ್ಯಪಥ್ಯತಮತಾಂ ತುಲ್ಯದೋಷಾದಿವರ್ದ್ಧಿತಮ್||೬೮||

ತಥಾ ತುಲ್ಯೈರ್ದೂಷ್ಯಾದಿಭಿರುಪಬೃಂಹಿತಮಪಥ್ಯಂ ಯತೋಽಪಥ್ಯತಮತಾಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬಲಾತ್| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ವಿಸದೃಶೈರ್ದೂಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಮಪಥ್ಯಂ ಕದಾಚಿದ್ದೋಷಕರಂ ನ ಭವತಿ| ತುಲ್ಯಾಃ ಸದೃಶದೂಷ್ಯಾದಯಃ| ಯಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತೇರ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇರಲ್ಪಬಲಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಸಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಾದಿಪ್ರಕುಪಿತೇನ ಕಫೇನ ವಸನ್ತೇ ಮೇದಸೋ ದೂಷಣಮ್| ಅತ್ರೈಕದ್ವಿತ್ರಾಣಾಂ ದೂಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಾದೃಶ್ಯಾಸಾದೃಶ್ಯಯೋಃ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವೇ ಗುರುಲಾಘವಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್|| ೬೮||

Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69

ತ ಏವ ಚ ಪುನರ್ದೋಷಾ ಹೇತುಭಿರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚಿತಾಃ| ಮಿಥೇ ವಿರುದ್ಧಾ ಬಲಿನೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಸರ್ವೇ ಸಮಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಲ್ಪಮಪಿ ಕಾರಣಮ್| ಪ್ರಾಣಾಯತನಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಗಮ್ಭೀರಾಃ ಸರ್ವಮಾರ್ಗಗಾಃ| ದೇಹೇಽಹಿತೋಚಿತೇ ತೇ ಸ್ಯುಶ್ಚಿರಾದಪ್ಯಾಶುಕಾರಿಣಃ||೬೯||

ತ ಏವ ಚ ವಾತಾದಯೋ ದೋಷಾ ಯೇ ಅಪಥ್ಯಹೇತವಸ್ತೇ ಚಿರಾದಪಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ಕಾರಣಮಾಸಾದ್ಯಾಪಥ್ಯೋಚಿತೇ ದೇಹೇ ಆಶುಕಾರಿಣೋ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಮಾರಣಾತ್ಮಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಭವನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ? ಹೇತುಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ಶೀತಗುರ್ವಾದಿಭಿರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚಿತಾಃ ಸಞ್ಚಿತಾ ಮಿಥಃ ಪರಸ್ಪರೇಣ ವಿರುದ್ಧಾಸ್ತಥಾ ಬಲವನ್ತೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನೋ ಬಹುಕಾಲಸ್ಥಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ಸಮಮೇಕಕಾಲಂ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯತನಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಥಾನಂ ಹೃದಯಾದಿಕಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಗಮ್ಭೀರಾ ಅನ್ತಸ್ಸರಾಃ ಸರ್ವಮಾರ್ಗಗಾ ಅಶೇಷಸ್ರೋತೋವ್ಯಾಪಿನಃ|| ೬೯||

Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70

ಅಹಿತಾನ್ಯಪಿ ಚಾನ್ಯೇಷಾಮಭ್ಯಾಸಾದುಪಶೇರತೇ| ದೋಷಾಶ್ಚೈಷಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಕರ್ಮವಾತಾತಪಾದಿಭಿಃ||೭೦||

ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚಾಹಿತಾನ್ಯಪಿ ಅಭ್ಯಾಸಾದುಪಶಯವನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ| ಉಪಶಯಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದೇಹಸುಖಕರ್ತ್ತೃತ್ವಮ್| ನನು ಚ ತದಹಿತಂ ವಾತಾದಿಕೋಪೇನ ಕಥಂ ರೋಗಂ ನ ಕರೋತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ತೇಷಾಮಹಿತೋಚಿತಾನಾಂ ದೋಷಾಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ದ್ಧಾವನಲಙ್ಘನಾದಿಭಿರ್ವಾತಾತಪಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕ್ಷಯಮಾಯಾನ್ತಿ| ಪ್ರತಿದಿನಂ ವೃದ್ಧಾಃ ಪ್ರತಿದಿನಮೇವ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ|| ೭೦||

Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71

ಭಿನಾಹಾರಾವಯಃಸಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಸಮಂ ಭವೇತ್| ಏಕೋ ವಿಕೃವಾಯ್ವಾದಿಯುಗಪತ್ಸೇವನಾದ್ಗದಃ||೭೧||

ನನು ಚೈವಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಭಿನ್ನೇಷು ಭಿನ್ನಬಲೇಷು ಭಿನ್ನಕಾಲೇಷು ಚ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಷು ಬಹೂನಾಮೇಕರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಸಮಕಾಲಂ ದೃಷ್ಟಾ ತತ್ ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ- ಭಿನ್ನಾಹಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನಾ ವಿಸದೃಶಾ ಆಹಾರದಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥಾವಿಧಾಃ ತೇಷಾಂ ಸಮಮೇಕಕಾಲಂ ಯ ಏಕೋ ಗದಃ ಸ ವಿಕೃತಾನಾಂ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಸೇವನಾತ್|| ೭೧||

Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72

ವಾತಾದೀನಾಂ ತು ವಿಕೃತಿರ್ವಿಕೃತಾದ್ಗ್ರಹಚಾರತಃ| ಭೌಮಾನ್ತರಿಕ್ಷದಿವ್ಯೇಭ್ಯ ಉತ್ಪಾತೇಭ್ಯಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೭೨||

ಕಥಂ ತೇಷಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ತಥಾವಿಧಾ ವಿಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ| ವಿಕೃತಾತ್ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ರಾಶಿಗಮನಾತ್| ಭೌಮಾದಿಭ್ಯಶ್ಚೋತ್ಪಾತೇಭ್ಯಃ| ಭೂಮೌ ಜಾತೋ ಭೌಮಃ| ಏವಂ ದಿವಿ ಸ್ವರ್ಗೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಚ|| ೭೨||

Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73

ಸಮ್ಭವಃ ಪುನರೇತೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಃ ಸಾಮುದಾಯಿಕಾತ್||೭೩||

ಏತೇಷಾಂ ಚ ವಿಕೃತಗ್ರಹಚಾರಭೌಮೋತ್ಪಾತಾದೀನಾಂ ಸಾಮುದಾಯಿಕಾತ್ ಪೂರ್ವಕೃತಾತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಕೃತಾಚ್ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಾತ್ ಕರ್ಮಣಃ ಸಮ್ಭವಃ| ಪೂರ್ವೇ ಕೃತೇನ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಫಲೇನ ಸಾಮ್ಪ್ರತಿಕೇನ ಚ ಪೂಜ್ಯಪೂಜಾವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ ಚ|| ೭೩||

Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74

ದುಷ್ಟೋ ವಾಯುರಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ಸ್ತಿಮಿತೋಽತ್ಯೂಷ್ಣಶೀತಲಃ| ಕುಣ್ಡಲೀ ಭೈರವರವಃ ಪರುಷೋಽನಾರ್ತ್ತವೋ ಬಲೀ| ಅನ್ಯೋನ್ಯವ್ಯಾಹತಗತಿಃ ಪಾಂಸುಬಾಷ್ಪವಿಷಾನ್ವಿತಃ||೭೪||

ನನು ದುಷ್ಟಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ದೋಷಕಾರಣತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಕೇ ಚ ತೇ ಇತಿ ನ ಜ್ಞಾಯನ್ತೇ| ಅತೋ ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ| ದುಷ್ಟೋ ವಾಯುರಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ಮಾಲಿನ್ಯೇನ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರಾವಕಃ| ಸ್ತಿಮಿತಃ ಅವೇಗವಾನತ್ಯುಷ್ಣೋ ಭವತ್ಯತಿಶೀತೋ ವಾ ಕುಣ್ಡಲ್ಯಾವರ್ತ್ತವಾನ್ ಭೈರವರವೋ ಭೀಷಣಶಬ್ದಃ| ಪರುಷಸ್ತಥಾನಾರ್ತ್ತವಃ ಆರ್ತವಾದ್ವಿಪರೀತಃ ಬಲೀ ಬಲವಾನ್ ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪರಸ್ಪರಂ ದಿಗ್ವಿಶೇಷೇಣ ವ್ಯಾಹತಗತೀ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಃ ಪಾಂಸ್ವಾದ್ಯನ್ವಿತಶ್ಚೇತಿ ದುಷ್ತವಾತಲಕ್ಷಣಮ್|| ೭೪||

Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75

ರಸವರ್ಣಾದಿವಿಕೃತಮಪಕ್ರಾನ್ತವಿಹಙ್ಗಮಮ್| ನಿನ್ದಿತಪ್ರಭವಂ ತೋಯಮುಪಕ್ಷೀಣಜಲಾಶಯಮ್||೭೫||

ತೋಯಂ ದುಷ್ಟಂ ರಸವಿಕೃತ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ನಿನ್ದಿತಾತ್ ಕುಸ್ತಿತಾದ್ಯೇಶಾದೇಃ ಪ್ರಭವೋ ಯಸ್ಯ ತನ್ನಿನ್ದಿತಪ್ರಭವಂ ಅಥವಾ ನಿನ್ದಿತಾನಾಂ ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರಭವೋ ಯತಃ ಸ ನಿನ್ದಿತಪ್ರಭವಃ|| ೭೫||

Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76

ಮಕ್ಷಿಕಾಮೂಷಿಕಾವ್ಯಾಲಬಹೂತ್ಪಾತಪ್ರದೂಷಿತಃ| ದೇಶೋಽಪಥ್ಯಾನ್ನಬಹುಲೋ ನಷ್ಟಧರ್ಮಮಹೌಷಧಿಃ||೭೬||

ದೇಶೋ ದುಷ್ಟೋ ಮಕ್ಷಿಕಾದಪ್ರದೂಷಿತೋ ಭವತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಮಪಥ್ಯಾನ್ಯನ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ|| ೭೬||

Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77

ಕಾಲಶ್ಚ ವಿಪರೀತೋಽತಿಹೀನಲಿಙ್ಗೋ ಯಥಾಯಥಮ್||೭೭||

ಕಾಲಶ್ಚ ದುಷ್ಟೋ ಯಥಾಪ್ರಾಪ್ತರ್ತುಸ್ವರೂಪವಿವಕ್ಷಯಾ ವಿಪರೀತಲಿಙ್ಗೋಽತಿಲಿಙ್ಗೋ ಹೀನಲಿಙ್ಗಶ್ಚ|| ೭೭||

Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78

ಏತೇ ದುಷ್ಪರಿಹಾರತ್ವಾದಹಿತಾಯೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್||೭೮||

ಏತೇ ದುಷ್ಟಾ ವಾತಾದಯಃ ಉತ್ತರೋತ್ತರಮಹಿತಾಃ| ಯೋ ಯಸ್ಮಾದುತ್ತರಃ ಸ ತಸ್ಮಾದಹಿತಃ| ಕಥಮಾಹ- ಉತ್ತರೋತ್ತರಮೇವ ದುಷ್ಪರಿಹಾರತ್ವಾದ್ವಾತೋಽಪಿ ದುಷ್ಪರಿಹಾರಃ| ಸೋಽಪಿ ಕದಾಚಿತ್ ಪರಿಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ವೇಶ್ಮಪ್ರವೇಶಾದಿನಾ| ತತೋಽಪಿ ಜಲಂ ದುಷ್ಪರಿಹಾರಮ್| ಅನ್ನಪಾನಾದ್ಯುಪಯೋಗಾತ್| ತತೋಽಪಿ ದೇಶೋ ವಿನಾ ದೇಶಾನ್ತರಮುಪಾಯಾಭಾವಾತ್| ತತೋಽಪಿ ಕಾಲಃ ಅನ್ಯದೇಶಗಮನಾದ್ಯುಪಾಯಾಸಮ್ಭವಾತ್ ಸರ್ವಗತ್ವಾತ್ ಕಾಲಸ್ಯ|| ೭೮||

Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79

ಯೇಷಾಮನಿಯತಂ ಕರ್ಮ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸುದಾರುಣೇ| ಕರ್ಮ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ತೇಷಾಂ ಯೋಜ್ಯಂ ತದ್ವದ್ರಸಾಯನಮ್| ಶಸ್ಯತೇ ದೇಹವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಭೇಷಜೈಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧೃತೈಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ದಯಾ ದಾನಂ ಸದಾಚಾರರತಿಃ ಶಮಃ| ಸದ್ಧರ್ಮಃ ಸತ್ಕಥಾ ಪೂಜಾ ದೇವರ್ಷೀಣಾಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ದೇಶಾನಾಮವಿಪನ್ನಾನಾಂ ಸಾಧೂನಾಂ ಚ ನಿಷೇವಣಮ್| ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಚೇಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ ಜೀವಿತರಕ್ಷಣಮ್||೭೯||

ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚೋಪಹತವಾತಾದಿಸಮ್ಭವೇ ಕಾಲೇ ಸುದಾರುಣೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ| ಏಷಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ದುಷ್ಟೇ ಕಾಲೇ ಸುದಾರುಣೇ ಪೂರ್ವಕೃತಂ ಕರ್ಮಾನಿಯತಫಲದಾಯಿ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವಮನಾದಿಕರ್ಮ ಯೋಜ್ಯಮ್| ನಿಯತಫಲದಾಯಿನಾ ತು ಕರ್ಮಣಾ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದೌಷಧಾದಯ ಉಪಾಯಾಃ ಕುಣ್ಠೀಭವನ್ತ್ಯೇವ| ಪೂರ್ವಕೃತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ನಿಯತಾನಿಯತತ್ವೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಧ್ಯಾಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ತೇಷಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ರಸಾಯನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಭೇಷಜಾನಿ ಪೂರ್ವೋದ್ಧೃತಾನಿ ಯಾನ್ಯನುಪಹತಕಾಲಗೃಹೀತಾನಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಏಜೀವಿತರಕ್ಷಣಾಯ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಕರ್ಮ ಬಲ್ಯುಪಹಾರಮಣಿಮನ್ತ್ರಾದಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಅವಿಪನ್ನಾನಾಮದುಷ್ಟಾನಾಂ ದೇಶಾನಾಮ್|| ೭೯||

Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80

ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ಕುರ್ವೀತ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಚಾಕಾಲಿಕೇಷ್ವಪಿ| ವಿಧಿಂ ತಚ್ಛೀಲನಂ ಯಸ್ಮಾಚ್ಛೀತಾದಿದ್ವನ್ದ್ವಕಾರಿತಮ್| ಋತುಚರ್ಯಾದಿಶೀತೋಷ್ಣವೃಷ್ಟಿದೋಷಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ| ಅತಏವ ಚ ಚರ್ಯಾಯಾಂಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರೇ ಸಮೇ||೮೦||

ತಥಾಕಾಲಿಕೇಷು ವಿಪರೀತರ್ತುಪ್ರಸಙ್ಗೋದ್ಭೂತೇಷು ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ಸ್ವಂ ಸ್ವಮಾತ್ಮೀಯಂ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತಸ್ತಸ್ಯ ವಿಧೇಃ ಶೀಲನೇ ಶೀತಾದೀನಾಂ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಣಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವ ಉಪತಾಪಃ ಪುರುಷಂ ಕಾರಯತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಷಾಢಯೋರನ್ಯಯೋರ್ವಾ ಮಾಸಯೋಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದಿಸ್ವಲಕ್ಷಣಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಹೇಮನ್ತಾದಿಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ದೃಶ್ಯತೇ| ತತ್ರ ತಸ್ಯಾಗನ್ತೋರ್ಹೇಮನ್ತಾದಿಕಸ್ಯ ಚರ್ಯಾಂ ಸೇವೇತ| ಯತೋ ಯೈಷಾ ಋತು ಚರ್ಯಾಧ್ಯಾಯಕಥಿತಾ ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ಚರ್ಯಾ ಸಾ ನ ಯಥೇಚ್ಛಮೇವ ಕ್ರಿಯತೇ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ? ಶೀತಾದಿದೋಷಪ್ರತೀ ಕಾರಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಮಾಸೇ ಶೀತಾದಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸಾ ಚರ್ಯಾ ಸೇವ್ಯಾ| ಏತದೇವೋಚ್ಯತೇ-ಋತುಚರ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಶೀತಾದಿದೋಷಪ್ರತೀಕಾರಾ ಋತುಚರ್ಯೋಕ್ತಾ ನ ಮಾಸಮಾತ್ರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ| ಏತಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ-ಅತ ಏವ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಯೋರತ ಏವ ಶೀತದೋಷಸದೃಶ್ಯಾಚ್ಚರ್ಯಾಪಿ ಸದೃಶ್ಯೇವೋಕ್ತಾ||೮೦||

Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81

ದೈವೇ ಪುರುಷಕಾರೇ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ತಸ್ಯ ಬಲಾಬಲಮ್||೮೧||

ಆಯುಷೋ ರಕ್ಷಣವಸ್ತುನಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಿದಮುಚ್ಯತೇ- ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ಶರೀರಿಣಾಮಾಯುರ್ನಿತ್ಯಮುಭಯಕರ್ಮಬಲವತ್ವಾದ್ಬಲವತ್ವರೂಪಾಮಪೇಕ್ಷತೇ ಯುಕ್ತಿಮ್| ಏಷ ಚ ಪೂರ್ವೋ ಗ್ರನ್ಥೋ ಯಥೋತ್ತರಗ್ರನ್ಥೇನ ಸವಿಸ್ತರಮುಚ್ಯತೇ| ದೈವೇ ಪುರುಷಕೃತೇ ವಾ ಕರ್ಮಣಿ ಬಲವತಿ ತದಾಽಽಯುಷೋಽಪಿ ಬಲವತ್ವಮ್| ತಸ್ಯಾಬಲತ್ವೇಽಪ್ಯಾಯುಷೋಽಪ್ಯಬಲವತ್ವಮ್|| ೮೧||

Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82

ಅನ್ಯಜನ್ಮಕೃತಂ ಕರ್ಮ ದೈವಂ ಪೌರುಷಮೈಹಿಕಮ್||೮೨||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೮೨||

Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83

ವಿದ್ಯಾತ್ತೇ ಕರ್ಮಣೀ ತ್ರೇಧಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಧ್ಯಾವರತ್ವತಃ||೮೩||

ತೇ ಚ ದೈವಪುರುಷಕರ್ಮಣೀ ಆಯುಷೋ ಹೇತುಭೂತೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಧ್ಯಾವರತ್ವೇನ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರೇ|| ೮೩||

Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84

ತಯೋರುದಾರಯೋರ್ಯುಕ್ತಿರ್ದೀರ್ಘಸ್ಯ ಸುಸುಖಸ್ಯ ಚ| ನಿಯತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುರ್ವಿಪರೀತಸ್ಯ ಚಾಪರಾ| ಮಧ್ಯಾ ಮಧ್ಯಸ್ಯ ಮಿಶ್ರಸ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಾ...........................||೮೪||

ತಯೋರ್ದೈವಪುರುಷಕರ್ಮಣೋರುದಾರಯೋಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಯೋರ್ಯಾ ಯುಕ್ತಿಃ ಸಾ ನಿಯತಕಾಲಸ್ಯ ದೀರ್ಘಸ್ಯ ಚಾಯುಷೋ ಹೇತುಃ| ತಯೋಶ್ಚ ಹೀನಯೋರಪರಾ ಯುಕ್ತಿರೇತದ್ವಿಪರೀತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುಃ| ತಯೋಶ್ಚ ಮಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಿರ್ಮಧ್ಯಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುಃ ಸಂಕೀರ್ಣಾ ಯುಕ್ತಿರ್ಯತ್ರ ಏಕಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ಬಲವತ್ವಮನ್ಯಸ್ಯ ಮಧ್ಯತ್ವಮಬಲತ್ವಂ ವಾ| ಏವಂ ಮಧ್ಯತ್ವಾಬಲವತ್ವೇ ಅಪಿ| ಸಾ ಸಂಕೀರ್ಣಾ ಸಂಕೀರ್ಣಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಸಂಕರಯುಕ್ತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುಃ|| ೮೪||

Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85

..................................ಶೃಣು ಚಾಪರಮ್| ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದುರ್ಬಲಂ ಹ್ಯುಪಹನ್ಯತೇ| ತಥಾ ದೈವೇನ ಬಲಿನಾ ಪೌರುಷಂ ಕರ್ಮ ದುರ್ಬಲಮ್||೮೫||

ನನು ದ್ವೇ ಬಲವತ್ವಾಬಲವತ್ವಯುಕ್ತೇ ಏಕತ್ರ ವಿರೋಧಾತ್ ಕಥಂ ಫಲದಾಯಿನೋ ಅತ ಉಚ್ಯತೇ- ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದಾನಾದಿನಾ ಬಲವತಾ ಅಬಲಂ ದೈವಂ ಕರ್ಮೋಪಹನ್ಯತೇ| ದೈವೇನ ಬಲಿನಾ ಪೌರುಷಬಲಮುಪಹನ್ಯತೇ|| ೮೫||

Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯದೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನಿಯತಂ ಮಾನಮಾಯುಷಃ||೮೬||

ಯದ್ದೈವಂ ಕರ್ಮ ಬಲವದ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಏಕೇ ಆಯುರ್ನಿಯತಪ್ರಮಾಣಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತೇಽಪ್ಯೇವಂ ಬ್ರುವನ್ತಿ| ಯಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತೋಪಾಯಾ ಅಪಿ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾ ದೃಷ್ಟಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಿಯತಮಾಯುಃ| ಏತಚ್ಚ ಪೌರುಷಸ್ಯ ಬಲವತಾ ದೈವೇನೋಪಘಾತಾತ್|

Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87

ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್ಕಾಲೇ ವಿಪಾಕನಿಯತಂ ಮಹತ್| ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕಾಲನಿಯತಂ ಪ್ರತ್ಯಯೈಃ ಪ್ರತಿಬೋಧ್ಯತೇ||೮೭||

ತಚ್ಚ ದೈವಂ ಕರ್ಮ ದ್ವಿವಿಧಂ ಮಹತ್ವಾನ್ನಿಯತಫಲಮಲ್ಪತ್ವಾಚ್ಚನಿಯತಫಲಮ್| ತಚ್ಚ ಪೌರುಷೈಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಪ್ರತಿಬೋಧಕೈಃ ಫಲದಾನೇನ ನಿಯಮ್ಯತೇ|| ೮೭||

Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88

ಏವಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕಾಲಾಕಾಲವಿಭೇದತಃ| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುಪರಿಹಾರಾಯೈವ ಹಿತಾಹಿತೋಪದೇಶಃ ಉಪದಿಷ್ಟಸ್ತತಶ್ಚೈಷ ಹಿತಾಹಿತವಿಧಿಕ್ರಮಃ||೮೮||

ಏವಂ ಚ ಕರ್ಮಣೋ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಾನ್ನಿಯತಾನಿಯತಫಲರೂಪಾತ್ಕಾಲಾಕಾಲಭೇದೇನ ಮೃತ್ಯುರಪಿ ದ್ವಿವಿಧಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಅನಿಯತಫಲೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಮೃತ್ಯುರಕಾಲಜ ಉಪದಿಷ್ಟೋ ನಿಯತಫಲೇನ ಕಾಲಜ ಇತಿ| ಅತಶ್ಚ ಕಾರಣಾನ್ಮೃತ್ಯುದ್ವೈವಿಧ್ಯಾದಸ್ಮಿನ್ನಾಯುರ್ವೇದೇ ಹಿತಾಹಿತವಿಧಿರುಪದಿಷ್ಟಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ನಿಯತಫಲಕರ್ಮಜಸ್ಯ ಮೃತ್ಯೋರಾಯುರ್ವೇದಮಕಾರಣಮ್| ಅನಿಯತಫಲಸ್ಯ ತೂತ್ಪತ್ತಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಹಿತಾಹಿತಜ್ಞಾನಹೇತುತ್ತ್ವೇನಾಯುರ್ವೇದ ಉಪಯುಜ್ಯತ ಏವ|| ೮೮||

Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89

ಏಕೋತ್ತರಂ ಮೃತ್ಯುಶತಂ ಬ್ರುವತೇ ವೇದವಾದಿನಃ| ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಾಗನ್ತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೮೯||

ತಥಾ ಚ್ ಅವೇದವಾದಿನ ಏಕೋತ್ತರಂ ಮೃತ್ಯುಶತಂ ಬ್ರುವತೇ| ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಜಃ| ಶತಮಾಗನ್ತವಃ| ತೈಶ್ಚ ವೇದವಾದಿಭಿಃ ಆಯುಷೋ ವೃದ್ಧಿನಾಶಹೇತೂ ಚೋಕ್ತೌ|

Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90

ಶ್ಯೇನಾದಿನಾ ಚ ಯಾಗೇನ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ತಥಾ ಚ ತೈಃ| ದೀರ್ಘಶ್ರವಸಸೋಮಾದ್ಯೈರ್ವಿಹಿತಶ್ಚಾತ್ಮನೋ ವಧಃ| ಆಯುಷ್ಕಾಮಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸ್ತಥೇಷ್ಟ್ಯಾ ಮಿತ್ರವಿನ್ದಯಾ| ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಗೋಪಾಯೇದೀದೃಶೀ ಸ್ಮೃತಿಃ||೯೦||

ತಥಾ ಚ ತೈಃ ಶ್ಯೇನಾದಿನಾ ಚ ಯಾಗೇನ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ಶತ್ರೋರ್ವಧೋ ವಿಹಿತಃ| ದೀರ್ಘಶ್ರವಸಸೋಮಾದಿನಾ ಚಾತ್ಮನೋ ವಧಸ್ತೈರ್ವಿಹಿತಃ| ಆಯುಷ್ಕಾಮಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರಾಯುಷ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸ್ತೈರ್ವೇದವಾದಿಭಿಃ ಮಿತ್ರವಿನ್ದಾಭಿಧಯೇಷ್ಟ್ಯಾ ವಿಹಿತಾ| ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಗೋಪಾಯೇದ್ರಕ್ಷೇದಿತಿ ತೇಷಾಂ ಸ್ಮೃತಿಃ| ಯದಿ ಚೋಪಾಯಾಪೇಕ್ಷಿಣ್ಯಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿರ್ನ ಸ್ಯಾತ್ತದೈತತ್ಸರ್ವಂ ನ ಸಮ್ಭವೇತ್|| ೯೦||

Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91

ತಥಾ ಮರಣೌದ್ದಿಷ್ಟಂ ಸೌಗತಾನಾಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್||೯೧||

ತಥಾ ಸೌಗತಾನಾಂ ಬೌದ್ಧದರ್ಶನಸ್ಥಿತಾನಾಂ ತತ್ಸಿದ್ಧಾನ್ತಜ್ಞೈಶ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ಮರಣಮುದ್ದಿಷ್ಟಮ್| ತಚ್ಚ ತತ ಏವ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್|| ೯೧||

Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92

ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರೇಣ ಜಾಯತೇ ನಿಯತಾಯುಷಾಮ್||೯೨||

ಏವಂ ಸ್ಥಿತೇ ಏತನ್ನಿಶ್ಚಿತಂ ನಿಯತಾಯುಷಾಂ ಪುಂಸಾಂ ವಿಷಮಸ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಾದೇರಪರಿಹಾರೇಣ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ರೋಗಿತ್ವಂ ಜಾಯತೇ|| ೯೨||

Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93

ಧ್ರುವಂ ರೋಗಿತ್ವಮನ್ಯೇಷಾಂ ಮೃತ್ಯುರೇವ ತ್ವಪರ್ವಣಿ| ಅಕಾಣ್ಡೇ ಶಸ್ತ್ರಘಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋ ಮೃತ್ಯುರನ್ಯಥಾ||೯೩||

ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚಾನಿಯತಾಯುಷಾಂ ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರೇಣಾಪರ್ವಣ್ಯಕಾಲೇ ಮೃತ್ಯುರ್ಜಾಯತೇ| ಅಥವಾ ಕಿಮನಯಾ ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುಸಾಧನಪರಿಕಲ್ಪನಯಾ| ಅಕಾಣ್ಡೇ ಅಕಾಲೇ ಶಸ್ತ್ರಘಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಃ ದೃಷ್ಟಃ|| ೯೩||

Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94

ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತಚಣ್ಡಮಾತಙ್ಗತುರಙ್ಗಾದಿಸಮಾಗಮಮ್| ಆರಾತಿದುಷ್ಟವಾಯ್ವಾದಿಸಾಹಸಾಹಿತಭೋಜನಮ್| ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ನ ಬ್ರೂಯುರ್ಮುನಯೋ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ| ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾದೀಂಶ್ಚ ರಸಾಯನವಿಧೀಂಸ್ತಥಾ| ನ ವಾ ತೇಽಪಿ ಯಥಾಕಾಮಮಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿಮಾಪ್ನುಯುಃ| ಅಹಿಸಿಂಹಗಜಾದಿಭ್ಯೋ ವಿದುಷಾಂ ನ ಭಯಂ ಭವೇತ್| ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರಾಕಾರದುರ್ಗಾಣಿ ಮಿಥ್ಯಾಮಾರಣರಕ್ಷಣಮ್| ಆಯುಷ್ಕಾಮಸ್ಯ ಮಿಥ್ಯೈವ ಪರದಾರಾದಿವರ್ಜನಮ್| ಮನ್ತ್ರದೇವತಯಾಹೂತಾ ನಾಚಕ್ಷೀರನ್ ಮಹಾಹಯಃ| ವಿಷಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಥಾ ಭಾವಾಭಾವೌ ತದಾಯುಷಃ| ಸಂನ್ಯಾಸರೋಹಿಣೀಕಾದಿಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಭವೇತ್| ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ನ ಮರಣಂ ಜೀವಿತಂ ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ಪ್ರತ್ಯಹಂ ನೃಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಯುದ್ಧೇಽನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಘ್ನತಃ| ಸಾಧುವೃತ್ತಸ್ಯ ಚಾತುಲ್ಯಾ ನ ಭವೇದಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿಃ| ನಾಯುಧೈರ್ದ್ವಿಷಮಿನ್ದ್ರಾದ್ಯಾ ನೌಷಧೈರಾರ್ತಮಶ್ವಿನೌ| ಉಪಕ್ರಮೇರನ್ ನ ಭವೇದಕಾಲಮರಣಂ ಯದಿ| ಘಟಾನಾಮಾಮಪಕ್ವಾನಾಂ ಪಾಲನಾಪರಿಪಾಲನೈಃ| ಚಿರಾಲ್ಪಕಾಲವರ್ತಿತ್ವಂ ಚಿತ್ರಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ದೃಶ್ಯತೇ| ಇತ್ಯತ್ಯನ್ತಪ್ರಸಿದ್ಧೇಽಪಿ ಸಿದ್ಧೇ ಸರ್ವಾಗಮೈರಪಿ| ದೃಷ್ಟೇಽಪ್ಯಕಾಲಮರಣೇ ವಿಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಕಥಂ ಬುಧಃ||೯೪||

ರಸಾಯನವಿಧಿನಾ ತೇ ಚ ಮುನಯೋ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗಸಮಾಗಮಾದಿವರ್ಜನೇನ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾದಿಸೇವನೇನ ಚ ಯಥಾಕಾಮಂ ಯಥೇಚ್ಛಮಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿಂ ನಾಪ್ನುಯುಃ| ಯದ್ಯಕಾಲಮರಣಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ಪಾದಿತಶ್ಚ ವಿದುಷಾಂ ಭಯಂ ನ ಭವೇತ್| ಶತ್ರುಭ್ಯ ಆತ್ಮನೋ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಕಾರದುರ್ಗಾದೀನಿ ನಿರರ್ಥಕಾನಿ ಭವೇಯುಃ| ತಥಾ ಮಹಾಽಹಯೋ ವಾಸುಕಿಪ್ರಭೃತಯೋ ವಿಷೇಣ ಸುಪ್ತೇ ತತೋ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರಬುದ್ಧೇ ಪುರುಷೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ಮನ್ತ್ರದೇವತಯಾಹೂತಾಃ ಸನ್ತಸ್ತಥಾ ತಥಾವಿಧಾಃ ಪುರುಷಾಯುಷೋ ಭಾವಾಭಾವೌ ನಾಚಕ್ಷೀರನ್| ತಥಾ ಸಂನ್ಯಾಸರೋಹಿಣಿಕಾದಿಮಹಾರೋಗಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವೈದ್ಯೋಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಹಸಾ ಝಟಿತ್ಯೇವ ಮರಣಂ ನ ಭವೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಜೀವಿತಂ ವಾ ನ ಭವೇತ್| ಕಾಲಮರಣಸ್ಯ ನಿಯತತ್ವಾತ್ ತಥಾ ಪ್ರತಿದಿವಸಂ ಪುರುಷಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಯುಗೇ ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪರಸ್ಪರೇಣಾಭಿಘ್ನತಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಪ್ರಹರತಃ ಸಾಧುವೃತ್ತಸ್ಯ ಚ ನೃಸಹಸ್ರಸ್ಯಾಕಾಲಮರಣಾಭಾವೇ ಅತುಲ್ಯಾ ವಿಸದೃಶೀ ಸ್ಥಿತಿರ್ನ ಭವೇತ್, ತುಲ್ಯಾ ಭವೇತ್| ನ ಚ ತುಲ್ಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ ದೃಷ್ಟಂ ಯುಧ್ಯನ್ನೃಸಹಸ್ರಂ ನಶ್ಯತ್ ಸಾಧುವೃತ್ತಂ ಚ ಜೀವತ್| ತಥಾ ಯದಿ ಚಾಕಾಲಮರಣಂ ನ ಭವೇತ್, ತತ ಇನ್ದ್ರಾದ್ಯಾ ದೇವತಾಃ ಶತ್ರುಮಾಯುಧೈರ್ಮಾರಯಿತುಂ ನೋಪಕ್ರಮೇರನ್ನಾರಭೇರನ್| ಆರ್ತ್ತಂ ಪೀಡಿತಞ್ಚ ಯಥಾರ್ಥದೃಶಾವಶ್ವಿನೌ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಯೌಷಧೈರ್ನೋಪಕ್ರಮೇಯಾತಾಂ ಯದ್ಯಕಾಲಮರಣಂ ನ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾಽಽಮಾನಾಮಪಿ ಘಟಾನಾಂ ಪಾಲನೇನ ಚಿರಕಾಲವೃತ್ತಿತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ, ಅಪಾಲನೇನ ಚ ಪಕ್ವಾನಾಮಪ್ಯಲ್ಪಕಾಲವರ್ತ್ತಿತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ, ತದ್ವತ್ ಚಿತ್ತತ್ರಸ್ಥಾನಾಮಪಿ ಭಾವಾನಾಂ ಚಿರಾಲ್ಪಕಾಲವರ್ತ್ತಿತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ ಪಾಲನಾಪರಿಪಾಲನೈಃ| ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾತ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇಽಕಾಲಮರಣೇ ಸರ್ವಾಗಮೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೇ ಬುಧಃ ಕಥಂ ವಿಚಿಕಿತ್ಸೇತ್? ತೇನ ಯೇ ಆಚಾರ್ಯಾ ನಿಯತಮಾನಮಾಯುಷ ಆಹುಃ ತೇ ದೈವಸ್ಯಾಬಲವತ್ವಾತ್ಪುರುಷಕಾರಬಾಧಾಯಾಂ ನ ತು ಸರ್ವಥಾ ನಿಯತತ್ವಮ್|| ೯೪||

Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95

ಗುಣವದ್ಭಿಷಗಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಭವೇ ಸಮ್ಭವೇತ್ತು ಯಃ| ಮೃತ್ಯುಂ ತಂ ಕಾಲಜಂ ಪ್ರಾಹುರಿತರಂ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ| ಯಥಾ ರಥೇ ವಾಹ್ಯಮಾನೋ ನ್ಯಾಯೇನ ಕ್ರಮಶಃ ಕ್ಷಯಮ್| ಯಾಯಾದಾತ್ಮವತಾಮಾಯುಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ಶುಚಿತೈಲದಶೋ ದೀಪಃ ಕೀಟವಾತಾದ್ಯಪೀಡಿತಃ| ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ವರ್ತತೇ ಸಮ್ಯಗ್ಯಥೈವಾಸ್ನೇಹಸಂಕ್ಷಯಾತ್| ಸ ಏವಾತೋ ಯಥಾ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರೀತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ| ಹಿತಾಹಿತೋಪಚಾರೇಣ ತಥೈವ ಪುರುಷೋ ಧ್ರುವಮ್||೯೫||

ನನು ಕಥಂ ಕಾಲಜೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ಞಾಯತೇ? ಅತಸ್ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಗುಣವತಾಂ ಭಿಷಗಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಭವೇ ಯೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಸಮ್ಭವೇತ್ ಉತ್ಪದ್ಯೇತ ಸ ಕಾಲಜಃ| ಗುಣಾ ದಕ್ಷಾದಯಃ| ಭಿಷಗಾದೀನಾಮಿತ್ಯತ್ರಾದಿಗ್ರಹಣಂ ಶೇಷಪಾದತ್ರಯೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತಸ್ಯ ಕಾಲಜಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರ್ಲಕ್ಷಣವೈಪರೀತ್ಯಾದಕಾಲಜಃ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತಪೂರ್ವಮಕಾಲಮೃತ್ಯುಕಾರಣಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ- ಯಥಾ ರಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಥೋ ಯಥಾ ಸಮಭೂಭಾಗಯೋಜನಾದಿನಾ ನ್ಯಾಯೇನ ವಾಹ್ಯಮಾನಃ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇಽವಶ್ಯಮೇವ ಕ್ಷಯಂ ಯಾಯಾತ್ ಏವಮಾತ್ಮವತಾಂ ಹಿತಸೇವಾಹಿತಪರಿಹಾರಶೀಲಿನಾಮಾಯುಃ| ತಥಾ ಅನ್ಯೇಷಾಮನಾತ್ಮವತಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಯಥಾ ನ್ಯಾಯೇನ ವಾಹ್ಯಮಾನೋ ರಥಃ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ಏವಮಾತ್ಮವತಾಮಪಿ ಕ್ರಮೇಣಾಯುಃ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ| ಯಥಾ ತಥಾ ರಥಃ ಅನ್ಯಾಯೇನ ವಿಷಮಮಾರ್ಗಯೋಜನಾದಿನಾ ಯುಗಪತ್ಕ್ಷಯಂ ಯಾತ್ಯೇವಮನಾತ್ಮವತಾಂ ಪ್ರಮಾದಿನಾಮಾಯುರ್ಯುಗಪದೇವ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಶುಚಿ ನಿರ್ಮಲಂ ತೈಲಂ ದಶಾ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ದೀಪೇ ಸ ಕೀಟಾದ್ಯಪೀಡಿತೋ ಯಥೈವ ಸ್ನೇಹಪರಿಕ್ಷಯೋ ಯಾವತ್ ಸಮ್ಯಗ್ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ವರ್ತತೇ ತದ್ವದ್ಧಿತೋಪಚಾರೇಣ ಪುರುಷಃ| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ಅಶುಚಿತೈಲದಶತ್ವೇ ಕೀಟಾದಿಪೀಡಿತತ್ವೇ ಚ ಸ ಏವ ಚ ದೀಪೋ ವಿಪರೀತೋ ನ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಸ್ನೇಹೇ ತಿಷ್ಠತ್ಯಪಿ ಸ್ಯಾತ್ತಥೈವ ಪುರುಷಃ ಅಹಿತೋಪಚಾರೇಣ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಮೇವ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಶುಚಿತೈಲದಶಃ ಕೀಟಾದ್ಯಪೀಡಿತಶ್ಚ ದೀಪಃ ಯಥಾ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ವರ್ತತೇ, ಸ್ನೇಹಕ್ಷಯೇನ ತು ಕ್ಷಯಂ ಯಾತ್ಯೇವಂ ಪುರುಷಃ ಅಪ್ರಮತ್ತೋಽಪ್ಯಾಯುಷಃ ಕ್ಷಯಾತ್ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ನಿಯತಾಯುರಪಿ| ತಥಾಽಕ್ಷೀಣೇ ಸ್ನೇಹೇಽಪಿ ಯಥಾ ದೀಪೋ ವಾತಾದಿಪೀಡಿತತ್ವಾತ್ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ಏವಮಹಿತೋಪಚಾರೇಣಾಪಿ ಪುರುಷ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಷೀಣೇಽಪಿ ನಿಯತಾಯುರಹಿತೋಪಚಾರೇಣ ಧ್ರುವಂ ಅವಶ್ಯಮ್|| ೯೫||

Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96

ಸರ್ವಮನ್ಯತ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಶರೀರಂ ಪಾಲಯೇದತಃ| ತದಭಾವೇ ಹಿ ಭಾವಾನಾಂ ಸರ್ವಾಭಾವಃ ಶರೀರಿಣಾಮ್| ನಗರೀ ನಗರಸ್ಯೇವ ರಥಸ್ಯೇವ ರಥೀ ತಥಾ| ಸ್ವಶರೀರಸ್ಯ ಮೇಧಾವೀ ಕೃತ್ಯೇಷ್ವವಹಿತೋ ಭವೇತ್||೯೬||

ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾಽನ್ಯತ್ಸರ್ವಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಬುಧಃ ಶರೀರಮೇವ ಪಾಲಯೇತ್| ಯತಃ ಶರೀರಿಣಾಂ ತಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯಾಭಾವೇ ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಪ್ರಯೋಜನಾನಾಮಭಾವಃ| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್|| ೯೬||

Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97

ಆಹಾರಕಲ್ಪನಾಹೇತೂನ್ ಸ್ವ ಭಾವಾದೀನ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ದೇಹೋ ಹ್ಯಾಹಾರಸಮ್ಭವಃ||೯೭||

ತಥಾಽಹಾರಸ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಯಾಂ ಯೇ ಹೇತವಃ ಸ್ವಭಾವಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಾದಯಸ್ತಾನ್ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದಾಯುಷ್ಕಾಮಃ| ಯತೋ ದೇಹ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಃ|| ೯೭||

Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98

ಭೀಲಜ್ಜಾಯನ್ತ್ರಣಾಲೋಭಹರ್ಷಶೋಕವಶಂ ಗತಃ| ನ ಜಾತು ಧಾರಯೇದ್ವೇ ಗಾಂಸ್ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಪದಾಸ್ಪದಮ್||೯೮||

ತಥಾ ಭೀಲಜ್ಜಾದೀನಾಂ ವಶಂ ಗತೋ ವೇಗಾನ್ ಮೂತ್ರಾದೀನ್ ನ ಕದಾಚಿದ್ಧಾರಯೇತ್| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಭೀಲಜ್ಜಾದೀನಾಂ ವೇಗಧಾರಣಹೇತೂನಾಂ ವಶಂ ಗತ್ವಾವೇಗಾನ್ನ ಘಾರಯೇತ್| ತದ್ಧಿ ವೇಗಾಧಾರಣಂ ಸರ್ವಾಸಾಮಾಪದಾಮಾಸ್ಪದಂ ಸ್ಥಾನಮ್| ಹಿಶಬ್ದೋಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ|| ೯೮||

Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99

ಹಿತಮಭ್ಯಸ್ಯತಃ ಪುಂಸೋ ನಾಕಾಲೇ ಕಾಲದಂಷ್ಟ್ರಯಾ| ಸಞ್ಚಾಯತೇ ಪರಾಮರ್ಶೋ ಬಲೋತ್ಸಾಹೇನ್ದ್ರಿಯಾಯುಷಾಮ್||೯೯||

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಹಿತಮಭ್ಯಸ್ಯತಃ ಪುರುಷಸ್ಯಾಕಾಲೇ ಬಲಾದೀನಾಂ ಕಾಲದಂಷ್ಟ್ರಯಾ ಪರಾಮರ್ಶೋ ನ ಜಾಯತೇ ಸಾಕಾಲದಂಷ್ಟ್ರಾ ನ ಬಾಧ್ಗತ ಬಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೯೯||

Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100

ಅಹಿತಾನ್ಯಪಿ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ದೋಷಮಪ್ಯಾಪ್ನುಯಾದ್ಯದಿ| ತಥಾಪ್ಯಾನೃಣ್ಯಮಾಯಾತಿ ಸಾಧೂನಾಮಾತ್ಮವಾನಿತಿ||೧೦೦||

ನನು ಹಿತೋಪಚಾರಪರಸ್ಯಾಪಿ ರೋಗಾದ್ಯಭಿಭವೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸ ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಅಹಿತಾನಿ ಪರಿಜ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ ತ್ಯಕ್ತವಾ ದೈವಾದ್ಯದಿ ಪುರುಷೋ ದೋಷಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ತಥಾಪ್ಯಾತ್ಮವಾನಿತಿ ಸಾಧೂನಾಮನೃಣೋ ಭವತಿ|| ೧೦೦||

Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101

ಯಚ್ಚ ರೋಗಸಮುತ್ಥಾನಂ ನ ಶಕ್ಯಮಿಹ ಕೇನಚಿತ್| ಪರಹಿರ್ತುಂ ನ ತತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶೋಚಿತವ್ಯಂ ಮನೀಷಿಣಾ||೧೦೧||

ಯಚ್ಚ ದೈವಕರಣಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಂ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನೀಷಿಣಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ನ ಶೋಚಯಿತವ್ಯಮಪರಿಹಾರ್ಥತ್ವಾತ್|| ೧೦೧||

Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102

ಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಾಣಾಂ ಸದಾಚಾರನಿಷೇವಿಣಾಮ್| ಲೋಕದ್ವಯವ್ಯಪೇಕ್ಷಾಣಾಂ ಜೀವಿತಂ ಹ್ಯಮೃತಾಯತೇ||೧೦೨||

ಕಿಞ್ಚಿದಿದಮುಚ್ಯತೇ- ಯ ಹಿತಮಾಹಾರಂ ವಿಹಾರಂ ಚ ಸೇವನ್ತೇ ಸತಾಂ ಸಾಧೂನಾಮಾಚಾರಂ ಶೀಲಂ ಚ ಸೇವನ್ತೇ ಅಯಂ ಲೋಕಃ ಪರಲೋಕಶ್ಚೈವಂ ಭವತೀತಿ ಯೇ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಜೀವಿತಮೇವಾಮೃತ್ವಮಾಚರತಿ ಹಿತತ್ವಾತ್|| ೧೦೨||

Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103

ಗೃಧ್ನುರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖೇ ವಶ್ಯಃ ಕ್ಲೇಶಾನಾಂ ಹತಸತ್ಪಥಃ| ಮೂಢೋ ಜೀವತ್ಯನರ್ಥಾಯ ದುರ್ಗತಿಂ ಪರಿಬೃಂಹಯನ್||೧೦೩||

ಯಸ್ತು ಮೂಢೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖೇ ಐನ್ದ್ರಿಯಕೇ ಸುಖೈಕಗೃಧ್ನುರತೃಪ್ತಃ ಕ್ಲೇಶಾನಾಂ ಚ ರಾಗಲೋಭಾದೀನಾಂ ವಶ್ಯಃ ಸ ದುರ್ಗತಿಮೇವ ವರ್ಧಯನ್ ಅನರ್ಥಾಯೈವ ಜೀವತಿ| ತಥಾ ಹತಸ್ತ್ಯಕ್ತಸ್ಸತ್ಪಥಃ ಸಾಧೂನಾಂ ಪನ್ಥಾ ಯೇನ|| ೧೦೩||

Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104

ವಿದುಷಾಽನ್ತಃಶರೀರಸ್ಥಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾನರೀನ್| ಜಿತ್ವಾ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛತಾ||೧೦೪||

ತಸ್ಮಾದ್ವಿದುಷಾ ಪಣ್ಡಿತೇನಾನ್ತಶ್ಶರೀಸ್ಥಾನ್ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಹಿತಾನ್ ರಾಗಾದೀನರೀನ್ ಜಿತ್ವಾ ದಿನಚರ್ಯಿಕ್ತಾನ್ಯತ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಚ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ನ ಸೇವ್ಯಾನಿ|| ೧೦೪||

Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9

ತದಾತ್ವೇ ಚಾನುಬನ್ಧೇ ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಕರ್ಮಶುಭೋದಯಮ್| ಸ್ಮರನ್ನಾತ್ರೇಯವಚಸೋ ನ ಧೀಮಾನ್ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ||೧೦೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||

ಯಸ್ಯ ಚಿರಂ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛಾ ತೇನೇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಸ್ಯ ಆತ್ರೇಯಸ್ಯ ವಚಸಃ ಸ್ಮರನ್ ಅಶುಭೋದಯಂ ಕರ್ಮ ಧೀಮಾನ್ ಪಣ್ಡಿತಃ ಕರ್ತುಂ ನಾರ್ಹತಿ| ಕೀದೃಶಮಶುಭೋದಯಂ ತದಾತ್ವೇ ಅಶುಭೋದಯಂ ತತ್ಕಾಲೋಪಭೋಗ್ಯಾಶುಭಫಲಕಾರಣಮನುಬನ್ಧೇ ವಾಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಾಽಶುಭಫಲಕಾರಣಮಿತಿ|| ೧೦೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||