9. viruddhānnavijñānīyaḥ

Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2

ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತಾನಿ, ಮಧುಗುಡತಿಲಪಯೋಮಾಷಮೂಲಕಬಿಸೈರ್ವಿರೂಢಧಾನ್ಯೈಶ್ಚ ನೈಕಧ್ಯಮದ್ಯಾತ್||೨||

Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3

ವಿಶೇಷತಃ ಪಯಸಾ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್| ಉಭಯಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮಧುರಸವಿಪಾಕಿತ್ವಾದಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ಶೀತೋಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್ಪರಸ್ಪರಂ ವಿರುದ್ಧಮ್||೩||

Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4

ತೇಷ್ವಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಲಿಚಿಮಃ| ಸ ಪುನಃ ಶಕಲೀ ಲೋಹಿತನಯನಃ ಸರ್ವತೋ ಲೋಹಿತರಾಜಿರ್ಲೋಹಿತಪ್ರಭಾಕರಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭೂಮೌ ಚರತಿ, ಸೋಽತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿತಮತ್ವಾತ್ ಸುತರಾಂ ವ್ಯಾಧೀನುಪಜನಯತ್ಯಾಮವಿಷಂ ಚ||೪||

Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5

ಸರ್ವಞ್ಚಾಮ್ಲಂ ದ್ರವಮದ್ರವಂ ಪಯಸೈಕಧ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ತತ ಉತ್ತರಂ ವಾ ವಿರುದ್ಧಂ ಫಲಞ್ಚ ಕಙ್ಗುವರಕಮಕುಷ್ಠಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವಾಶ್ಚ||೫||

Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6

ನ ಮೂಲಕಾದಿರಹಿತಂ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಪಯಃ ಸೇವ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಾಬಾಧಭಯಾತ್||೬||

Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7

ಪೌಷ್ಕರಂ ರೌಹಿಣೀಕಂ ಜಾತುಕಂ ವಾ ಶಾಕಂ ಸಹ ಮಧುಪಯೋಭ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್| ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಸಹ ಕಪೋತಾನ್ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನ್||೭||

Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8

ತಥಾ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಬದರಾಣಾಂ ಬದರಾಣಿ ಶ್ವಾವಿದ್ವರಾಹಮಾಂಸಂ ಚೈಕಧ್ಯಂ ಪಿತ್ತೇನಾಮಮಾಂಸಾನಿ||೮||

Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9

ದಧ್ನಾ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಪೃಷತಂ ಚ| ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕೇನೌರಭ್ರಮ್| ಸೌವೀರಕೇಣ ತಿಲಶಷ್ಕುಲೀಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಲವಣಮ್| ಮೂಲಕೇನ ಮಾಷಸೂಪಮ್| ನವನೀತೇನ ಮೂಲಶಾಕಮ್| ಉಪೋದಕಾಂ ಮೈರೇಯಮಾರ್ದ್ವೀಕಾಭ್ಯಾಮ್| ಪೀಲೂನಿ ಕರೀರೈಃ| ಬಿಸೈರ್ವಿರೂಢಕಾನಿ| ದಧ್ನಾ ಮಾಷಸೂಪೇನ ಗುಡೇನ ಮಧುನಾ ಘೃತೇನ ವಾ ಲಕುಚ ಫಲಮ್| ದಧ್ನಾ ತಕ್ರೇಣ ತಾಲಫಲೇನ ವಾ ಕದಲೀಫಲಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ, ಮಧುನಾ ಗುಡೇನ ವಾ ಕಾಕಮಾಚೀಂ||೯||

Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10

ತಾಮೇವ ಮತ್ಸ್ಯಪಚನೇ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಪಚನೇ ವಾ ಭಾಜನೇ ಸಿದ್ಧಾಮನ್ಯತ್ರ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಾಮ್||೧೦||

Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11

ಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನೇ ದಶರಾತ್ರೋಷಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ||೧೧||

Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12

ಮದ್ಯದಧಿಮಧುಭಲ್ಲಾತಕೇಷು ಚೋಷ್ಣಮ್| ತಕ್ರಸಿದ್ಧಕಾಸಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಅಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯೋ ಭಾಸಃ| ಸುರಾಕೃಸರಾಪಾಯಸಾಶ್ಚೈಕಧ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಾಃ| ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ವಸಾತೈಲೋದಕಾನಿ ಸಮಧೃತಾನಿ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶಃ ಸಮಸ್ತಾನಿ ವಾ| ಮಧುಘೃತೇ ಭಿನ್ನಾಂಶೇ ದಿವ್ಯೋದಕಾನುಪಾನೇ| ಮಧುಪುಷ್ಕರಬೀಜಮ್| ಪದ್ಮೋತ್ತರಿಕಾಶಾಕಂ ಶಾರ್ಕರೋ ಮೈರೇಯೋ ಮಧು ಚ ಸಹೋಪಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇ ವಿರುದ್ಧಮ್; ವಾತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಹಾರಿದ್ರಕಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಪಿತ್ತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಪಾಯಸೋ ಮನ್ಥಾನುಪಾನೋ ವಿರುದ್ಧಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಉಪೋದಕಾ ತಿಲಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಾ ಹೇತುರತೀಸಾರಸ್ಯ| ಬಲಾಕಾ ವಾರುಣ್ಯಾ ಕುಲ್ಮಾಷೈಶ್ಚ ವಿರುದ್ಧಾ| ಸೈವ ವರಾಹವಸಯಾ ಪರಿಭೃಷ್ಟೋ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ| ಗೋಧಾಲಾವತಿತ್ತಿರಿಮಯೂರಕಪಿಞ್ಜಲಾಶ್ಚೈರಣ್ಡದಾರ್ವಗ್ನಿಸಿದ್ಧಾ ಏರಣ್ಡತೈಲಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ| ಹಾರೀತಮಾಂಸಂ ಹರಿದ್ರಶೂಲಕಾವಸಕಂ ಹಾರಿದ್ರಾಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಂ ಚ| ತದೇವ ಭಸ್ಮಪಾಂಸುಪರಿಧ್ವಸ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ| ತಥಾ ಮತ್ಸ್ಯನಿಸ್ತಾಲಿತಸ್ನೇಹಸಾಧಿತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ||೧೨||

Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13

ಶೀತೋಷ್ಣಂ ನವಪುರಾಣಮಾಮಪಕ್ವಞ್ಚ ನೈಕಮೈಕಧ್ಯಮದ್ಯಾತ್||೧೩||

Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14

ಸಲಿಲಾವಗಾಹಃ ಸಹಸೋಷ್ಣಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ದೃಷ್ಟ್ಯೋರುಪಪಾತಾಯ| ತೃಷ್ಣಾಭಿಪ್ರವೃದ್ಧಯೇ ಚ| ತಥೈವ ಚ ಪಯಃಪಾನಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಯ||೧೪||

Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15

ಶರೀರೇಣಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾಽಭ್ಯವಹಾರಃ ಛರ್ದಿಷೇ ಗುಲ್ಮಾಯ ವಾ| ವಾಚಾ ತ್ವಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಸಾದಾಯ||೧೫||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16

ಇತ್ಯನ್ನಪಾನದ್ರವ್ಯವಿರೋಧೈಕದೇಶೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನೋಪಯೋಗೀ ಕಥಿತಃ| ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯಾಣಾನ್ತು ಯಥೋಪದೇಶಮೇವ ಪ್ರಯೋಗೇ ನ್ಯಾಯ್ಯತರಃ| ತದ್ವಿರೋಧಃ ಪುನರತಿಪ್ರಸಙ್ಗಭಯಾನ್ನೋಕ್ತಃ| ನ ಚ ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಮೇಕಾನ್ತಭದ್ರಕಮ್||೧೬||

Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17

ಅಪಿ ಚ- ಉತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ದೋಷಾನ್ನ ಹರೇತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ತತ್ಸಮಾಸತಃ| ವಿರುದ್ಧಂ ತದ್ಧಿ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರತ್ಯನೀಕತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್||೧೭||

Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18

ಬಲಿನಾಂ ಮಿಥೋಗುಣಾನಾಂ ವಿಷಮತಯಾ ಸಮತಯಾಽಪ್ಯುಭಯಥಾಪಿ| ಸಂಸ್ಕಾರಾದಿವಶೇನ ಚ ಭವತಿ ನಿಸರ್ಗಾದಪಿ ವಿರೋಧಃ||೧೮||

Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19

ಕ್ಷೀರಂ ಕುಲತ್ಥೈಃ ಪನಸೇನ ಮತ್ಸ್ಯೈಃ ತಪ್ತಂ ದಧಿಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೇ ಸಮಾಂಶೇ| ವಾರ್ಯೂಷರೇ ರಾತ್ರಿಷು ಸಕ್ತಾವಶ್ಚ ತೋಯಾನ್ತರಾಸ್ತೇ ಯವಕಾಸ್ತಥಾ ಚ||೧೯||

Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20

ಕುಶಾಗ್ರೀಯಧಿಯಾಮೇತದುದಾಹರಣಮಾತ್ರಕಮ್| ಉಪನೀತಮಲಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಸರ್ವತ್ರ ಕ್ರಮತೇ ಯತಃ||೨೦||

Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21

ವಿಸ್ಫೋಟಶೋಫಮದವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಯಕ್ಷ್ಮತೇಜೋಬಲಸ್ಮೃತಿಮತೀನ್ದ್ರಿಯಚಿತ್ತನಾಶಾನ್| ಕುರ್ಯಾದ್ ವಿರುದ್ಧಮಶನಂ ಜ್ವರಮಸ್ರಪಿತ್ತಮಷ್ಟೌ ಗದಾಂಶ್ಚ ಮಹತೋ ವಿಷವಚ್ಚ ಮೃತ್ಯುಮ್||೨೧||

Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22

ತೇಷ್ವಾಶು ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಶುದ್ಧಿಂ ಶಮಂ ವಾ ತದ್ವಿರೋಧಿಭಿಃ| ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತೈರೇವ ವಾ ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕೃತಿಮ್||೨೨||

Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23

ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ನಿಗ್ಧದೀಪ್ತಾಗ್ನಿವಯಸ್ಥಬಲಶಾಲಿನಾಮ್| ವಿರೋಧ್ಯಪಿ ನ ಪೀಡಾಯೈ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಲ್ಪಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೨೩||

Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24

ದೋಷಾದಿವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಹರತೇ ರೋಗಿಣಾಂ ರುಜಮ್| ಏಕಧ್ಯಂ ದಧಿದುಗ್ಧಾದಿಯೋಜನಾ ನ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ಯೋಗಾದಿಭೇದಾದ್ಯದ್ಯದ್ವಾ ಪಥ್ಯಾನಾಮಪ್ಯಪಥ್ಯತಾ| ತದ್ಭೇದಾನ್ತರತಸ್ತದ್ವದ್ವಿರೋಧೋಽಪಿ ನಿವರ್ತ್ತತೇ||೨೪||

Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25

ಪಾದಾಂಶೇನ ತ್ಯಜೇತ್ಸಾತ್ಮ್ಯಮಹಿತಂ ಹಿತಮಾಚರೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ||೨೫||

Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26

ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಸಾನ್ತ್ಯಕ್ತಾ ದೋಷಾಃ ಸಂವರ್ಧಿತಾ ಗುಣಾಃ| ಪ್ರಭವನ್ತಿ ನ ಪೀಡಾಯೈ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಾತ್ಮತಾಮ್||೨೬||

Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27

ತ್ರಿತಯಂ ಚೈತದುಪಸ್ತಮ್ಭನಮಾಹಾರಃ ಸ್ವಪ್ನೋಽಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚ| ಏಭಿರ್ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತೈರುಪಾತಬ್ಧಮುಪಸ್ತಮ್ಭೈಃ ಶರೀರಂ ಬಲವರ್ಣೋಪಚಯೋಚಿತಮನುವರ್ತತೇ ಯಾವದಾಯುಃ ಸಂಸ್ಕಾರಃ| ತತ್ರಾಽಽಹಾರ ಉಕ್ತೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ||೨೭||

Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28

ಲೋಕಾದಿಸರ್ಗಪ್ರಭವಾ ತಮೋಮೂಲಾ ತಮೋಮಯೀ| ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ತಮಸೋ ರಾತ್ರೌ ನಿದ್ರಾ ಪ್ರಾಯೇಣ ಜಾಯತೇ||೨೮||

Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶ್ರಮಾದುಪರತೇಷು ಚ| ಇನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಸ್ವಕರ್ಮಭ್ಯೋ ನಿದ್ರಾ ವಿಶತಿ ದೇಹಿನಮ್||೨೯||

Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವ್ಯುಪರತೌ ಮನೋಽನುಪರತಂ ಯದಾ| ವಿಷಯೇಭ್ಯಸ್ತದಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ನಾನಾರೂಪಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ||೩೦||

Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31

ನಿದ್ರಾಯತ್ತಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಪುಷ್ಟಿಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಬಲಾಬಲಮ್| ವೃಷತಾಂ ಕ್ಲೀಬತಾ ಜ್ಞಾನಮಜ್ಞಾನಂ ಜೀವಿತಂ ನ ಚ||೩೧||

Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32

ಅಕಾಲೇಽತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ನ ಚ ನಿದ್ರಾ ನಿವೇಷಿತಾ| ಸುಖಾಯುಷೀ ಪರಾತ್ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾಲರಾತ್ರಿರಿವಾಪರಾ||೩೨||

Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33

ಸೈವ ಯುಕ್ತಾ ಪುನರ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ನಿದ್ರಾದೇಹಂ ಸುಖಾಯುಷಾ| ಯೋಗಾಭಿಯೋಗಿನೋ ಬುದ್ಧಿರ್ನಿರ್ಮಲಾಽತಮಸಾ ಯಥಾ||೩೩||

Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34

ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ| ಅರೂಕ್ಷಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತ್ವಾಸೀನಪ್ರಚಲಾಯಿತಮ್||೩೪||

Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35

ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ವಾಯುಚಯಾದಾನರೌಕ್ಷ್ಯರಾತ್ರ್ಯಲ್ಪಭಾವತಃ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ಹಿತೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಫಪಿತ್ತಕರೋ ಹಿ ಸಃ||೩೫||

Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36

ಮುಕ್ತಾಽತಿಭಾಷ್ಯಯಾನಾಧ್ವಮದ್ಯಸ್ತ್ರೀಭಾರಕರ್ಮಭಿಃ| ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತಾನ್ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತಿಸಾರಿಣಃ| ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕ್ಷೀಣಕ್ಷತತೃಟ್ಚ್ಛೂಲಪೀಡಿತಾನ್| ಅಜೀರ್ಣ್ಯಭಿಹತೋನ್ಮತ್ತಾನ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋಚಿತಾನಪಿ| ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ತಥಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಪುಷ್ಯತಿ||೩೬||

Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37

ಬಹುಮೇದಃ ಕಫಾಃ ಸ್ವಪ್ಯುಃ ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ನಾಹನಿ||೩೭||

Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38

ವಿಷಾರ್ತ್ತಃ ಕಣ್ಠರೋಗೀ ಚ ನೈವ ಜಾತು ನಿಶಾಸ್ವಪಿ||೩೮||

Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39

ಹಲೀಮಕಶಿರೋಜಾಡ್ಯಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗುರುಗಾತ್ರತಾಃ| ಜ್ವರಭ್ರಮಮತಿಭ್ರಂಶಸ್ರೋತೋರೋಧಾಗ್ನಿಮನ್ದತಾಃ| ಶೋಫಾರೋಚನಹೃಲ್ಲಾಸಪೀನಸಾರ್ದ್ಧಾವಭೇದಕಾಃ| ಕಣ್ಡೂರುಕ್ಕೋಠಪಿಟಕಾಕಾಸತನ್ದ್ರಾಗಲಾಮಯಾಃ| ವಿಷವೇಗಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಭವೇದಹಿತನಿದ್ರಯಾ||೩೯||

Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40

ಅಪಚ್ಯಮಾನೋ ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವೃಣುತೇ ಕಫಃ| ತತಃ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ರುದ್ಧೇಷು ಜಾಯತೇ ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್| ಗುರುಗಾತ್ರಸ್ಯ ಚಾಲಸ್ಯಮಾಲಸ್ಯಾದತಿನಿದ್ರತಾ||೪೦||

Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41

ವಿರೇಕಃ ಕಾಯಶಿರಸೋರ್ವಮನಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ಧೂಮಃ ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ವ್ಯಥಾಹರ್ಷಶೋಕಮೈಥುನಭೀಕ್ರುಧಃ| ಚಿನ್ತೋತ್ಕಣ್ಠಾಽಸುಖಾ ಶಯ್ಯಾ ಸತ್ತ್ವೌದಾರ್ಯಂ ತಮೋಜಯಃ| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಂ ಚಾಹಿತಾಂ ನಿದ್ರಾಂ ವಾರಯನ್ತಿ ಪ್ರಸಙ್ಗಿನೀಮ್||೪೧||

Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42

ಏತ ಏವ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ನಿದ್ರಾನಾಶಸ್ಯ ಹೇತವಃ| ಕಾಲಶೀಲಕ್ಷಯೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ವೃದ್ಧಿಶ್ಚಾನಿಲಪಿತ್ತಯೋಃ||೪೨||

Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43

ನಿದ್ರಾನಾಶಾದಙ್ಗಮರ್ದ್ದಶಿರೋಗೌರವಜೃಮ್ಭಿಕಾಃ| ಜಾಡ್ಯಗ್ಲಾನಿಭ್ರಮಾಪಕ್ತಿತನ್ದ್ರಾರೋಗಾಶ್ಚ ವಾತಜಾಃ||೪೩||

Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44

ಕಫೋಽಲ್ಪೋ ವಾಯುನೋದ್ಧೂತೋ ಧಮನೀಃ ಸನ್ನಿರುಧ್ಯ ತು| ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಜ್ಞಾಪಹಾಂ ತನ್ದ್ರಾಂ ದಾರುಣಾಂ ಮೋಹಕಾರಿಣೀಮ್| ಉನ್ಮೀಲಿತವಿನಿರ್ಭುಗ್ನೇ ಪರಿವರ್ತಿತತಾರಕೇ| ಭವತಸ್ತತ್ರ ನಯನೇ ಸ್ರುತೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಅರ್ದ್ಧತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ಸಾ ಸಾಧ್ಯಾ ನ ಸಾ ಸಾಧ್ಯಾ ತತಃ ಪರಮ್||೪೪||

Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45

ಯಥಾಕಾಲಮತೋ ನಿದ್ರಾಂ ರಾತ್ರೌ ಸೇವೇತ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ||೪೫||

Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46

ಅಸಾತ್ಮ್ಯಾಜ್ಜಾಗರಾದರ್ಧಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದಭುಕ್ತವಾನ್||೪೬||

Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47

ಶೀಲಯೇನ್ಮನ್ದನಿದ್ರಸ್ತು ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಂ ರಸಾನ್| ಆನೂಪೌದಕಮಾಂಸಾನಾಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಗೌಡಿಕಪೌಷ್ಟಿಕಾನ್| ಶಾಲೀನ್ಮದ್ಯಾನಿ ಮಾಷಾಂಶ್ಚ ಕೀಲಾಟಾನ್ ಮಾಹಿಷಂ ದಧಿ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತ್ತನಸ್ನಾನಮೂರ್ಧ್ವಶ್ರವಣಪೂರಣಮ್| ಚಕ್ಷುಷಸ್ತರ್ಪಣಂ ಲೇಪಃ ಶಿರಸೋ ವದನಸ್ಯ ಚ| ಪ್ರವಾತೇ ಸುರಭೌ ದೇಶೇ ಸುಖಾಂ ಶಯ್ಯಾಂ ಯಥೋಚಿತೇ| ಸಂವಾಹನಂ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಂ ಚಿತ್ತಜ್ಞೈರನುಜೀವಿಭಿಃ| ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ಚ ಜೀವನೀಯೈಃ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಾನ್ತಾಬಾಹುಲತಾಶ್ಲೇಷೋ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾ| ಮನೋಽನುಕೂಲಾ ವಿಷಯಾಃ ಕಾಮಂ ನಿದ್ರಾಸುಖಪ್ರದಾಃ||೪೭||

Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯರತೇರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖನಿಃ ಸ್ಪೃಹಚೇತಸಃ| ನಿದ್ರಾ ಸನ್ತೋಷತೃಪ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಕಾಲಂ ನಾತಿವರ್ತ್ತತೇ| ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೪೮||

Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49

ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾಮಯಚಿತ್ತದೇಹ- ಖೇದೈಃ ಕಫಾಗನ್ತುತಮೋಭವಾ ಚ| ನಿದ್ರಾ ಬಿಭರ್ತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಶರೀರಂ ಪಾಪ್ಮಾಽನ್ತಗಾ ವ್ಯಾಧಿನಿಮಿತ್ತಮನ್ಯಾಃ||೪೯||

Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50

ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ರಜಸ್ವಲಾಮನಿಷ್ಟಾಚಾರಾಮಶಸ್ತಾಮತಿಸ್ಥೂಲಾಮತಿಕೃಶಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಸೂತಿಕಾಮನುತ್ತಾನಾಂ ವಿಕೃತಾಙ್ಗಾಂ ಗಣಿಕಾಮಪ್ರಜಸಂ ದುಷ್ಟಯೋನಿಮನ್ಯಯೋನಿಮನ್ಯಸ್ತ್ರಿಯಂ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಯೋವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ಸಗೋತ್ರಾಂ ಗುರುಮಿತ್ರಬನ್ಧುಭೃತ್ಯಪತ್ನೀಂ ವರ್ಣಿನೀಂ ತಥಾ ಚೈತ್ಯಚತ್ವರಚತುಷ್ಪಥೋಪವನಶ್ಮಶಾನಾಘಾತಸಲಿಲೌಷಧದ್ವಿಜಗುರುಸುರನೃಪಾಲಯೇಷ್ವಹನಿ ಗೋಸರ್ಗೇ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇಽರ್ದ್ಧರಾತ್ರೌ ಪರ್ವೇಷ್ವನಙ್ಗೇ ಪಿಪಾಸುರಪ್ರಣೀತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ವಾ ನ ಗಚ್ಛೇತ್||೫೦||

Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51

ನ ಚ ವಿಪರೀತವ್ಯವಾಯೇ ಯೋಜಯೇತ್||೫೧||

Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52

ವಿಶೇಷೇಣ ಚಾತಿವ್ಯಾಯತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ನವಪ್ರಸೂತಾಮೃತುಮತೀಂ ಸಂವೃತಯೋನಿಞ್ಚ||೫೨||

Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53

ಮೂರ್ದ್ಧಾಭಿಘಾತಂ ಚ ಪರಿಹರೇತ್| ನ ಚ ನಿಷೇಕಾಭಿಮುಖಂ ಶುಕ್ರಂ ಧಾರಯೇದಿತಿ||೫೩||

Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54

ಮನಃಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಮೇವ ವ್ಯವಾಯಂ ಸೇವೇತ| ನ ತತ್ಪರಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ||೫೪||

Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೇಕಃ- ವಿಸ್ರಬ್ಧಹೃಷ್ಟೋ ರಹಸಿ ತತ್ಕಾಮಸ್ತರುಣಃ ಪುಮಾನ್| ಸಮಸ್ಥಿತಾಙ್ಗಃ ಸುರಭಿರ್ಮುಕ್ತಮೂತ್ರಾದಿರವ್ಯಥಃ| ನಾನಾಶಿತೋ ನಾತ್ಯಶಿತೋ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ತರ್ಪಿತಸ್ತ್ರ್ಯಹಮ್| ನಾರೀಂ ನಾರೀರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾಂ ಸಹಪೂರ್ಣಗುಣಾಂ ವ್ರಜೇತ್||೫೫||

Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56

ದ್ವ್ಯಹಾದ್ವಸನ್ತೇ ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪಕ್ಷಾತ್ತದ್ವದ್ ಘನೋದಯೇ| ಸೇವೇತ ಕಾಮತಃ ಕಾಮಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಬಲೀ||೫೬||

Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57

ಸ್ನಾನಾಙ್ಗರಾಗವ್ಯಜನೇನ್ದುಪಾದ- ಮಾಂಸಾಸವಕ್ಷೀರರಸಾನ್ ರಸಾಲಾಮ್| ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಸಿತಾಢ್ಯಾನ್ ಸಲಿಲಂ ಸುಶೀತಂ ಸೇವೇತ ನಿದ್ರಾಞ್ಚ ರತಾನ್ತತಾನ್ತಃ||೫೭||

Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58

ಸ್ತ್ರೀಸಂಸರ್ಗಾದ್ಧಿ ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಲೀಬತಾ ಬಲಿನಾಮಪಿ| ಏವಂ ಚಾಪ್ಯಾಯತೇ ಶೀಘ್ರಂ ತೇಷಾಂ ಶುಕ್ರಂ ಚ ಧಾಮ ಚ||೫೮||

Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59

ದುಷ್ಟ್ಯಾಯುರೋಜಃಶುಕ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಮೇಢ್ರಾಶ್ರಯಾನ್ ಗದಾನ್| ವಾಯೋಃ ಕೋಪಮಧರ್ಮಂ ಚ ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ| ಉತ್ತಾನೋ ವೇಗರೋಧೀ ವಾ ವೃದ್ಧಿಮೇಹಾಶ್ಮಶರ್ಕರಾಃ| ತಿಮಿರಾದಿಗದೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಮೂರ್ದ್ಧಾದ್ಯಹನನಾದ್ ಧ್ರುವಮ್||೫೯||

Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60

ಭ್ರಮಕ್ಲಮೋರುದೌರ್ಬಲ್ಯಬಲಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಕ್ಷಯಃ| ಅಪರ್ವಮರಣಂ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷೇಣಾತಿಮೈಥುನಾತ್||೬೦||

Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61

ನ ಚೋನಃ ಷೋಡಶಾದ್ವರ್ಷಾತ್ ಸಪ್ತತೇಃ ಪರತೋ ನ ಚ| ಆಯುಷ್ಕಾಮೋ ನರಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಂಯೋಗಂ ಗನ್ತುಮರ್ಹತಿ||೬೧||

Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62

ಅತಿಬಾಲೋ ಹ್ಯಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಸರ್ವಧಾತುಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವ್ರಜನ್| ಉಪತಪ್ಯೇತ ಸಹಸಾ ತಟಾಕಮಿವ ಕಾಜಲಮ್||೬೨||

Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63

ಶುಷ್ಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಜನ್ತುಜಗ್ಧಂ ವಿಜರ್ಜರಮ್| ಸ್ಪೃಷ್ಟಮಾಶು ವಿಶೀರ್ಯೇತ ತಥಾ ವೃದ್ಧಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವ್ರಜನ್||೬೩||

Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64

ಕಾಯಸ್ಯ ತೇಜಃ ಪರಮಂ ಹಿ ಶುಕ್ರಮಾಹಾರಸಾರಾದಪಿ ಸಾರಭೂತಮ್| ಜಿತಾತ್ಮನಾ ತತ್ಪರಿರಕ್ಷಣೀಯಂ ತತೋ ವಪುಃ ಸನ್ತತಿರಪ್ಯುದಾರಾ||೬೪||

Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65

ಅಪ್ರಮತೋ ಭಜೇದ್ಭಾವಾಂಸ್ತದಾತ್ವಸುಖಸಂಜ್ಞಕಾನ್| ಸುಖೋದರ್ಕೇಷು ಸಜ್ಜೇತ ದೇಹಸ್ಯೈತದಲಂ ಹಿತಮ್||೬೫||

Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66

ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧೋಽಸಾತ್ಮ್ಯಾರ್ಥಸಂಯೋಗಃ ಕಾಲವೈಕೃತಮ್| ಹಿತೇಽಪಿ ರತಮಾಹಾರೇ ಯೋಜಯನ್ತ್ಯಾಮಯೈರ್ನರಮ್||೬೬||

Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67

ನಾಪಥ್ಯಸೇವನಂ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಬಾಧನ್ತೇ ತದಾ ಮಲಾಃ| ಪ್ರಕೋಪಂ ಪ್ರತಿವಿಘ್ನನ್ತಿ ಭಿನ್ನೈರ್ದೂಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯದಾ| ನ ಚ ಸರ್ವೋಪಚಾರೋಽಪಿ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್| ನ ಹಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ ತುಲ್ಯದೋಷಾಣಿ ನೈವ ಚ| ಸರ್ವೇ ತುಲ್ಯಬಲಾ ದೋಷಾ ನ ಸರ್ವಾಣಿ ವಪೂಂಷಿ ಚ| ವ್ಯಾಧಿಕ್ಶಮತ್ವೇ ಶಕ್ತಾನಿ...................||೬೭||

Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68

....................ಯತೋಽಪಥ್ಯಂ ತದೇವ ತು| ಗಚ್ಛತ್ಯಪಥ್ಯತಮತಾಂ ತುಲ್ಯದೋಷಾದಿವರ್ದ್ಧಿತಮ್||೬೮||

Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69

ತ ಏವ ಚ ಪುನರ್ದೋಷಾ ಹೇತುಭಿರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚಿತಾಃ| ಮಿಥೇ ವಿರುದ್ಧಾ ಬಲಿನೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಸರ್ವೇ ಸಮಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಲ್ಪಮಪಿ ಕಾರಣಮ್| ಪ್ರಾಣಾಯತನಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಗಮ್ಭೀರಾಃ ಸರ್ವಮಾರ್ಗಗಾಃ| ದೇಹೇಽಹಿತೋಚಿತೇ ತೇ ಸ್ಯುಶ್ಚಿರಾದಪ್ಯಾಶುಕಾರಿಣಃ||೬೯||

Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70

ಅಹಿತಾನ್ಯಪಿ ಚಾನ್ಯೇಷಾಮಭ್ಯಾಸಾದುಪಶೇರತೇ| ದೋಷಾಶ್ಚೈಷಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಕರ್ಮವಾತಾತಪಾದಿಭಿಃ||೭೦||

Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71

ಭಿನಾಹಾರಾವಯಃಸಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಸಮಂ ಭವೇತ್| ಏಕೋ ವಿಕೃವಾಯ್ವಾದಿಯುಗಪತ್ಸೇವನಾದ್ಗದಃ||೭೧||

Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72

ವಾತಾದೀನಾಂ ತು ವಿಕೃತಿರ್ವಿಕೃತಾದ್ಗ್ರಹಚಾರತಃ| ಭೌಮಾನ್ತರಿಕ್ಷದಿವ್ಯೇಭ್ಯ ಉತ್ಪಾತೇಭ್ಯಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೭೨||

Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73

ಸಮ್ಭವಃ ಪುನರೇತೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಃ ಸಾಮುದಾಯಿಕಾತ್||೭೩||

Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74

ದುಷ್ಟೋ ವಾಯುರಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ಸ್ತಿಮಿತೋಽತ್ಯೂಷ್ಣಶೀತಲಃ| ಕುಣ್ಡಲೀ ಭೈರವರವಃ ಪರುಷೋಽನಾರ್ತ್ತವೋ ಬಲೀ| ಅನ್ಯೋನ್ಯವ್ಯಾಹತಗತಿಃ ಪಾಂಸುಬಾಷ್ಪವಿಷಾನ್ವಿತಃ||೭೪||

Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75

ರಸವರ್ಣಾದಿವಿಕೃತಮಪಕ್ರಾನ್ತವಿಹಙ್ಗಮಮ್| ನಿನ್ದಿತಪ್ರಭವಂ ತೋಯಮುಪಕ್ಷೀಣಜಲಾಶಯಮ್||೭೫||

Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76

ಮಕ್ಷಿಕಾಮೂಷಿಕಾವ್ಯಾಲಬಹೂತ್ಪಾತಪ್ರದೂಷಿತಃ| ದೇಶೋಽಪಥ್ಯಾನ್ನಬಹುಲೋ ನಷ್ಟಧರ್ಮಮಹೌಷಧಿಃ||೭೬||

Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77

ಕಾಲಶ್ಚ ವಿಪರೀತೋಽತಿಹೀನಲಿಙ್ಗೋ ಯಥಾಯಥಮ್||೭೭||

Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78

ಏತೇ ದುಷ್ಪರಿಹಾರತ್ವಾದಹಿತಾಯೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್||೭೮||

Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79

ಯೇಷಾಮನಿಯತಂ ಕರ್ಮ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸುದಾರುಣೇ| ಕರ್ಮ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ತೇಷಾಂ ಯೋಜ್ಯಂ ತದ್ವದ್ರಸಾಯನಮ್| ಶಸ್ಯತೇ ದೇಹವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಭೇಷಜೈಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧೃತೈಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ದಯಾ ದಾನಂ ಸದಾಚಾರರತಿಃ ಶಮಃ| ಸದ್ಧರ್ಮಃ ಸತ್ಕಥಾ ಪೂಜಾ ದೇವರ್ಷೀಣಾಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ದೇಶಾನಾಮವಿಪನ್ನಾನಾಂ ಸಾಧೂನಾಂ ಚ ನಿಷೇವಣಮ್| ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಚೇಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ ಜೀವಿತರಕ್ಷಣಮ್||೭೯||

Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80

ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ಕುರ್ವೀತ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಚಾಕಾಲಿಕೇಷ್ವಪಿ| ವಿಧಿಂ ತಚ್ಛೀಲನಂ ಯಸ್ಮಾಚ್ಛೀತಾದಿದ್ವನ್ದ್ವಕಾರಿತಮ್| ಋತುಚರ್ಯಾದಿಶೀತೋಷ್ಣವೃಷ್ಟಿದೋಷಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ| ಅತಏವ ಚ ಚರ್ಯಾಯಾಂಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರೇ ಸಮೇ||೮೦||

Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81

ದೈವೇ ಪುರುಷಕಾರೇ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ತಸ್ಯ ಬಲಾಬಲಮ್||೮೧||

Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82

ಅನ್ಯಜನ್ಮಕೃತಂ ಕರ್ಮ ದೈವಂ ಪೌರುಷಮೈಹಿಕಮ್||೮೨||

Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83

ವಿದ್ಯಾತ್ತೇ ಕರ್ಮಣೀ ತ್ರೇಧಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಧ್ಯಾವರತ್ವತಃ||೮೩||

Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84

ತಯೋರುದಾರಯೋರ್ಯುಕ್ತಿರ್ದೀರ್ಘಸ್ಯ ಸುಸುಖಸ್ಯ ಚ| ನಿಯತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುರ್ವಿಪರೀತಸ್ಯ ಚಾಪರಾ| ಮಧ್ಯಾ ಮಧ್ಯಸ್ಯ ಮಿಶ್ರಸ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಾ...........................||೮೪||

Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85

..................................ಶೃಣು ಚಾಪರಮ್| ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದುರ್ಬಲಂ ಹ್ಯುಪಹನ್ಯತೇ| ತಥಾ ದೈವೇನ ಬಲಿನಾ ಪೌರುಷಂ ಕರ್ಮ ದುರ್ಬಲಮ್||೮೫||

Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯದೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನಿಯತಂ ಮಾನಮಾಯುಷಃ||೮೬||

Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87

ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್ಕಾಲೇ ವಿಪಾಕನಿಯತಂ ಮಹತ್| ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕಾಲನಿಯತಂ ಪ್ರತ್ಯಯೈಃ ಪ್ರತಿಬೋಧ್ಯತೇ||೮೭||

Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88

ಏವಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕಾಲಾಕಾಲವಿಭೇದತಃ| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುಪರಿಹಾರಾಯೈವ ಹಿತಾಹಿತೋಪದೇಶಃ ಉಪದಿಷ್ಟಸ್ತತಶ್ಚೈಷ ಹಿತಾಹಿತವಿಧಿಕ್ರಮಃ||೮೮||

Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89

ಏಕೋತ್ತರಂ ಮೃತ್ಯುಶತಂ ಬ್ರುವತೇ ವೇದವಾದಿನಃ| ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಾಗನ್ತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೮೯||

Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90

ಶ್ಯೇನಾದಿನಾ ಚ ಯಾಗೇನ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ತಥಾ ಚ ತೈಃ| ದೀರ್ಘಶ್ರವಸಸೋಮಾದ್ಯೈರ್ವಿಹಿತಶ್ಚಾತ್ಮನೋ ವಧಃ| ಆಯುಷ್ಕಾಮಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸ್ತಥೇಷ್ಟ್ಯಾ ಮಿತ್ರವಿನ್ದಯಾ| ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಗೋಪಾಯೇದೀದೃಶೀ ಸ್ಮೃತಿಃ||೯೦||

Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91

ತಥಾ ಮರಣೌದ್ದಿಷ್ಟಂ ಸೌಗತಾನಾಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್||೯೧||

Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92

ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರೇಣ ಜಾಯತೇ ನಿಯತಾಯುಷಾಮ್||೯೨||

Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93

ಧ್ರುವಂ ರೋಗಿತ್ವಮನ್ಯೇಷಾಂ ಮೃತ್ಯುರೇವ ತ್ವಪರ್ವಣಿ| ಅಕಾಣ್ಡೇ ಶಸ್ತ್ರಘಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋ ಮೃತ್ಯುರನ್ಯಥಾ||೯೩||

Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94

ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತಚಣ್ಡಮಾತಙ್ಗತುರಙ್ಗಾದಿಸಮಾಗಮಮ್| ಆರಾತಿದುಷ್ಟವಾಯ್ವಾದಿಸಾಹಸಾಹಿತಭೋಜನಮ್| ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ನ ಬ್ರೂಯುರ್ಮುನಯೋ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ| ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾದೀಂಶ್ಚ ರಸಾಯನವಿಧೀಂಸ್ತಥಾ| ನ ವಾ ತೇಽಪಿ ಯಥಾಕಾಮಮಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿಮಾಪ್ನುಯುಃ| ಅಹಿಸಿಂಹಗಜಾದಿಭ್ಯೋ ವಿದುಷಾಂ ನ ಭಯಂ ಭವೇತ್| ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರಾಕಾರದುರ್ಗಾಣಿ ಮಿಥ್ಯಾಮಾರಣರಕ್ಷಣಮ್| ಆಯುಷ್ಕಾಮಸ್ಯ ಮಿಥ್ಯೈವ ಪರದಾರಾದಿವರ್ಜನಮ್| ಮನ್ತ್ರದೇವತಯಾಹೂತಾ ನಾಚಕ್ಷೀರನ್ ಮಹಾಹಯಃ| ವಿಷಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಥಾ ಭಾವಾಭಾವೌ ತದಾಯುಷಃ| ಸಂನ್ಯಾಸರೋಹಿಣೀಕಾದಿಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಭವೇತ್| ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ನ ಮರಣಂ ಜೀವಿತಂ ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ಪ್ರತ್ಯಹಂ ನೃಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಯುದ್ಧೇಽನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಘ್ನತಃ| ಸಾಧುವೃತ್ತಸ್ಯ ಚಾತುಲ್ಯಾ ನ ಭವೇದಾಯುಷಃ ಸ್ಥಿತಿಃ| ನಾಯುಧೈರ್ದ್ವಿಷಮಿನ್ದ್ರಾದ್ಯಾ ನೌಷಧೈರಾರ್ತಮಶ್ವಿನೌ| ಉಪಕ್ರಮೇರನ್ ನ ಭವೇದಕಾಲಮರಣಂ ಯದಿ| ಘಟಾನಾಮಾಮಪಕ್ವಾನಾಂ ಪಾಲನಾಪರಿಪಾಲನೈಃ| ಚಿರಾಲ್ಪಕಾಲವರ್ತಿತ್ವಂ ಚಿತ್ರಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ದೃಶ್ಯತೇ| ಇತ್ಯತ್ಯನ್ತಪ್ರಸಿದ್ಧೇಽಪಿ ಸಿದ್ಧೇ ಸರ್ವಾಗಮೈರಪಿ| ದೃಷ್ಟೇಽಪ್ಯಕಾಲಮರಣೇ ವಿಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಕಥಂ ಬುಧಃ||೯೪||

Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95

ಗುಣವದ್ಭಿಷಗಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಭವೇ ಸಮ್ಭವೇತ್ತು ಯಃ| ಮೃತ್ಯುಂ ತಂ ಕಾಲಜಂ ಪ್ರಾಹುರಿತರಂ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ| ಯಥಾ ರಥೇ ವಾಹ್ಯಮಾನೋ ನ್ಯಾಯೇನ ಕ್ರಮಶಃ ಕ್ಷಯಮ್| ಯಾಯಾದಾತ್ಮವತಾಮಾಯುಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ಶುಚಿತೈಲದಶೋ ದೀಪಃ ಕೀಟವಾತಾದ್ಯಪೀಡಿತಃ| ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ವರ್ತತೇ ಸಮ್ಯಗ್ಯಥೈವಾಸ್ನೇಹಸಂಕ್ಷಯಾತ್| ಸ ಏವಾತೋ ಯಥಾ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರೀತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ| ಹಿತಾಹಿತೋಪಚಾರೇಣ ತಥೈವ ಪುರುಷೋ ಧ್ರುವಮ್||೯೫||

Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96

ಸರ್ವಮನ್ಯತ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಶರೀರಂ ಪಾಲಯೇದತಃ| ತದಭಾವೇ ಹಿ ಭಾವಾನಾಂ ಸರ್ವಾಭಾವಃ ಶರೀರಿಣಾಮ್| ನಗರೀ ನಗರಸ್ಯೇವ ರಥಸ್ಯೇವ ರಥೀ ತಥಾ| ಸ್ವಶರೀರಸ್ಯ ಮೇಧಾವೀ ಕೃತ್ಯೇಷ್ವವಹಿತೋ ಭವೇತ್||೯೬||

Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97

ಆಹಾರಕಲ್ಪನಾಹೇತೂನ್ ಸ್ವ ಭಾವಾದೀನ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ದೇಹೋ ಹ್ಯಾಹಾರಸಮ್ಭವಃ||೯೭||

Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98

ಭೀಲಜ್ಜಾಯನ್ತ್ರಣಾಲೋಭಹರ್ಷಶೋಕವಶಂ ಗತಃ| ನ ಜಾತು ಧಾರಯೇದ್ವೇ ಗಾಂಸ್ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಪದಾಸ್ಪದಮ್||೯೮||

Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99

ಹಿತಮಭ್ಯಸ್ಯತಃ ಪುಂಸೋ ನಾಕಾಲೇ ಕಾಲದಂಷ್ಟ್ರಯಾ| ಸಞ್ಚಾಯತೇ ಪರಾಮರ್ಶೋ ಬಲೋತ್ಸಾಹೇನ್ದ್ರಿಯಾಯುಷಾಮ್||೯೯||

Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100

ಅಹಿತಾನ್ಯಪಿ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ದೋಷಮಪ್ಯಾಪ್ನುಯಾದ್ಯದಿ| ತಥಾಪ್ಯಾನೃಣ್ಯಮಾಯಾತಿ ಸಾಧೂನಾಮಾತ್ಮವಾನಿತಿ||೧೦೦||

Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101

ಯಚ್ಚ ರೋಗಸಮುತ್ಥಾನಂ ನ ಶಕ್ಯಮಿಹ ಕೇನಚಿತ್| ಪರಹಿರ್ತುಂ ನ ತತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶೋಚಿತವ್ಯಂ ಮನೀಷಿಣಾ||೧೦೧||

Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102

ಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಾಣಾಂ ಸದಾಚಾರನಿಷೇವಿಣಾಮ್| ಲೋಕದ್ವಯವ್ಯಪೇಕ್ಷಾಣಾಂ ಜೀವಿತಂ ಹ್ಯಮೃತಾಯತೇ||೧೦೨||

Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103

ಗೃಧ್ನುರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖೇ ವಶ್ಯಃ ಕ್ಲೇಶಾನಾಂ ಹತಸತ್ಪಥಃ| ಮೂಢೋ ಜೀವತ್ಯನರ್ಥಾಯ ದುರ್ಗತಿಂ ಪರಿಬೃಂಹಯನ್||೧೦೩||

Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104

ವಿದುಷಾಽನ್ತಃಶರೀರಸ್ಥಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾನರೀನ್| ಜಿತ್ವಾ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛತಾ||೧೦೪||

Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9

ತದಾತ್ವೇ ಚಾನುಬನ್ಧೇ ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಕರ್ಮಶುಭೋದಯಮ್| ಸ್ಮರನ್ನಾತ್ರೇಯವಚಸೋ ನ ಧೀಮಾನ್ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ||೧೦೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||