Adhikarana athAbhiShyandapratishShedho nAmaikonaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽభిష్యందప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽभिष्यन्दप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తేభ్యః సర్వాక్షిరోగేభ్యోఽభిష్యందస్య ప్రాధాన్యాత్పృథక్చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana pUrvarUpAvasthAyAM cikitsA (2) · Śloka 2
అథ ఖలు సర్వాక్షిరోగాణాం పూర్వరూప ఏవ శిరోవిరేకకవలధూమోపవాసానాసేవేతాన్యత్ర మారుతోద్రేకాత్||2||
अथ खलु सर्वाक्षिरोगाणां पूर्वरूप एव शिरोविरेककवलधूमोपवासानासेवेतान्यत्र मारुतोद्रेकात्||२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా సామాన్యేన సర్వక్షిరోగాణామభిష్యందాధిమంథాదీనాం చికిత్సా| సర్వాక్షిరోగాణాం పూర్వరూపదRసన ఏవ శిరోవిరేకాదికం కుర్యాత్| కిం సర్వత్ర ? అపి తు మారుతోద్రేకాదన్యత్ర||2||
Adhikarana vAtAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - candanAdibiDAlakaH (3) · Śloka 3
సర్వత్ర తు చందనమరిచపత్రైలాస్వర్ణగైరికతగరరసాంజనలవణయష్ట్యాహ్వైర్విడాలకం కుర్యాత్||3||
सर्वत्र तु चन्दनमरिचपत्रैलास्वर्णगैरिकतगररसाञ्जनलवणयष्ट्याह्वैर्विडालकं कुर्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
సర్వత్ర చందనాదినా విడాలకో బహిర్లేపో హితః| నవతాయామంజనప్రతిషేధాత్||3||
Adhikarana biDAlakAntarANi (4) · Śloka 4
తథా దార్వితుత్థహరీతకీభిర్వాతపిత్తే| కఫే తు హరీతకీనాగరరసాంజనస్వర్ణగైరికైః| అపి చ కుష్ఠమిసిపిప్పలీచందనోత్పలైర్విడాలకో వేదనాఘ్నః| ముస్తాగరుచందనైః క్షౌద్రయుతైః శూలదాహరాగఘ్నః| సైంధవాగరుత్రిజాతకత్రికటుకస్వర్ణగైరికకుష్ఠతగరశైలేయకైః శూలశ్వయథుదాహరాగనుత్||4||
तथा दार्वितुत्थहरीतकीभिर्वातपित्ते| कफे तु हरीतकीनागररसाञ्जनस्वर्णगैरिकैः| अपि च कुष्ठमिसिपिप्पलीचन्दनोत्पलैर्विडालको वेदनाघ्नः| मुस्तागरुचन्दनैः क्षौद्रयुतैः शूलदाहरागघ्नः| सैन्धवागरुत्रिजातकत्रिकटुकस्वर्णगैरिककुष्ठतगरशैलेयकैः शूलश्वयथुदाहरागनुत्||४||
🔊 Audio coming soon
దార్వ్యాదిభిర్విడాలకో వాతపిత్తే యోజ్యః| హరీతక్యాదిభిః కఫే| అపి చేతి సాధారణసముచ్చయాయ| కుష్ఠముస్తాసైంధవాదయస్త్రయో విడాలకాః సుబోధాః| మిసిః శతపుష్పా|| 4||
Adhikarana netrAvacUrNanAni (5) · Śloka 5
శిగ్రుఫలమనోహ్వాశాబరలోధ్రైః క్రమాచ్చతుర్గుణప్రవృద్ధైః శ్లక్ష్ణరజోభిః సూక్ష్మతాంతవస్థైర్నయనమవచూర్ణయేత్| శ్వేతలోధ్రత్వచం బహిర్విలిఖితాం నింబపత్రకల్కేన ప్రదిగ్ధాం పుటపాకే విపక్వామర్ధపలోన్మితాం మరిచచతుష్టయయుక్తాం శ్లక్ష్ణరజీకృతాం వస్త్రబద్ధామక్ష్ణయవకిరేత్| ఏతదవగుంఠనం శూలదాహాశ్రుశ్వయథుకండూషాపాకక్లేదోపదేహహరం| తయైవ చ పోట్టలికయాఽఽశ్చ్యోతనకాలేఽవంతిసోమాప్లుతయాఽఽశ్చ్యోతయేత్| పూర్వవద్వా లోధ్రవల్కలకల్కముపస్కృతం తన్మాత్రమేవ మరిచద్వయేన మనశ్శిలాపాదేనాష్టాంశకైశ్చ యష్టీమధుకశతపుష్పాంజనైర్యుక్తం ప్రకల్పయేత్| అపి చ- ఆరణ్యాశ్ఛగణరసే పటావబద్ధాః సుస్విన్నా నఖవితుషీకృతాః కులాత్థాః| తచ్చూర్ణం సకృదవచూర్ణనాన్నిశీథే నేత్రాణాం విధమతి సద్య ఏవ కోపం||5||
शिग्रुफलमनोह्वाशाबरलोध्रैः क्रमाच्चतुर्गुणप्रवृद्धैः श्लक्ष्णरजोभिः सूक्ष्मतान्तवस्थैर्नयनमवचूर्णयेत्| श्वेतलोध्रत्वचं बहिर्विलिखितां निम्बपत्रकल्केन प्रदिग्धां पुटपाके विपक्वामर्धपलोन्मितां मरिचचतुष्टययुक्तां श्लक्ष्णरजीकृतां वस्त्रबद्धामक्ष्णयवकिरेत्| एतदवगुण्ठनं शूलदाहाश्रुश्वयथुकण्डूषापाकक्लेदोपदेहहरम्| तयैव च पोट्टलिकयाऽऽश्च्योतनकालेऽवन्तिसोमाप्लुतयाऽऽश्च्योतयेत्| पूर्ववद्वा लोध्रवल्कलकल्कमुपस्कृतं तन्मात्रमेव मरिचद्वयेन मनश्शिलापादेनाष्टांशकैश्च यष्टीमधुकशतपुष्पाञ्जनैर्युक्तं प्रकल्पयेत्| अपि च- आरण्याश्छगणरसे पटावबद्धाः सुस्विन्ना नखवितुषीकृताः कुलात्थाः| तच्चूर्णं सकृदवचूर्णनान्निशीथे नेत्राणां विधमति सद्य एव कोपम्||५||
🔊 Audio coming soon
శిగ్రుఫలాదిచూర్ణం వస్త్రబద్ధం నేత్రావచూర్ణనం కుర్యాత్| శిగ్రుఫలేభ్యస్తు తులయావచ్ఛిన్నేభ్యశ్చతుర్గుణా మనశ్శిలా| తతశ్చతుర్గుణః శాబరలోధ్ర ఇతి క్రమార్థః| లోధ్రత్వచో యథోక్తవిధినా పక్వాయా అర్ధపలం చత్వారి మరిచఫలానీత్యేతచ్ఛ్లక్ష్ణచూర్ణం వస్త్రేణ బద్ధ్వాఽక్షిణ్యవకిరేత్| అవగుంఠనమాచ్ఛాదనచూర్ణమక్ష్ణః| తయైవ చ పోట్టలికయాఽవంతిసోమే కాంజికే ఆప్లుతయా ఆశ్చ్యోతనకాల ఇత్యభినవే కాలే ఏష్వేవ రోగేష్వాశ్చ్యోతనం| అథవా లోధ్రస్య వల్కలం త్వక్ పూర్వవదుపస్కృతం బహిర్లేఖనం కృత్వా నింబపత్రకల్కలేపనాదనంతరం పుటపాకేన స్విన్నం| తన్మాత్రమిత్యర్ధపలోన్మితం| మరిచఫలద్వయేన మనశ్శిలాయాశ్చ పాదేనార్ధకర్షేణ యష్ట్యాదిభిశ్చాష్టాంశకైః ప్రత్యేకం శాణప్రమాణైర్యుక్తం| పూర్వవదితి చూర్ణమవకిరణే ఆశ్చ్యోతనే చ ప్రకల్పయేత్| అపి చేతి సముచ్చయే| ఆరణ్యాః కులత్థా అక్షిభేషజాఖ్యాః పటే బద్ధాః ఛగణరసే గోమయస్య రసే సుస్విన్నా అను చ నఖైర్వితుషీకృతా యే తేషాం చూర్ణం నిశీథే రాత్రౌ సకృదేకవారమేవాఽవచూర్ణనాదవకిరణాత్ సద్య ఏవ నేత్రాణాం కోపమభిష్యందం విధమతి నాశయతి||5||
Adhikarana netre AScyotanam (6) · Śloka 6
అథ దారుహరిద్రాపలముదకార్ధప్రస్థేనాష్టాంశశేషితం క్వథితం మాక్షికయుక్తమాశ్చ్యోతనం కుర్వీత| ఏవం చానుపశమే వాతాభిష్యందినమాదావేవ జాంగలరసైర్భోజయిత్వా దశమూలరాస్నాత్రిఫలాక్వాథేన జీవనీయకల్కేన చ పయోయుతం సిద్ధమితరద్వా పురాణసర్పిః పాయయేత్| ఆశ్చ్యోతనంజాస్యైరండమూలపల్లవైః శ్రృతమజాక్షీరం కుర్యాత్| సాలపర్ణీపృశ్నిపర్ణీద్విబృహతీమధుకోరుపూగైర్వా| తద్వత్తగరహ్రీబేరశారంగోష్ఠోదుంబరమధుకపిప్పలీబృహతీద్వయైరండమూలైర్వా| అంశుమతీద్వయబృహతీకంటకారికాభిర్వా తాంతవావద్ధాభిః సురామద్యధాన్యామ్లాన్యతమాప్లుతాభిరానూపమాంసామ్లక్వాథేన వా||6||
अथ दारुहरिद्रापलमुदकार्धप्रस्थेनाष्टांशशेषितं क्वथितं माक्षिकयुक्तमाश्च्योतनं कुर्वीत| एवं चानुपशमे वाताभिष्यन्दिनमादावेव जाङ्गलरसैर्भोजयित्वा दशमूलरास्नात्रिफलाक्वाथेन जीवनीयकल्केन च पयोयुतं सिद्धमितरद्वा पुराणसर्पिः पाययेत्| आश्च्योतनञ्जास्यैरण्डमूलपल्लवैः श्रृतमजाक्षीरं कुर्यात्| सालपर्णीपृश्निपर्णीद्विबृहतीमधुकोरुपूगैर्वा| तद्वत्तगरह्रीबेरशार्ङ्गोष्ठोदुम्बरमधुकपिप्पलीबृहतीद्वयैरण्डमूलैर्वा| अंशुमतीद्वयबृहतीकण्टकारिकाभिर्वा तान्तवावद्धाभिः सुरामद्यधान्याम्लान्यतमाप्लुताभिरानूपमांसाम्लक्वाथेन वा||६||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యభినవత్వే గతే హరిద్రేత్యాదినాఽశ్చ్యోతనం సుబోధం| ఏవం కృతే యద్యక్షిరోగస్యోపశమో న భవతి తత ఇదమిదం కుర్యాత్| సుబోధం| దశమూలాదిక్వాథేన జీవనీయకల్కేన చ క్షీరయుతం పురాణసర్పిః సిద్ధం వాఽసిద్ధమేవ వా క్షీరదశమూలాదిక్వాథే జీవనీయకల్కయుతం పురాణం ఘృతం పాయయేత్| కేచిత్త్వితరదితి కేవలం పురాణఘృతమాహుః| ఆశ్చ్యోతనమిత్యాది సుబోధం| అథవా సాలపర్ణ్యాదిభిః సిద్ధమజాక్షీరమాశ్చ్యోతనం కుర్యాదితి సంబంధః| ఉరుపూగ ఏరండః| తగరాదిభిరేరండమూలాంతైస్తద్వదితి శ్రృతమజాక్షీరమాశ్చ్యోతనం| అథవాంశుమతీద్వయాదిభిస్తాంతవే వస్త్రే అవబుద్ధాభిః సురాద్యన్యతమాప్లుతాభిరాశ్చ్యోతనం| అథవాంశుమతీద్వయాదిభిస్తాంతవబద్ధాభిరానూపమాంసానామమ్లానాం చ దాడిమాదీనాం క్వాథేనాప్లుతాభిరాశ్చ్యోతనం|| 6||
Adhikarana utkArikAsvedaH (7) · Śloka 7
తైరేవ చ మాంసైర్వేశవారీకృతస్విన్నైర్మహాస్నేహవద్భిర్యవచూర్ణలవణప్రగాఢాముత్కారికాం కృత్వా లలాటగండాదీన్ స్వేదయేత్||7||
तैरेव च मांसैर्वेशवारीकृतस्विन्नैर्महास्नेहवद्भिर्यवचूर्णलवणप्रगाढामुत्कारिकां कृत्वा ललाटगण्डादीन् स्वेदयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
అథవా తైరేవేత్యానూపైర్మాంసైర్వేశవారీకృతైః కుట్టితైరను చ స్వినైః స్నేహచ్తుష్టయుక్తైశ్చ యవచూర్ణలవణాభ్యాం ప్రగాఢామాపాదితపిండీభావాముత్కారికాం కృత్వా లలాటాదీన్ స్వేదయేత్||7||
Adhikarana nAvanaM nADIsvedaSca (8) · Śloka 8
అథవా రాస్నాభీరుదశమూలబలాకోలకులత్థయవానామజాక్షీరస్విన్నానాం వాష్పేణ| రాస్నాదిభిరేవ సిద్ధం తైలం సర్పిర్వా నావనం| ఏవం విధైరేవ నాడీస్వేదం కుర్యాత్||8||
अथवा रास्नाभीरुदशमूलबलाकोलकुलत्थयवानामजाक्षीरस्विन्नानां वाष्पेण| रास्नादिभिरेव सिद्धं तैलं सर्पिर्वा नावनम्| एवं विधैरेव नाडीस्वेदं कुर्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
అథవా రాస్నాదీనామజాక్షీరస్విన్నానాం వాష్పేణ లాలాటాదీన్ స్వేదయేత్| సుబోధం| ఏవంవిధైరితి రాస్నాదిసమానగుణైః||8||
Adhikarana mukhAlepaH (9) · Śloka 9
సరలసురభిఘనదేవదారుహింస్రాకరంజఫలబిల్వసర్షపైశ్చ సభృష్టతిలైః పయసా పిష్టైః సుఖోష్ణైర్ముఖాలేపోఽక్షివేదనాస్తంభప్రసాదనః||9||
सरलसुरभिघनदेवदारुहिंस्राकरञ्जफलबिल्वसर्षपैश्च सभृष्टतिलैः पयसा पिष्टैः सुखोष्णैर्मुखालेपोऽक्षिवेदनास्तम्भप्रसादनः||९||
🔊 Audio coming soon
సరలాదిభిర్భృష్టతిలయుక్తైః పశ్చాచ్చ పయసా పిష్టైః సుఖోష్ణైర్ముఖాలేపోఽక్షివేదనాదిశమనః||9||
Adhikarana sirAmokShavirekAsthApanAnuvAsanAni (10) · Śloka 10
ఏవమస్యానుపశాంతరుజః సిరాం మోక్షయేత్| స్నేహస్వేదవిష్యందం హి వాతదుష్టమసృఙ్నిర్హ్రియమాణం నానిలప్రకోపాయ| పునశ్చ స్నిగ్ధాయ తిల్వకేన సంస్కృతం సంయుక్తం వా తిల్వకకషాయానుపానం సర్పిర్విరేచనం దద్యాత్| శుద్ధం చ వాతప్రతిశ్యాయవదాస్థాపయేదనువాసయేచ్చ||10||
एवमस्यानुपशान्तरुजः सिरां मोक्षयेत्| स्नेहस्वेदविष्यन्दं हि वातदुष्टमसृङ्निर्ह्रियमाणं नानिलप्रकोपाय| पुनश्च स्निग्धाय तिल्वकेन संस्कृतं संयुक्तं वा तिल्वककषायानुपानं सर्पिर्विरेचनं दद्यात्| शुद्धं च वातप्रतिश्यायवदास्थापयेदनुवासयेच्च||१०||
🔊 Audio coming soon
ఏవమిత్యాది సుబోధం| స్నేహేత్యాది సిరామోక్షహేతుః| పునరిత్యస్రే నిర్హృతే| తిల్వకం పట్టికాలోధ్రం|| 10||
Adhikarana anuvAsanottaracikitsA (11) · Śloka 11
అథ తిలాన్ నిస్తుషాన్ బిల్వఫలక్వాథేన భావయేన్నిశి దివా శోషయేదేవం పంచాహం| తేభ్యస్తైలం గృహీత్వా వరాహమేదోయుక్తం బిల్వమూలమధుయష్టికాకల్కేన పయసా చ పచేత్| తేన నస్యం శిరోబస్తిం చ కుర్యాత్| సర్వగంధనిర్యూహేణ వా మధుకగర్భం సక్షీరం తైలం| స్నేహికంచ ధూమం పిబేత్||11||
अथ तिलान् निस्तुषान् बिल्वफलक्वाथेन भावयेन्निशि दिवा शोषयेदेवं पञ्चाहम्| तेभ्यस्तैलं गृहीत्वा वराहमेदोयुक्तं बिल्वमूलमधुयष्टिकाकल्केन पयसा च पचेत्| तेन नस्यं शिरोबस्तिं च कुर्यात्| सर्वगन्धनिर्यूहेण वा मधुकगर्भं सक्षीरं तैलम्| स्नेहिकञ्च धूमं पिबेत्||११||
🔊 Audio coming soon
అథానువాసమాదనంతరం| తిలానిత్యాది సుబోధం| శిరోబస్తిః సూత్రోక్తలక్షణః| అథవా సర్వగంధద్రవ్యాణాం నిర్యూహేణ క్వాథేన మధుయష్టీగర్భం సక్షీరం తైలం సిద్ధం నస్యం శిరోబస్తిశ్చ కుర్యాదితి సంబంధః| స్నేహికో ధూమః శోధనాదిగణసంగ్రహే అగరుగుగ్గుల్వాదినా సూత్రోక్తః|| 11||
Adhikarana netratarpaNayogAH (12) · Śloka 12
ఉపశాంతరుజోఽస్య చ తర్పణం| కాశ్మర్యమధుకకుముదోత్పలోరుపూగకుష్ఠబృహతీతమాలమాంసీసారివాప్రపౌండరీకదర్భమూలకశేరుకాభిః పయః సాధయేత్| తత్తర్పణనస్యాభ్యంగేషు విదధ్యాత్| కృష్ణసర్పశిరో వా క్షీరే క్వాథయేత్| తతః స్నేహముద్ధృత్య చందనోశీరశర్కరోత్పలకల్కేన క్షీరవతా పక్వం తర్పణం| అథవా పంచమూలజీవనీయకుక్కుటమాంసైః పయో విపచేత్, తతో నవనీతం ఘనానంతాసారివోశీరచందనైః సపయస్కైః సాధయేత్||12||
उपशान्तरुजोऽस्य च तर्पणम्| काश्मर्यमधुककुमुदोत्पलोरुपूगकुष्ठबृहतीतमालमांसीसारिवाप्रपौण्डरीकदर्भमूलकशेरुकाभिः पयः साधयेत्| तत्तर्पणनस्याभ्यङ्गेषु विदध्यात्| कृष्णसर्पशिरो वा क्षीरे क्वाथयेत्| ततः स्नेहमुद्धृत्य चन्दनोशीरशर्करोत्पलकल्केन क्षीरवता पक्वं तर्पणम्| अथवा पञ्चमूलजीवनीयकुक्कुटमांसैः पयो विपचेत्, ततो नवनीतं घनानन्तासारिवोशीरचन्दनैः सपयस्कैः साधयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరముపశాంతాయాం తీవ్రాయాం రుజాయాం తర్పణం యోజ్యం| కాశ్మర్యాదిభిః సాధితం పయస్తర్పణాదిషు విదధ్యాత్| కాశ్మర్యః శ్రీపర్ణీ| ఉరుపూగః ఏరండః| ప్రపౌండరీకః ప్రసిద్ధో మధ్యదేశే| కృష్ణసర్ప ఇత్యాది సుబోధం| తత ఇతి కృష్ణసర్పక్వథితాత్ క్షీరాత్| అథవా పంచమూలాదినా తర్పణం| తతః పంచమూలాదిపాచితాత్ పయసః|| 12||
Adhikarana puTapAkaH (13) · Śloka 13
పుటపాకం చ ఛాగోరభ్రవరాహాణామన్యతమస్య యకృత్పిప్పలీసైంధవమధుఘృతోపేతం కుర్యాత్||13||
पुटपाकं च छागोरभ्रवराहाणामन्यतमस्य यकृत्पिप्पलीसैन्धवमधुघृतोपेतं कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
ఛాగాదీనామన్యతమస్య యకృత్ పిప్పల్యాదియుక్తం పుటపాకం సూత్రోక్తవిధానేన నేత్రే కుర్యాత్||13||
Adhikarana prasAdanA~jjanAni (14) · Śloka 14
అంజనం చాస్య దృక్ప్రసాదనార్థం| కృష్ణతిలాన్ నిస్తుషాన్ కృత్వా స్తన్యేన సప్తాహం భావయేచ్ఛోషయేచ్చ| తచ్చూర్ణం సితోపలాసమం కృత్వా మధుకార్ధభాగేన సైంధవాంశేన కృష్ణసర్పశిరసశ్చాంతర్ధూమదగ్ధస్య భాగేన సంసృష్టం దివ్యోదకపిష్టాం గులికాం కారయేత్| గోధాసర్పవాసాయాజమేదసి చ సైంధవపిప్పలీచూర్ణం రసాంజనం చావపేత్| ఏషా మాసం స్థితా రసక్రియా దృష్టిప్రసాదనీ రుజాహరా చ| ఉద్ధృతసరేణ గవ్యేన దధ్నాఽమ్లేన రాజతం భాజనమాలింపేత్| నీలీభూతం చ తద్విశుష్కం మస్తునా వర్త్తయః కృతాః ఛాయావిశోషితా వాతాక్షిరోగం జాయంతి| మాగధికాకంటకారికాద్వయమూలత్వఙ్మధుకసితాసైంధవతామ్రరజాంస్యజాక్షీరేణ పిష్ట్వా తామ్రపాత్రమాలేపయేత్| సప్తాహాత్సప్తాహాదపనీయ పునస్తథైవ పిష్ట్వా లేపయేత్| సప్తభిః సప్తరాత్రైర్గులికాః కృతాః పరం వాతాక్షిరోగవేదనారాగశోఫతిమిరకాచనక్తాంధ్యతాపాధిమంథాభిఘాతహరాః||14||
अञ्जनं चास्य दृक्प्रसादनार्थम्| कृष्णतिलान् निस्तुषान् कृत्वा स्तन्येन सप्ताहं भावयेच्छोषयेच्च| तच्चूर्णं सितोपलासमं कृत्वा मधुकार्धभागेन सैन्धवांशेन कृष्णसर्पशिरसश्चान्तर्धूमदग्धस्य भागेन संसृष्टं दिव्योदकपिष्टां गुलिकां कारयेत्| गोधासर्पवासायाजमेदसि च सैन्धवपिप्पलीचूर्णं रसाञ्जनं चावपेत्| एषा मासं स्थिता रसक्रिया दृष्टिप्रसादनी रुजाहरा च| उद्धृतसरेण गव्येन दध्नाऽम्लेन राजतं भाजनमालिम्पेत्| नीलीभूतं च तद्विशुष्कं मस्तुना वर्त्तयः कृताः छायाविशोषिता वाताक्षिरोगं जायन्ति| मागधिकाकण्टकारिकाद्वयमूलत्वङ्मधुकसितासैन्धवताम्ररजांस्यजाक्षीरेण पिष्ट्वा ताम्रपात्रमालेपयेत्| सप्ताहात्सप्ताहादपनीय पुनस्तथैव पिष्ट्वा लेपयेत्| सप्तभिः सप्तरात्रैर्गुलिकाः कृताः परं वाताक्षिरोगवेदनारागशोफतिमिरकाचनक्तान्ध्यतापाधिमन्थाभिघातहराः||१४||
🔊 Audio coming soon
అస్య చాభిష్యందినో దృక్ప్రసాదనార్థమంజనం చ కుర్యాత్| కిమిత్యాహ| కృష్ణతిలానిత్యాది సుబోధం| అంశశ్చతుర్థో భాగః సమశర్కరమిశ్రాత్తిలచూర్ణాత్| తద్వదేవాన్యభాగః| ఏషా గులికా దృక్ప్రసాదనాంజనం| గోధాదివసాయామాజమేదసి చ మిశ్రితే సైంధవాదిచూర్ణం రసాంజనశ్చ నిక్షిపేత్| మాసం స్థితైషా రసక్రియా దృష్టేః ప్రసాదనీ రుజాహరా చ| ఉద్ధృతసరేణేత్యాదినా మాగధికేత్యాదినా చ రాజసతామ్రలేపనప్రయోగద్వయం వాతజేషు సర్వాక్షిరోగాదిషు|| 14||
Adhikarana pratya~jjanam (15) · Śloka 15
ప్రత్యఞ్జం చాత్ర స్ఫటిక్రశంఖనాభిమధుకగైరికైరిక్షురసపిష్టైర్వత్తిః||15||
प्रत्यञ्ज्नं चात्र स्फटिक्रशङ्खनाभिमधुकगैरिकैरिक्षुरसपिष्टैर्वत्तिः||१५||
🔊 Audio coming soon
అత్ర చ వాతాభిష్యందే ఇక్షురసపిష్టైః స్ఫటికాదిభిర్వత్తిః ప్రత్యంజనం| తీక్ష్ణాంజనే ప్రత్యుక్తే యన్మృద్వంజనం తత్ప్రత్యంజనసంజ్ఞం|| 15||
Adhikarana atideshenAdhimanthacikitsA (16) · Śloka 16
అయమేవ చ సర్వో విధిరధిమంథాదిష్వపి ప్రయోజ్యః||16||
अयमेव च सर्वो विधिरधिमन्थादिष्वपि प्रयोज्यः||१६||
🔊 Audio coming soon
అయమేవ చ సర్వో వాతాభిష్యందోక్తో విధిః సర్వేష్వప్యధిమంథాదిషు సర్వగాక్షిరోగేషు ప్రయోజ్యో వాతజేష్విత్యర్థాత్|| 16||
Adhikarana vAtAdhimanthe cikitsAviSeShaH (17) · Śloka 17
విశేషతస్త్వధిమంథే సహచరస్ఫూర్జాతకతకబీజబిల్వవృక్షాదనీనిర్యూహేణ సపయస్కం సర్పిః సిద్ధం పిబేత్| సర్పిషానుపశమే తైలం వసాం మజ్జానం పూర్వోక్తవిధివదవ్యత్యాసేన కుర్యాత్| సర్వథానుపశాంతావుపరి భ్రువోర్యథోక్తో దాహః||17||
विशेषतस्त्वधिमन्थे सहचरस्फूर्जातकतकबीजबिल्ववृक्षादनीनिर्यूहेण सपयस्कं सर्पिः सिद्धं पिबेत्| सर्पिषानुपशमे तैलं वसां मज्जानं पूर्वोक्तविधिवदव्यत्यासेन कुर्यात्| सर्वथानुपशान्तावुपरि भ्रुवोर्यथोक्तो दाहः||१७||
🔊 Audio coming soon
అధిమంథే తు విశషత ఇదం కుర్యాత్| కిమిత్యాహ - సహచరేత్యాది| స్ఫూర్జాతకస్య బీజం| వృక్షాదనీ ద్రుమవ్యాధిః| సర్పిషానోనానుపశమే సహచరాదిభిః సాధితం తైలాద్యన్యతమమనంతరోక్తవిధివద్వ్యత్యాసేన పర్యాయేణ కుర్యాత్| దాహః సుబోధః| ఇతి వాతాభిష్యందే|| 17||
Adhikarana pittAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - sarpiHpAnam (18) · Śloka 18
పిత్తాభిష్యందాధిమంథయోః శర్కరావచూర్ణితం సర్పిః పానం| తిక్తకానాన్యతమం వా||18||
पित्ताभिष्यन्दाधिमन्थयोः शर्करावचूर्णितं सर्पिः पानम्| तिक्तकानान्यतमं वा||१८||
🔊 Audio coming soon
పిత్తాభిష్యందే పిత్తాధిమంథే చ శర్కరయాఽవచూర్ణితం ఘృతం పానం| అథవా చికిత్సితస్థాననిర్దిష్టానాం తిక్తకమహాతిక్తమహాతిక్తగుగ్గులుతిక్తకానామన్యతమం వా పానం||18||
Adhikarana AScyotanam (19) · Śloka 19
ప్రపౌండరీకామలకద్విబృహతీదర్భదశమూలశతావరీతాలీసపత్రమంజిష్ఠానీలోత్పలక్వాథః సితాస్తన్యేనాశ్చ్యోతనం| మధుకకటంకటేరీనిర్యూహో వా| సక్షౌద్రశ్చందనమధుకలోధ్రమంజిష్ఠాస్వర్ణగైరికక్వాథస్తీవ్రశూలదాహహహరః||19||
प्रपौण्डरीकामलकद्विबृहतीदर्भदशमूलशतावरीतालीसपत्रमञ्जिष्ठानीलोत्पलक्वाथः सितास्तन्येनाश्च्योतनम्| मधुककटङ्कटेरीनिर्यूहो वा| सक्षौद्रश्चन्दनमधुकलोध्रमञ्जिष्ठास्वर्णगैरिकक्वाथस्तीव्रशूलदाहहहरः||१९||
🔊 Audio coming soon
ప్రపౌండరీకాదీనాం క్వాథః సితయా స్తన్యేన చ యుక్త ఆశ్చ్యోతనం| మధుకాదినిర్యూహో వా సితాస్తన్యవానాశ్చ్యోతనం| కటంకటేరీ దారుహరిద్రా| చందనాదీనాం వా క్వాథః క్షౌద్రేణ యుక్త ఆశ్చ్యోతనేన తీవ్రశూలదాహహరః||19||
Adhikarana sekaH (20) · Śloka 20
లోధ్రదార్వీమధుకప్రపౌండరీకాన్యాపోథ్య నంతకేన బధ్నీయాత్| తేన క్షౌద్రసలిలాప్లుతేన సేకో వేదనాఘ్నః| తేనైవ చ సశర్కరస్త్రీస్తన్యే చ్ఛాగదుగ్ధే వా దాహరాగఘ్నః||20||
लोध्रदार्वीमधुकप्रपौण्डरीकान्यापोथ्य नन्तकेन बध्नीयात्| तेन क्षौद्रसलिलाप्लुतेन सेको वेदनाघ्नः| तेनैव च सशर्करस्त्रीस्तन्ये च्छागदुग्धे वा दाहरागघ्नः||२०||
🔊 Audio coming soon
లోధ్రాదిసేకో వేదనాఘ్నః సుబోధః| నంతకం గాలనవస్త్రం| తేనైవేతి లోధ్రాదిసహితేన నంతకేన సశర్కరస్త్రీస్తన్యే ఛాగదుగ్ధే వాప్లుతేన సేక ఇతి సంబంధః||20||
Adhikarana pariShekAH lepASca (21) · Śloka 21
శ్వేతలోధ్రం మధుకం చ సమం ఘృతేన భర్జయిత్వా చూర్ణయేత్| తతః పోట్టలికావబద్ధం స్తన్యేన తోయేన యా మృదితమాశు శూలదాహరాగశోఫానపోహతి| చందననలినకుముదనలాదాదిభిర్వా క్షీరసంస్కృతైః| తైశ్చ శిరోవక్త్రప్రలేపపరిషేకాః||21||
श्वेतलोध्रं मधुकं च समं घृतेन भर्जयित्वा चूर्णयेत्| ततः पोट्टलिकावबद्धं स्तन्येन तोयेन या मृदितमाशु शूलदाहरागशोफानपोहति| चन्दननलिनकुमुदनलादादिभिर्वा क्षीरसंस्कृतैः| तैश्च शिरोवक्त्रप्रलेपपरिषेकाः||२१||
🔊 Audio coming soon
శ్వేతలోధ్రాదికమాశ్చ్యోతనమాశు శూలాదీనపోహతి| సుబోధం| క్షీరసంస్కృతైశ్చందనాదిభిర్వా సేకః| అత్రాదిశబ్దేన శీతవీర్యాణామన్యేషాం గ్రహణం| తైరితి క్షీరసంస్కృతైశ్చందనాదిభిః శిరోవక్త్రలేపాదికం చ||21||
Adhikarana sirAvyadhaH (22) · Śloka 22
ఏవమసిద్ధౌ సిరావ్యధః పునః స్నిగ్ధస్య చ త్రిఫలాకాశ్మర్యక్వాథశర్కరాత్రివృచ్చూర్ణైర్విరేకః||22||
एवमसिद्धौ सिराव्यधः पुनः स्निग्धस्य च त्रिफलाकाश्मर्यक्वाथशर्करात्रिवृच्चूर्णैर्विरेकः||२२||
🔊 Audio coming soon
ఏవమిత్యాది సుబోధం| సిరావ్యధః సూత్రోక్తప్రకారేణ| పునరిత్యస్రే హృతే తిక్తకాద్యన్యతమఘృతపానేన స్నిగ్ధస్య సతస్త్రిఫలాదిభిర్విరేకః||22||
Adhikarana rujAghnama~jjanam (23) · Śloka 23
శంఖమధుకసైంధవబృహతీమూలత్వచః పయసాజేన పిష్ట్వా తామ్రపాత్రం ప్రలేపయేత్| పునః సప్తాహాదేవం అప్తభిః సప్తరాత్రైర్గులికాః కుర్యాత్| తాః స్తన్యఘృష్టాః పిత్తామయేష్వంజనాద్రుజమపహరంతి||23||
शङ्खमधुकसैन्धवबृहतीमूलत्वचः पयसाजेन पिष्ट्वा ताम्रपात्रं प्रलेपयेत्| पुनः सप्ताहादेवं अप्तभिः सप्तरात्रैर्गुलिकाः कुर्यात्| ताः स्तन्यघृष्टाः पित्तामयेष्वञ्जनाद्रुजमपहरन्ति||२३||
🔊 Audio coming soon
శాంఖాదిభిర్గులికాః పిత్తామయేషు పిత్తాభిష్యందాదిష్వంజనాద్రుజమపహరంతి||23||
Adhikarana dAharAgaghnama~jjanam (24) · Śloka 24
సువర్ణగైరికం నిశాం దివ్యఽంభసి స్థితమహః శోషయేత్ సప్తాహమేవమేవ చ శుశీతేన మధురవర్గకషాయేణ భావయేదేతచ్చూర్ణాంజనం దాహరాగఘ్నం||24||
सुवर्णगैरिकं निशां दिव्यऽम्भसि स्थितमहः शोषयेत् सप्ताहमेवमेव च शुशीतेन मधुरवर्गकषायेण भावयेदेतच्चूर्णाञ्जनं दाहरागघ्नम्||२४||
🔊 Audio coming soon
సువర్ణగైరికభావనం సుబోధం| నిశామిత్యత్యంతసంయోగే| దివ్యాంభో గంగాజలం| మధురవర్గః సూత్రోక్తః| ఏతచ్చూర్ణాంజనం దాహాదిఘ్నం||24||
Adhikarana rasakriyA (25) · Śloka 25
పంచాశద్దార్వీపలాని పాలికాని చ శారివామధుకకాకోలీద్వినిశామృద్వీకాకాశ్మర్యసునిషణ్ణకమంజిష్ఠాలోధ్రోశీరచందనాని జలద్రోణేఽష్టభాగావశేషం పచేత్| పరిస్రుతంచ పునరాదర్వీలేపాదవతార్య చ సితోపలాసమాంశం మధుఘృతద్విపలం ప్రక్షిపేత్| రసక్రియేయం మధురా సర్వాక్షిరోగేషు హితా||25||
पञ्चाशद्दार्वीपलानि पालिकानि च शारिवामधुककाकोलीद्विनिशामृद्वीकाकाश्मर्यसुनिषण्णकमञ्जिष्ठालोध्रोशीरचन्दनानि जलद्रोणेऽष्टभागावशेषं पचेत्| परिस्रुतञ्च पुनरादर्वीलेपादवतार्य च सितोपलासमांशं मधुघृतद्विपलं प्रक्षिपेत्| रसक्रियेयं मधुरा सर्वाक्षिरोगेषु हिता||२५||
🔊 Audio coming soon
పంచాశద్ దార్వీపలానీత్యాదినా రసక్రియా వ్యాఖ్యాసమా| పునరాదర్వీలేపాత్పచేదితి సంబంధః| సర్వాక్షిరోగేషు పిత్తజేషు||25||
Adhikarana tarpaNaM puTapAkaSca (26) · Śloka 26
కాశ్మర్యస్వరసపిష్టః సారివాశర్కరాకల్కో నస్యమిక్షురసపిష్టం వా యష్ట్యాహ్వం| క్షతశుక్లోక్తం చాత్ర తర్పణం పుటపాకశ్చ||26||
काश्मर्यस्वरसपिष्टः सारिवाशर्कराकल्को नस्यमिक्षुरसपिष्टं वा यष्ट्याह्वम्| क्षतशुक्लोक्तं चात्र तर्पणं पुटपाकश्च||२६||
🔊 Audio coming soon
కాశ్మర్యస్వరసపిష్ట ఇత్యాది సుబోధం| కాశ్మర్యఫలస్య రసః కాశ్మర్యస్వరసః| క్షతశుక్లే మృగవిష్కిరపిశితమిత్యాదినోక్తం తర్పణం కుక్కుటముద్ధృతాంత్రిమిత్యాదినోక్తః| పుటపాకశ్చాత్ర పిత్తాభిష్యందేఽధిమంథే చ హితః| ఇతి పిత్తాభిష్యందే||26||
Adhikarana SleShmABiShyandAdhimanthacikitsA viDAlakaH (27) · Śloka 27
శ్లేష్మాభిష్యందేఽధిమంథే చ త్ర్యహముపవాసస్తీక్ష్ణాని ధూమకవలనావనాని| శారంగేష్ఠాకుష్ఠతగరమురుంగీవ్యోషైలాదారుభిర్విడాలకః||27||
श्लेष्माभिष्यन्देऽधिमन्थे च त्र्यहमुपवासस्तीक्ष्णानि धूमकवलनावनानि| शार्ङ्गेष्ठाकुष्ठतगरमुरुङ्गीव्योषैलादारुभिर्विडालकः||२७||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మాభిష్యందాధిమంథయోస్త్ర్యహోపవాసాదికం| శారంగేష్ఠాభిర్విడాలకో బహిర్లేపః మురుంగీమధుస్రవా||27||
Adhikarana AScyotanam (28) · Śloka 28
తిల్వకబృహతీనిదిగ్ధకాలోధ్రారగ్వధమూలత్వగ్భిర్గోమూత్రక్వథితైరాశ్చ్యోతనం శోఫోపదేహకండూఘ్నం||28||
तिल्वकबृहतीनिदिग्धकालोध्रारग्वधमूलत्वग्भिर्गोमूत्रक्वथितैराश्च्योतनं शोफोपदेहकण्डूघ्नम्||२८||
🔊 Audio coming soon
గోమూత్రక్వథితైస్తిల్వకాదిభిరాశ్చ్యోతనం శోఫాదిఘ్నం||28||
Adhikarana shophAghnAnyAshcyotanAntarANi (29) · Śloka 29
నింబపత్రకల్కదిగ్ధం వా లోధ్రమంగారస్వేదితం చూర్ణితం తాంతవావబద్ధముష్ణాంబుమృదితం| తద్వదేవాభయామలకోపకుల్యాపాటలీబిల్వమూలశుంఠీక్వాథో వా||29||
निम्बपत्रकल्कदिग्धं वा लोध्रमङ्गारस्वेदितं चूर्णितं तान्तवावबद्धमुष्णाम्बुमृदितम्| तद्वदेवाभयामलकोपकुल्यापाटलीबिल्वमूलशुण्ठीक्वाथो वा||२९||
🔊 Audio coming soon
నింబేత్యాది సుబోధం| ఉష్ణాంబుమృదితమాశ్చ్యోతనం శోఫాదిఘ్నమితి సంబంధః| అభయాదీనాం చూర్ణాని తద్వదిత్యుష్ణాంబుమృదితాని చ| శేషం సుబోధం ||29||
Adhikarana sekaH (30) · Śloka 30
నింబపటోలజాతిపత్రలోధ్రద్వయమహౌషధైః ఖండశః కల్పితైర్వస్త్రబద్ధైః సక్షౌద్రైర్గౌడే సీధౌ వా పరిప్లుతైః సేకః పరం శ్లేష్మశూలఘ్నః||30||
निम्बपटोलजातिपत्रलोध्रद्वयमहौषधैः खण्डशः कल्पितैर्वस्त्रबद्धैः सक्षौद्रैर्गौडे सीधौ वा परिप्लुतैः सेकः परं श्लेष्मशूलघ्नः||३०||
🔊 Audio coming soon
ఖండశః కల్పితైః కృత్తైః క్షౌద్రసహితైర్వస్త్రేణ బద్ధైః గౌడే గుడకృతమద్యే సీధావిక్షుకృతమద్యే వా పరిప్లుతైర్నింబపత్రాదిభిః సేకః పరం శ్లేష్మశూలహరః||30||
Adhikarana svedaH (31) · Śloka 31
రోహిషపూతీకకరంజకపిత్థాస్ఫోతపీలుబిల్వపత్రశిగ్రుసురసార్కనింబపత్రైర్గోమూత్రక్వథితైః స్వేదః||31||
रोहिषपूतीककरञ्जकपित्थास्फोतपीलुबिल्वपत्रशिग्रुसुरसार्कनिम्बपत्रैर्गोमूत्रक्वथितैः स्वेदः||३१||
🔊 Audio coming soon
రోహిషాదిభిర్గోమూత్రక్వథితైః స్వేదః పూర్వగుణః| రోహిషః ప్లీహఘ్నః| ఆస్ఫోతః శ్వేతార్కః| ఏకః పత్రశబ్దో బిల్వేన ద్వితీయో నింబేన చ సంబధ్యతే ||31||
Adhikarana dhUpanaM sirAvyadhAdi ca (32) · Śloka 32
తథాపి శోఫఘర్షానుబంధే యవమదనభూర్జశమీపత్రైః సఘృతైర్ఘృతేనైవ వా నాడ్యాక్షి ధూపయేత్| లఘ్వశితం చ ద్వితీయేఽహ్ని ప్రాతర్వ్యోషవిపక్వం యవక్షారావచూర్ణితం సర్పిః పాయయేత్| తతః సిరావ్యధో విరేకశ్చ||32||
तथापि शोफघर्षानुबन्धे यवमदनभूर्जशमीपत्रैः सघृतैर्घृतेनैव वा नाड्याक्षि धूपयेत्| लघ्वशितं च द्वितीयेऽह्नि प्रातर्व्योषविपक्वं यवक्षारावचूर्णितं सर्पिः पाययेत्| ततः सिराव्यधो विरेकश्च||३२||
🔊 Audio coming soon
తథాపీత్యాది| శోఫఘర్షయోరనుబంధే సతి యవాదిభిః సఘృతైర్నాడ్యా కరణభూతయా అక్ష్ణోర్ధూపనం| కేవలేనైవ వా ఘృతేనాక్షిధూపనం| మదనం మధూచ్ఛిష్టం||32||
Adhikarana a~jjanAni (33) · Śloka 33
బృహతీత్వక్శుంఠీతామ్రకాంస్యరజాంసి దధిమస్తునా పిష్ట్వా తామ్రపాత్రే ప్రలేపయేత్| తథైవ చ సప్తాహే| సప్తసప్తాహే చ గతే వర్త్తయః కార్యా| మరిచహరిద్రాభయాంజనైర్వా జలపిష్టా వర్త్తిః| త్రికటుకత్రిఫలావిడంగసారహరిద్రాభిర్వా| హరీతకీ తుత్థం చ సమభాగం తుత్థాదష్టాంశేన మరిచమేషా వర్త్తిః కుమారీ సర్వశ్లేష్మాక్షిరోగఘ్నీ| విడంగచూర్ణో వా వారుణ్యా భావితః శంఖో బీజపూరరఏన మధుకం త్రిఫలారసేన పృథగైకధ్యం వా చూర్ణాంజనం వా పిండో వా పోథకీబహలకఫోత్క్లేశాభిష్యందానపహరతి| స్వర్ణగైరికసైంధవమనఃశిలాలాక్షానతకరంజికాసురశంఖవ్యోషతాలీసకుష్ఠకలింగక- దేవదారునలదజాతీముకులరసాంజనైః సురామండపిష్టైర్వర్త్తిః సర్వశ్లేష్మాక్షిరోగవికారహరా| పుష్పకాసీసచూర్ణం తామ్రసముద్రే సురసపత్రస్వరసేన సప్తాహం భావయేత్| తచ్చూర్ణాంజనం వర్త్మోపచయపక్ష్మశాతఘ్నం| సైంధవవ్యోషవరావిడంగలోధ్రప్రపౌండరీకమధుకతుత్థకతార్క్ష్యశైలతామ్రచూర్ణైః ఛాగపయఃపిష్టైర్మార్కవస్వరసపరిపీతైర్వర్త్తిః కాండచిత్రాఖ్యా సర్వాక్షిరోగాన్ జయతి| కండ్వాం మనశ్శిలాసైంధశ్వోతమరిచైర్మాతులుంగరసపిష్టైర్వర్త్తిః| సశోఫాయాం నాగరదేవదారుసైంధవజాతిక్షారకైః సురామండపిష్టైః| నక్తమాలలశునశిగ్రుశిగ్రుకబీజైర్వా రసక్రియా||33||
बृहतीत्वक्शुण्ठीताम्रकांस्यरजांसि दधिमस्तुना पिष्ट्वा ताम्रपात्रे प्रलेपयेत्| तथैव च सप्ताहे| सप्तसप्ताहे च गते वर्त्तयः कार्या| मरिचहरिद्राभयाञ्जनैर्वा जलपिष्टा वर्त्तिः| त्रिकटुकत्रिफलाविडङ्गसारहरिद्राभिर्वा| हरीतकी तुत्थं च समभागं तुत्थादष्टांशेन मरिचमेषा वर्त्तिः कुमारी सर्वश्लेष्माक्षिरोगघ्नी| विडङ्गचूर्णो वा वारुण्या भावितः शङ्खो बीजपूररएन मधुकं त्रिफलारसेन पृथगैकध्यं वा चूर्णाञ्जनं वा पिण्डो वा पोथकीबहलकफोत्क्लेशाभिष्यन्दानपहरति| स्वर्णगैरिकसैन्धवमनःशिलालाक्षानतकरञ्जिकासुरशङ्खव्योषतालीसकुष्ठकलिङ्गक- देवदारुनलदजातीमुकुलरसाञ्जनैः सुरामण्डपिष्टैर्वर्त्तिः सर्वश्लेष्माक्षिरोगविकारहरा| पुष्पकासीसचूर्णं ताम्रसमुद्रे सुरसपत्रस्वरसेन सप्ताहं भावयेत्| तच्चूर्णाञ्जनं वर्त्मोपचयपक्ष्मशातघ्नम्| सैन्धवव्योषवराविडङ्गलोध्रप्रपौण्डरीकमधुकतुत्थकतार्क्ष्यशैलताम्रचूर्णैः छागपयःपिष्टैर्मार्कवस्वरसपरिपीतैर्वर्त्तिः काण्डचित्राख्या सर्वाक्षिरोगान् जयति| कण्ड्वां मनश्शिलासैन्धश्वोतमरिचैर्मातुलुङ्गरसपिष्टैर्वर्त्तिः| सशोफायां नागरदेवदारुसैन्धवजातिक्षारकैः सुरामण्डपिष्टैः| नक्तमाललशुनशिग्रुशिग्रुकबीजैर्वा रसक्रिया||३३||
🔊 Audio coming soon
బృహతీత్యాది సుబోధం| తథైవేతి తామ్రపత్రే సప్తాహే బృహత్యాదిరుపర్యుపరి లేపః| ఏవం సప్తసప్తాహే సప్తాలేపా భవంతి| సుబోధం| హరీతకీ తుత్థసమా| తుత్థస్యాష్టభాగేన మరిచం| ఏషా వర్త్తిః కుమారీ నామ్నా| విడంగశంఖమధుకాని వారుణీబీజపూరరసత్రిఫలారసైర్భావితాని దోషాద్యపేక్షయా ప్రత్యేకం వా ఏకధ్యం వా చూర్ణాంజనం వా పిండాంజనం వా యోజ్యాని పోథక్యాదికే| స్వర్ణగైరికాదిభిర్వర్త్తిః స్లేష్మాక్షిరోగహరా| కరంజికా కరంజః| నలదం మాంసీ| రసాంజనం తార్క్ష్యం| పుష్పకాసీసశష్దేన ధాతుకాసీసభ్రాంతినివృత్తిః తామ్రసముద్గం సతామ్రపిధానం తామ్రభాజనం| సైంధవాదినా కాండచిత్రాఖ్యా వర్త్తిః| మార్కవస్వరసో భృంగరసః తేన పరిపీతైర్భావితైః| మనశ్శిలాదిభిః కండ్వాం వర్త్తిః| అశోపాయాం కండ్వాం నాగరాదిభిః సురామండపిష్టైర్వర్త్తిః| శ్వేతమరిచం శిగ్రుబీజం| తత్రైవ నక్తమాలాదిభీ రసక్రియా సూత్రోక్తలక్షణా| శిగ్రుశోభాంజనం హరీతకం చ| శిగ్రుకం రక్తశోభాంజనం|| 33||
Adhikarana tarpaNaM puTapAkaSca (34) · Śloka 34
తర్పణంచ యకృదాజమగరుప్రియంగునలదదేవదారుయుతం పయసి క్వాథయేత్తస్మిన్ శీతే ఖజమథితే యన్నవనీతం తదేభిరేవౌషధైర్విపక్వం| పుటపాకశ్చ కుష్ఠతగరదార్వీసర్వగంధైరాజేన యకృతా సహ పిష్టైర్మధుఘృతయుతైః||34||
तर्पणञ्च यकृदाजमगरुप्रियङ्गुनलददेवदारुयुतं पयसि क्वाथयेत्तस्मिन् शीते खजमथिते यन्नवनीतं तदेभिरेवौषधैर्विपक्वम्| पुटपाकश्च कुष्ठतगरदार्वीसर्वगन्धैराजेन यकृता सह पिष्टैर्मधुघृतयुतैः||३४||
🔊 Audio coming soon
తర్పణం చ భవేత్| కిమిత్యాహ-యకృదిత్యాది| ఆజం యకృదగర్వాదియుతం క్షీరే క్వాథయేత్| తస్మాత్ క్షీరాత్ ఖజమథితాద్ యన్నవనీతముత్పద్యతే తదేతైరేవాగర్వాదిభిర్విపక్వం తర్పణం| కుష్ఠాదిభిర్నేత్రే పుటపాకః| ఇతి శ్లేష్మణి||34||
Adhikarana raktajAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - pittajacikitsAtideshaH (35) · Śloka 35
రక్తజం పునరభిష్యందమధిమంథం చ పిత్తవదుపక్రమేత్| స్తన్యేక్షురసశర్కరోదకాన్యతమేన వాశ్చ్యోతయేత్| పునః పునశ్చాస్య రుధిరమవసేచయేత్ సిరావ్యధేన జలౌకోభిశ్చ| తీవ్రవేదనాయాం మహతీం ఘృతమాత్రాం పాయయేత్||35||
रक्तजं पुनरभिष्यन्दमधिमन्थं च पित्तवदुपक्रमेत्| स्तन्येक्षुरसशर्करोदकान्यतमेन वाश्च्योतयेत्| पुनः पुनश्चास्य रुधिरमवसेचयेत् सिराव्यधेन जलौकोभिश्च| तीव्रवेदनायां महतीं घृतमात्रां पाययेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
రక్తజే పిత్తవత్| తథా స్తన్యాద్యన్యతమమాశ్చ్యోతనం| అస్యేతి రక్తేనాభిష్యందినోఽధిమంథినో వా| సుబోధం ||35||
Adhikarana guTikA~jjanam (36) · Śloka 36
ఆఢకోకుర్యటపాటలీశ్రీపర్ణీవిదులార్జునబృహతీచంపకమాలతీమూలాని ఖర్జూరరసపిష్టాని గుటికాంజనం||36||
आढकोकुर्यटपाटलीश्रीपर्णीविदुलार्जुनबृहतीचम्पकमालतीमूलानि खर्जूररसपिष्टानि गुटिकाञ्जनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ఆఢకీమూలాదినా ఖర్జూరరసపిష్టేన గుటికాంజనం| తువరీ ఆఢకీ| కుర్యటస్తరుణిః| విదులో వేతసః||36||
Adhikarana pratya~jjanam (37) · Śloka 37
కేశైర్జలాద్రైః కాంస్యముద్ఘర్షయేత్| తాన్ కాంస్యమలదిగ్ధానంతర్ధూమం దగ్ధ్వా తద్ భస్మ త్రిఫలాక్వాథే సురసాస్వరసే క్షీరే చ ఛాగే పంచాహం భావయేత్| ఏతచ్చూర్ణం స్రోతోఽజతుల్యం ప్రత్యంజనం||37||
केशैर्जलाद्रैः कांस्यमुद्घर्षयेत्| तान् कांस्यमलदिग्धानन्तर्धूमं दग्ध्वा तद् भस्म त्रिफलाक्वाथे सुरसास्वरसे क्षीरे च छागे पञ्चाहं भावयेत्| एतच्चूर्णं स्रोतोऽजतुल्यं प्रत्यञ्जनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
కేశైరిత్యాది| కాంస్యమలదిగ్ధాన్ ప్రఘర్షణాత్| తాన్ మలినకేశాన్| సుబోధం| స్రోతోజం తత్సంజ్ఞమంజనం||37||
Adhikarana snehA~jjanam (38) · Śloka 38
కృష్ణసర్పం పయసి క్వాథయేత్తతః పూతశీతమథితాత్ స్నేహముపోషితాయ కృకవాకవే దద్యాత్| తస్య యత్పురీషం తత్స్నేహాంజనం||38||
कृष्णसर्पं पयसि क्वाथयेत्ततः पूतशीतमथितात् स्नेहमुपोषिताय कृकवाकवे दद्यात्| तस्य यत्पुरीषं तत्स्नेहाञ्जनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
కృష్ణసర్పమిత్యాది| కృకవాకుః కుక్కుటః| ఉపోషితః కృతోపవాసః||38||
Adhikarana dRukprasAdanA~jjanam (39) · Śloka 39
కృష్ణసర్పముఖమనసర్పిషోః పూర్ణైం దర్భవేష్టితం మృదవలిప్తమధోముఖం గోమయేనాగ్నినా దగ్ధ్వా తతోఽంజనమాదాయ పత్రనలదనీలోత్పలతుల్యం చూర్ణీకృతం పరం దృక్ప్రసాదజననమంజనం||39||
कृष्णसर्पमुखमनसर्पिषोः पूर्णैं दर्भवेष्टितं मृदवलिप्तमधोमुखं गोमयेनाग्निना दग्ध्वा ततोऽञ्जनमादाय पत्रनलदनीलोत्पलतुल्यं चूर्णीकृतं परं दृक्प्रसादजननमञ्जनम्||३९||
🔊 Audio coming soon
కృష్ణసర్పముఖస్యాధోముఖత్వం పచ్యమానేఽంజనే స్నేహవిస్రావాయ| శేషం సుబోధం||39||
Adhikarana nasyam (40) · Śloka 40
ఘృతమండశ్చ శర్కరామధుకనీలోత్పలైర్మానుషీదుగ్ధోక్తైః సిద్ధో నస్యమితి||40||
घृतमण्डश्च शर्करामधुकनीलोत्पलैर्मानुषीदुग्धोक्तैः सिद्धो नस्यमिति||४०||
🔊 Audio coming soon
శర్కరాదిభిర్యుక్తః సిద్ధో ఘృతమండశ్చ నస్యం ||40||
Adhikarana sAdhAraNopadeSaH (41-19) · Śloka 19
భవతి చాత్ర సర్వేఽక్షిరోగా యత్ప్రాయో జాయంతే స్యందపూర్వకాః| యతశ్చ రక్తం సందూష్య తానతస్త్వరయా జయేత్| సర్వోర్ధ్వజత్రుగస్రోతస్యందనాత్ స్యంద ఉచ్యతే| తత్స్థానాం తద్వదంగానామధిమంథోఽతిమంథనాత్| వాతేఽక్షిసేకస్సైరండబృహతీమధుశిగ్రుణా| సిద్ధేన పంజమూలేన ససితైః పిత్తరక్తయోః| దార్వీలాక్షోత్పలద్రాక్షామంజిష్ఠామధుకద్వయైః| శ్లేష్మణి త్రిఫలాశుంఠీనింబలోధ్రాటరూషకైః| సమస్తైస్సన్నిపాతోత్థే కుర్యాత్స్యందేఽక్షిసేచనం| తుత్థవ్యోషాభయాలోధ్రయష్ట్యాహ్వైఃస్తామ్రసంస్థితైః| ధాన్యామ్లపిష్టైః సేకోఽయం సర్వాభిష్యందరుక్ప్రణుత్| తద్వత్తుథాభయాలోధ్రయష్టీమధురసాంజనైః| శతాహ్వార్ద్ధాంశసంయుక్తైః సేకః సర్వాక్షిశూలజిత్| పుష్పాంజనసితాక్షౌద్రైస్తామ్రసంస్థైస్తిలాంభసా| సేచనం హంతి రుగ్రాగదాహశ్వయథుఘర్షణం| ద్వినిశాత్రిఫలాముస్తైః ప్రమాదాదుగ్ధకల్కితైః| సేకః సశర్కరాక్షౌద్రైరభిఘాతరుజాపహః| నిషిక్తం తుత్థకం వారాన్ గోర్జలే పంచవంశతిం| స్తన్యే వా ఛాగదుగ్ధే వా సద్యః కోపే తదంజనం| బదరీదలయష్ట్యాహ్వతుత్థధాత్రీఫలైః సమైః| పుటాంతైర్బాదరాగ్నీద్ధైర్దృగుత్కోపఘ్నమంజనం| బృహత్యైరండమూలత్వక్ శిగ్రుమూలైః ససైంధవైః| వర్త్తిరాజపయఃపిష్టైస్సర్వవాతాక్షిరోగజిత్| సుమనః క్షారకాః శంఖస్త్రిఫలా మధుకం బలా| పిత్తరక్తాపహా వర్త్తిః పిష్టా దివ్యేన వారిణా| సైంధవం త్రిఫలా వ్యోషం శంఖనాభిస్సముద్రజః| ఫేనః శైలేయకం సర్జో వర్త్తిః శ్లేష్మాక్షిరోగజిత్| శంఖవిద్రుమవైడూర్యలోహితాక్షప్లవాస్థిభిః| స్రోతోజశ్వేతమరిచైర్వర్త్తిః సర్వాక్షిరోగజిత్| పిప్పల్యః కింశుకరసో వసా సర్పస్య సైంధవం| ఘృతం చ జీర్ణం సర్వాక్షివికారఘ్నీ రసక్రియా| శస్తా సర్వాక్షిరోగేషు కాచార్మపటలేషు చ| రసాంజనం శ్రృంగవేరమభయా తుత్థకం శుభం| యథోత్తరం ద్విగుణితైస్తైర్వర్త్తిరపరాజితా| ఋతే వాతాదభిష్యందాత్తిమిరాణి కుకూణకం| పోథకీపిటకాః పిల్లానర్మాణి చ నియచ్ఛతి| తామ్రే మస్తు సముద్ఘృష్టం తుత్థకం శ్యావతాం గతం| సర్వాభిష్యాందశుక్లార్మసిరాజాలజిదంజనం| మరిచవరలవణభాగో భాగౌ ద్వౌ కర్ణసముద్రఫేనాభ్యాం| సౌవీరభాగనవకం చిత్రాయాం చూర్ణితం కఫామయజిత్| మరిచామలకజలోద్భవ- తుత్థాంజనతాప్యధాతుభిః క్రమవృద్ధైః| షణ్మాక్షిక ఇతి యోగ- స్తిమిరార్మక్లేదకాచకండూఘ్నః| పిప్పలీం సతరోత్పలపత్రా వర్త్తయేత్సమధుకాం సహరిద్రాం| ఏతయా సతతమంజయితవ్యం యః సుపర్ణసమమిచ్ఛతి చక్షుః||41|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే అభిష్యందప్రతిషేధో నామైకోనవింశోఽధ్యాయః||19||
भवति चात्र सर्वेऽक्षिरोगा यत्प्रायो जायन्ते स्यन्दपूर्वकाः| यतश्च रक्तं सन्दूष्य तानतस्त्वरया जयेत्| सर्वोर्ध्वजत्रुगस्रोतस्यन्दनात् स्यन्द उच्यते| तत्स्थानां तद्वदङ्गानामधिमन्थोऽतिमन्थनात्| वातेऽक्षिसेकस्सैरण्डबृहतीमधुशिग्रुणा| सिद्धेन पञ्जमूलेन ससितैः पित्तरक्तयोः| दार्वीलाक्षोत्पलद्राक्षामञ्जिष्ठामधुकद्वयैः| श्लेष्मणि त्रिफलाशुण्ठीनिम्बलोध्राटरूषकैः| समस्तैस्सन्निपातोत्थे कुर्यात्स्यन्देऽक्षिसेचनम्| तुत्थव्योषाभयालोध्रयष्ट्याह्वैःस्ताम्रसंस्थितैः| धान्याम्लपिष्टैः सेकोऽयं सर्वाभिष्यन्दरुक्प्रणुत्| तद्वत्तुथाभयालोध्रयष्टीमधुरसाञ्जनैः| शताह्वार्द्धांशसंयुक्तैः सेकः सर्वाक्षिशूलजित्| पुष्पाञ्जनसिताक्षौद्रैस्ताम्रसंस्थैस्तिलाम्भसा| सेचनं हन्ति रुग्रागदाहश्वयथुघर्षणम्| द्विनिशात्रिफलामुस्तैः प्रमादादुग्धकल्कितैः| सेकः सशर्कराक्षौद्रैरभिघातरुजापहः| निषिक्तं तुत्थकं वारान् गोर्जले पञ्चवंशतिम्| स्तन्ये वा छागदुग्धे वा सद्यः कोपे तदञ्जनम्| बदरीदलयष्ट्याह्वतुत्थधात्रीफलैः समैः| पुटान्तैर्बादराग्नीद्धैर्दृगुत्कोपघ्नमञ्जनम्| बृहत्यैरण्डमूलत्वक् शिग्रुमूलैः ससैन्धवैः| वर्त्तिराजपयःपिष्टैस्सर्ववाताक्षिरोगजित्| सुमनः क्षारकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला| पित्तरक्तापहा वर्त्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा| सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिस्समुद्रजः| फेनः शैलेयकं सर्जो वर्त्तिः श्लेष्माक्षिरोगजित्| शङ्खविद्रुमवैडूर्यलोहिताक्षप्लवास्थिभिः| स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्त्तिः सर्वाक्षिरोगजित्| पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैन्धवम्| घृतं च जीर्णं सर्वाक्षिविकारघ्नी रसक्रिया| शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्मपटलेषु च| रसाञ्जनं श्रृङ्गवेरमभया तुत्थकं शुभम्| यथोत्तरं द्विगुणितैस्तैर्वर्त्तिरपराजिता| ऋते वातादभिष्यन्दात्तिमिराणि कुकूणकम्| पोथकीपिटकाः पिल्लानर्माणि च नियच्छति| ताम्रे मस्तु समुद्घृष्टं तुत्थकं श्यावतां गतम्| सर्वाभिष्यान्दशुक्लार्मसिराजालजिदञ्जनम्| मरिचवरलवणभागो भागौ द्वौ कर्णसमुद्रफेनाभ्याम्| सौवीरभागनवकं चित्रायां चूर्णितं कफामयजित्| मरिचामलकजलोद्भव- तुत्थाञ्जनताप्यधातुभिः क्रमवृद्धैः| षण्माक्षिक इति योग- स्तिमिरार्मक्लेदकाचकण्डूघ्नः| पिप्पलीं सतरोत्पलपत्रा वर्त्तयेत्समधुकां सहरिद्राम्| एतया सततमञ्जयितव्यं यः सुपर्णसममिच्छति चक्षुः||४१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अभिष्यन्दप्रतिषेधो नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
యద్యస్మాద్యే కేచనాఽక్షిరోగాస్తే సర్వే ప్రాయః స్యందపూర్వకా అభిష్యందపూర్వకా జాయంతే| యతశ్చ తే స్యందా రక్తం క్షిప్రకారి సందూష్య జాయంతే అతస్తాన్ స్యందాంస్త్వరయా జయేత్| స చ రోగస్సర్వేషామూర్ధ్వజత్రుగతానాం స్రోతసాం స్యందనాత్ స్రావణాత్ స్యంద ఇత్యుచ్యతే| తద్వదేవ తత్స్థానాం జత్రూర్ధ్వస్థానామంగానాం మంథనాదధిమంథ ఇత్యుచ్యతే| వాతేఽధికే స్యందాఖ్యేఽక్షిరోగే సిద్ధేన క్వథితేన పంచమూలేనైరండాదియుతేనాక్షిసేకః| పిత్తరక్తయోః ససితైర్దార్వ్యాదిభిః పరిషేకః| మధుకద్వయం మధుయష్టీ మధుకం చ| త్రిఫలాదిభిః శ్లేష్మణి సేకః| సన్నిపాతోత్థే స్యందే సమస్తైర్వాతపిత్తకఫౌషధైః సేచనం కుర్యాత్| తుత్థాదిభిః సేకః సుబోధః| తత్థాభయాదిభిస్తద్వదితి తామ్రస్థితైర్ద్ధాన్యామ్లపిష్టైశ్చ శతాహ్వాయా అర్ధాంశః సముదాయాత్| పుష్పాంజనాదికం తామ్రస్థం తిలపిష్టోదకయుక్తం సేకేన రుగాదీన్ హంతి| పుష్పాంజనం రీతిపుష్పం| ద్వివనిశాదిసేకః సుబోధః| తుత్థకచూర్ణం మూత్రేణ వా గోః స్తన్యేన వా ఛాగదుగ్ధేన వా పంచ-వింశతివారాన్ నిషిక్తం సద్యః కోపేఽంజనం దృగుత్కోపఘ్నం| సమైః పుటస్యాంతర్బాదరేణాగ్నినేద్ధైర్దగ్ధైర్బదరీదలాభిః కృతమంజనం దృగుత్కోపఘ్నం| ఉత్కోపోఽభిష్యందః| ఆజేన పయసా క్షీరేణ పిష్టైః సైంధవసహితైర్బృహత్యాదిభిః కృతా వర్త్తిః సర్వాన్ వాతజానక్షిరోగాన్ జయతి| సుమనఃక్షారకాదిభిర్దివ్యేన వారిణా పిష్టా వర్త్తిః పిత్తరక్తాపహా భవతి| సుమనఃక్షారకాః సుమనఃకలికాః| సైంధవాదిభిః కృతా వర్త్తిః శ్లేష్మాక్షిరోగజిత్ శ్లేష్మాభిష్యందాధిమంథాదిశమనీ| అత్రానుక్తద్రవత్వా పూర్వోక్తేన దివ్యాంబునా పిష్టైరేభిః కృతేత్యర్థః| ఉభయోర్వాక్యయోర్మధ్యస్థం పదం యుక్తివశాదుభయత్రాపి సంబధ్యతే| శంఖాదిభిః శ్వేతమరిచామంతైః కృతా వర్త్తిః సన్నిపాతాక్షిరోగజిత్| అత్రాప్యనుక్తద్రవత్వాత్ దివ్యేన వారిణా పిష్టైరితి బోద్ధవ్యం| అస్థిశబ్దో లోహితాక్షప్లవాభ్యాం సంబధ్యతే| లోహితాక్షః సారసవిశేషః|ప్లవో వాడింబః| పిప్పల్యాదినా రసక్రియా సర్వాక్షివికారనాశనీ భవతి| కృష్ణసర్పవసాదిభీ రసక్రియా సర్వాక్షిరోగాదిషు శస్తా ప్రశస్తా| కృష్ణసర్పో దర్వీకరవిశేషః| రసాంజనాదిభిశ్చతుభిర్యథోత్తరం ద్విగుణితైరపరాజితాఖ్యా వర్త్తిః| రసాంజనాద్ ద్విగుణితం శ్రృంగవేరం| తతో ద్విగుణా అభయా| తతస్తుత్థలమితి యథోత్తరార్థః| ఏషాఽపరాజితాఖ్యా వర్త్తిర్వాతవర్జితాన్ సర్వానభిష్యందాంస్తిమిరాదికం చ నియచ్ఛతి నాశయతి| మస్తునా తామ్రపాత్రే సమంతాదుద్ఘృష్టం తేన చోద్ఘర్షణేన శ్యావతాం గతాం తుత్థకం సర్వాభిష్యందజిదంజనం| మరిచసైంధవాభ్యామంకో భాగః| పిప్పలీసముద్రఫేనాభ్యాం ద్వౌ భాగౌ| నవ భాగాః సౌవీరస్య| ఏతత్ చిత్రాయాం నక్షత్రే చూర్ణితం కఫామయజిదంజనం| మరిచాదిభిః క్రమవృద్ధైః షణ్మాక్షికనామా యోగో నానాప్రయోగస్తిమిరాదీన్ హంతి| తాప్యధాతుర్వట్టమాక్షికం| మరిచస్యైకో భాగః| ఆమలకానాం ద్వౌ| ఫేనస్య త్రయః| తుత్థస్య చత్వారోఽంజనస్య పంచ| తాప్యధాతోః షడితి క్రమవృద్ధార్థః| పిప్పలీ తగరాదినా సహ వర్త్తయేద్వర్త్తిత్వమాపాదయేత్| ఏతయా పిప్పల్యా తేన సతతమంజయితవ్యం యో గరుడసమం చక్షురిచ్ఛతీతి|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ఏకోనవింశోఽధ్యాయః