Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത അക്ഷിപാകപില്ലപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथात अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
അഭിഷ്യന്ദസ്യ തദേകയോഗക്ഷേമസ്യ ചാധിമന്ഥസ്യ ചികിത്സാമുക്ത്വാ അക്ഷിപാകാനാം പില്ലാനാം ച സാധനം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരമ്ഭ്യതേ-അഥാത ഇത്യാദി| പില്ലാ ഉക്തേഭ്യഃ ഏവ വര്ത്മാദിരോഗേഭ്യഃ കേചിത്| തേ ചേഹൈവ വക്ഷ്യന്തേ||൧||
Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2
ശുഷ്കാക്ഷിപാകേ വാതാഭിഷ്യന്ദവിഹിതം സര്പിഃ പിബേത്|
കുലീരരസക്ഷീരസിദ്ധം വാ|
ദാര്വീപ്രപൌണ്ഡരീകയോഃ ക്വാഥ ആശ്ച്യോതനമക്ഷിപാകഘ്നമ്|
മഞ്ജിഷ്ഠാമധുക്കാലാനുസാരീസാരിവാലോധ്രലാക്ഷാപ്രപൌണ്ഡരീകാണാമക്ഷിപാകരക്തരാജീഘ്നമ്|
മൃദ്വീകാചന്ദനകല്കസ്തണ്ഡുലാമ്ബുപരിസ്രുതോ മധുമാനശ്രുദാഹഹരഃ|
അണുതൈലം നസ്യമ്|
ശാരിവാവിദാരീബലാമധുകോത്പലദ്രാക്ഷാടരൂഷകജീവകചന്ദനൈര്ജാങ്ഗലരസക്ഷീരോപേതം തൈലം സാധിതം നാവനാത് സര്വോര്ധ്വജത്രുജാന് ഗദാന് വാതപിത്തോത്തരാന് നിഹന്തി|
സ്നിഗ്ധാശ്ചാത്ര തര്പണപുടപാകാഃ|
വാതപിത്താന്യതരോദ്രേകതശ്ച യഥാസ്വമഭിഷ്യന്ദവിധിഃ|
ആദര്ശമണ്ഡലേ ഘൃതാക്തകേശാന് ഘൃഷ്ട്വാന്തര്ധൂമം ദഹേത്സാ മഷീഘൃതപിഷ്ടാऽയസഭാജനസ്ഥിതാऽക്ഷിപാകമഞ്ജനാദപഹരതി|
മഞ്ജിഷ്ഠാഫലത്രികകടങ്കടേരീനിഷ്ക്വാഥേ ലോഹസ്രോതോऽഞ്ജനചൂര്ണമാപിണ്ഡീഭാവാത് പചേത്|
ഏതച്ചൂര്ണാഞ്ജനമഭയം ദാഹോഷാകരാഗാശ്രുഹരമ്|
താമ്രരജസ്സൈര്യകപുഷ്പപുണ്ഡ്രാഹ്വമധുകകാലാനുസാരീശാരിവാഃ ഛാഗേന പയസാ പിഷ്ടാഃ പിണ്ഡാഞ്ജനമ്|
ആനൂപവസാ ശുണ്ഠീസൈന്ധവചൂര്ണാന്വിതാ സ്നേഹാഞ്ജനമ്|
ഏവമപ്യശാന്തൌ മധുകസിദ്ധഃ ശതാഹ്വാചൂര്ണയുക്തോ ഘൃതമണ്ഡസ്തഥാ പയോ വാ ബസ്തിഃ||൨||
View original
शुष्काक्षिपाके वाताभिष्यन्दविहितं सर्पिः पिबेत्|
कुलीररसक्षीरसिद्धं वा|
दार्वीप्रपौण्डरीकयोः क्वाथ आश्च्योतनमक्षिपाकघ्नम्|
मञ्जिष्ठामधुक्कालानुसारीसारिवालोध्रलाक्षाप्रपौण्डरीकाणामक्षिपाकरक्तराजीघ्नम्|
मृद्वीकाचन्दनकल्कस्तण्डुलाम्बुपरिस्रुतो मधुमानश्रुदाहहरः|
अणुतैलं नस्यम्|
शारिवाविदारीबलामधुकोत्पलद्राक्षाटरूषकजीवकचन्दनैर्जाङ्गलरसक्षीरोपेतं तैलं साधितं नावनात् सर्वोर्ध्वजत्रुजान् गदान् वातपित्तोत्तरान् निहन्ति|
स्निग्धाश्चात्र तर्पणपुटपाकाः|
वातपित्तान्यतरोद्रेकतश्च यथास्वमभिष्यन्दविधिः|
आदर्शमण्डले घृताक्तकेशान् घृष्ट्वान्तर्धूमं दहेत्सा मषीघृतपिष्टाऽयसभाजनस्थिताऽक्षिपाकमञ्जनादपहरति|
मञ्जिष्ठाफलत्रिककटङ्कटेरीनिष्क्वाथे लोहस्रोतोऽञ्जनचूर्णमापिण्डीभावात् पचेत्|
एतच्चूर्णाञ्जनमभयं दाहोषाकरागाश्रुहरम्|
ताम्ररजस्सैर्यकपुष्पपुण्ड्राह्वमधुककालानुसारीशारिवाः छागेन पयसा पिष्टाः पिण्डाञ्जनम्|
आनूपवसा शुण्ठीसैन्धवचूर्णान्विता स्नेहाञ्जनम्|
एवमप्यशान्तौ मधुकसिद्धः शताह्वाचूर्णयुक्तो घृतमण्डस्तथा पयो वा बस्तिः||२||
വാതാഭിഷ്യന്ദവിഹിതം സര്പിര്ദശമൂലാദികം കുലീരമാംസരസക്ഷീരാഭ്യാം സിദ്ധം വാ സര്പിഃ പിബേത്| ദാര്വ്യാദി സുബോധമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാദീനാം ക്വാഥ ആശ്ച്യോതനമിതി സമ്ബധ്യതേ| കാലാനുസാരീ കാലേയകഃ| കാരണ്ഡക ആമ്ലായനഃ| സുബോധമ്| അണുതൈലം നസ്യവിധ്യുക്തമ്| ശാരിവാദിതൈലം നാവനാദ്വാതപിത്താധികാന് സര്വാനൂര്ധ്വജത്രുജാന് ഗദാന് നിഹന്തി നാശയതി| അത്രേത്യക്ഷിപാകേ വാതപിത്തയോരന്യതരസ്യോദ്രേകാദ്ധേതോര്യഥാസ്വമുദ്രിക്തദോഷാനതിക്രമേണാഭിഷ്യന്ദോക്തോ വിധിഃ| ആദര്ശമണ്ഡലേ മലിനിതകേശമപ്യഞ്ജനമ്| സുബോധമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാദിക്വാഥപക്വഗുലികാ ചൂര്ണീകൃതാഞ്ജനം നാമ്നാഭയം ദാഹാദിഹരമ്| താമ്രചൂര്ണാദികം പിണ്ഡാഞ്ജനം സുബോധമ്| സൈര്യകസ്യ സഹചരസ്യ പുഷ്പമാമ്ലായനസ്യേതി കേചിത്| ആനൂപവസേത്യാദി സുബോധമ്| തഥാ പയ ഇതി ഘൃതമണ്ഡവന്മധുകസിദ്ധം ശതാഹ്വാചൂര്ണയുക്തം ച||൨||
Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3
സശോഫാല്പശോഫയോസ്തു സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യാനു സിരാം വിധ്യേത്|
ദ്രാക്ഷാഭയാക്വാഥസ്ത്രിവൃത്കല്കവാന് സഘൃതോ വിരേകഃ|
വിരിക്തസ്യ യഥാദോഷോദയമാസ്ഥാപനമ്|
തതഃ പിണ്ഡസ്വിന്നശിരസഃ സര്ഷപതൈലേന സൈന്ധവയുതേന വാ സര്പിഷാ ഫണിജ്ജകയുക്തേന വാ അണുതൈലേന ശിരോവിരേകഃ വിരിക്തശിരസോऽനുവാസനം ക്ഷീരസര്പിഷാ ധൂമപാനം ച|
ശിരോനേത്രം ചാസ്യ സുനിഷണ്ണകപത്തൂരൈരണ്ഡപത്രൈഃ ക്ഷീരാംബുസ്വിന്നൈഃ സംസ്വേദയേത്|
ഘൃതഭൃഷ്ടം ലോധ്രചൂര്ണം സൂക്ഷ്മവാസസ്ഥമുഷ്ണോദകവിമൃദിതമാശ്ച്യോതനമ്|
ശുഷ്കാക്ഷിപാകോക്തം ച വേദനാഘ്നമ്||൩||
View original
सशोफाल्पशोफयोस्तु स्निग्धस्विन्नस्यानु सिरां विध्येत्|
द्राक्षाभयाक्वाथस्त्रिवृत्कल्कवान् सघृतो विरेकः|
विरिक्तस्य यथादोषोदयमास्थापनम्|
ततः पिण्डस्विन्नशिरसः सर्षपतैलेन सैन्धवयुतेन वा सर्पिषा फणिज्जकयुक्तेन वा अणुतैलेन शिरोविरेकः विरिक्तशिरसोऽनुवासनं क्षीरसर्पिषा धूमपानं च|
शिरोनेत्रं चास्य सुनिषण्णकपत्तूरैरण्डपत्रैः क्षीरांबुस्विन्नैः संस्वेदयेत्|
घृतभृष्टं लोध्रचूर्णं सूक्ष्मवासस्थमुष्णोदकविमृदितमाश्च्योतनम्|
शुष्काक्षिपाकोक्तं च वेदनाघ्नम्||३||
സശോഫാഖ്യേऽല്പശോഫാഖ്യേ ച സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ സതഃ സിരാം വിധ്യേത്| ദ്രാക്ഷാഹരീതകീക്വാഥേന ത്രിവൃത്കല്കഘൃതയുക്തേന വിരിക്തസ്യ ദോഷോദയാനതിക്രമേണാസ്ഥാപനമ്| തത ഇത്യാസ്ഥാപനാദനന്തരം പിണ്ഡസ്വേദഃ സൂത്രോക്തസേന സ്വിന്നശിരസഃ സര്ഷപതൈലേന ശിരോവിരേകഃ സര്പിഷാ വാ സൈന്ധവയുതേനാണുതൈലേന വാ ഫണിജ്ജകചൂര്ണയുതേന| ഫണിജ്ജകോ മരുവകഃ| തതഃ ക്ഷീരസര്പിഷാऽനുവാസനമ്| ധൂമപാനം ദോഷാദ്യപേക്ഷമ്| അസ്യ ചാക്ഷിപാകവതഃ ശിരോനേത്രം ച സുനിഷണ്ണകാദിപത്രൈഃ ക്ഷീരാമ്ബുസ്വിന്നൈഃ സ്വേദയേത്| സുനിഷണ്ണകനാമാനൂപേ ഭവതി| കാശ്മീരേഷു സുല്യേതി പ്രസിദ്ധഃ| പത്തൂരോ ജലേ ഭവതി നാമ്നാ മത്സ്യാക്ഷകഃ| ഘൃതഭൃഷ്ടമിത്യാദിനാശ്ച്യോതനം സുബോധമ്| ശുഷ്കാക്ഷിപാകോക്തം വേദനാഘ്നമാശ്ച്യോതനമിതി സമ്ബധ്യതേ| തച്ച ലോധ്രകോരണ്ഡപുഷ്പകൃതഃ ക്വാഥഃ|| ൩||
Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4
ഏവമശാന്തവേദനം സന്ധാവൈരുപക്രമേത്|
ശശശിരഃകപാലം സൈന്ധവം കാംസ്യേ സ്തന്യഘൃഷ്ടം സന്ധാവോ വേദനാഘ്നഃ|
തദ്വത്താമ്രം ച ലോഹേ ഗോമൂത്രഘൃഷ്ടം ഘൃതധൂപിതമ്|
ശിഗ്രുപല്ലവരസശ്ച താമ്രഘൃഷ്ടോ ഘൃതധൂപിതഃ|
ശങ്ഖതാമ്രേ സ്തന്യേന ഘൃഷ്ടം ഘൃതാഭ്യക്തയവശമീപത്രധൂപിതം ഘര്ഷവേദനാഘ്നമ്|
ഉദുമ്ബരഫലം ലോഹേ സ്തന്യഘൃഷ്ടം ഘൃതാഭ്യക്തശമീപത്രധൂപിതം ശൂലരാഗാശ്രുഘര്ഷഘ്നമ്|
ദധിസരഃപിപ്പലീസൈന്ധവയുക്തസ്താമ്രേ ഘൃഷ്ടശ്ശോഫഘര്ഷാശ്രുവേദനാഘ്നഃ|
മൃത്കപാലം കാംസ്യേ തിലോദകഘൃഷ്ടം ഘൃതാക്തനിമ്ബപത്ര-ധൂപിതം ശോഫകണ്ഡൂഘര്ഷാശ്രുശൂലരാഗഘ്നമ്|
സന്ധാവാഞ്ജിതം ചാക്ഷി സ്തന്യേനാനുസിഞ്ചേത്|
ത്രിപരഞ്ച തൈര്ന്നാഞ്ജയേത്||൪||
View original
एवमशान्तवेदनं सन्धावैरुपक्रमेत्|
शशशिरःकपालं सैन्धवं कांस्ये स्तन्यघृष्टं सन्धावो वेदनाघ्नः|
तद्वत्ताम्रं च लोहे गोमूत्रघृष्टं घृतधूपितम्|
शिग्रुपल्लवरसश्च ताम्रघृष्टो घृतधूपितः|
शङ्खताम्रे स्तन्येन घृष्टं घृताभ्यक्तयवशमीपत्रधूपितं घर्षवेदनाघ्नम्|
उदुम्बरफलं लोहे स्तन्यघृष्टं घृताभ्यक्तशमीपत्रधूपितं शूलरागाश्रुघर्षघ्नम्|
दधिसरःपिप्पलीसैन्धवयुक्तस्ताम्रे घृष्टश्शोफघर्षाश्रुवेदनाघ्नः|
मृत्कपालं कांस्ये तिलोदकघृष्टं घृताक्तनिम्बपत्र-धूपितं शोफकण्डूघर्षाश्रुशूलरागघ्नम्|
सन्धावाञ्जितं चाक्षि स्तन्येनानुसिञ्चेत्|
त्रिपरञ्च तैर्न्नाञ्जयेत्||४||
സന്ധാവൈരിത്യനന്തരം വക്ഷ്യമാണൈഃ സന്ധാവനാമഭിരഞ്ജനൈശ്ചോപക്രമേത| ശശസ്യ ശിരഃകപാലം സൈന്ധവേന സഹ കാംസ്യപാത്രേ സ്തന്യേന ഘൃഷ്ടം വേദനാഘ്നം സന്ധാവഃ| ലോഹപാത്രേ ഗോമൂത്രഘൃഷ്ടം താമ്രം ഘൃതധൂപിതം സന്ധാവഃ| ശിഗ്രുപല്ലവരസസ്താമ്രഘൃഷ്ടോ ഘൃതധൂപിതശ്ച സന്ധാവഃ| തദ്വല്ലോഹപാത്രേ ഘ്രുഷ്ടം താമ്രം ഘൃതധൂപിതം സന്ധാവഃ| ഉദുമ്ബരഫലമിത്യാദിനാ ശൂലാദിഘ്നസ്സന്ധാവഃ| ദധിസരാദികഃ സന്ധാവഃ ശോഫാദിഹരഃ| മൃന്മയം പക്വകപാലം കാംസ്യഭാജനേ തിലോദകേന ഘൃഷ്ടം ഘൃതാക്തനിമ്ബപത്രധൂപിതം ശോഫാദിഘ്നഃ സന്ധാവഃ| ഏഭ്യോऽന്യതമേന സന്ധാവേനാഞ്ജിതമക്ഷി സ്തന്യേന സിഞ്ചേത്| തൈരിതി സന്ധാവൈഃ ത്രിസ്ത്രിഭ്യോ വാരേഭ്യഃ പരമൂര്ധ്വം നേത്രം നാഞ്ജയേത്|| ൪||
Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5
മധുകബൃഹതീത്വക്താമ്രരജാംസ്യജാക്ഷീരപിഷ്ടാനി ശമ്യാമലകപത്രൈര്ഘൃതാപ്ലുതൈഃ അനേകശോ ധൂപിതാനി പിണ്ഡാഞ്ജനം ശോഫവേദനാഘ്നമ്|
താലീസപത്രപിപ്പലീലോഹരജോऽഞ്ജനകാസീസതഗരജാതീമുകുലസൈന്ധവൈര്ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈസ്താമ്രമാലിപ്തം സപ്തരാത്രം സ്ഥാപയിത്വാ പുനസ്തദ്വദേവ പിഷ്ടൈര്ഗുടികാഃ കാര്യാസ്താഃ സ്തന്യഘൃഷ്ടാഃ സ്തമ്ഭശ്വയഥുഹര്ഷഘര്ഷാശ്രുകണ്ഡൂഘ്ന്യഃ|
അബദ്ധാസ്ഥിസഹകാരമാംസം വിഗതത്വചം സമതാമ്രചൂര്ണമീഷത്സൈന്ധവോപേതം ഗവ്യേന ദധ്നാ പിഷ്ട്വാ താമ്രമാലേപയേത്|
ശുഷ്കം ശുഷ്കം തഥൈവ ച പിഷ്ട്വാ പുനര്ലേപയേത്|
ഏതത്സപ്തഭിഃ സപ്താഹൈഃ പിണ്ഡാഞ്ജനം കൃതം സര്വാക്ഷികാശ്രുഘര്ഷശോഫരാഗവര്ത്മോപചയഘ്നമ്|
അശ്മന്തകാമ്ലവേതസപരൂഷകകോലദാഡിമൈഃ കൃതാ രസക്രിയാ സശോഫാല്പശോഫപൂയാലസാന് നാശയതി|
ഇത്ഥമപി ശോഫാനുവൃത്തൌ പുനരസ്രാവസേകഃ ശിരോവിരേകശ്ച||൫||
View original
मधुकबृहतीत्वक्ताम्ररजांस्यजाक्षीरपिष्टानि शम्यामलकपत्रैर्घृताप्लुतैः अनेकशो धूपितानि पिण्डाञ्जनं शोफवेदनाघ्नम्|
तालीसपत्रपिप्पलीलोहरजोऽञ्जनकासीसतगरजातीमुकुलसैन्धवैर्गोमूत्रपिष्टैस्ताम्रमालिप्तं सप्तरात्रं स्थापयित्वा पुनस्तद्वदेव पिष्टैर्गुटिकाः कार्यास्ताः स्तन्यघृष्टाः स्तम्भश्वयथुहर्षघर्षाश्रुकण्डूघ्न्यः|
अबद्धास्थिसहकारमांसं विगतत्वचं समताम्रचूर्णमीषत्सैन्धवोपेतं गव्येन दध्ना पिष्ट्वा ताम्रमालेपयेत्|
शुष्कं शुष्कं तथैव च पिष्ट्वा पुनर्लेपयेत्|
एतत्सप्तभिः सप्ताहैः पिण्डाञ्जनं कृतं सर्वाक्षिकाश्रुघर्षशोफरागवर्त्मोपचयघ्नम्|
अश्मन्तकाम्लवेतसपरूषककोलदाडिमैः कृता रसक्रिया सशोफाल्पशोफपूयालसान् नाशयति|
इत्थमपि शोफानुवृत्तौ पुनरस्रावसेकः शिरोविरेकश्च||५||
അഥാനന്തരമഞ്ജനാനി ഭവന്തി| മധുകാദിനാ പിണ്ഡാഞ്ജനം ശോഫാദിഘ്നം ഭവതി| താലീസപത്രാദിനാ ഗുടികാഃ സ്തമ്ഭാദിഘ്ന്യഃ തദ്വദേവേതി ഗോമൂത്രേണ| അഞ്ജനകാലേ സ്തന്യേന ഗുപികോദ്ഘര്ഷണമ്| സഹകാരമാമ്രഫലമബദ്ധാസ്ഥ്യതിബാലമ്| തസ്യ സഹകാരസ്യ മാംസം ത്വചോऽന്തര്ഭാഗമ്| സപ്താഹേന സപ്താഹേനോപര്യുപരി ലേപഃ| അശ്മന്തകാദിനാ രസക്രിയാ| അശ്മന്തക ഇന്ദ്രകഃ| സുബോധമ്|| ൫||
Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6
അമ്ലോഷിതം പിത്താഭിഷ്യന്ദവദുപാചരേത്|
പില്ലലസാധനം ചേക്ഷേത||൬||
View original
अम्लोषितं पित्ताभिष्यन्दवदुपाचरेत्|
पिल्ललसाधनं चेक्षेत||६||
അമ്ലോഷിതേ പിത്താഭിഷ്യന്ദവദുപചാരഃ| പില്ലസാധനം ചാത്രൈവ വക്ഷ്യമാണമീക്ഷേതാമ്ലോഷിതോപചാരണായ| ഇത്യുക്താ അക്ഷിപാകാഃ||൬||
Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7
പിത്തകഫരക്തനിചയോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മപോഥകീബിസാക്യകുകൂണകപക്ഷ്മോപരോധപൂയാലസശുഷ്കാക്ഷിപാകാല്പശോഫാമ്ലോഷിതാ വാതവര്ജ്യാശ്ച സ്യന്ദാധിമന്ഥാ ഇത്യഷ്ടാദശ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനോ രോഗാഃ പില്ലസംജ്ഞാഃ||൭||
View original
पित्तकफरक्तनिचयोत्क्लिष्टवर्त्मपोथकीबिसाक्यकुकूणकपक्ष्मोपरोधपूयालसशुष्काक्षिपाकाल्पशोफाम्लोषिता वातवर्ज्याश्च स्यन्दाधिमन्था इत्यष्टादश दीर्घकालानुबन्धिनो रोगाः पिल्लसंज्ञाः||७||
പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, കഫോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, രക്തോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, നിചയോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, പോഥകീബിസാഖ്യോ ബിസവര്ത്മ, കുകൂണകഃ, പക്ഷ്മോപരോധഃ, പൂയാലസഃ, ശുഷ്കാക്ഷിപാകഃ, അല്പശോഫഃ, അമ്ലോഷിതഃ, വാതവര്ജ്യാഃ സ്യന്ദാശ്ചാധിമന്ഥാശ്ച പിത്തസ്യന്ദഃ, കഫസ്യന്ദഃ, രക്തസ്യന്ദഃ, പിതാധിമന്ഥഃ കഫാധിമന്ഥഃ, രക്താധിമന്ഥശ്ച ഇത്യഷ്ടാദശ രോഗാ ദീര്ഘകാലാനുവര്ത്തിനഃ സന്തഃ പില്ലസംജ്ഞാം ലഭന്തേ||൭||
Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8
ഏഷാം ക്രിയാ യഥാസ്വമുപദിഷ്ടൈവ പുനശ്ച പില്ലീ ഭൂതാനാം സാമാന്യേനോപദിശ്യതേ||൮||
View original
एषां क्रिया यथास्वमुपदिष्टैव पुनश्च पिल्ली भूतानां सामान्येनोपदिश्यते||८||
ഏഷാം പില്ലസംജ്ഞിതാനാം പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മാദീനാം ക്രിയാ ചികിത്സാ യഥാസ്വമധ്യായേഷൂക്തൈവ||൮||
Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9
അഥ പില്ലാക്ഷിരോഗിണം സ്നേഹയിത്വാ വാമയേത്|
കൃതക്രമസ്യ സിരാവ്യധസ്തതോ വിരേകഃ|
കൃതവിരേകസ്യ വര്ത്മനീ ലിഖേത്|
സകൃല്ലേഖനാദശുദ്ധൌ പുനര്ലേഖയേജ്ജലൌകോഭിശ്ച ഗ്രാഹയേത്|
പ്രിയങ്ഗുലോധ്രപദ്മകേസരചന്ദനമധുകകല്കേന സമാക്ഷികേണ ബിഡാലകഃ|
തുവരികാഫലത്രികരോചനാക്വാഥേന മധുമതാ സായം പ്രാതഃ സദാ പ്രക്ഷാലനമഞ്ജനാന്തേ ച കഷായവൃക്ഷപല്ലവകഷായേണ|
തൈരേവ ച പത്രൈരുഷ്ണപ്രിയതായാമ്ന്തരാന്തരാ സ്വേദഃ|
തുത്ഥകപലം വിംശതിശ്ച ശ്വേതമരിചാനി ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടാനി തത്പലൈസ്ത്രിംശതാ താമ്രപാത്രേ സമാലോഡിതാനി ബഹുവര്ഷാണാമപി പില്ലാനാം പരമമാശ്ച്യോതനമ്|
അഞ്ജനം ചാസ്യാമ്രധാതകീപുഷ്പതിലപര്ണീകല്കേന ച വര്ത്തിഃ|
ഹരീതക്യാഢകീശ്ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസ്യഷ്ടഭാഗാവശേഷം ക്വാഥയേത്|
പുനശ്ച പരിസ്രാവ്യാദര്വീപ്രലോപാദ്രസക്രിയേയം പില്ലാക്ഷിരോപണീ|
പലാശശാഖാസ്വരസേ ക്വാഥ്യമാനേ ബൃഹത്യുശീരരജോ ദദ്യാത്|
തദ് ഘനീഭൂതം ശീതമഞ്ജനമ്|
സുരസാരസപിഷ്ടൈര്വാ വചാലദേവദാരുഭിഃ|
ഗോപിത്തപിഷ്ടാഭ്യാം വാ വ്യോഷരസാഞ്ജനാഭ്യാമ്|
ഹരിതാലസൌവീരകാഞ്ജനസമാംശം വാ താമ്രചൂര്ണമഞ്ജനമ്|
പരിപേലവകാസീസഹരിദ്രാദ്വയസര്ഷപപ്രിയങ്ഗുതഗരപിപ്പലീകല്കേന താമ്രഭാജനമന്തര്ലേപയിത്വാ സൌവീരകകുമ്ഭേऽധോമുഖം സപ്താഹം വാസയേത് തതോ ഗുടികാശ്ചൂര്ണം വാ കുര്യാത്|
തുത്ഥഗൈരികചൂര്ണം ഛഗലീപയഃപിഷ്ടം ഗുടികാ പ്രത്യഞ്ജനമ്|
ചൂര്ണ ഏവ വാ ദിവ്യോദകഭാവിതഃ|
സ ഏവ വാ തദാപ്ലുതോ നേത്രാശ്ച്യോതനമിതി|
ഭവതി ചാത്ര- വര്ത്മാവലേഖം ബഹുശസ്തദ്വച്ഛോണിതമോക്ഷണമ്|
പുനഃ പുനര്വിരേകം ച പില്ലരോഗാതുരോ ഭജേത്||൯||
View original
अथ पिल्लाक्षिरोगिणं स्नेहयित्वा वामयेत्|
कृतक्रमस्य सिराव्यधस्ततो विरेकः|
कृतविरेकस्य वर्त्मनी लिखेत्|
सकृल्लेखनादशुद्धौ पुनर्लेखयेज्जलौकोभिश्च ग्राहयेत्|
प्रियङ्गुलोध्रपद्मकेसरचन्दनमधुककल्केन समाक्षिकेण बिडालकः|
तुवरिकाफलत्रिकरोचनाक्वाथेन मधुमता सायं प्रातः सदा प्रक्षालनमञ्जनान्ते च कषायवृक्षपल्लवकषायेण|
तैरेव च पत्रैरुष्णप्रियतायाम्न्तरान्तरा स्वेदः|
तुत्थकपलं विंशतिश्च श्वेतमरिचानि धान्याम्लपिष्टानि तत्पलैस्त्रिंशता ताम्रपात्रे समालोडितानि बहुवर्षाणामपि पिल्लानां परममाश्च्योतनम्|
अञ्जनं चास्याम्रधातकीपुष्पतिलपर्णीकल्केन च वर्त्तिः|
हरीतक्याढकीश्चाष्टगुणेऽम्भस्यष्टभागावशेषं क्वाथयेत्|
पुनश्च परिस्राव्यादर्वीप्रलोपाद्रसक्रियेयं पिल्लाक्षिरोपणी|
पलाशशाखास्वरसे क्वाथ्यमाने बृहत्युशीररजो दद्यात्|
तद् घनीभूतं शीतमञ्जनम्|
सुरसारसपिष्टैर्वा वचालदेवदारुभिः|
गोपित्तपिष्टाभ्यां वा व्योषरसाञ्जनाभ्याम्|
हरितालसौवीरकाञ्जनसमांशं वा ताम्रचूर्णमञ्जनम्|
परिपेलवकासीसहरिद्राद्वयसर्षपप्रियङ्गुतगरपिप्पलीकल्केन ताम्रभाजनमन्तर्लेपयित्वा सौवीरककुम्भेऽधोमुखं सप्ताहं वासयेत् ततो गुटिकाश्चूर्णं वा कुर्यात्|
तुत्थगैरिकचूर्णं छगलीपयःपिष्टं गुटिका प्रत्यञ्जनम्|
चूर्ण एव वा दिव्योदकभावितः|
स एव वा तदाप्लुतो नेत्राश्च्योतनमिति|
भवति चात्र- वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्|
पुनः पुनर्विरेकं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||९||
പില്ലീഭൂതാനാം തു ദീര്ഘകാലാനുവര്ത്തിനാം സാമാന്യേന ക്രിയാ സാധാരണീ ചികിത്സോച്യതേ| അഥേത്യാദി സുബോധമ്| വമനാദനുകൃതക്രമസ്യ വിഹിതപേയാദിക്രമസ്യ സിരാവ്യധഃ| പ്രിയങ്ഗ്വാദിനാ ബിഡാലകോ ബഹിര്ലേപഃ| തുവരികാദിക്വാഥേന മാക്ഷികവതാ സായം പ്രാതശ്ച പ്രക്ഷാലനമ്| അഞ്ജനാന്തേ ച കഷായവൃക്ഷാണാമനന്തരോക്താനാം തുവരികാദീനാം പല്ലവകഷായേണ പ്രക്ഷാലനമ്| ഉഷ്ണപ്രിയതായാമുഷ്ണാഭിലാഷേ തൈരേവ കഷായവൃക്ഷപത്രൈരന്തരാന്തരാ കദാചിത് സ്വേദഃ| തുത്ഥകപാലമിത്യാദി സുബോധമ്| തത്പലൈരിതി ധാന്യാമ്ലപലൈഃ| അസ്യ ച പില്ലാക്ഷിരോഗിണ ആമ്രാദികല്കേന വര്ത്തിരഞ്ജനമ്| ഹരീതക്യാദിനാ രസക്രിയാ സുബോധാ| പലാശേത്യാദിനാ ലോഹോऽഞ്ജനമ്| വചാദിഭിഃ, സുരസായാ രസേന പിഷ്ടൈരഞ്ജനമ്| സുരസാ പൂര്വാ| ഗോഃ പിത്തേന പിഷ്ടാഭ്യാം വ്യോഷരസാഞ്ജനാഭ്യാം വാഞ്ജനമ്| ഹരിതാലാദികം ഭാഗസ്താമ്രം ഭാഗ ഇതി ചൂര്ണാഞ്ജനമ്| പരിപേലവാദിനാ ഗുടികാഥവാ ചൂര്ണാഞ്ജനമ്| സൌവീരകം സതുഷയവജാതം കാഞ്ജികമ്| തുത്ഥാദികം പ്രത്യഞ്ജനമ്| അഥവൈഷ തുത്ഥഗൈരികയോശ്ചൂര്ണോ ദിവ്യോദകഭാവിതോऽഞ്ജനമ്| സ ഏവ വാ ദിവ്യോദകഭാവിതുത്ഥാദിചൂര്ണോ ദിവ്യോദകേനാപ്ലുത ആശ്ച്യോതനമ്| ബഹുശോ വര്ത്മാവലേഖാദികം പില്ലരോഗേണാതുരോ ഭജേത്||൯||
Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10
പൂയാലസേ ത്വശാന്തേऽന്തേ ദാഹഃ സൂക്ഷ്മശലാകയാ||൧൦||
View original
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया||१०||
പൂയാലസേ തു പില്ലീഭൂതേ അശാന്തേ സര്വക്രിയാണാമന്തേऽവസാനേ ശലാകയാ ദാഹോ വിധേയഃ||൧൦||
Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11
ചതുര്നവതിരിത്യക്ഷ്ണോര്ഹേതുലക്ഷണസാധനൈഃ|
പരസ്പരമസങ്കീര്ണാഃ കാര്ത്സ്ന്യേന ഗദിതാ ഗദാ||൧൧||
View original
चतुर्नवतिरित्यक्ष्णोर्हेतुलक्षणसाधनैः|
परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदा||११||
ഇത്യനന്തരോക്തൈരധ്യായൈരക്ഷ്ണോര്ഗദാശ്ചതുര്നവതിഃ പരസ്പരമസങ്കീര്ണാഃ ഹേത്വാദിഭിഃ കാര്ത്സ്ന്യേന നിശ്ശേഷതയാ ഗദിതാ ഉക്താഃ| തേ ച കൃച്ഛ്രോന്മീല, നിമേഷ, വാതഹത, കുമ്ഭീകാ, പിത്തോത്ക്ലിഷ്ട, പക്ഷ്മശാത, പോഥകീ, കഫോത്ക്ലിഷ്ട, ലഗണ, ഉത്സങ്ഗ, രക്തോത്ക്ലിഷ്ടാ, അര്ശോ, അഞ്ജനനാമികാ, ബിസവര്ത്മ, ഉത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, ശ്യാവവര്ത്മ, ശ്ലിഷ്ടവര്ത്മ, സികതാവര്ത്മ, കര്ദമ, ബഹല, കുകൂണക, പക്ഷ്മോപരോധ, അലജീ, അര്ബുദ, ജലാസ്രവ, കഫാസ്രവ, ഉപനാഹ, രക്താസ്രവ, പര്വണീ, പൂയാലസ, അലജീ, കൃമിഗ്രന്ഥി, ശുക്തികാ, ശുക്ലാര്മ, ബലാസഗ്രഥിത, പിഷ്ടക, സിരോത്പാത, സിരാഹര്ഷ, സിരാജാത, ശോണിതാര്മ, അര്ജുന, പ്രസ്താര്യര്മ, സ്നാവാര്മ, അധിമാംസാര്മ, സിരാസംസ, ക്ഷതശുല്ക, ശുദ്ധശുല്ക, അജകാ, സിരാശുല്ക, തീവ്രവേദന, വാതതിമിര, വാതകാച, വാതലിങ്ഗനാശ, പിത്തതിമിര, പിത്തകാച, പിത്തലിങ്ഗനാശ, ഗമ്ഭീരാ, ഹ്രസ്വാ, പിത്തവിദഗ്ധാ, കഫതിമിര, കഫകാച, കഫലിങ്ഗനാശ, രക്തതിമിര, രക്തകാച, രക്തലിങ്ഗനാശ, സംസര്ഗതിമിര, സംസര്ഗകാച, സംസര്ഗലിങ്ഗനാശ, സന്നിപാതതിമിര, സന്നിപാതകാച, സന്നിപാതലിങ്ഗനാശ, നകുലാന്ധ, ദോഷാന്ധ, ഊഷ്ണവിദഗ്ധാ, അമ്ലവിദഗ്ധാ, ധൂമര, അപസര്ഗികലിങ്ഗനാശ, വാതാഭിഷ്യന്ദ, വാതാധിമന്ഥ, ഹതാധിമന്ഥ, അന്യതോവാത, വാതപര്യയ, പിത്താഭിഷ്യന്ദ, പിത്താധിമന്ഥ, കഫഭിഷ്യന്ദ, കഫാധിമന്ഥ, രക്താഭിഷ്യന്ദ, രക്താധിമന്ഥ, ശുഷ്കാക്ഷിപാക, സശോഫ, അല്പശോഫ, അക്ഷിപാക, അത്യയ, അമ്ലോഷിതാ ഇത്യഖ്യാഭിരുക്താഃ|| ൧൧||
Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12
സര്വദാ ച നിഷേവേത സ്വസ്ഥോऽപി നയനപ്രിയഃ|
പുരാണയവഗോധൂമശാലിഷഷ്ടികകോദ്രവാന്|
മുദ്ഗാദീന് കഫപിത്തഘ്നാന് ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതാന്|
ശാകം ചൈവംവിധം മാംസം ജാങ്ഗലം ദാഡിമം സിതാമ്|
സൈന്ധവം ത്രിഫലാം ദ്രാക്ഷാം വാരി പാനേ ച നാഭസമ്|
ആതപത്രം പദത്രാണം വിധിവദ്ദോഷശോധനമ്|
വര്ജയേദ്വേഗസംരോധമജീര്ണാധ്യശനാനി ച|
ക്രോധശോകദിവാസ്വപ്നരാത്രിജാഗരണാതപാന്|
വിദാഹവിഷ്ടമ്ഭകരം യച്ചേഹാഹാരഭേഷജമ്||൧൨||
View original
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः|
पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्|
मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिः परिप्लुतान्|
शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्|
सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्|
आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्|
वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च|
क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्|
विदाहविष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||१२||
യസ്തു നയനപ്രിയഃ സ സര്വദാ ഷട്സ്വപ്യൃതുഷു സ്വസ്ഥോപ്യപിശബ്ദാദക്ഷിരോഗവാനപി പുരാണയവാദികം സേവേത| ഏവംവിധം ച ശാകം കഫപിത്തഘ്നം ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതം ച സേവേത| വേഗസംരോധാദികം വര്ജയേത്| യച്ചേഹാദികം വിദാഹകരം വിഷ്ടമ്ഭകരം ച തദപി വര്ജ്ജയേത്||൧൨||
Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20
ദ്വേ പാദമധ്യേ പൃഥുസന്നിവേശേ സിരേ ഗതേ തേ ബഹുധാ ച നേത്രേ|
താ ഭ്രങ്ക്ഷണോദ്വര്തനലേപനാദീന് പാദപ്രയുക്താന്നയനം നയന്തി|
മലോഷ്ണസങ്ഘട്ടനപീഡനാദ്യൈസ്താ ദൂഷയന്തേ നയനാനി ദുഷ്ടാഃ|
ഭജേത്സദാ ദൃഷ്ടിഹിതാനി തസ്മാദുപാനദഭ്യഞ്ജനധാവനാനി||൧൩||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ അക്ഷിപാകപില്ലപ്രതിഷേധോ നാമ വിംശോऽധ്യായഃ||൨൦||
View original
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे सिरे गते ते बहुधा च नेत्रे|
ता भ्रङ्क्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयनं नयन्ति|
मलोष्णसङ्घट्टनपीडनाद्यैस्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः|
भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मादुपानदभ्यञ्जनधावनानि||१३||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
പ്രത്യേകം പാദമധ്യേ ദ്വേ സിരേ പൃഥുസന്നിവേശേ വിസ്തീര്ണരൂപേ ന തു വര്തുലേ യേ സിരേ തേ നേത്രേ ബഹുധാ ഗതേ| താഃ പാദയോശ്ചതസ്രഃ സിരാഃ പാദപ്രയുക്താന് ഭ്രങ്ക്ഷണാദീന് നേത്രം നയന്തി| ഭ്രങ്ക്ഷണാമഭ്യങ്ഗഃ| താശ്ച മലാദിഭിര്ദുഷ്ടാ നയനാനി സര്വേഷാം ദൂഷയന്തി| യത ഏവമതോ ഹേതോരുപാനദാദീനി ദൃഷ്ടിഹിതാനി സദാ ഭജേത്| ഉപനാഹൌ പാദുകേ| ധാവനം പ്രക്ഷാലനമ്|| ൧൩|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ വിംശോऽധ്യായഃ