Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത അക്ഷിപാകപില്ലപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथात अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2
ശുഷ്കാക്ഷിപാകേ വാതാഭിഷ്യന്ദവിഹിതം സര്പിഃ പിബേത്| കുലീരരസക്ഷീരസിദ്ധം വാ| ദാര്വീപ്രപൌണ്ഡരീകയോഃ ക്വാഥ ആശ്ച്യോതനമക്ഷിപാകഘ്നമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാമധുക്കാലാനുസാരീസാരിവാലോധ്രലാക്ഷാപ്രപൌണ്ഡരീകാണാമക്ഷിപാകരക്തരാജീഘ്നമ്| മൃദ്വീകാചന്ദനകല്കസ്തണ്ഡുലാമ്ബുപരിസ്രുതോ മധുമാനശ്രുദാഹഹരഃ| അണുതൈലം നസ്യമ്| ശാരിവാവിദാരീബലാമധുകോത്പലദ്രാക്ഷാടരൂഷകജീവകചന്ദനൈര്ജാങ്ഗലരസക്ഷീരോപേതം തൈലം സാധിതം നാവനാത് സര്വോര്ധ്വജത്രുജാന് ഗദാന് വാതപിത്തോത്തരാന് നിഹന്തി| സ്നിഗ്ധാശ്ചാത്ര തര്പണപുടപാകാഃ| വാതപിത്താന്യതരോദ്രേകതശ്ച യഥാസ്വമഭിഷ്യന്ദവിധിഃ| ആദര്ശമണ്ഡലേ ഘൃതാക്തകേശാന് ഘൃഷ്ട്വാന്തര്ധൂമം ദഹേത്സാ മഷീഘൃതപിഷ്ടാऽയസഭാജനസ്ഥിതാऽക്ഷിപാകമഞ്ജനാദപഹരതി| മഞ്ജിഷ്ഠാഫലത്രികകടങ്കടേരീനിഷ്ക്വാഥേ ലോഹസ്രോതോऽഞ്ജനചൂര്ണമാപിണ്ഡീഭാവാത് പചേത്| ഏതച്ചൂര്ണാഞ്ജനമഭയം ദാഹോഷാകരാഗാശ്രുഹരമ്| താമ്രരജസ്സൈര്യകപുഷ്പപുണ്ഡ്രാഹ്വമധുകകാലാനുസാരീശാരിവാഃ ഛാഗേന പയസാ പിഷ്ടാഃ പിണ്ഡാഞ്ജനമ്| ആനൂപവസാ ശുണ്ഠീസൈന്ധവചൂര്ണാന്വിതാ സ്നേഹാഞ്ജനമ്| ഏവമപ്യശാന്തൌ മധുകസിദ്ധഃ ശതാഹ്വാചൂര്ണയുക്തോ ഘൃതമണ്ഡസ്തഥാ പയോ വാ ബസ്തിഃ||൨||
शुष्काक्षिपाके वाताभिष्यन्दविहितं सर्पिः पिबेत्| कुलीररसक्षीरसिद्धं वा| दार्वीप्रपौण्डरीकयोः क्वाथ आश्च्योतनमक्षिपाकघ्नम्| मञ्जिष्ठामधुक्कालानुसारीसारिवालोध्रलाक्षाप्रपौण्डरीकाणामक्षिपाकरक्तराजीघ्नम्| मृद्वीकाचन्दनकल्कस्तण्डुलाम्बुपरिस्रुतो मधुमानश्रुदाहहरः| अणुतैलं नस्यम्| शारिवाविदारीबलामधुकोत्पलद्राक्षाटरूषकजीवकचन्दनैर्जाङ्गलरसक्षीरोपेतं तैलं साधितं नावनात् सर्वोर्ध्वजत्रुजान् गदान् वातपित्तोत्तरान् निहन्ति| स्निग्धाश्चात्र तर्पणपुटपाकाः| वातपित्तान्यतरोद्रेकतश्च यथास्वमभिष्यन्दविधिः| आदर्शमण्डले घृताक्तकेशान् घृष्ट्वान्तर्धूमं दहेत्सा मषीघृतपिष्टाऽयसभाजनस्थिताऽक्षिपाकमञ्जनादपहरति| मञ्जिष्ठाफलत्रिककटङ्कटेरीनिष्क्वाथे लोहस्रोतोऽञ्जनचूर्णमापिण्डीभावात् पचेत्| एतच्चूर्णाञ्जनमभयं दाहोषाकरागाश्रुहरम्| ताम्ररजस्सैर्यकपुष्पपुण्ड्राह्वमधुककालानुसारीशारिवाः छागेन पयसा पिष्टाः पिण्डाञ्जनम्| आनूपवसा शुण्ठीसैन्धवचूर्णान्विता स्नेहाञ्जनम्| एवमप्यशान्तौ मधुकसिद्धः शताह्वाचूर्णयुक्तो घृतमण्डस्तथा पयो वा बस्तिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3
സശോഫാല്പശോഫയോസ്തു സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യാനു സിരാം വിധ്യേത്| ദ്രാക്ഷാഭയാക്വാഥസ്ത്രിവൃത്കല്കവാന് സഘൃതോ വിരേകഃ| വിരിക്തസ്യ യഥാദോഷോദയമാസ്ഥാപനമ്| തതഃ പിണ്ഡസ്വിന്നശിരസഃ സര്ഷപതൈലേന സൈന്ധവയുതേന വാ സര്പിഷാ ഫണിജ്ജകയുക്തേന വാ അണുതൈലേന ശിരോവിരേകഃ വിരിക്തശിരസോऽനുവാസനം ക്ഷീരസര്പിഷാ ധൂമപാനം ച| ശിരോനേത്രം ചാസ്യ സുനിഷണ്ണകപത്തൂരൈരണ്ഡപത്രൈഃ ക്ഷീരാംബുസ്വിന്നൈഃ സംസ്വേദയേത്| ഘൃതഭൃഷ്ടം ലോധ്രചൂര്ണം സൂക്ഷ്മവാസസ്ഥമുഷ്ണോദകവിമൃദിതമാശ്ച്യോതനമ്| ശുഷ്കാക്ഷിപാകോക്തം ച വേദനാഘ്നമ്||൩||
सशोफाल्पशोफयोस्तु स्निग्धस्विन्नस्यानु सिरां विध्येत्| द्राक्षाभयाक्वाथस्त्रिवृत्कल्कवान् सघृतो विरेकः| विरिक्तस्य यथादोषोदयमास्थापनम्| ततः पिण्डस्विन्नशिरसः सर्षपतैलेन सैन्धवयुतेन वा सर्पिषा फणिज्जकयुक्तेन वा अणुतैलेन शिरोविरेकः विरिक्तशिरसोऽनुवासनं क्षीरसर्पिषा धूमपानं च| शिरोनेत्रं चास्य सुनिषण्णकपत्तूरैरण्डपत्रैः क्षीरांबुस्विन्नैः संस्वेदयेत्| घृतभृष्टं लोध्रचूर्णं सूक्ष्मवासस्थमुष्णोदकविमृदितमाश्च्योतनम्| शुष्काक्षिपाकोक्तं च वेदनाघ्नम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4
ഏവമശാന്തവേദനം സന്ധാവൈരുപക്രമേത്| ശശശിരഃകപാലം സൈന്ധവം കാംസ്യേ സ്തന്യഘൃഷ്ടം സന്ധാവോ വേദനാഘ്നഃ| തദ്വത്താമ്രം ച ലോഹേ ഗോമൂത്രഘൃഷ്ടം ഘൃതധൂപിതമ്| ശിഗ്രുപല്ലവരസശ്ച താമ്രഘൃഷ്ടോ ഘൃതധൂപിതഃ| ശങ്ഖതാമ്രേ സ്തന്യേന ഘൃഷ്ടം ഘൃതാഭ്യക്തയവശമീപത്രധൂപിതം ഘര്ഷവേദനാഘ്നമ്| ഉദുമ്ബരഫലം ലോഹേ സ്തന്യഘൃഷ്ടം ഘൃതാഭ്യക്തശമീപത്രധൂപിതം ശൂലരാഗാശ്രുഘര്ഷഘ്നമ്| ദധിസരഃപിപ്പലീസൈന്ധവയുക്തസ്താമ്രേ ഘൃഷ്ടശ്ശോഫഘര്ഷാശ്രുവേദനാഘ്നഃ| മൃത്കപാലം കാംസ്യേ തിലോദകഘൃഷ്ടം ഘൃതാക്തനിമ്ബപത്ര-ധൂപിതം ശോഫകണ്ഡൂഘര്ഷാശ്രുശൂലരാഗഘ്നമ്| സന്ധാവാഞ്ജിതം ചാക്ഷി സ്തന്യേനാനുസിഞ്ചേത്| ത്രിപരഞ്ച തൈര്ന്നാഞ്ജയേത്||൪||
एवमशान्तवेदनं सन्धावैरुपक्रमेत्| शशशिरःकपालं सैन्धवं कांस्ये स्तन्यघृष्टं सन्धावो वेदनाघ्नः| तद्वत्ताम्रं च लोहे गोमूत्रघृष्टं घृतधूपितम्| शिग्रुपल्लवरसश्च ताम्रघृष्टो घृतधूपितः| शङ्खताम्रे स्तन्येन घृष्टं घृताभ्यक्तयवशमीपत्रधूपितं घर्षवेदनाघ्नम्| उदुम्बरफलं लोहे स्तन्यघृष्टं घृताभ्यक्तशमीपत्रधूपितं शूलरागाश्रुघर्षघ्नम्| दधिसरःपिप्पलीसैन्धवयुक्तस्ताम्रे घृष्टश्शोफघर्षाश्रुवेदनाघ्नः| मृत्कपालं कांस्ये तिलोदकघृष्टं घृताक्तनिम्बपत्र-धूपितं शोफकण्डूघर्षाश्रुशूलरागघ्नम्| सन्धावाञ्जितं चाक्षि स्तन्येनानुसिञ्चेत्| त्रिपरञ्च तैर्न्नाञ्जयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5
മധുകബൃഹതീത്വക്താമ്രരജാംസ്യജാക്ഷീരപിഷ്ടാനി ശമ്യാമലകപത്രൈര്ഘൃതാപ്ലുതൈഃ അനേകശോ ധൂപിതാനി പിണ്ഡാഞ്ജനം ശോഫവേദനാഘ്നമ്| താലീസപത്രപിപ്പലീലോഹരജോऽഞ്ജനകാസീസതഗരജാതീമുകുലസൈന്ധവൈര്ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈസ്താമ്രമാലിപ്തം സപ്തരാത്രം സ്ഥാപയിത്വാ പുനസ്തദ്വദേവ പിഷ്ടൈര്ഗുടികാഃ കാര്യാസ്താഃ സ്തന്യഘൃഷ്ടാഃ സ്തമ്ഭശ്വയഥുഹര്ഷഘര്ഷാശ്രുകണ്ഡൂഘ്ന്യഃ| അബദ്ധാസ്ഥിസഹകാരമാംസം വിഗതത്വചം സമതാമ്രചൂര്ണമീഷത്സൈന്ധവോപേതം ഗവ്യേന ദധ്നാ പിഷ്ട്വാ താമ്രമാലേപയേത്| ശുഷ്കം ശുഷ്കം തഥൈവ ച പിഷ്ട്വാ പുനര്ലേപയേത്| ഏതത്സപ്തഭിഃ സപ്താഹൈഃ പിണ്ഡാഞ്ജനം കൃതം സര്വാക്ഷികാശ്രുഘര്ഷശോഫരാഗവര്ത്മോപചയഘ്നമ്| അശ്മന്തകാമ്ലവേതസപരൂഷകകോലദാഡിമൈഃ കൃതാ രസക്രിയാ സശോഫാല്പശോഫപൂയാലസാന് നാശയതി| ഇത്ഥമപി ശോഫാനുവൃത്തൌ പുനരസ്രാവസേകഃ ശിരോവിരേകശ്ച||൫||
मधुकबृहतीत्वक्ताम्ररजांस्यजाक्षीरपिष्टानि शम्यामलकपत्रैर्घृताप्लुतैः अनेकशो धूपितानि पिण्डाञ्जनं शोफवेदनाघ्नम्| तालीसपत्रपिप्पलीलोहरजोऽञ्जनकासीसतगरजातीमुकुलसैन्धवैर्गोमूत्रपिष्टैस्ताम्रमालिप्तं सप्तरात्रं स्थापयित्वा पुनस्तद्वदेव पिष्टैर्गुटिकाः कार्यास्ताः स्तन्यघृष्टाः स्तम्भश्वयथुहर्षघर्षाश्रुकण्डूघ्न्यः| अबद्धास्थिसहकारमांसं विगतत्वचं समताम्रचूर्णमीषत्सैन्धवोपेतं गव्येन दध्ना पिष्ट्वा ताम्रमालेपयेत्| शुष्कं शुष्कं तथैव च पिष्ट्वा पुनर्लेपयेत्| एतत्सप्तभिः सप्ताहैः पिण्डाञ्जनं कृतं सर्वाक्षिकाश्रुघर्षशोफरागवर्त्मोपचयघ्नम्| अश्मन्तकाम्लवेतसपरूषककोलदाडिमैः कृता रसक्रिया सशोफाल्पशोफपूयालसान् नाशयति| इत्थमपि शोफानुवृत्तौ पुनरस्रावसेकः शिरोविरेकश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6
അമ്ലോഷിതം പിത്താഭിഷ്യന്ദവദുപാചരേത്| പില്ലലസാധനം ചേക്ഷേത||൬||
अम्लोषितं पित्ताभिष्यन्दवदुपाचरेत्| पिल्ललसाधनं चेक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7
പിത്തകഫരക്തനിചയോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മപോഥകീബിസാക്യകുകൂണകപക്ഷ്മോപരോധപൂയാലസശുഷ്കാക്ഷിപാകാല്പശോഫാമ്ലോഷിതാ വാതവര്ജ്യാശ്ച സ്യന്ദാധിമന്ഥാ ഇത്യഷ്ടാദശ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനോ രോഗാഃ പില്ലസംജ്ഞാഃ||൭||
पित्तकफरक्तनिचयोत्क्लिष्टवर्त्मपोथकीबिसाक्यकुकूणकपक्ष्मोपरोधपूयालसशुष्काक्षिपाकाल्पशोफाम्लोषिता वातवर्ज्याश्च स्यन्दाधिमन्था इत्यष्टादश दीर्घकालानुबन्धिनो रोगाः पिल्लसंज्ञाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8
ഏഷാം ക്രിയാ യഥാസ്വമുപദിഷ്ടൈവ പുനശ്ച പില്ലീ ഭൂതാനാം സാമാന്യേനോപദിശ്യതേ||൮||
एषां क्रिया यथास्वमुपदिष्टैव पुनश्च पिल्ली भूतानां सामान्येनोपदिश्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9
അഥ പില്ലാക്ഷിരോഗിണം സ്നേഹയിത്വാ വാമയേത്| കൃതക്രമസ്യ സിരാവ്യധസ്തതോ വിരേകഃ| കൃതവിരേകസ്യ വര്ത്മനീ ലിഖേത്| സകൃല്ലേഖനാദശുദ്ധൌ പുനര്ലേഖയേജ്ജലൌകോഭിശ്ച ഗ്രാഹയേത്| പ്രിയങ്ഗുലോധ്രപദ്മകേസരചന്ദനമധുകകല്കേന സമാക്ഷികേണ ബിഡാലകഃ| തുവരികാഫലത്രികരോചനാക്വാഥേന മധുമതാ സായം പ്രാതഃ സദാ പ്രക്ഷാലനമഞ്ജനാന്തേ ച കഷായവൃക്ഷപല്ലവകഷായേണ| തൈരേവ ച പത്രൈരുഷ്ണപ്രിയതായാമ്ന്തരാന്തരാ സ്വേദഃ| തുത്ഥകപലം വിംശതിശ്ച ശ്വേതമരിചാനി ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടാനി തത്പലൈസ്ത്രിംശതാ താമ്രപാത്രേ സമാലോഡിതാനി ബഹുവര്ഷാണാമപി പില്ലാനാം പരമമാശ്ച്യോതനമ്| അഞ്ജനം ചാസ്യാമ്രധാതകീപുഷ്പതിലപര്ണീകല്കേന ച വര്ത്തിഃ| ഹരീതക്യാഢകീശ്ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസ്യഷ്ടഭാഗാവശേഷം ക്വാഥയേത്| പുനശ്ച പരിസ്രാവ്യാദര്വീപ്രലോപാദ്രസക്രിയേയം പില്ലാക്ഷിരോപണീ| പലാശശാഖാസ്വരസേ ക്വാഥ്യമാനേ ബൃഹത്യുശീരരജോ ദദ്യാത്| തദ് ഘനീഭൂതം ശീതമഞ്ജനമ്| സുരസാരസപിഷ്ടൈര്വാ വചാലദേവദാരുഭിഃ| ഗോപിത്തപിഷ്ടാഭ്യാം വാ വ്യോഷരസാഞ്ജനാഭ്യാമ്| ഹരിതാലസൌവീരകാഞ്ജനസമാംശം വാ താമ്രചൂര്ണമഞ്ജനമ്| പരിപേലവകാസീസഹരിദ്രാദ്വയസര്ഷപപ്രിയങ്ഗുതഗരപിപ്പലീകല്കേന താമ്രഭാജനമന്തര്ലേപയിത്വാ സൌവീരകകുമ്ഭേऽധോമുഖം സപ്താഹം വാസയേത് തതോ ഗുടികാശ്ചൂര്ണം വാ കുര്യാത്| തുത്ഥഗൈരികചൂര്ണം ഛഗലീപയഃപിഷ്ടം ഗുടികാ പ്രത്യഞ്ജനമ്| ചൂര്ണ ഏവ വാ ദിവ്യോദകഭാവിതഃ| സ ഏവ വാ തദാപ്ലുതോ നേത്രാശ്ച്യോതനമിതി| ഭവതി ചാത്ര- വര്ത്മാവലേഖം ബഹുശസ്തദ്വച്ഛോണിതമോക്ഷണമ്| പുനഃ പുനര്വിരേകം ച പില്ലരോഗാതുരോ ഭജേത്||൯||
अथ पिल्लाक्षिरोगिणं स्नेहयित्वा वामयेत्| कृतक्रमस्य सिराव्यधस्ततो विरेकः| कृतविरेकस्य वर्त्मनी लिखेत्| सकृल्लेखनादशुद्धौ पुनर्लेखयेज्जलौकोभिश्च ग्राहयेत्| प्रियङ्गुलोध्रपद्मकेसरचन्दनमधुककल्केन समाक्षिकेण बिडालकः| तुवरिकाफलत्रिकरोचनाक्वाथेन मधुमता सायं प्रातः सदा प्रक्षालनमञ्जनान्ते च कषायवृक्षपल्लवकषायेण| तैरेव च पत्रैरुष्णप्रियतायाम्न्तरान्तरा स्वेदः| तुत्थकपलं विंशतिश्च श्वेतमरिचानि धान्याम्लपिष्टानि तत्पलैस्त्रिंशता ताम्रपात्रे समालोडितानि बहुवर्षाणामपि पिल्लानां परममाश्च्योतनम्| अञ्जनं चास्याम्रधातकीपुष्पतिलपर्णीकल्केन च वर्त्तिः| हरीतक्याढकीश्चाष्टगुणेऽम्भस्यष्टभागावशेषं क्वाथयेत्| पुनश्च परिस्राव्यादर्वीप्रलोपाद्रसक्रियेयं पिल्लाक्षिरोपणी| पलाशशाखास्वरसे क्वाथ्यमाने बृहत्युशीररजो दद्यात्| तद् घनीभूतं शीतमञ्जनम्| सुरसारसपिष्टैर्वा वचालदेवदारुभिः| गोपित्तपिष्टाभ्यां वा व्योषरसाञ्जनाभ्याम्| हरितालसौवीरकाञ्जनसमांशं वा ताम्रचूर्णमञ्जनम्| परिपेलवकासीसहरिद्राद्वयसर्षपप्रियङ्गुतगरपिप्पलीकल्केन ताम्रभाजनमन्तर्लेपयित्वा सौवीरककुम्भेऽधोमुखं सप्ताहं वासयेत् ततो गुटिकाश्चूर्णं वा कुर्यात्| तुत्थगैरिकचूर्णं छगलीपयःपिष्टं गुटिका प्रत्यञ्जनम्| चूर्ण एव वा दिव्योदकभावितः| स एव वा तदाप्लुतो नेत्राश्च्योतनमिति| भवति चात्र- वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्| पुनः पुनर्विरेकं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10
പൂയാലസേ ത്വശാന്തേऽന്തേ ദാഹഃ സൂക്ഷ്മശലാകയാ||൧൦||
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11
ചതുര്നവതിരിത്യക്ഷ്ണോര്ഹേതുലക്ഷണസാധനൈഃ| പരസ്പരമസങ്കീര്ണാഃ കാര്ത്സ്ന്യേന ഗദിതാ ഗദാ||൧൧||
चतुर्नवतिरित्यक्ष्णोर्हेतुलक्षणसाधनैः| परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12
സര്വദാ ച നിഷേവേത സ്വസ്ഥോऽപി നയനപ്രിയഃ| പുരാണയവഗോധൂമശാലിഷഷ്ടികകോദ്രവാന്| മുദ്ഗാദീന് കഫപിത്തഘ്നാന് ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതാന്| ശാകം ചൈവംവിധം മാംസം ജാങ്ഗലം ദാഡിമം സിതാമ്| സൈന്ധവം ത്രിഫലാം ദ്രാക്ഷാം വാരി പാനേ ച നാഭസമ്| ആതപത്രം പദത്രാണം വിധിവദ്ദോഷശോധനമ്| വര്ജയേദ്വേഗസംരോധമജീര്ണാധ്യശനാനി ച| ക്രോധശോകദിവാസ്വപ്നരാത്രിജാഗരണാതപാന്| വിദാഹവിഷ്ടമ്ഭകരം യച്ചേഹാഹാരഭേഷജമ്||൧൨||
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः| पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्| मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिः परिप्लुतान्| शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्| सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्| आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्| वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च| क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्| विदाहविष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20
ദ്വേ പാദമധ്യേ പൃഥുസന്നിവേശേ സിരേ ഗതേ തേ ബഹുധാ ച നേത്രേ| താ ഭ്രങ്ക്ഷണോദ്വര്തനലേപനാദീന് പാദപ്രയുക്താന്നയനം നയന്തി| മലോഷ്ണസങ്ഘട്ടനപീഡനാദ്യൈസ്താ ദൂഷയന്തേ നയനാനി ദുഷ്ടാഃ| ഭജേത്സദാ ദൃഷ്ടിഹിതാനി തസ്മാദുപാനദഭ്യഞ്ജനധാവനാനി||൧൩|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ അക്ഷിപാകപില്ലപ്രതിഷേധോ നാമ വിംശോऽധ്യായഃ||൨൦||
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे सिरे गते ते बहुधा च नेत्रे| ता भ्रङ्क्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयनं नयन्ति| मलोष्णसङ्घट्टनपीडनाद्यैस्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः| भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मादुपानदभ्यञ्जनधावनानि||१३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon