Adhikarana athApasmArapratiShedho nAma dashamo~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતોઽપસ્મારપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ઉન્માદાનન્તરમપસ્મારે પૂર્વમુક્તં પ્રયોજનં તદ્વિજ્ઞાનાર્થમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana apasmArahetuH samprAptishca (2) · Śloka 2
સ્મૃત્યાપાયો હ્યપસ્મારઃ સ ધીસત્ત્વાભિસંપ્લવાત્| જાયતેઽભિહતે ચિત્તે ચિન્તાશોકભયાદિભિઃ| ઉન્માદવત્ પ્રકુપિતૈશ્ચિત્તદેહગતૈર્મલૈઃ| સતે સત્ત્વે હૃદિ વ્યાપ્તે સંજ્ઞાવાહિષુ ખેષુ ચ| તમો વિશન્ મૂઢમતિર્બીભત્સાઃ કુરુતે ક્રિયાઃ| દન્તાન્ ખાદન્ વમન્ ફેનં હસ્તૌ પાદૌ ચ વિક્ષિપન્| પશ્યન્નસન્તિ રૂપાણિ પ્રસ્ખલન્ પતતિ ક્ષિતૌ| વિજિહ્યાક્ષિભ્રુવો દોષવેગેઽતીતે વિબુધ્યતે| કાલાન્તરેણ સ પુનશ્ચૈવમેવ વિચેષ્ટતે| અપસ્મારશ્ચતુર્ભેદો વાતાદ્યૈર્નિચયેન ચ||૨||
स्मृत्यापायो ह्यपस्मारः स धीसत्त्वाभिसंप्लवात्| जायतेऽभिहते चित्ते चिन्ताशोकभयादिभिः| उन्मादवत् प्रकुपितैश्चित्तदेहगतैर्मलैः| सते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञावाहिषु खेषु च| तमो विशन् मूढमतिर्बीभत्साः कुरुते क्रियाः| दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्| पश्यन्नसन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ| विजिह्याक्षिभ्रुवो दोषवेगेऽतीते विबुध्यते| कालान्तरेण स पुनश्चैवमेव विचेष्टते| अपस्मारश्चतुर्भेदो वाताद्यैर्निचयेन च||२||
🔊 Audio coming soon
અપસ્મારો હિ સ્મૃત્યપાયઃ સ્મૃત્યપગમ ઉચ્યતે| સ ચાપસ્મારો ધિયો બુદ્ધેઃ સત્ત્વસ્ય ધૈર્યસ્ય ચાભિસંપ્લવાદ્ વિનાશાજ્જાયતે| કથમિત્યાહ| ચિન્તાદિભિશ્ચિત્તેઽભિહતે ઉન્માદોક્તપ્રકારેણ પ્રકુપિતૈશ્ચિત્તદેહગતૈર્મલૈ રજસ્તમોવાતાદિભિઃ સત્ત્વે હતે હૃદિ ચ વ્યાપ્તે સંજ્ઞાવાહિષુ ચ સ્રોતઃસુ વ્યાપ્તેષ્વેવં સતિ પુરુષો મૂઢમતિસ્તમો વિશન્ વીભત્સાઃ ક્રિયાઃ કુરુતે| દન્તખાદનાદિ કુર્વન્ ક્ષિતૌ પતતિ| તતો દોષાણં વેગેઽતીતે વિજિહ્માક્ષિભ્રુવો વિબુધ્યતે| સુબોધમ્| નિચયઃ સન્નિપાતઃ|| ૨||
Adhikarana pUrvarUpam (3) · Śloka 3
રૂપમુત્પત્સ્યમાનેઽસ્મિન્ હૃત્કમ્પઃ સ્નૂન્યતા ભ્રમઃ| તમસો દર્શનં ધ્યાનં ભ્રૂવ્યુદાસોઽક્ષિવૈકૃતમ્| અશબ્દશ્રવણં સ્વેદો લાલાસિઙ્ઘાણકસ્રુતિઃ| અવિપાકોઽરુચિર્મૂર્ચ્છા કુક્ષ્યાટોપો બલક્ષયઃ| નિદ્રાનાશોઽઙ્ગમર્દસ્તૃટ્ સ્વપ્ને ગાનં સનર્તનમ્| પાનં તૈલસ્ય મદ્યસ્ય તયોરેવ ચ મેહનમ્||૩||
रूपमुत्पत्स्यमानेऽस्मिन् हृत्कम्पः स्नून्यता भ्रमः| तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रूव्युदासोऽक्षिवैकृतम्| अशब्दश्रवणं स्वेदो लालासिङ्घाणकस्रुतिः| अविपाकोऽरुचिर्मूर्च्छा कुक्ष्याटोपो बलक्षयः| निद्रानाशोऽङ्गमर्दस्तृट् स्वप्ने गानं सनर्तनम्| पानं तैलस्य मद्यस्य तयोरेव च मेहनम्||३||
🔊 Audio coming soon
અસ્મિન્નપસ્માર ઉત્પત્સ્યમાને ભવિષ્યતિ હૃત્કમ્પાદિકં રૂપમ્| સિઙ્ઘાણકસ્રુતિઃ નાસાસ્રાવઃ| તયોરિતિ તૈલમદ્યયોર્મેહનમ્| ઇતિ સામાન્યેન પૂર્વરૂપમ્||૩||
Adhikarana vAtajApasmAralakShaNam (4) · Śloka 4
તત્ર વાતાત્ સ્ફુરત્સક્થિઃ પ્રતતં ચ મુહુર્મુહુઃ| અપસ્મરતિ સંજ્ઞાં ચ લભતે વિસ્વરં રુદન્| ઉત્પિણ્ડિતાક્ષઃ શ્વસિતિ ફેનં વમતિ કમ્પતે| આવિધ્યતિ શિરો દન્તાન્ દશત્યાધ્માતકન્ધરઃ| પરિતો વિક્ષિપત્યઙ્ગં વિષમં વિનતાઙ્ગુલિઃ| રૂક્ષશ્યાવારુણાક્ષિત્વઙ્નખાસ્યઃ કૃષ્ણમીક્ષતે| ચપલં પરુષં રૂપં વિરૂપં વિકૃતાનનમ્||૪||
तत्र वातात् स्फुरत्सक्थिः प्रततं च मुहुर्मुहुः| अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्| उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते| आविध्यति शिरो दन्तान् दशत्याध्मातकन्धरः| परितो विक्षिपत्यङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः| रूक्षश्यावारुणाक्षित्वङ्नख़ास्यः कृष्णमीक्षते| चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृताननम्||४||
🔊 Audio coming soon
તત્રેત્યાદિ વિકૃતાનનાન્તં વાતાપસ્મારલક્ષણમ્| પ્રતતં સન્તતં મુહુર્મુહુઃ પ્રતિક્ષણમપસ્મરતિ સંજ્ઞાં ચ લભતે| વિસ્વરં રુદન્ શબ્દં કુર્વન્ શિર આવિધ્યતિ ભિત્યાદાવાવિદ્ધં કરોતિ| આધ્માતા સમન્તાદ્ ધ્માતા કન્ધરા ગ્રીવા યસ્ય| રૂક્ષત્વાદિયુક્તમક્ષ્યાદિકં યસ્ય| સર્વં ચ રૂપં કૃષ્ણં ચપલાદિગુણમીક્ષતે પશ્યતિ||૪||
Adhikarana pittApasmAralakShaNam (5) · Śloka 5
અપસ્મરતિ પિત્તેન મુહુઃ સંજ્ઞાં ચ વિન્દતિ| પીતફેનાક્ષિવક્ત્રત્વગાસ્ફાલયતિ મેદિનીમ્| ભૈરવાદીપ્તરુષિતરૂપદર્શી તૃષાન્વિતઃ||૫||
अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञां च विन्दति| पीतफेनाक्षिवक्त्रत्वगास्फालयति मेदिनीम्| भैरवादीप्तरुषितरूपदर्शी तृषान्वितः||५||
🔊 Audio coming soon
તૃષાન્વિતાન્તં પિત્તાપસ્મારલક્ષણમ્| પીતૈઃ ફેનાદિભિર્યુક્તો મેદિનીં ભુવમાસ્ફાલયત્યપહન્તિ| ભૈરવાદિગુણરૂપદર્શી ચ ભવતિ||૫||
Adhikarana kaPApasmAralakShaNam (6) · Śloka 6
કફાચ્ચિરેણ ગ્રહણં ચિરેણૈવ વિબોધનમ્| શુક્લાભરુપદર્શિત્વમ્ ..................||૬||
कफाच्चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम्| शुक्लाभरुपदर्शित्वम् ..................||६||
🔊 Audio coming soon
શુક્લાભરુપદર્શિત્વાન્તં કફાપસ્મારલક્ષણમ્||૬||
Adhikarana sannipAtApasmAralakShaNam (7) · Śloka 7
............................. સર્વલિઙ્ગં તુ વર્જયેત્||૭||
............................. सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
સર્વાલિઙ્ગમપસ્મારં નિચયોદ્ભવત્વાદ્વર્જયેત્| (અત્ર તુ શબ્દો વિશેષદ્યોતકઃ| અસ્યાસાધ્યત્વકથનેનાન્યેષાં સાધ્યત્વં સૂચિતમિતિ )||૭||
Adhikarana cikitsAkramaH (8) · Śloka 8
અથાવૃતાનાં ધીચિત્તહૃદ્ખાનાં પ્રાક્પ્રબોધનમ્| તીક્ષ્ણૈઃ કુર્યાદપસ્મારે કર્મભિર્વમનાદિભિઃ| વાતિકં બસ્તિભૂયિષ્ઠૈઃ પૈત્તં પ્રાયો વિરેચનૈઃ| શ્લૈષ્મિકં વમનપ્રાયૈરપસ્મારમુપાચરેત્||૮||
अथावृतानां धीचित्तहृद्खानां प्राक्प्रबोधनम्| तीक्ष्णैः कुर्यादपस्मारे कर्मभिर्वमनादिभिः| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
અથેત્યાદિના અપસ્મારાણામુક્તક્રમેણ ચિકિત્સોચ્યતે| સર્વસ્મિન્નપસ્મારે પ્રાક્ પ્રથમમાવૃતાનાં બુદ્ધ્યાદીનાં તીક્ષ્ણૈર્વમનાદિભિઃ કર્મભિઃ પ્રબોધં કુર્યાત્| વાતિકમિત્યાદિ વ્યાખ્યાસમમ્| તૃતીયાબહુવચનં સામાનાધિકરણ્યાત્| (વાતિકં વાતકૃતમપસ્મારં બસ્તિભૂયિષ્ઠૈર્બસ્તિબહુલૈઃ કર્મભિરુપાચરેત્| ભૂયિષ્ઠગ્રહણેન વમનાદિભિઃ સંશમનૈશ્ચેતિ બોદ્ધવ્યમ્| પિત્તશ્લેષ્મણોશ્ચ પ્રાયોગ્રહણાદેવમેવોપાચરેત્ ચિકિત્સેત્ )||૮||
Adhikarana shodhanacikitsA (9) · Śloka 9
વમનં મદનં લમ્બા વિશાલાઽરિષ્ટકૌટજમ્| રેકો મૂત્રત્રિવૃચ્છ્યામા દ્રવન્તી સપ્તલા સ્નુહી| દશમૂલબલારાસ્નાસરલામરદારુભિઃ| યવકિલકુલત્થૈશ્ચ સમૂત્રક્ષારસૈન્ધવૈઃ| આસ્થાપનં પ્રયુઞ્જીત હિઙ્ગુસ્નેહસમન્વિતૈઃ| એભિરન્યૈશ્ચ વાતઘ્નૈઃ કટુતૈલં પ્રસાધિતમ્| વાતાપસ્મારશમનં નસ્યાભ્યઙ્ગાનુવાસનૈઃ||૯||
वमनं मदनं लम्बा विशालाऽरिष्टकौटजम्| रेको मूत्रत्रिवृच्छ्यामा द्रवन्ती सप्तला स्नुही| दशमूलबलारास्नासरलामरदारुभिः| यवकिलकुलत्थैश्च समूत्रक्षारसैन्धवैः| आस्थापनं प्रयुञ्जीत हिङ्गुस्नेहसमन्वितैः| एभिरन्यैश्च वातघ्नैः कटुतैलं प्रसाधितम्| वातापस्मारशमनं नस्याभ्यङ्गानुवासनैः||९||
🔊 Audio coming soon
વમનમિત્યાદિ સુબોધમ્| મદનાદીનિ વમનદ્રવ્યાણિ| મદનં રાઠઃ| વિશાલા ઇન્દ્રવારુણી| અરિષ્ટો નિમ્બઃ| કૌટજં કુટજફલમ્| મૂત્રાદીનિ વિરેચનદ્રવ્યાણિ| મૂત્રં ગોમત્રમ્| દ્રવન્તી સમુદ્રૈરણ્ડઃ| મૂષિકપર્ણીતિ ચ| મૂત્રાદિભિર્હિઙ્ગુના સ્નેહેન ચ યુક્તૈદર્શમૂલાદિભિરાસ્થાપનં નિરૂહં પ્રયુઞ્જીત| એભિરિતિ દશમૂલાદિભિરન્યૈરનુક્તૈર્વાતહરૈર્દ્રવ્યૈશ્ચ પ્રસાધિતં કટુતૈલં નસ્યાદિભિર્વાતાપસ્મારશમનં ભવતિ||૯||
Adhikarana saMshamanayogAH - tatra pa~jcagavyaM ghRutam (10) · Śloka 10
સર્વતઃ સુવિશુદ્ધસ્ય સમ્યગાશ્વાસિતસ્ય ચ| અપસ્મારવિમોક્ષાર્થં યોગાન્ સંશમનાન્ શૃણુ| ગોમયસ્વરસક્ષીરદધિમૂત્રૈઃ શૃતં હવિઃ| અપસ્મારજ્વરોન્માદકામલાન્તકરં પિબેત્||૧૦||
सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनान् शृणु| गोमयस्वरसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं हविः| अपस्मारज्वरोन्मादकामलान्तकरं पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
સર્વત ઇત્યાદિના શમનયોગાનામધિકારનિર્દેશઃ| સર્વત ઊર્ધ્વમધશ્ચ સુવિશુદ્ધસ્ય સુતરાં વિશુદ્ધસ્ય સમ્યગ્વિશુદ્ધસ્યેત્યર્થઃ| (સમ્યગાશ્વાસિતસ્ય સમ્યક્ પ્રધાનમધ્યાવરશુદ્ધ્યનુસારેણ પેયાદ્યાસેવનાદાશ્વાસિતસ્ય ચ અપસ્મારવિમોચનાર્થં વક્ષ્યમાણાન્ શમનપ્રાયાન્ યોગાનાકર્ણય)| તાનેવાહ-ગોમયેત્યાદિ| ગોમયસ્વરસાદિભિઃ શૃતં હવિરપસ્મારદ્યન્તકરં પિબેત્| ઉત્તરે હવિષીદં પઞ્ચગવ્યં મહદિતિ પાઠાદસ્ય લઘુપઞ્ચગવ્યનામકત્વમભિમતમ્| (અત્ર ચ ગોમયસ્વરસાદીનાં સામાન્યપરિભાષયાઽન્યોન્યસમત્વં ઘૃતાચ્ચતુર્ગુણત્વઞ્ચ જ્ઞેયમ્| ચરકે તુ ગોશકૃદ્રસદધ્યમ્લક્ષીરમૂત્રૈઃ સમૈર્ઘૃતમિતિ પાઠઃ)|| ૧૦||
Adhikarana mahatpa~jcagavyaM ghRutam (11) · Śloka 11
દ્વિપઞ્ચમૂલત્રિફલાદ્વિનિશાકુટજત્વચઃ| સપ્તપર્ણમપામાર્ગં નીલિનીં કટુરોહિણીમ્| શમ્યાકપુષ્કરજટાફલ્ગુમૂલદુરાલભા| દ્વિપલાઃ સલિલદ્રોણે પક્ત્વા પાદાવિશેષિતે| ભાર્ઙ્ગીપાઠાઢકીકુમ્ભનિકુમ્ભવ્યોષરોહિષૈઃ| મૂર્વાભૂતીકભૂનિમ્બશ્રેયસીશારિવાદ્વયૈઃ| મદયન્ત્યગ્નિનિચુલૈરક્ષાંશૈઃ સર્પિષઃ પચેત્| પ્રસ્થં તદ્વદ્દ્રવૈઃ પૂર્વૈઃ પઞ્ચગવ્યમિદં મહત્| જ્વરાપસ્મારજઠરભગન્દરહરં પરમ્| શોફાર્શઃ કામલાપાણ્ડુગુલ્મકાસગ્રહાપહમ્||૧૧||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाद्विनिशाकुटजत्वचः| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्| शम्याकपुष्करजटाफल्गुमूलदुरालभा| द्विपलाः सलिलद्रोणे पक्त्वा पादाविशेषिते| भार्ङ्गीपाठाढकीकुम्भनिकुम्भव्योषरोहिषैः| मूर्वाभूतीकभूनिम्बश्रेयसीशारिवाद्वयैः| मदयन्त्यग्निनिचुलैरक्षांशैः सर्पिषः पचेत्| प्रस्थं तद्वद्द्रवैः पूर्वैः पञ्चगव्यमिदं महत्| ज्वरापस्मारजठरभगन्दरहरं परम्| शोफार्शः कामलापाण्डुगुल्मकासग्रहापहम्||११||
🔊 Audio coming soon
દ્વિપઞ્ચમૂલેત્યાદિના મહત્ પઞ્ચગવ્યં ઘૃતં સુબોધમ્| દ્રવૈઃ પૂર્વૈરિતિ પૂર્વોક્તૈર્ગોમયસ્વરસાદિભિઃ એતેષાં પઞ્ચપ્રભૃતિદ્રવત્વાત્ પૃથક્ સ્નેહસમત્વમ્| (દ્વિપઞ્ચમૂલેતિ| દ્વિપલાનિ દ્વિપલપ્રમાણાનિ દ્વિપઞ્ચમૂલાદીનિ સલિલદ્રોણે પકત્વા પાદાવશેષિતે ક્વાથે અક્ષાંશૈઃ કર્ષપ્રમાણૈર્ભાઙ્ગર્યાદિભિઃ તદ્વત્ પૂર્વૈર્ગોમયસ્વરસાદિદ્રવૈશ્ચ ઘૃતસ્ય પ્રસ્થં પચેત્| મહત્ પઞ્ચગવ્યમિદં ઘૃતં પરમતિશયેન જ્વરાદિહરમ્| દ્વિપઞ્ચમૂલં દશમૂલમ્| સપ્તપર્ણઃ સપ્તચ્છદઃ| શમ્યાક આરગ્વધઃ| પુષ્કરજટા પુષ્કરમૂલમ્| ફલ્ગુર્મલયૂસ્તસ્ય મૂલમ્| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નઃ| (અટક્કાવાણિયન્)| મદયન્તી ધાતકી| નિચુભો વેતસઃ )| ક્ષિપેત્પિષ્ટ્વાક્ષમાત્રાણિ તેન પ્રસ્થં ઘૃતાન્ પચેત્| ગોશકૃદ્રસદધ્યમ્લક્ષીરમૂત્રૈશ્ચ તત્સમૈઃ|| ઇતિ ચરકપાઠઃ|| ૧૧||
Adhikarana shirIShatailam (12) · Śloka 12
શિરીષપુષ્પપત્રત્વક્સારમૂલતુલાદ્વયમ્| વરણૈરણ્ડશમ્યાકદશમૂલાટરૂષકમ્| શતાવરીબલારાસ્નાસુષવીપારિભદ્રકમ્| મુરૂઙ્ગી વઞ્જુલં દન્તીં કકુભં સપુનર્નવમ્| રોહિષસ્ય જટાં પુષ્પં કરઘાટમયૂરકમ્| શતાર્ધાંશં પૃથગ્દ્રાક્ષાલાક્ષામિસિવરાયવાન્| સકોલાન્ સકુલત્થાંશ્ચ પૃથગર્ધાઢકોન્મિતાન્| દ્વિશતં પિશિતાદ્ગવ્યાચ્છાગાદ્વા તત્પચેદપામ્| દ્રોણૈર્દ્વાત્રિંશતાષ્ટાંશશેષેણ ચ વિપાચયેત્| તૈલદ્રોણં દધિવહે શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈશ્ચ પાલિકૈઃ| પાઠાસમઙ્ગાસુષવીદ્વિનિશાચન્દનદ્વયૈઃ| એલાજલોત્પલબલાશ્વદંષ્ટ્રાશારિવાઘનૈઃ| મઞ્જિષ્ઠાકુષ્ઠમધુકલોધ્રરાસ્નાકુટન્નટૈઃ| શઠીશિરીષકુસુમનતનાગામરાહ્વયૈઃ| વરાઙ્ગજોઙ્ગપત્નઙ્ગવિડઙ્ગૈઃ સપ્રિયઙ્ગુભિઃ| મુરુઙ્ગીપત્રનલદસેવ્યકુન્દનખદ્વયૈઃ| તિલપર્ણ્યા ચ તત્પાનવસ્ત્યભ્યઞ્જનનાવનૈઃ| અપસ્મારગ્રહોન્માદાન્ સશોષવિષમજ્વરાન્| યોનિશુક્લામયાન્ ગુલ્મપ્રમેહં પાણ્ડુતાં મદમ્| વાતશોણિતવીસર્પપક્ષાઘાતાર્દિતાદિકાન્| સર્વાન્ મારુતજાન્રોગાન્વિશેષાદ્વિષવાતજાન્| નિહન્તિ કાર્મણં કૃત્યાં મૂલદંષ્ટ્રાવિષં ગરમ્| રસાયનાનાં પ્રવરં મેધ્યં વાજીકરં પરમ્||૧૨||
शिरीषपुष्पपत्रत्वक्सारमूलतुलाद्वयम्| वरणैरण्डशम्याकदशमूलाटरूषकम्| शतावरीबलारास्नासुषवीपारिभद्रकम्| मुरूङ्गी वञ्जुलं दन्तीं ककुभं सपुनर्नवम्| रोहिषस्य जटां पुष्पं करघाटमयूरकम्| शतार्धांशं पृथग्द्राक्षालाक्षामिसिवरायवान्| सकोलान् सकुलत्थांश्च पृथगर्धाढकोन्मितान्| द्विशतं पिशिताद्गव्याच्छागाद्वा तत्पचेदपाम्| द्रोणैर्द्वात्रिंशताष्टांशशेषेण च विपाचयेत्| तैलद्रोणं दधिवहे श्लक्ष्णपिष्टैश्च पालिकैः| पाठासमङ्गासुषवीद्विनिशाचन्दनद्वयैः| एलाजलोत्पलबलाश्वदंष्ट्राशारिवाघनैः| मञ्जिष्ठाकुष्ठमधुकलोध्ररास्नाकुटन्नटैः| शठीशिरीषकुसुमनतनागामराह्वयैः| वराङ्गजोङ्गपत्नङ्गविडङ्गैः सप्रियङ्गुभिः| मुरुङ्गीपत्रनलदसेव्यकुन्दनखद्वयैः| तिलपर्ण्या च तत्पानवस्त्यभ्यञ्जननावनैः| अपस्मारग्रहोन्मादान् सशोषविषमज्वरान्| योनिशुक्लामयान् गुल्मप्रमेहं पाण्डुतां मदम्| वातशोणितवीसर्पपक्षाघातार्दितादिकान्| सर्वान् मारुतजान्रोगान्विशेषाद्विषवातजान्| निहन्ति कार्मणं कृत्यां मूलदंष्ट्राविषं गरम्| रसायनानां प्रवरं मेध्यं वाजीकरं परम्||१२||
🔊 Audio coming soon
શિરીષેત્યાદિના શૈરીષં તૈલં પાનાદિભિરપસ્મારાદીન્ નિહન્તિ| રસાયનાનાં પ્રવરં શ્રેષ્ઠં મેધ્યં પરં વાજીકરં ચ| શિરીષસ્ય પુષ્પદિકાન્મિશ્રીભૂતાત્તુલાદ્વયમ્| સુષવી પાનીયવલ્લી| પારિભદ્રકો નિમ્બઃ પારિજાતશ્ચ| મુરુઙ્ગી મધુસ્રવા| વઞ્જુલં દીર્ઘપત્રો વેતસઃ| રોહિષસ્ય પ્લીહઘ્નસ્ય જટા મૂલમ્| કરઘાટો મદનઃ મયૂરકોઽપામાર્ગસ્તયોઃ પુષ્પમ્| એતદ્વરણાદિકં પૃથક્ શતાર્ધાંશં પઞ્ચાશત્ પલાનિ| દ્રાક્ષાદિકં પૃથગર્ધાઢકં દ્વાત્રિંશત્ પલાનામ્| તત્ સર્વમપાં દ્વાત્રિંશતા દ્રોણૈઃ પચેત્| અષ્ટાંશશેષેણ તેન પાલિકૈઃ પલપ્રમાણૈઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ પાઠાદિભિષ્ચ સહ દધિવહે તૈલદ્રોણં સદ્વાદશાનિ પઞ્ચ પલશતાનિ વિપાચયેત્| સમઙ્ગા મઞ્જિષ્ઠા| સુષવી પાનીયવલ્લી| કુટન્નટં પરિપેલવમ્| નાગં નાગકેસરમ્| અમરાહ્વયં દેવદારુ| વરાઙ્ગં ત્વક્| જોઙ્ગકં કૃષ્ણાગુરુ| મુરુઙ્ગી મધુસ્રવા| નખદ્વયં હસ્તિનખં ચ| તિલપર્ણી બદરકઃ| વિષવાતો વિષૌષધિવાતઃ| કાર્મણં કૃત્રિમયોગઃ| કૃત્યા અભિચારદેવતા| મૂલવિશં શૃઙ્યાદિકમ્| દંષ્ટ્રાવિષં સર્પાદિજમ્||૧૨||
Adhikarana brAhmIghRutam (13) · Śloka 13
બ્રાહ્મીરસવચાકુષ્ઠશઙ્ખપુષ્પીશૃતં ઘૃતમ્| પુરાણં મેધ્યમુન્માદાલક્ષ્મ્યપસ્મારપાપ્મજિત્||૧૩||
ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीशृतं घृतम्| पुराणं मेध्यमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपाप्मजित्||१३||
🔊 Audio coming soon
બ્રાહ્મીરસાદિભિઃ શૃતં પુરાણં ઘૃતં મેધ્યાદિગુણમ્| (બ્રાહ્મીરસે કલ્કિતૈર્વચાદિભિઃ સિદ્ધં પુરાણં ઘૃતં મેધ્યં મેધાયૈ હિતં ઉન્માદાદિજિચ્ચ| અલક્ષ્મીઃ અશ્રીઃ )|| ૧૩||
Adhikarana jIvanIyaghRutam (yamakam) (14) · Śloka 14
તૈલપ્રસ્થં ઘૃતપ્રસ્થં જીવનીયૈઃ પલોન્મિતૈઃ| ક્ષીરદ્રોણે પચેત્ સિદ્ધમપસ્મારવિમોક્ષણમ્||૧૪||
तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः| क्षीरद्रोणे पचेत् सिद्धमपस्मारविमोक्षणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
તૈલપ્રસ્થમિત્યાદિના યમકં સુબોધમ્| (ક્ષીરસ્ય દ્રોણે ચતુષ્ષષ્ટિકુડવે પલોન્મિતૈઃ પલપ્રમાણૈર્જીવનીયૈર્જીવનીયગણેન સહ તૈલઘૃતયોઃ પ્રસ્થં મિશ્રીકૃત્ય પચેત્| સિદ્ધં તત્પાનાદિભિરપસ્મારવિમોચનમ્||૧૪||
Adhikarana jIvanIyaghRutamaparam (15) · Śloka 15
કંસે ક્ષીરેક્ષુરસયોઃ કાશ્મર્યેઽષ્ટગુણે રસે| કાર્ષિકૈર્જીવનીયૈશ્ચ સર્પિઃ પ્રસ્થં વિપાચયેત્| વાતપિત્તોદ્ભવં ક્ષિપ્રમપસ્મારં નિહન્તિ તત્||૧૫||
कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे| कार्षिकैर्जीवनीयैश्च सर्पिः प्रस्थं विपाचयेत्| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं निहन्ति तत्||१५||
🔊 Audio coming soon
કંસ ઇત્યાદિ વ્યાખ્યાસમમ્| અષ્ટગુણં સર્પિષઃ| (ક્ષીરેક્ષુરસયોઃ કંસે આઢકે ક્ષીરમિક્ષુરસશ્ચ પ્રત્યેકં દ્વિપ્રસ્થપરિમિતમિત્યર્થઃ| અષ્ટગુણે ઘૃતાદષ્ટાધિકે દ્વયાઢક ઇત્યર્થઃ| કાશ્મર્યે રસે કાશ્મર્ય સમ્બન્ધિનિ રસે| કાશ્મર્ય ઇત્યત્ર વૃદ્ધાચ્છ ઇત્યસ્ત્યાનિત્યત્વાતસ્યેદમિત્યણ્પ્રત્યયઃ| કાર્ષિકૈઃ કર્ષપ્રમાણૈર્જીવનીયગણેન ચ| ચશબ્દઃ સમુચ્ચયે| પ્રસ્થં ચતુષ્કુડવં સર્પિર્વિપાચયેત્ તદ્ ઘૃતં પાનાદિભિર્વાતોદ્ભવં પિત્તોદ્ભવં ચાપસ્મારં ક્ષિપ્રમાશુ નિહન્તિ)||૧૫||
Adhikarana kAshAdikShIram (16) · Śloka 16
તદ્વત્ કાશવિદારીક્ષુકુશક્વાથ શૃતં પયઃ||૧૬||
तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथ शृतं पयः||१६||
🔊 Audio coming soon
કાશાદિશૃતં પયઃ ક્ષીરં તદ્વદિતિ ક્ષિપ્રં વાતપિત્તોદ્ભવમપસ્મારં નિહન્તિ| (કાશાદિક્વાથેન સહ શૃતં પયસ્તદ્વત્| વાતજં પિત્તજં ચાપસ્મારં ક્ષિપ્રં નિહન્તીત્યર્થઃ )||૧૬||
Adhikarana madhukaghRutam (17) · Śloka 17
મધુકદ્વિપલે કલ્કે દ્રોણે ચામલકીરસાત્| સિદ્ધં સિદ્ધો ઘૃતપ્રસ્થઃ પિત્તાપસ્માર ભેષજમ્||૧૭||
मधुकद्विपले कल्के द्रोणे चामलकीरसात्| सिद्धं सिद्धो घृतप्रस्थः पित्तापस्मार भेषजम्||१७||
🔊 Audio coming soon
આમલકીરસાત્ દ્રોણે મધુકદ્વિપલે કલ્કે ચ સિદ્ધઃ શૃતો ઘૃતસ્ય પ્રસ્થઃ પિત્તાપસ્મારભેષજં સિદ્ધમપ્રતિહતમ્||૧૭||
Adhikarana yaShTIghRutamaparam (18) · Śloka 18
કૂષ્માણ્ડસ્વરસે સર્પિરષ્ટાદશગુણે શૃતમ્| યષ્ટીકલ્કમપસ્મારહરં ધીવાક્સ્વરપ્રદમ્||૧૮||
कूष्माण्डस्वरसे सर्पिरष्टादशगुणे शृतम्| यष्टीकल्कमपस्मारहरं धीवाक्स्वरप्रदम्||१८||
🔊 Audio coming soon
કૂષ્માણ્ડસ્વરસ ઇત્યાદિ સુબોધમ્| (અષ્ટાદશગુણે ઘૃતાદષ્ટાદશપ્રમાણાધિકે કૂષ્માણ્ડસ્વરસે ઘૃતકુડુવાદાષ્ટાદશકુડુવા દિકકૂષ્માણ્ડસ્વરસ ઇત્યર્થઃ| યષ્ટીકલ્કં શૃતં પક્વં સર્પિરપસ્મારં હરતિ ધીવાક્સ્વરાન્ પ્રદદાતિ ચ)||૧૮||
Adhikarana gavAdipittanAvanam (19) · Śloka 19
કપિલાનાં ગવાં પિત્તં નાવનં પરમં હિતમ્| શ્વસૃગાલવિડાલાનાં સિંહાદીનાં ચ પૂજિતમ્||૧૯||
कपिलानां गवां पित्तं नावनं परमं हितम्| श्वसृगालविडालानां सिंहादीनां च पूजितम्||१९||
🔊 Audio coming soon
શ્વાદીનાં પિત્તં નાવનમિતિ સમ્બધ્યતે| (કપિલેતિ| કપિલાનાં કપિલવર્ણાનાં ગવાં તાસામચિન્ત્યપ્રભાવત્વાત્ ન શ્વેતરક્તકૃષ્ણાનામ્| પિત્તં હૃદયાદધઃસ્થિતદ્રવવિશેષં નાવનં નસ્યં પરમં હિતં અપસ્મારહરમિત્યર્થઃ| શ્વસૃગાલાદીનાં પિત્તઞ્ચ નાવને પ્રશસ્તમ્)||૧૯||
Adhikarana godhAdipittasiddhaM tailam (20) · Śloka 20
ગોધાનકુલનાગાનાં પૃષતર્ક્ષગવામપિ| પિત્તેષુ સાધિતં તૈલં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ શસ્યતે||૨૦||
गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवामपि| पित्तेषु साधितं तैलं नस्येऽभ्यङ्गे च शस्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
ગોધાદીનાં પિત્તેષ્વેકીકૃતેષુ તૈલં સાધિતં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ શસ્યતે||૨૦||
Adhikarana triPalAdinasyam (21) · Śloka 21
ત્રિફલાવ્યોષપીતદ્રુયવક્ષારફણિજ્જકૈઃ| શ્ર્યાહ્વાપામર્ગકારઞ્જબીજૈસ્તૈલં પ્રસાધિતમ્| બસ્તમૂત્રે હિતં નસ્યં ચૂર્ણં વાધ્માપયેદ્ભિષક્||૨૧||
त्रिफलाव्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्जकैः| श्र्याह्वापामर्गकारञ्जबीजैस्तैलं प्रसाधितम्| बस्तमूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वाध्मापयेद्भिषक्||२१||
🔊 Audio coming soon
ત્રિફલાદિભિર્બસ્તમૂત્રે તૈલં પ્રસાધિતં નસ્યં હિતમ્| એભિરેવ કૃતં ચૂર્ણં વા ભિષઙ્નાસાયાં ધ્યાપયેત્| પીતદ્રુર્દાર્વી| શ્ર્યાહ્વં બિલ્વમ્| (ભિષગ્વૈદ્ય એષાં ત્રિફલાદીનાં ચૂર્ણં ધ્માપયેત્ મુખવાયુનાઽઽતુરસ્ય નાસાયાં નાડીયન્ત્રેણ પ્રવેશયેત્ ચૂર્ણનસ્યં કુર્યાદિત્યર્થઃ)||૨૧||
Adhikarana vRushcikAlyAdivartiH (22) · Śloka 22
વૃશ્ચિકાલીબલાકુષ્ઠભાર્ઙ્ગીલવણપઞ્ચકમ્| કાયસ્થાં શારદાં મુદ્ગમુશીરં જલદં યવાન્| વ્યોષઞ્ચ બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા વર્તિં પ્રકલ્પયેત્| અપસ્મારગરોન્માદસર્પદષ્ટવિષાશિતે||૨૨||
वृश्चिकालीबलाकुष्ठभार्ङ्गीलवणपञ्चकम्| कायस्थां शारदां मुद्गमुशीरं जलदं यवान्| व्योषञ्च बस्तमूत्रेण पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| अपस्मारगरोन्मादसर्पदष्टविषाशिते||२२||
🔊 Audio coming soon
વૃશ્ચિકાલ્યાદિકં બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા અઞ્જનાય વર્તિં પ્રકલ્પયેદપસ્મારાદિકે| શારદા જલપિપ્પલી||૨૨||
Adhikarana mustAdivartiH (23) · Śloka 23
મુસ્તાવયસ્થાત્રિફલાકાયસ્થાહિઙ્ગુશાદ્વલૈઃ| વ્યોષમાષયવૈર્મૂત્રૈર્બસ્તમેષર્ષભોદ્ભવૈઃ| હન્તિ વર્તિરપસ્મારકિલાસવિષમજ્વરાન્||૨૩||
मुस्तावयस्थात्रिफलाकायस्थाहिङ्गुशाद्वलैः| व्योषमाषयवैर्मूत्रैर्बस्तमेषर्षभोद्भवैः| हन्ति वर्तिरपस्मारकिलासविषमज्वरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
મુસ્તાદિભિર્બસ્તમેષાદ્યુદ્ભવૈર્મૂત્રૈઃ કૃતા વર્તિરઞ્જનાદપસ્મારાદીન્ હન્તિ||૨૩||
Adhikarana shunaH pittA~jjanam (24) · Śloka 24
પુષ્પોદ્ધૃતં શુનઃ પિત્તમપસ્મારઘ્નમઞ્જનમ્| તદેવ સર્પિષા યુક્તં ધૂપનં પરમં હિતમ્||૨૪||
पुष्पोद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारघ्नमञ्जनम्| तदेव सर्पिषा युक्तं धूपनं परमं हितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્| તદેવેતિ પુષ્પોદ્ધૃતં શ્વપિત્તમ્ ||૨૪||
Adhikarana kaTaByAditailamaBya~ggArthe (25) · Śloka 25
કટભીનિમ્બકટ્વઙ્ગમધુશિગ્રુત્વચાં રસે| સિદ્ધં મૂત્રસમં તૈલમભ્યઙ્ગાર્થં પ્રશસ્યતે||૨૫||
कटभीनिम्बकट्वङ्गमधुशिग्रुत्वचां रसे| सिद्धं मूत्रसमं तैलमभ्यङ्गार्थं प्रशस्यते||२५||
🔊 Audio coming soon
કટભ્યાદીનાં ક્વાથે મૂત્રસમં તૈલં સિદ્ધમભ્યઙ્ગાર્થં પ્રશસ્યતે| કટભી શ્વેતગુઞ્જા પ્રસિદ્ધા| મૂત્રં ગોઃ||૨૫||
Adhikarana pala~gkaShAditailamaBya~ggArthe (26) · Śloka 26
પલઙ્કષાવચાપથ્યાવૃશ્ચિકાલ્યર્કસર્ષપૈઃ| જટિલાપૂતનાકેશીનાકુલીહિઙ્ગુચોરકૈઃ| લશુનાતિરસાચ્છત્રાકુષ્ઠૈર્વિડ્ભિશ્ચ પક્ષિણામ્| માંસાશિનાં યથાલાભં બસ્તમૂત્રે વિપાચિતમ્| તૈલમભ્યઞ્જનં કાર્યં તૈશ્ચ ધૂપનલેપનમ્||૨૬||
पलङ्कषावचापथ्यावृश्चिकाल्यर्कसर्षपैः| जटिलापूतनाकेशीनाकुलीहिङ्गुचोरकैः| लशुनातिरसाच्छत्राकुष्ठैर्विड्भिश्च पक्षिणाम्| मांसाशिनां यथालाभं बस्तमूत्रे विपाचितम्| तैलमभ्यञ्जनं कार्यं तैश्च धूपनलेपनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
પલઙ્કષાદિભિર્માંસાશિનાં પક્ષિણાં વિડ્ભિશ્ચ બસ્તમૂત્રે સાધિતં તૈલમભ્યઞ્જનં તૈઃ પલઙ્કષાદિભિર્ધૂપનં લેપનં ચ કાર્યમ્| પલઙ્કષા લાક્ષા| વૃશ્ચિકાલ્યુષ્ટ્રધૂમકઃ| અતિરસા મૂર્વા| છત્રા ગૌતમાખ્યા કુતૂમ્બકં ચ| માંસાશિનઃ પક્ષિણઃ શ્યેનાદયસ્તેષાં યથાલાભં વિડ્ભિઃ||૨૬||
Adhikarana dhUpanauShadham (27) · Śloka 27
નકુલોલૂકમાર્જારગૃધ્રકીટાહિકાકજૈઃ| તુણ્ડૈઃ પક્ષૈઃ પુરીષૈશ્ચ ધૂપમસ્ય પ્રયોજયેત્| કાકોલીશિગ્રુલવણહિઙ્ગુહિઙ્ગુશિવાટિકાઃ| કૈડર્યં ચન્દનં કૃષ્ણાં કાકનાસાં સસર્ષપામ્| શુનઃ સ્કન્ધાક્ષિનખરાન્ પર્શુકાંશ્ચેતિ પેષયેત્| બસ્તમૂત્રેણ પુષ્યર્ક્ષે તૈર્દિહ્યાદ્ધૂપયેચ્ચ તૈઃ||૨૭||
नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपमस्य प्रयोजयेत्| काकोलीशिग्रुलवणहिङ्गुहिङ्गुशिवाटिकाः| कैडर्यं चन्दनं कृष्णां काकनासां ससर्षपाम्| शुनः स्कन्धाक्षिनखरान् पर्शुकांश्चेति पेषयेत्| बस्तमूत्रेण पुष्यर्क्षे तैर्दिह्याद्धूपयेच्च तैः||२७||
🔊 Audio coming soon
નકુલાદિજૈસ્તુણ્ડાદિભિરસ્યાપસ્માણૌ ધૂપં પ્રયોજયેત્| તુણ્ડં મુખાગ્રમ્| પુષ્યનક્ષત્રે કાકોલ્યાદિકં બસ્તમૂત્રેણ પેષયેત્| પિષ્ટૈસ્તૈરપસ્મારિણં દિહ્યદ્ધૂપયેચ્ચ| હિઙ્ગુશિવાટિકા હિઙ્ગુપત્રિકા| કૈડર્યઃ પૂતિકરઞ્જઃ||૨૭||
Adhikarana udvartanapariShecanauShadham (28) · Śloka 28
ગોપુચ્છલોમભિર્દગ્ધૈરથવા બસ્તરોમભિઃ| ખરાસ્થિભિર્હસ્તિનખૈસ્તદ્વદ્વા મૂત્રકલ્કિતૈઃ| ઉદ્વર્તનં સદા કુર્યાચ્છૃતૈશ્ચ પરિષેચનમ્||૨૮||
गोपुच्छलोमभिर्दग्धैरथवा बस्तरोमभिः| खरास्थिभिर्हस्तिनखैस्तद्वद्वा मूत्रकल्कितैः| उद्वर्तनं सदा कुर्याच्छृतैश्च परिषेचनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ગોપુચ્છલોમભિર્દગ્ધૈર્મૂત્રકલ્કિતૈશ્ચોદ્વર્તનં સદા કુર્યાત્| અથવા બસ્તરોમભિર્દગ્ધૈર્મૂત્રકલ્કિતૈશ્ચોદ્વર્તનમથવા ખરાસ્થિભિર્હસ્તિનખૈસ્તદ્વદિતિ દુગ્ધૈરનુ ચ મૂત્રકલ્કિતૈર્જલે શૃતૈર્ગોપુચ્છલોમાદિભિઃ પરિષેચનં ચ કુર્યાત્||૨૮||
Adhikarana uktacikitsAPalam (29) · Śloka 29
આભિઃ ક્રિયાભિઃ સિદ્ધાભિર્હૃદયં સમ્પ્રમુચ્યતે| સ્રોતાંસિ ચાસ્ય શુદ્ધ્યન્તિ સ્મૃતિં સંજ્ઞાઞ્ચ વિન્દતિ||૨૯||
आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्हृदयं सम्प्रमुच्यते| स्रोतांसि चास्य शुद्ध्यन्ति स्मृतिं संज्ञाञ्च विन्दति||२९||
🔊 Audio coming soon
આભિરનન્તરોક્તાભિઃ ક્રિયાભિઃ સિદ્ધાભિરસન્દિગ્ધકાર્યકરણસ્વભાવાભિરસ્યાપસ્મારિણો હૃદયં સમ્યક્ પ્રમુચ્યતે સ્રોતાંસિ શુદ્ધ્યન્તિ ચ| સઃ સ્મૃતિં સંજ્ઞાં ચ વિન્દતિ લભતે||૨૯||
Adhikarana daivavyapAshrayacikitsA (30) · Śloka 30
ભૂતાનુબન્ધેઽપસ્મારે દોષલિઙ્ગાધિકાકૃતૌ| યુઞ્જ્યાદ્યથાસ્વં ભૂતોક્તાં ક્રિયાં દૈવવ્યપાશ્રયામ્||૩૦||
भूतानुबन्धेऽपस्मारे दोषलिङ्गाधिकाकृतौ| युञ्ज्याद्यथास्वं भूतोक्तां क्रियां दैवव्यपाश्रयाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
અપસ્મારે યદ્યુક્તલિઙ્ગાધિક્યલક્ષણૈર્ભૂતાનુબન્ધો દૃશ્યતે અતસ્તત્ર દૈવવ્યપાશ્રયાં માત્રાદિકાં ક્રિયાં યુઞ્જ્યાત્| યસ્યૈવ સુરાદ્યન્યતમસ્યાનુબન્ધસ્તસ્યૈવ ક્રિયેતિ યથાસ્વશબ્દાર્થઃ||૩૦||
Adhikarana tailalashunAdyaByAsaH (31) · Śloka 31
શીલયેત્તૈલલશુનં પયસા વા શતાવરીમ્| બ્રાહ્મીરસં કુષ્ઠરસં વચાં વા મધુસંયુતામ્||૩૧||
शीलयेत्तैललशुनं पयसा वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||३१||
🔊 Audio coming soon
શીલયેદિત્યાદિ સુબોધમ્| તૈલલશુનાદીનાં શીલનમભ્યાસઃ||૩૧||
Adhikarana rasAyanaprayogaucityam (32) · Śloka 32
સમં ક્રુદ્ધૈરપસ્મારો દોષૈઃ શારીરમાનસૈઃ| યજ્જાયતે યતશ્ચૈષ મહામર્મસમાશ્રયઃ| તસ્માદ્રસાયનૈરેનં દુશ્ચિકિત્સ્યમુપાચરેત્| તદાર્ત્તં ચાગ્નિતોયાદેર્વિષમાત્ પાલયેત્સદા||૩૨||
समं क्रुद्धैरपस्मारो दोषैः शारीरमानसैः| यज्जायते यतश्चैष महामर्मसमाश्रयः| तस्माद्रसायनैरेनं दुश्चिकित्स्यमुपाचरेत्| तदार्त्तं चाग्नितोयादेर्विषमात् पालयेत्सदा||३२||
🔊 Audio coming soon
એષ ચાપસ્મારો દુશ્ચિકિત્સ્યસ્વભાવો યદ્યસ્માચ્છારીરૈર્માનસૈશ્ચ દોષૈઃ સમમેકકાલં ક્રુદ્ધૈર્જાયતે| એષ ચાપસ્મારો યતો મહામર્મસમાશ્રયો હૃદયાશ્રયસ્તસ્માદેનં દુશ્ચિકિત્સ્યં રસાયનૈઃ સદોપચરેત્| તદિત્યપસ્મારપરામર્શઃ| સુબોધમ્||૩૨||
Adhikarana visheShaM pathyam (33) · Śloka 33
મુક્તં મનોવિકારેણ ત્વમિત્થં કૃતવાનિતિ| ન બ્રૂયાદ્વિષયૈરિષ્ટૈઃ ક્લિષ્ટં ચેતોઽસ્ય બૃંહયેત્||૩૩||
मुक्तं मनोविकारेण त्वमित्थं कृतवानिति| न ब्रूयाद्विषयैरिष्टैः क्लिष्टं चेतोऽस्य बृंहयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
મનોવિકારેણ ચોન્માદભૂતાદિકાનાં મુક્તં નિવૃત્તમનોવિકારં નરં ત્વમિત્થં કૃતવાનિતિ ન બ્રૂયાદાવેશે ભવતેદં કૃતમિતિ ન સ્મારયેત્| અસ્ય તૂન્માદાદિનઃ ક્લિષ્ટં ચેતો મન ઇષ્ટૈર્વિષયૈઃ શબ્દાદિભિર્બૃંહયેત્||૩૩||
Adhikarana mahAsnehaprashaMsA (10) · Śloka 10
ગ્રહોપશ્લિષ્ટદેહાનાં વિભ્રાન્તસ્મૃતિચેતસામ્| મહાસ્નેહં પ્રશંસન્તિ પાનાભ્યઞ્જનબસ્તિષુ||૩૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે અપસ્માર પ્રતિષેધો નામ દશમોઽધ્યાયઃ||૧૦||
ग्रहोपश्लिष्टदेहानां विभ्रान्तस्मृतिचेतसाम्| महास्नेहं प्रशंसन्ति पानाभ्यञ्जनबस्तिषु||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अपस्मार प्रतिषेधो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
પ્રસઙ્ગેનોચ્યતે| ગ્રહૈઃ ઉપરિલષ્ટદેહાનામાચાર્યાઃ પાનાદિષુ મહાસ્નેહં સ્નેહચતુષ્ટયં પ્રશંસન્તીતિ|| ૩૪|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા- મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયામુત્તરતન્ત્રે દશમોઽધ્યાયઃ||૧૦||