Adhikarana atha bAlagrahavij~jAnIyo nAma tRutIyo~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka
🔊 Audio coming soon
grahairapyāmayā uktāstāṁstadāmayāṁśca pradarśayitumadhyāya ārabhyatē|
3. bālagrahavijñānīyaḥ
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō bālagrahavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
View original
अथातो बालग्रहविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM samBavaH (2) · Śloka 2
purā guhasya rakṣārthaṁ nirmitāḥ śūlapāṇinā| manuṣyavigrahāḥ pañca sapta strīvigrahā grahāḥ| skandō viśākhō mēṣāsyaḥ śvagrahaḥ pitr̥saṁjñitaḥ| śakuniḥ pūtanā śītapūtanā'dr̥ṣṭipūtanā| mukhamaṇḍitikā tadvadrēvatī śuṣkarēvatī||2||
View original
पुरा गुहस्य रक्षार्थं निर्मिताः शूलपाणिना| मनुष्यविग्रहाः पञ्च सप्त स्त्रीविग्रहा ग्रहाः| स्कन्दो विशाखो मेषास्यः श्वग्रहः पितृसंज्ञितः| शकुनिः पूतना शीतपूतनाऽदृष्टिपूतना| मुखमण्डितिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती||२||
🔊 Audio coming soon
prathamamēva tāvat grahāṇāṁ sambhava ucyatē| purā pūrvamatītē kasmiṁścita kālāṁśē guhasya bhagavataḥ kumārasya rakṣārthaṁ śūlapāṇinā bhagavatā śambhunā pañca grahāḥ manuṣyavigrahāḥ puruṣaśarīrāḥ skandādayaḥ sapta ca strīvigrahāḥ śakunyādayō nirmitāḥ|| 2||
Adhikarana grahANAM vRuttivyavasthA (3) · Śloka 3
tē kāmarūpiṇaḥ skandamupacēruḥ samāhitāḥ| skandasya bāladhāratvāttēṣāṁ skandō'graṇīrabhūt| skandē'tha yauvanaṁ prāptē sēnāpatyaṁ ca tān grahān| raudrān rudrō'nujagrāha prahvān vr̥ttyabhilāṣiṇaḥ| na tithiṣvapyatithayō dēvatāḥ pitarō'pi vā| yēṣu vēśmasu pūjyantē nivr̥ttācāravartmasu| haradhvaṁ tēṣu bālānāmārōgyaṁ dhāriśarma ca||3||
View original
ते कामरूपिणः स्कन्दमुपचेरुः समाहिताः| स्कन्दस्य बालधारत्वात्तेषां स्कन्दोऽग्रणीरभूत्| स्कन्देऽथ यौवनं प्राप्ते सेनापत्यं च तान् ग्रहान्| रौद्रान् रुद्रोऽनुजग्राह प्रह्वान् वृत्त्यभिलाषिणः| न तिथिष्वप्यतिथयो देवताः पितरोऽपि वा| येषु वेश्मसु पूज्यन्ते निवृत्ताचारवर्त्मसु| हरध्वं तेषु बालानामारोग्यं धारिशर्म च||३||
🔊 Audio coming soon
tē grahāḥ sarvē kāmarūpiṇō yathēcchākr̥tayaḥ skandaṁ kumāramupacērupacaritavantaḥ| samāhitā yatnavantaḥ skandasya kumārasya| tēṣāṁ madhyē skandākhyagrahō'graṇīḥ pradhānō'bhūt bāladhāratvāddhētōḥ| sa hi kumārasya bāladhāratvē bhagavatā niyuktaḥ| atha kālēna skandē yauvanaṁ prāptē sēnāpatyaṁ ca prāptē tān raudrān grahān rudrō'nujagrāha| prahvān jānubhyāmavanatān| vr̥ttyabhilāṣiṇō jīvikākāmān| kathamanujagrāhētyāha-na tithiṣvapītyādi| bhō grahāḥ ēvaṁvidhēṣu vēśmasvāśrayatāṁ bālānāmārōgyaṁ dhāri jīvitaṁ śarma ca haradhvam| kimbhūtēṣvityāha-yēṣu vēśmasu tithiṣvapi parvasvapya tithyādayō na pūjyantē| nivr̥ttamācāravartma yēbhyastēṣu| vartmā mārgam| subōdham| bhinnē bhagnē kāṁsyē pātrē yēṣu vēśmasu bhujyatē tē tathōktāstēṣu|| 3||
Adhikarana grahagrahaNahetavaH kAlaH prakArashca (4) · Śloka 4
śūlinēti niyuktāstē balipūjābhikāṅkṣiṇaḥ| kruddhān bhītān vimanasaḥ śūnyasthānaikacāriṇaḥ| parōpabhuktakusumavastrābharaṇadhāriṇaḥ| bālān kaśmaladhātrīkān sandhyāsu rudatō'śucīn| r̥kṣōlūkabiḍālādirūpairanyaistathādbhutaiḥ| santrāsayantaḥ śayitān kadācijjāgratō'pi vā| prāyaḥ parvasu gr̥hṇanti grahāśchidraprahāriṇaḥ| āviśantaśca lakṣyantē kēvalaṁ śāstracakṣuṣā| śuddhēna dēhaṁ bālānāṁ gandharvā iva yōṣitām||4||
View original
शूलिनेति नियुक्तास्ते बलिपूजाभिकाङ्क्षिणः| क्रुद्धान् भीतान् विमनसः शून्यस्थानैकचारिणः| परोपभुक्तकुसुमवस्त्राभरणधारिणः| बालान् कश्मलधात्रीकान् सन्ध्यासु रुदतोऽशुचीन्| ऋक्षोलूकबिडालादिरूपैरन्यैस्तथाद्भुतैः| सन्त्रासयन्तः शयितान् कदाचिज्जाग्रतोऽपि वा| प्रायः पर्वसु गृह्णन्ति ग्रहाश्छिद्रप्रहारिणः| आविशन्तश्च लक्ष्यन्ते केवलं शास्त्रचक्षुषा| शुद्धेन देहं बालानां गन्धर्वा इव योषिताम्||४||
🔊 Audio coming soon
ityanēna prakārēṇa śūlinā bhagavatā tē grahā niyuktāḥ santō balipūjābhikākṣiṇaśca kruddhādiguṇān bālān hanti| vimanasō duścittān| śūnyē tiṣṭhantīti śūnyasthāstān| ēkacāriṇō yē sarvatrāsahāyāścarānti| parēṇānyēnōpabhuktān kusumādīn dhārayantīti tathōktāstān| kaśmalā durācārā dhātrīṁ yēṣāṁ tē tathōktāstān| kathaṁ gr̥hṇantītyāha-adbhutairāścaryaiḥ| r̥kṣādiprāṇirūpairbālāñchayitān jāgratō'pi vā santrāsayantaḥ| kadā gr̥hṇantītyāha| prāyaḥ parvasvaṣṭamyādiṣu| tē ca grahāśchidraprahāriṇaśchidrē randhrē praharanti| tē ca grahā apratyakṣatvācchāstrēṇaiva cakṣuṣā āviśantō bālānāṁ dēhē lakṣyantē| kimbhūtēna śāstracakṣuṣā āha-śuddhēna nirmalēna| dr̥ṣṭāntō yathā yōṣitāṁ dēhaṁ gandharvā āviśantē| śāstracakṣuṣaiva lakṣyantē| na tu māṁsagōlakēna| gandharvāvēśaḥ pratyakṣaphalatvēna siddhatvād dr̥ṣṭāntaḥ|| 4||
Adhikarana sAmAnyaM pUrvarUpam (5) · Śloka 5
tēṣāṁ grahiṣyatāṁ rūpaṁ pratataṁ rōdanaṁ jvaraḥ||5||
View original
तेषां ग्रहिष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः||५||
🔊 Audio coming soon
tēṣāṁ ca grahāṇāṁ grahiṣyatāṁ grahaṇaṁ kariṣyatāṁ pratataṁ rōdanaṁ jvaraśca sāmānyēna pūrvarūpam|| 5||
Adhikarana sAmAnyaM rUpam (6) · Śloka 6
sāmānyaṁ rūpamutrāsajr̥mbhābhrūkṣēpadīnatāḥ| phēnasrāvōrdhvaduṣṭyōṣṭhadantadaṁśaprajāgarāḥ| rōdanaṁ kūjanaṁ stanyavidvēṣaḥ svaravaikr̥tam| nakhairakasmātparitaḥ svadhātryaṅgavilēkhanam||6||
View original
सामान्यं रूपमुत्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः| फेनस्रावोर्ध्वदुष्ट्योष्ठदन्तदंशप्रजागराः| रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वेषः स्वरवैकृतम्| नखैरकस्मात्परितः स्वधात्र्यङ्गविलेखनम्||६||
🔊 Audio coming soon
utrāsādikaṁ svadhātryaṅgavilēkhanāntaṁ sarvagrahāṇāmāviṣṭānāṁ sāmānyaṁ lakṣaṇam| phēnasrāvō mukhāt| ōṣṭhayōrdantānāṁ ca daṁśō daṁśanam| akasmāditikāraṇaṁ vinā|| 6||
Adhikarana skandagrahe lakShaNam (7) · Śloka 7
tatraikanayanasrāvī śirō vikṣipatē muhuḥ| hataikapakṣaḥ stabdhāṅgaḥ sasvēdō natakandharaḥ| dantakhādī stanadvēṣī trasyan rōditi visvaram| vakravaktrō vaman lālāṁ bhr̥śamūrdhvaṁ nirīkṣatē| vasāsragandhirudvignō baddhamuṣṭiśakr̥cchiśuḥ| calitaikākṣigaṇḍabhrūḥ saṁraktōbhayalōcanaḥ| skandārttastēna vaikalyaṁ maraṇaṁ vā bhavēd dhruvam||7||
View original
तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः| हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः| दन्तखादी स्तनद्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरम्| वक्रवक्त्रो वमन् लालां भृशमूर्ध्वं निरीक्षते| वसास्रगन्धिरुद्विग्नो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः| चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तोभयलोचनः| स्कन्दार्त्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद् ध्रुवम्||७||
🔊 Audio coming soon
tatrētyādinā skandādiviśēṣēṇa lakṣaṇam| ēkanayanasrāvītyādiyuktaḥ śiśuḥ skandārttō bhavati| tēna skandēna bālasya dhruvamavaśyaṁ vaikalyaṁ maraṇaṁ vā bhavēt| baddhaśabdō muṣṭiśakr̥dbhyāṁ sambadhyatē| calitamēkamakṣyādikaṁ yasya|| 7||
Adhikarana skandApasmAralakShaNam (8) · Śloka 8
saṁjñānāśō muhuḥ kēśaluñcanaṁ kandharānatiḥ| vanamya jr̥mbhamāṇasya śakr̥nmūtrapravartanam| stanasvajihvāsandaṁśasaṁrambhajvarajāgarāḥ| pūyaśōṇitagandhaśca skandāpasmāralakṣaṇam||8||
View original
संज्ञानाशो मुहुः केशलुञ्चनं कन्धरानतिः| वनम्य जृम्भमाणस्य शकृन्मूत्रप्रवर्तनम्| स्तनस्वजिह्वासन्दंशसंरम्भज्वरजागराः| पूयशोणितगन्धश्च स्कन्दापस्मारलक्षणम्||८||
🔊 Audio coming soon
saṁjñānāśādi śōṇitagandhāntaṁ skandāpasmārasya viśākhasya lakṣaṇam| kēśaluñcanaṁ kēśāpanayanam| kandharā grīvā tasyā ānatiḥ| ūrdhvamīkṣaṇamūrdhvēkṣā| hastādīnāṁ nartanam| daṁśō daśanam||8||
Adhikarana naigameShagrahe lakShaNam (9) · Śloka 9
ādhmānaṁ pāṇipādasya spandanaṁ phēnanirvamiḥ| tr̥ṇmuṣṭibandhātīsārasvaradainyavivarṇatāḥ| kūjanaṁ stananaṁ chardiḥ kāsahidhmāprajāgarāḥ| ōṣṭhadaṁśāṁsasaṅkōcastambhabastābhagandhatāḥ| ūrdhvaṁ nirīkṣya hasanaṁ madhyē vinamanaṁ jvaraḥ| mūrchaikanētraśōphaśca naigamēṣagrahākr̥tiḥ||9||
View original
आध्मानं पाणिपादस्य स्पन्दनं फेननिर्वमिः| तृण्मुष्टिबन्धातीसारस्वरदैन्यविवर्णताः| कूजनं स्तननं छर्दिः कासहिध्माप्रजागराः| ओष्ठदंशांससङ्कोचस्तम्भबस्ताभगन्धताः| ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं मध्ये विनमनं ज्वरः| मूर्छैकनेत्रशोफश्च नैगमेषग्रहाकृतिः||९||
🔊 Audio coming soon
ādhmānādyēkanētraśōphāntaṁ naigamēṣākhyasya grahasyākr̥tirlakṣaṇam| spandanaṁ calanaṁ pāṇipādasya|| 9||
Adhikarana shvagrahe lakShaNam (10) · Śloka 10
kampō hr̥ṣitarōmatvaṁ svēdaścakṣunimīlanam| bahirāyāmanaṁ jihvādēśō'ntaḥkaṇṭhakūjanam| dhāvanaṁ viṭsagandhatvaṁ krōśanañca śvavacchuni||10||
View original
कम्पो हृषितरोमत्वं स्वेदश्चक्षुनिमीलनम्| बहिरायामनं जिह्वादेशोऽन्तःकण्ठकूजनम्| धावनं विट्सगन्धत्वं क्रोशनञ्च श्ववच्छुनि||१०||
🔊 Audio coming soon
kampādikaṁ śvasadr̥śakrōśanāntaṁ śuni śvagr̥hē lakṣaṇam|| 10||
Adhikarana pitRugrahe lakShaNam (11) · Śloka 11
rōmaharṣō muhustrāsaḥ sahasā rōdanaṁ jvaraḥ| kāsātisāravamathujr̥mbhātr̥ṭcchavagandhitāḥ| aṅgēṣvākṣēpavikṣēpaśōṣastambhavivarṇatāḥ| muṣṭibandhaḥ srutiścākṣṇōrbālasya syuḥ pitr̥grahē||11||
View original
रोमहर्षो मुहुस्त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः| कासातिसारवमथुजृम्भातृट्च्छवगन्धिताः| अङ्गेष्वाक्षेपविक्षेपशोषस्तम्भविवर्णताः| मुष्टिबन्धः स्रुतिश्चाक्ष्णोर्बालस्य स्युः पितृग्रहे||११||
🔊 Audio coming soon
rōmaharṣādikamakṣisrutyantaṁ pitr̥grahē lakṣaṇam| śavagandhitā kuṇapagandhitvam|| 11||
Adhikarana shakunigrahe lakShaNam (12) · Śloka 12
srastāṅgatvamatīsārō jihvātālugalē vraṇāḥ| sphōṭāḥ sadāharukpākāḥ sandhiṣu syuḥ punaḥpunaḥ| niśyahni pravilīyantē pākō vaktrē gudē'pi vā| bhayaṁ śakunagandhatvaṁ jvaraśca śakunigrahē||12||
View original
स्रस्ताङ्गत्वमतीसारो जिह्वातालुगले व्रणाः| स्फोटाः सदाहरुक्पाकाः सन्धिषु स्युः पुनःपुनः| निश्यह्नि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदेऽपि वा| भयं शकुनगन्धत्वं ज्वरश्च शकुनिग्रहे||१२||
🔊 Audio coming soon
srastāṅgatvādi jvarāntaṁ śakunyākhyasya grahasya lakṣaṇam| sraṁsanaṁ niravaṣṭambhanam| jihvādikē vraṇāḥ| sandhiṣu dāhādiyuktāḥ sphōṭāḥ punaḥ punaḥ syurniśi rātrau| tē sphōṭā ahni pravilīyantē| śakunigandhatvaṁ dēhē pakṣigandhaḥ|| 12||
Adhikarana pUtanAgrahe lakShaNam (13) · Śloka 13
pūtanāyāṁ vamiḥ kampaḥ tandrā rātrau prajāgaraḥ| hidhmādhmānaṁ śakr̥dbhēdaḥ pipāsā mūtranigrahaḥ| srastahr̥ṣṭāṅgarōmatvaṁ kākavat pūtigandhitā||13||
View original
पूतनायां वमिः कम्पः तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः| हिध्माध्मानं शकृद्भेदः पिपासा मूत्रनिग्रहः| स्रस्तहृष्टाङ्गरोमत्वं काकवत् पूतिगन्धिता||१३||
🔊 Audio coming soon
vamyādikākasamānapūtigandhāntaṁ pūtanākhyagraha āviṣṭē lakṣaṇam| srastahr̥ṣṭayōraṅgarōmṇōśca yathāsaṅkhyēna sambandhaḥ|| 13||
Adhikarana shItapUtanAgrahe lakShaNam (14) · Śloka 14
śītapūtanayā kampō rōdanaṁ tiryagīkṣaṇam| tr̥ṣṇāntrakūjō'tīsārō vasāvadvisragandhitā| pārśvasyaikasya śītatvamuṣṇatvamaparasya ca||14||
View original
शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यगीक्षणम्| तृष्णान्त्रकूजोऽतीसारो वसावद्विस्रगन्धिता| पार्श्वस्यैकस्य शीतत्वमुष्णत्वमपरस्य च||१४||
🔊 Audio coming soon
kampādyēkapārśvōṣṇatvāntaṁ śītapūtanālakṣaṇam|| 14||
Adhikarana andhapUtanAgrahe lakShaNam (15) · Śloka 15
andhapūtanayā cchardirjvaraḥ kāsō'lpanidratā| varcasō bhēdavaivarṇyadaurgandhyānyaṅgaśōṣaṇam| duṣṭisādō'kṣirukkaṇḍūḥ pōthakījanmaśūnatā| hidhmōdvēgaḥ stanadvēṣavaivarṇyasvaratīkṣṇatāḥ| vēpathurmatsyagandhitvamathavā sāmlagandhitā||15||
View original
अन्धपूतनया च्छर्दिर्ज्वरः कासोऽल्पनिद्रता| वर्चसो भेदवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यान्यङ्गशोषणम्| दुष्टिसादोऽक्षिरुक्कण्डूः पोथकीजन्मशूनता| हिध्मोद्वेगः स्तनद्वेषवैवर्ण्यस्वरतीक्ष्णताः| वेपथुर्मत्स्यगन्धित्वमथवा साम्लगन्धिता||१५||
🔊 Audio coming soon
chardyādikaṁ sāmlagandhitāntamandhapūtanāyā adr̥ṣṭipūtanāyā lakṣaṇam| matsyagandhasāmlagandhayōrvikalpaḥ|| 15||
Adhikarana muKamaNDitikAgrahe lakShaNam (16) · Śloka 16
mukhamaṇḍitayā pāṇipādāsyaramaṇīyatā| sirābhirasitābhābhirācitōdaratā jvaraḥ| arōcakō'ṅgaglapanaṁ gōmūtrasamagandhitā||16||
View original
मुखमण्डितया पाणिपादास्यरमणीयता| सिराभिरसिताभाभिराचितोदरता ज्वरः| अरोचकोऽङ्गग्लपनं गोमूत्रसमगन्धिता||१६||
🔊 Audio coming soon
pāṇiramaṇīyatādi gōmūtrasamagandhitāntaṁ mukhamaṇḍitikālakṣaṇam| asitābhābhiḥ kr̥ṣṇavarṇābhiḥ sirābhirudarasyācitatvam||16||
Adhikarana revatIgrahe lakShaNam (17) · Śloka 17
rēvatyāṁ śyāvanīlatvaṁ karṇanāsākṣimardanam| kāsahidhmākṣivikṣēpavaktravakratvaraktatāḥ| vastagandhō jvaraḥ śōṣaḥ ...................||17||
View original
रेवत्यां श्यावनीलत्वं कर्णनासाक्षिमर्दनम्| कासहिध्माक्षिविक्षेपवक्त्रवक्रत्वरक्तताः| वस्तगन्धो ज्वरः शोषः ...................||१७||
🔊 Audio coming soon
śyāvanīlatvādi śōṣāntaṁ rēvatīlakṣaṇam|| 17||
Adhikarana shuShkarevatIgrahe lakShaNam (18) · Śloka 18
........................ purīṣaṁ haritaṁ dravam| jāyatē śuṣkarēvatyāṁ kramāt sarvāṅgasaṅkṣayaḥ| kēśaśātō'nnavidvēṣaḥ svaradainyaṁ vivarṇatā| nānāvarṇapurīṣatvamudarē granthayaḥ sirāḥ| rōdanaṁ gr̥dhragandhitvaṁ dīrghakālānuvartanam||18||
View original
........................ पुरीषं हरितं द्रवम्| जायते शुष्करेवत्यां क्रमात् सर्वाङ्गसङ्क्षयः| केशशातोऽन्नविद्वेषः स्वरदैन्यं विवर्णता| नानावर्णपुरीषत्वमुदरे ग्रन्थयः सिराः| रोदनं गृध्रगन्धित्वं दीर्घकालानुवर्तनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
śuṣkarēvatyāṁ haritādiguṇaṁ purīṣaṁ jāyatē| kramācca sarvāṅgasaṁkṣayaḥ kēśaśātādikaṁ ca jāyatē|| 18||
Adhikarana asAdhyagrahe lakShaNam (19) · Śloka 19
udarē granthayō vr̥ttā yasya nānāvidhaṁ śakr̥t| jihvāyā nimnatā madhyē śyāvaṁ tāluṁ ca taṁ tyajēt||19||
View original
उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्| जिह्वाया निम्नता मध्ये श्यावं तालुं च तं त्यजेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
udara ityādi tāluśyāvatāntamasādhyagrahalakṣaṇam|| 19||
Adhikarana shuShkarevatyAH vishiShTamasAdhyalakShaNam (20) · Śloka 20
bhuñjānō'nnaṁ bahuvidhaṁ yō bālaḥ parihīyatē| tr̥ṣṇāgr̥hītaḥ kṣāmākṣō hanti taṁ śuṣkarēvatī||20||
View original
भुञ्जानोऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते| तृष्णागृहीतः क्षामाक्षो हन्ति तं शुष्करेवती||२०||
🔊 Audio coming soon
yō bālō bahuvidhamanēkaprakāramannaṁ bhuñjānō balādibhiḥ parihīyatē tamavaśyaṁ śuṣkarēvatī hanti| ētattasyā viśēṣēṇāsādhyalakṣaṇam||20||
Adhikarana grahagrahaNahetutraividhyam (21) · Śloka 21
hiṁsāratyarcanākāṅkṣā grahagrahaṇakāraṇam||21||
View original
हिंसारत्यर्चनाकाङ्क्षा ग्रहग्रहणकारणम्||२१||
🔊 Audio coming soon
trividhō hi grahāṇāṁ grahaṇē hēturhiṁsākāṁkṣā ratikāṁkṣā arcanākāṁkṣā ca|| 21||
Adhikarana hiMsAtmake grahe lakShaNam (22) · Śloka 22
tatra hiṁsātmakē bālō mahān vā srutanāsikaḥ| kṣatajihvaḥ kvaṇan bāḍhamasukhī sāsralōcanaḥ| durvarṇō hīnavacanaḥ pūtigandhaśca jāyatē| kṣāmō mūtrapurīṣaṁ svaṁ mr̥dnāti na jugupsatē| hastau cōdyamya saṁrabdhō hantyātmānaṁ tathāparam| tadvacca śastrakāṣṭhādyairagniṁ vā dīptamāviśēt| apsu majjētpatēt kūpē kuryādanyacca tadvidham| tr̥ḍdāhamōhān pūyasya chardanaṁ ca pravartayēt| saktañca sarvamārgēbhyō'riṣṭōtpattiñca taṁ tyajēt||22||
View original
तत्र हिंसात्मके बालो महान् वा स्रुतनासिकः| क्षतजिह्वः क्वणन् बाढमसुखी सास्रलोचनः| दुर्वर्णो हीनवचनः पूतिगन्धश्च जायते| क्षामो मूत्रपुरीषं स्वं मृद्नाति न जुगुप्सते| हस्तौ चोद्यम्य संरब्धो हन्त्यात्मानं तथापरम्| तद्वच्च शस्त्रकाष्ठाद्यैरग्निं वा दीप्तमाविशेत्| अप्सु मज्जेत्पतेत् कूपे कुर्यादन्यच्च तद्विधम्| तृड्दाहमोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्| सक्तञ्च सर्वमार्गेभ्योऽरिष्टोत्पत्तिञ्च तं त्यजेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
tatrēti nirdhāraṇē| hiṁsātmakē grahē bālō vā mahān vā srutanāsikālakṣaṇō bhavati| kṣatā jihvā yēna| jāyatē bhavati| saṁrabdhaḥ saṁrambhō hastāvudyamyātmānamaparaṁ ca hanti| śastrakāṣṭhādyaiśca tadvaditi hantyātmānaṁ tathāparamiti ca| tadvidhamityēvaṁprakāraṁ sāhasam| ca cēddhiṁsātmakō grahastr̥ḍādīn sarvamārgēbhyaśca raktaṁ riṣṭōtpattiṁ ca pravartayēt tatastaṁ hiṁsātmakaṁ grahaṁ tyajēdasādhyatvāt|| 22||
Adhikarana ratikAme grahe lakShaNam (23) · Śloka 23
rahaḥstrīratisaṁllāpagandhasragbhūṣaṇapriyaḥ| hr̥ṣṭaḥ śāntaśca duḥsādhyō ratikāmēna pīḍitaḥ||23||
View original
रहःस्त्रीरतिसंल्लापगन्धस्रग्भूषणप्रियः| हृष्टः शान्तश्च दुःसाध्यो रतिकामेन पीडितः||२३||
🔊 Audio coming soon
raha ādipriyaḥ puruṣō ratikāmēna grahēṇa pīḍitō bhavati| sa ca duḥsādhyaḥ| raha ēkāntaḥ striyā ratiḥ saṁllāpaśca strīratisaṁllāpaḥ| hr̥ṣṭaḥ saharṣaḥ śāntō viṣayālōlupaḥ|| 23||
Adhikarana arcanAkAmagrahe lakShaNam (24) · Śloka 24
dīnaḥ parimr̥śan vaktraṁ śuṣkauṣṭhagalatālukaḥ| śaṅkitaṁ vīkṣatē rauti dhyāyatyāyāti bhītatām| annamannābhilāṣē'pi dattaṁ nāti bubhukṣatē| gr̥hītaṁ balikāmēna taṁ vidyāt sukhasādhanam||24||
View original
दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्कौष्ठगलतालुकः| शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायत्यायाति भीतताम्| अन्नमन्नाभिलाषेऽपि दत्तं नाति बुभुक्षते| गृहीतं बलिकामेन तं विद्यात् सुखसाधनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
dīnatvādiyuktaṁ balikāmēnārcanākākṣiṇā gr̥hītaṁ vidyāt sukhasādhanaṁ ca annābhilāṣē'pi dattamannaṁ nātibubhukṣatē bhōktuṁ nēcchati||24||
Adhikarana cikitsAsUtram (25-26) · Śloka 26
hantukāmaṁ jayēddhōmaiḥ siddhamantrapravartitaiḥ| itarau tu yathākāmaṁ ratibalyādidānataḥ||25|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē bālagrahavijñānīyō nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ||26||
View original
हन्तुकामं जयेद्धोमैः सिद्धमन्त्रप्रवर्तितैः| इतरौ तु यथाकामं रतिबल्यादिदानतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालग्रहविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon
hantukāmaṁ grahahōmādibhirjayēt| itarau ratyarcanākāmau yathākāmamicchānatikramēṇa ratyādīnāṁ dānata iti|| 25|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyā- maṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāmuttaratantrē tr̥tīyō'dhyāyaḥ||