Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō bālagrahavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो बालग्रहविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM samBavaH (2) · Śloka 2
purā guhasya rakṣārthaṁ nirmitāḥ śūlapāṇinā| manuṣyavigrahāḥ pañca sapta strīvigrahā grahāḥ| skandō viśākhō mēṣāsyaḥ śvagrahaḥ pitr̥saṁjñitaḥ| śakuniḥ pūtanā śītapūtanā'dr̥ṣṭipūtanā| mukhamaṇḍitikā tadvadrēvatī śuṣkarēvatī||2||
पुरा गुहस्य रक्षार्थं निर्मिताः शूलपाणिना| मनुष्यविग्रहाः पञ्च सप्त स्त्रीविग्रहा ग्रहाः| स्कन्दो विशाखो मेषास्यः श्वग्रहः पितृसंज्ञितः| शकुनिः पूतना शीतपूतनाऽदृष्टिपूतना| मुखमण्डितिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM vRuttivyavasthA (3) · Śloka 3
tē kāmarūpiṇaḥ skandamupacēruḥ samāhitāḥ| skandasya bāladhāratvāttēṣāṁ skandō'graṇīrabhūt| skandē'tha yauvanaṁ prāptē sēnāpatyaṁ ca tān grahān| raudrān rudrō'nujagrāha prahvān vr̥ttyabhilāṣiṇaḥ| na tithiṣvapyatithayō dēvatāḥ pitarō'pi vā| yēṣu vēśmasu pūjyantē nivr̥ttācāravartmasu| haradhvaṁ tēṣu bālānāmārōgyaṁ dhāriśarma ca||3||
ते कामरूपिणः स्कन्दमुपचेरुः समाहिताः| स्कन्दस्य बालधारत्वात्तेषां स्कन्दोऽग्रणीरभूत्| स्कन्देऽथ यौवनं प्राप्ते सेनापत्यं च तान् ग्रहान्| रौद्रान् रुद्रोऽनुजग्राह प्रह्वान् वृत्त्यभिलाषिणः| न तिथिष्वप्यतिथयो देवताः पितरोऽपि वा| येषु वेश्मसु पूज्यन्ते निवृत्ताचारवर्त्मसु| हरध्वं तेषु बालानामारोग्यं धारिशर्म च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahagrahaNahetavaH kAlaH prakArashca (4) · Śloka 4
śūlinēti niyuktāstē balipūjābhikāṅkṣiṇaḥ| kruddhān bhītān vimanasaḥ śūnyasthānaikacāriṇaḥ| parōpabhuktakusumavastrābharaṇadhāriṇaḥ| bālān kaśmaladhātrīkān sandhyāsu rudatō'śucīn| r̥kṣōlūkabiḍālādirūpairanyaistathādbhutaiḥ| santrāsayantaḥ śayitān kadācijjāgratō'pi vā| prāyaḥ parvasu gr̥hṇanti grahāśchidraprahāriṇaḥ| āviśantaśca lakṣyantē kēvalaṁ śāstracakṣuṣā| śuddhēna dēhaṁ bālānāṁ gandharvā iva yōṣitām||4||
शूलिनेति नियुक्तास्ते बलिपूजाभिकाङ्क्षिणः| क्रुद्धान् भीतान् विमनसः शून्यस्थानैकचारिणः| परोपभुक्तकुसुमवस्त्राभरणधारिणः| बालान् कश्मलधात्रीकान् सन्ध्यासु रुदतोऽशुचीन्| ऋक्षोलूकबिडालादिरूपैरन्यैस्तथाद्भुतैः| सन्त्रासयन्तः शयितान् कदाचिज्जाग्रतोऽपि वा| प्रायः पर्वसु गृह्णन्ति ग्रहाश्छिद्रप्रहारिणः| आविशन्तश्च लक्ष्यन्ते केवलं शास्त्रचक्षुषा| शुद्धेन देहं बालानां गन्धर्वा इव योषिताम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyaM pUrvarUpam (5) · Śloka 5
tēṣāṁ grahiṣyatāṁ rūpaṁ pratataṁ rōdanaṁ jvaraḥ||5||
तेषां ग्रहिष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyaM rUpam (6) · Śloka 6
sāmānyaṁ rūpamutrāsajr̥mbhābhrūkṣēpadīnatāḥ| phēnasrāvōrdhvaduṣṭyōṣṭhadantadaṁśaprajāgarāḥ| rōdanaṁ kūjanaṁ stanyavidvēṣaḥ svaravaikr̥tam| nakhairakasmātparitaḥ svadhātryaṅgavilēkhanam||6||
सामान्यं रूपमुत्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः| फेनस्रावोर्ध्वदुष्ट्योष्ठदन्तदंशप्रजागराः| रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वेषः स्वरवैकृतम्| नखैरकस्मात्परितः स्वधात्र्यङ्गविलेखनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana skandagrahe lakShaNam (7) · Śloka 7
tatraikanayanasrāvī śirō vikṣipatē muhuḥ| hataikapakṣaḥ stabdhāṅgaḥ sasvēdō natakandharaḥ| dantakhādī stanadvēṣī trasyan rōditi visvaram| vakravaktrō vaman lālāṁ bhr̥śamūrdhvaṁ nirīkṣatē| vasāsragandhirudvignō baddhamuṣṭiśakr̥cchiśuḥ| calitaikākṣigaṇḍabhrūḥ saṁraktōbhayalōcanaḥ| skandārttastēna vaikalyaṁ maraṇaṁ vā bhavēd dhruvam||7||
तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः| हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः| दन्तखादी स्तनद्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरम्| वक्रवक्त्रो वमन् लालां भृशमूर्ध्वं निरीक्षते| वसास्रगन्धिरुद्विग्नो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः| चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तोभयलोचनः| स्कन्दार्त्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद् ध्रुवम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana skandApasmAralakShaNam (8) · Śloka 8
saṁjñānāśō muhuḥ kēśaluñcanaṁ kandharānatiḥ| vanamya jr̥mbhamāṇasya śakr̥nmūtrapravartanam| stanasvajihvāsandaṁśasaṁrambhajvarajāgarāḥ| pūyaśōṇitagandhaśca skandāpasmāralakṣaṇam||8||
संज्ञानाशो मुहुः केशलुञ्चनं कन्धरानतिः| वनम्य जृम्भमाणस्य शकृन्मूत्रप्रवर्तनम्| स्तनस्वजिह्वासन्दंशसंरम्भज्वरजागराः| पूयशोणितगन्धश्च स्कन्दापस्मारलक्षणम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana naigameShagrahe lakShaNam (9) · Śloka 9
ādhmānaṁ pāṇipādasya spandanaṁ phēnanirvamiḥ| tr̥ṇmuṣṭibandhātīsārasvaradainyavivarṇatāḥ| kūjanaṁ stananaṁ chardiḥ kāsahidhmāprajāgarāḥ| ōṣṭhadaṁśāṁsasaṅkōcastambhabastābhagandhatāḥ| ūrdhvaṁ nirīkṣya hasanaṁ madhyē vinamanaṁ jvaraḥ| mūrchaikanētraśōphaśca naigamēṣagrahākr̥tiḥ||9||
आध्मानं पाणिपादस्य स्पन्दनं फेननिर्वमिः| तृण्मुष्टिबन्धातीसारस्वरदैन्यविवर्णताः| कूजनं स्तननं छर्दिः कासहिध्माप्रजागराः| ओष्ठदंशांससङ्कोचस्तम्भबस्ताभगन्धताः| ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं मध्ये विनमनं ज्वरः| मूर्छैकनेत्रशोफश्च नैगमेषग्रहाकृतिः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvagrahe lakShaNam (10) · Śloka 10
kampō hr̥ṣitarōmatvaṁ svēdaścakṣunimīlanam| bahirāyāmanaṁ jihvādēśō'ntaḥkaṇṭhakūjanam| dhāvanaṁ viṭsagandhatvaṁ krōśanañca śvavacchuni||10||
कम्पो हृषितरोमत्वं स्वेदश्चक्षुनिमीलनम्| बहिरायामनं जिह्वादेशोऽन्तःकण्ठकूजनम्| धावनं विट्सगन्धत्वं क्रोशनञ्च श्ववच्छुनि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRugrahe lakShaNam (11) · Śloka 11
rōmaharṣō muhustrāsaḥ sahasā rōdanaṁ jvaraḥ| kāsātisāravamathujr̥mbhātr̥ṭcchavagandhitāḥ| aṅgēṣvākṣēpavikṣēpaśōṣastambhavivarṇatāḥ| muṣṭibandhaḥ srutiścākṣṇōrbālasya syuḥ pitr̥grahē||11||
रोमहर्षो मुहुस्त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः| कासातिसारवमथुजृम्भातृट्च्छवगन्धिताः| अङ्गेष्वाक्षेपविक्षेपशोषस्तम्भविवर्णताः| मुष्टिबन्धः स्रुतिश्चाक्ष्णोर्बालस्य स्युः पितृग्रहे||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakunigrahe lakShaNam (12) · Śloka 12
srastāṅgatvamatīsārō jihvātālugalē vraṇāḥ| sphōṭāḥ sadāharukpākāḥ sandhiṣu syuḥ punaḥpunaḥ| niśyahni pravilīyantē pākō vaktrē gudē'pi vā| bhayaṁ śakunagandhatvaṁ jvaraśca śakunigrahē||12||
स्रस्ताङ्गत्वमतीसारो जिह्वातालुगले व्रणाः| स्फोटाः सदाहरुक्पाकाः सन्धिषु स्युः पुनःपुनः| निश्यह्नि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदेऽपि वा| भयं शकुनगन्धत्वं ज्वरश्च शकुनिग्रहे||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtanAgrahe lakShaNam (13) · Śloka 13
pūtanāyāṁ vamiḥ kampaḥ tandrā rātrau prajāgaraḥ| hidhmādhmānaṁ śakr̥dbhēdaḥ pipāsā mūtranigrahaḥ| srastahr̥ṣṭāṅgarōmatvaṁ kākavat pūtigandhitā||13||
पूतनायां वमिः कम्पः तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः| हिध्माध्मानं शकृद्भेदः पिपासा मूत्रनिग्रहः| स्रस्तहृष्टाङ्गरोमत्वं काकवत् पूतिगन्धिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUtanAgrahe lakShaNam (14) · Śloka 14
śītapūtanayā kampō rōdanaṁ tiryagīkṣaṇam| tr̥ṣṇāntrakūjō'tīsārō vasāvadvisragandhitā| pārśvasyaikasya śītatvamuṣṇatvamaparasya ca||14||
शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यगीक्षणम्| तृष्णान्त्रकूजोऽतीसारो वसावद्विस्रगन्धिता| पार्श्वस्यैकस्य शीतत्वमुष्णत्वमपरस्य च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana andhapUtanAgrahe lakShaNam (15) · Śloka 15
andhapūtanayā cchardirjvaraḥ kāsō'lpanidratā| varcasō bhēdavaivarṇyadaurgandhyānyaṅgaśōṣaṇam| duṣṭisādō'kṣirukkaṇḍūḥ pōthakījanmaśūnatā| hidhmōdvēgaḥ stanadvēṣavaivarṇyasvaratīkṣṇatāḥ| vēpathurmatsyagandhitvamathavā sāmlagandhitā||15||
अन्धपूतनया च्छर्दिर्ज्वरः कासोऽल्पनिद्रता| वर्चसो भेदवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यान्यङ्गशोषणम्| दुष्टिसादोऽक्षिरुक्कण्डूः पोथकीजन्मशूनता| हिध्मोद्वेगः स्तनद्वेषवैवर्ण्यस्वरतीक्ष्णताः| वेपथुर्मत्स्यगन्धित्वमथवा साम्लगन्धिता||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKamaNDitikAgrahe lakShaNam (16) · Śloka 16
mukhamaṇḍitayā pāṇipādāsyaramaṇīyatā| sirābhirasitābhābhirācitōdaratā jvaraḥ| arōcakō'ṅgaglapanaṁ gōmūtrasamagandhitā||16||
मुखमण्डितया पाणिपादास्यरमणीयता| सिराभिरसिताभाभिराचितोदरता ज्वरः| अरोचकोऽङ्गग्लपनं गोमूत्रसमगन्धिता||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana revatIgrahe lakShaNam (17) · Śloka 17
rēvatyāṁ śyāvanīlatvaṁ karṇanāsākṣimardanam| kāsahidhmākṣivikṣēpavaktravakratvaraktatāḥ| vastagandhō jvaraḥ śōṣaḥ ...................||17||
रेवत्यां श्यावनीलत्वं कर्णनासाक्षिमर्दनम्| कासहिध्माक्षिविक्षेपवक्त्रवक्रत्वरक्तताः| वस्तगन्धो ज्वरः शोषः ...................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkarevatIgrahe lakShaNam (18) · Śloka 18
........................ purīṣaṁ haritaṁ dravam| jāyatē śuṣkarēvatyāṁ kramāt sarvāṅgasaṅkṣayaḥ| kēśaśātō'nnavidvēṣaḥ svaradainyaṁ vivarṇatā| nānāvarṇapurīṣatvamudarē granthayaḥ sirāḥ| rōdanaṁ gr̥dhragandhitvaṁ dīrghakālānuvartanam||18||
........................ पुरीषं हरितं द्रवम्| जायते शुष्करेवत्यां क्रमात् सर्वाङ्गसङ्क्षयः| केशशातोऽन्नविद्वेषः स्वरदैन्यं विवर्णता| नानावर्णपुरीषत्वमुदरे ग्रन्थयः सिराः| रोदनं गृध्रगन्धित्वं दीर्घकालानुवर्तनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyagrahe lakShaNam (19) · Śloka 19
udarē granthayō vr̥ttā yasya nānāvidhaṁ śakr̥t| jihvāyā nimnatā madhyē śyāvaṁ tāluṁ ca taṁ tyajēt||19||
उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्| जिह्वाया निम्नता मध्ये श्यावं तालुं च तं त्यजेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkarevatyAH vishiShTamasAdhyalakShaNam (20) · Śloka 20
bhuñjānō'nnaṁ bahuvidhaṁ yō bālaḥ parihīyatē| tr̥ṣṇāgr̥hītaḥ kṣāmākṣō hanti taṁ śuṣkarēvatī||20||
भुञ्जानोऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते| तृष्णागृहीतः क्षामाक्षो हन्ति तं शुष्करेवती||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahagrahaNahetutraividhyam (21) · Śloka 21
hiṁsāratyarcanākāṅkṣā grahagrahaṇakāraṇam||21||
हिंसारत्यर्चनाकाङ्क्षा ग्रहग्रहणकारणम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hiMsAtmake grahe lakShaNam (22) · Śloka 22
tatra hiṁsātmakē bālō mahān vā srutanāsikaḥ| kṣatajihvaḥ kvaṇan bāḍhamasukhī sāsralōcanaḥ| durvarṇō hīnavacanaḥ pūtigandhaśca jāyatē| kṣāmō mūtrapurīṣaṁ svaṁ mr̥dnāti na jugupsatē| hastau cōdyamya saṁrabdhō hantyātmānaṁ tathāparam| tadvacca śastrakāṣṭhādyairagniṁ vā dīptamāviśēt| apsu majjētpatēt kūpē kuryādanyacca tadvidham| tr̥ḍdāhamōhān pūyasya chardanaṁ ca pravartayēt| saktañca sarvamārgēbhyō'riṣṭōtpattiñca taṁ tyajēt||22||
तत्र हिंसात्मके बालो महान् वा स्रुतनासिकः| क्षतजिह्वः क्वणन् बाढमसुखी सास्रलोचनः| दुर्वर्णो हीनवचनः पूतिगन्धश्च जायते| क्षामो मूत्रपुरीषं स्वं मृद्नाति न जुगुप्सते| हस्तौ चोद्यम्य संरब्धो हन्त्यात्मानं तथापरम्| तद्वच्च शस्त्रकाष्ठाद्यैरग्निं वा दीप्तमाविशेत्| अप्सु मज्जेत्पतेत् कूपे कुर्यादन्यच्च तद्विधम्| तृड्दाहमोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्| सक्तञ्च सर्वमार्गेभ्योऽरिष्टोत्पत्तिञ्च तं त्यजेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ratikAme grahe lakShaNam (23) · Śloka 23
rahaḥstrīratisaṁllāpagandhasragbhūṣaṇapriyaḥ| hr̥ṣṭaḥ śāntaśca duḥsādhyō ratikāmēna pīḍitaḥ||23||
रहःस्त्रीरतिसंल्लापगन्धस्रग्भूषणप्रियः| हृष्टः शान्तश्च दुःसाध्यो रतिकामेन पीडितः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arcanAkAmagrahe lakShaNam (24) · Śloka 24
dīnaḥ parimr̥śan vaktraṁ śuṣkauṣṭhagalatālukaḥ| śaṅkitaṁ vīkṣatē rauti dhyāyatyāyāti bhītatām| annamannābhilāṣē'pi dattaṁ nāti bubhukṣatē| gr̥hītaṁ balikāmēna taṁ vidyāt sukhasādhanam||24||
दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्कौष्ठगलतालुकः| शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायत्यायाति भीतताम्| अन्नमन्नाभिलाषेऽपि दत्तं नाति बुभुक्षते| गृहीतं बलिकामेन तं विद्यात् सुखसाधनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtram (25-26) · Śloka 26
hantukāmaṁ jayēddhōmaiḥ siddhamantrapravartitaiḥ| itarau tu yathākāmaṁ ratibalyādidānataḥ||25|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē bālagrahavijñānīyō nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ||26||
हन्तुकामं जयेद्धोमैः सिद्धमन्त्रप्रवर्तितैः| इतरौ तु यथाकामं रतिबल्यादिदानतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालग्रहविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon