Adhikarana atha bAlAmayapratiShedho nAma dvitIyo~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka
🔊 Audio coming soon
പൂര്വേऽധ്യായേ രോഗോത്പത്തിരക്ഷായൈ ബാലസ്യോപചാരമുക്ത്വാ ഇദാനീമരക്ഷണജാതാനാമയാംസ്തച്ചികിത്സാഞ്ച പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ
2. bālāmayapratiṣēdhaḥ
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ബാലാമയപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो बालामयप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദി പൂര്വവത്| ബാലാനാമാമയസ്യ പ്രതിഷേധശ്ചികിത്സാ സോऽസ്മിന്നുച്യത ഇതി ബാലാമയപ്രതിഷേധഃ|| ൧||
Adhikarana bAlatraividhyam (2) · Śloka 2
ത്രിവിധോ ഹി ബാലഃ പ്രാഗുക്തസ്തത്ര ക്ഷീരപസ്യ ക്ഷീരമദുഷ്ടം പ്രയുഞ്ജീത| അന്നാദസ്യ ഹിതമന്നമ്| ഉഭയവൃത്തേരുഭയമ്||൨||
View original
त्रिविधो हि बालः प्रागुक्तस्तत्र क्षीरपस्य क्षीरमदुष्टं प्रयुञ्जीत| अन्नादस्य हितमन्नम्| उभयवृत्तेरुभयम्||२||
🔊 Audio coming soon
പ്രാക് ബാലോപചരണീയേऽധ്യായേ ത്രിവിധഃ ക്ഷീരാന്നോഭയവൃത്തിത്വേന ബാല ഉക്തഃ| സുബോധമ്| ദുഷ്ടം ക്ഷീരം വക്ഷ്യമാണലക്ഷണം ഭവതി| അഹിതമന്നം സൂത്രേ പ്രദര്ശിതമ്| ക്ഷീരം ദുഷ്ടമിത്യത്ര ഹേതുഃ|| ൨||
Adhikarana kShIraduShTau hetuH (3) · Śloka 3
ക്ഷീരം ഹി യഥോക്തൈര്ദോഷകോപനൈരാഹാരവിഹാരൈര്ധാത്ര്യാ വ്യാപന്നം വിവിധാമയോദയായ ബാലസ്യ പ്രകല്പതേ||൩||
View original
क्षीरं हि यथोक्तैर्दोषकोपनैराहारविहारैर्धात्र्या व्यापन्नं विविधामयोदयाय बालस्य प्रकल्पते||३||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരം ധാത്ര്യാ വ്യാപന്നം തദുപയോഗിനോ ബാലസ്യ വിവിധാനാമാമയാനാമുദയായ കല്പതേ| കേന വ്യാപന്നമിത്യാഹ| യഥോക്തൈഃ സൂത്രേ പ്രദര്ശിതൈരാഹാരൈര്വിഹാരൈശ്ച|| ൩||
Adhikarana vAtAdiduShTastanyalakShaNAni (4) · Śloka 4
തത്ര ശ്യാവാരുണവര്ണം തിക്തകഷായാനുരസം വിശദം രൂക്ഷമലക്ഷ്യഗന്ധം ഫേനിലമതൃപ്തികരമാധ്മാനമൂത്രവര്ചോവിബന്ധകൃത് കര്ശനമ്സു വിസര്പതി വിച്ഛിന്നഞ്ച പ്ലവതേ വാതദുഷ്ടമ്| കൃഷ്ണനീലതാമ്രാവഭാസം തിക്താമ്ലകടുകാനുരസം കുണപരുധിരഗന്ധി ഭൃശോഷ്ണമപ്സു പീതരാജിമദ്വിദാഹകരഞ്ച പിത്തദുഷ്ടമ്| അത്യര്ഥശുക്ലമധുരം ലവണാനുരസം ഘൃതതൈലവസാമജ്ജഗന്ധി പിച്ഛിലം ബഹലം തന്തുമദ്ഗുരുസലിലേऽവസീദതി നിദ്രാബഹുലഞ്ചശ്ലേഷ്മദുഷ്ടമ്||൪||
View original
तत्र श्यावारुणवर्णं तिक्तकषायानुरसं विशदं रूक्षमलक्ष्यगन्धं फेनिलमतृप्तिकरमाध्मानमूत्रवर्चोविबन्धकृत् कर्शनम्सु विसर्पति विच्छिन्नञ्च प्लवते वातदुष्टम्| कृष्णनीलताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णमप्सु पीतराजिमद्विदाहकरञ्च पित्तदुष्टम्| अत्यर्थशुक्लमधुरं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं बहलं तन्तुमद्गुरुसलिलेऽवसीदति निद्राबहुलञ्चश्लेष्मदुष्टम्||४||
🔊 Audio coming soon
തത്ര വാതദുഷ്ടം ശ്യാവാദിലക്ഷണമ്| തിക്തകഷായാവനുരസൌ യസ്യ തത്| അനുരസകഥനം മാധുര്യസ്യ പ്രധാനസ്നിഗ്ധത്വാത്| അലക്ഷ്യഗന്ധമവ്യക്തഗന്ധമ്| അപ്സു വിസര്പതി വ്യാപ്നോതി| അപ്സു ച വിച്ഛിന്നം സത് പ്ലവതേ| കൃഷ്ണാദിലക്ഷണം പിത്തദുഷ്ടമ്| കുണപം ക്ലിന്നമ്| അത്യര്ഥശുക്ലാദിലക്ഷണം ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടമ്| ബഹലം ഘനമ്| നിദ്രാബഹുലമുപയോഗിനഃ|| ൪||
Adhikarana duShTastanyopayogapariNAmAH (5) · Śloka 5
തദുപയുജ്യമാനം യഥാസ്വലിങ്ഗാന് വ്യാധീനഭിനിര്വര്തയതി||൫||
View original
तदुपयुज्यमानं यथास्वलिङ्गान् व्याधीनभिनिर्वर्तयति||५||
🔊 Audio coming soon
തദിതി വാതാദിദുഷ്ടം ക്ഷീരം യഥാസ്വലിങ്ഗാന് വ്യാധീനുപജനയതി| ലിങ്ഗം ലക്ഷണമ്| വാതേന ദുഷ്ടം ക്ഷീരം വാതലിങ്ഗാന് വ്യാധീനഭിവര്ധയതി| പിത്തദുഷ്ടം പിത്തലിങ്ഗാനേവം കഫേऽപീതി യഥാസ്വംശബ്ദാറ്ഥഃ|| ൫||
Adhikarana bAlasya rujAj~jAnopAyavisheShAH (6) · Śloka 6
സ യം പ്രദേശമഭീക്ഷ്ണം സ്പൃശതി സ്പര്ശം ച ന ക്ഷമതേ തത്ര രുജമുപലക്ഷയേത്| നിമീലിതാക്ഷതയാ മൂര്ധ്നി രുജമ്| ജിഹ്വൌഷ്ഠദംശശ്വാസമുഷ്ടിബന്ധോര്ധ്വേക്ഷണൈര്ഹൃദയേ| വിണ്മൂത്രസങ്ഗച്ഛര്ദ്യാധ്മാനാന്ത്രകൂജനസ്തനദംശവേഷ്ടനപൃഷ്ഠവിനമനജഠരോന്നമനൈര്ജഠരേ| മൂത്രസങ്ഗതൃണ്മൂര്ച്ഛോത്രാസദിഗ്വീക്ഷണഖല്ലീഹസ്തപാദസ്തമ്ഭകുബ്ജീഭവനകേശലുഞ്ജനൈര്ബസ്തൌ ഗുഹ്യോ ച| സര്വത്ര ച സ്വഭാവാതിരിക്തരോദനേന മുഖവികൂണനേന ച||൬||
View original
स यं प्रदेशमभीक्ष्णं स्पृशति स्पर्शं च न क्षमते तत्र रुजमुपलक्षयेत्| निमीलिताक्षतया मूर्ध्नि रुजम्| जिह्वौष्ठदंशश्वासमुष्टिबन्धोर्ध्वेक्षणैर्हृदये| विण्मूत्रसङ्गच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनस्तनदंशवेष्टनपृष्ठविनमनजठरोन्नमनैर्जठरे| मूत्रसङ्गतृण्मूर्च्छोत्रासदिग्वीक्षणखल्लीहस्तपादस्तम्भकुब्जीभवनकेशलुञ्जनैर्बस्तौ गुह्यो च| सर्वत्र च स्वभावातिरिक्तरोदनेन मुखविकूणनेन च||६||
🔊 Audio coming soon
സ ഇതി ബാലഃ യം ശരീരപ്രദേശമഭീക്ഷ്ണം പൌനഃപുന്യേന സ്പൃശതി അന്യസ്പര്ശനം ച ന ക്ഷമതേ ന സഹതേ തത്രാസ്യ രുജം ഭിഷഗുപലക്ഷയേത്| നിമീലിതാക്ഷതയാऽസ്യ ബാലസ്യ മൂര്ധ്നി ശിരസി രുജമുപലക്ഷയേത്| ജിഹ്വാദംശാദിഭിരൂര്ധ്വനിരീക്ഷണാന്തൈര്ഹൃദയേ രുജമുപലക്ഷയേത്| ദംശോ ദംശനമ്| വിണ്മൂത്രസങ്ഗാദിഭിര്ജഠരേ| സ്തനേ ദംശനമ് സ്തനദംശഃ| വേഷ്ടനമങ്ഗമോടനികാ| മൂത്രസങ്ഗാദിഭിര്ബസ്തൌ ഗുഹ്യേ ച രുജമുപലക്ഷയേത്| സ്വഭാവാദതിരിക്തരോദനാദി സര്വസ്മിന്പ്രദേശേ രുജായാഃ സാമാന്യലക്ഷണമ്|| ൬||
Adhikarana duShTastanyajavyAdhiShu cikitsAsUtram (7) · Śloka 7
അഥ യഥാമയം യഥാദോഷം ച ധാത്ര്യാഃ ശമനശോധനാനി പ്രയുഞ്ജീത||൭||
View original
अथ यथामयं यथादोषं च धात्र्याः शमनशोधनानि प्रयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ ചികിത്സാ| ബാലാമയപ്രതിഷേധേഷു ധാത്ര്യാഃ ശമനാനി ശോധനാനി ച യഥോപയോഗം യുഞ്ജീത| യഥാരോഗമിതി രോഗം രോഗസ്വഭാവാനതിക്രമേണ| യഥാദോഷമിതി തദ്ധേതുവാതാദ്യനതിക്രമേണ|| ൭||
Adhikarana vAtaduShTastanyacikitsA (8) · Śloka 10
തത്ര വാതദൂഷിതേ സ്തന്യേ ദേവരാരുസരലകടുരോഹിണീവചാകുഷ്ഠപാഠാഭാര്ങ്ഗീംമാഗധികാവൃശ്ചികാലീചിത്രകാജമോദശുണ്ഠീമരീചാനാം ക്വാഥം ദശമൂലക്വാഥം വാ ത്രിരാത്രം പായയിത്വാ വാതവ്യാധിവിഹിതാനാം സര്പിഷാമന്യതമം നിഗദം മദിരാനുപാനം ദദ്യാദ്വാതഹരദ്രവ്യസിദ്ധം വാ| തതഃ സ്നിഗ്ധാം മൃദു വിരേച്യ ബസ്തികര്മണോപചരേത്| വാതഘ്നൈശ്ചാഭ്യങ്ഗസ്വേദോപദേഹോന്മര്ദനൈഃ| സരലരാസ്നാജമോദാദേവദാരുചൂര്ണം സര്പിഷാ ബാലമവലേഹയേത്| ഏവംവിധൈരേവ ച വിപക്വം സശര്കരം സര്പിഃ| അപി ച തിക്താനുരസം സ്തന്യം മുദ്ഗമാഷപലാശാശ്യാം കാകോലീയുഗലേന ച ശോധയേത്| പ്രിയാങ്ഗുധാതകോപുഷ്പപദ്മകദേവദാരുക്ഷൌദ്രൈര്വാ| കഷായാനുരസം ഹിങ്ഗുസൈന്ധവവതാ ഘൃതേന| ഫേനിലം വിച്ഛിന്നം പ്ലവമാനഞ്ച ബില്വാഗ്നിമന്ഥശൃതേന പയസാ ഹവിഷാ ച| സൂപ്യപര്ണീ കാകോലീബൃഹത്യവല്ഗുജഫലൈര്വാ||൧൦||
View original
तत्र वातदूषिते स्तन्ये देवरारुसरलकटुरोहिणीवचाकुष्ठपाठाभार्ङ्गींमागधिकावृश्चिकालीचित्रकाजमोदशुण्ठीमरीचानां क्वाथं दशमूलक्वाथं वा त्रिरात्रं पाययित्वा वातव्याधिविहितानां सर्पिषामन्यतमं निगदं मदिरानुपानं दद्याद्वातहरद्रव्यसिद्धं वा| ततः स्निग्धां मृदु विरेच्य बस्तिकर्मणोपचरेत्| वातघ्नैश्चाभ्यङ्गस्वेदोपदेहोन्मर्दनैः| सरलरास्नाजमोदादेवदारुचूर्णं सर्पिषा बालमवलेहयेत्| एवंविधैरेव च विपक्वं सशर्करं सर्पिः| अपि च तिक्तानुरसं स्तन्यं मुद्गमाषपलाशाश्यां काकोलीयुगलेन च शोधयेत्| प्रियाङ्गुधातकोपुष्पपद्मकदेवदारुक्षौद्रैर्वा| कषायानुरसं हिङ्गुसैन्धववता घृतेन| फेनिलं विच्छिन्नं प्लवमानञ्च बिल्वाग्निमन्थशृतेन पयसा हविषा च| सूप्यपर्णी काकोलीबृहत्यवल्गुजफलैर्वा||१०||
🔊 Audio coming soon
തത്രേതി നിര്ധാരണേ| വാതദൂഷിതേ സ്തന്യേ ധാത്രീ ദേവദാര്വാദിക്വാഥം ദശമൂലാദിക്വാഥം വാ ത്രിരാത്രം പായയേത്| തതോऽനന്തരം വാതവ്യാധിവിഹിതാനാം സര്പിഷാമന്യതമം ശോധനാദിഗണോക്തവാതഹരദ്രവ്യസിദ്ധം വാ സര്പിര്മദിരാനുപാനം ദദ്യാത്| നിഗദം നിര്ദോഷമ്| ഏവം സ്നിഗ്ധാം ധാത്രീം മൃദു വിരേച്യ ബസ്തികര്മണാ യഥാപ്രാപ്തേനോപാചരേത്| വാതഘ്നദ്രവ്യകൃതത്വാച്ച വാതഘ്നൈരഭ്യങ്ഗാദിഭിരുപാചരേത്| തത്ര ച വാതദൂഷിതേ സരലാദിചൂര്ണം സര്പിഷാ വൈദ്യോ ബാലമവലേഹയേത്| ഏവംവിധൈഃ പക്വം സിദ്ധം സര്പിഃ സശര്കരമ്| അപി ചേതി സമുച്ചയേ| തിക്താനുരസം സ്തന്യം മുദ്ഗാദിഭിഃ പ്രിയങ്ഗ്വാദിഭിര്വാ ശോധയേത്| കഷായാനുരസം തു ഹിങ്ഗുസൈന്ധവയുക്തേന ഘൃതേന ശോധയേത്| ഫേനിലം വിച്ഛിന്നം പ്ലവമാനം ച ബില്വാദിശൃതേന പയസാ ഹവിഷാ ച ശോധയേത്| ഉഭയമപ്യുഭയേന| സൂര്പപര്ണ്യാദിഭിര്വൈതദുഭയം ശോധയേത്| ഇതി വാതദുഷ്ടേ|| ൮||
Adhikarana pittaduShTastanyacikitsA (9) · Śloka 9
പിത്തേऽമൃതാപടോലപത്രസാരിവാശതാവരീനിമ്ബചന്ദനക്വാഥം ധാത്രീ ബാലശ്ച പിബേത്| ത്രിഫലാഭൂനിമ്ബകടുകാമുസ്തക്വാഥം വാ| ജീവകര്ഷഭകദ്വികാകോലീമധുകകട്ഫലകര്കടശൃങ്ഗീക്വാഥം വാ| സക്ഷൌദ്രം പടോലാദിപദ്മകാദിം വാ| സാരിവാദിം ന്യഗ്രോധാദിം വാ| ഏഭിരേവ ച ദ്രവ്യൈഃ സര്പിഷി പിത്തഘ്നാനി ച വിരേചനാനി ശീതാംശ്ചാഭ്യങ്ഗപ്രദേഹസേകാന് കുര്യാത്| അപി-ച താമ്രാവഭാസം പയോ ഹൃദയമുദ്വേഷ്ടയതി| തത്പ്രിയങ്ഗുമുസ്താശാബരലോധ്രൈഃ ശോധയേത്| അമ്ലാനുരസമമ്ലപിത്തകരമ്| തത് ദ്രാക്ഷാമധുകപയസ്യാശ്രീപര്ണീഭിഃ| കടുകാനുരസം ഛര്ദ്യതീസാരകാസശ്വാസകരമ്| തത് കാകോലീവിദാരീഭ്യാം മധുപര്ണ്യാ ച| ഭൃശോഷ്ണമനാമദാഹജ്വരകരം വിരേചനം ച തച്ചന്ദനോത്പലകമലൈഃ||൯||
View original
पित्तेऽमृतापटोलपत्रसारिवाशतावरीनिम्बचन्दनक्वाथं धात्री बालश्च पिबेत्| त्रिफलाभूनिम्बकटुकामुस्तक्वाथं वा| जीवकर्षभकद्विकाकोलीमधुककट्फलकर्कटशृङ्गीक्वाथं वा| सक्षौद्रं पटोलादिपद्मकादिं वा| सारिवादिं न्यग्रोधादिं वा| एभिरेव च द्रव्यैः सर्पिषि पित्तघ्नानि च विरेचनानि शीतांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान् कुर्यात्| अपि-च ताम्रावभासं पयो हृदयमुद्वेष्टयति| तत्प्रियङ्गुमुस्ताशाबरलोध्रैः शोधयेत्| अम्लानुरसमम्लपित्तकरम्| तत् द्राक्षामधुकपयस्याश्रीपर्णीभिः| कटुकानुरसं छर्द्यतीसारकासश्वासकरम्| तत् काकोलीविदारीभ्यां मधुपर्ण्या च| भृशोष्णमनामदाहज्वरकरं विरेचनं च तच्चन्दनोत्पलकमलैः||९||
🔊 Audio coming soon
പിത്തേ പിത്തദുഷ്ടേ സ്തന്യേ അമൃതാദീനാം ക്വാഥം ധാത്രീ പിബേത് ബാലശ്ച| ത്രിഫലാദിക്വാഥം വാ തൌ പിബേതാമ്| ജീവകാദിക്വാഥം വാ| പടോലാദ്യന്യതമക്വാഥം സക്ഷൌദ്രം തൌ പിബേതാമ്| ഏഭിരേവ ച യഥായോഗം പൃഥക് ക്വാഥോക്തൈര്ദ്രവ്യൈഃ സര്പീഷി കുര്യാത്| കല്പോക്താനി പിത്തഹന്തൃണി വിരേചനാനി ച| ശീതാംശ്ചാഭ്യങ്ഗാദീംശ്ച| അപി ചേതി സമുച്ചയേ| താമ്രാവഭാസഗുണം സ്തന്യമ് ബാലസ്യ ഹൃദയോദ്വേഷ്ടനം കരോതി| തത് ക്ഷീരം പ്രിയങ്ഗ്വാദിഭിര്നിര്ദോഷം കുര്യാത്| അമ്ലാനുരസം സ്തന്യം ബാലസ്യാമ്ലപിത്തകരം ഭവതി| തത് ക്ഷീരം ദ്രാക്ഷാദിഭിഃ ശോധയേത്| കടുകാനുരസം സ്തന്യം ഛര്ദ്യാദികരം ഭവതി| തത് ക്ഷീരം കാകോലീവിദാരീഭ്യാം ശോധയേന്മധുപര്ണ്യാ ച| മധുപര്ണീ ജീവന്തീ| ഭൃശോഷ്ണം സ്തന്യം ബാലസ്യാനാമാദികരം ഭവതി| തത്സ്തന്യം ചന്ദനാദിഭിഃ ശോധയേത്| അനാമോ നാമ രോഗോ രക്തകഫോദ്ഭവോ വക്ഷ്യതേ| ഇതി പിത്തദുഷ്ടേ||൯||
Adhikarana kaPaduShTastanyacikitsA (10) · Śloka 10
കഫേ തു സൈന്ധവപിപ്പലീയുക്തം സര്പിര്ബാലം പായയേത്| സൈന്ധവമധുകസംസൃഷ്ടം വാ മദനപുഷ്പകല്കേന ച സക്ഷൌദ്രേണ സ്തനം ബാലസ്യ ചോഷ്ഠമാലിമ്പേത്| തേന സുഖം വമതി| ധാത്രീം തു തീക്ഷ്ണൈര്വാമയേത്| തതഃ കൃതസംസര്ജനാം പഞ്ചമൂലഘനവചാതിവിഷാക്വാഥം പായയേത്| തഗരസുരദാരുസുരേന്ദ്രയവപൃഥ്വീകാവൃശ്ചികാലീക്വാഥം വാ| ആരഗ്വധാദിം മുസ്താദിം വാ| രൂക്ഷോഷ്ണാംശ്ച നസ്യധൂമഗണ്ഡൂഷപരിഷേകാന് ശീലയേത്| അവിരുദ്ധംചാന്നപാനം യോജയേത്| അപി ച-ലവണാനുരസം വിസര്പകോഠകണ്ഡൂകരമ്| തത് പിചുമന്ദപടോലീക്ഷീരീവൃക്ഷൈഃ ശോധയേത്| തന്തുമദ്ദൌര്ബല്യശ്വാസകാസകരമ്| തത് പിപ്പലീനാഗരചൂര്ണേന സമധുഘൃതേന| ഗുരുസദനാത്മകം പ്രതിശ്യായസിങ്ഘാണകക്ഷീരാലസകകരമ്| തത് പാഠാവ്യോഷകല്കേന പഞ്ചകോലചൂര്ണേന വാ ക്ഷൌദ്രഘൃതാപ്ലുതേന| ദോഷോപക്രമണീയം ചേക്ഷേത||൧൦||
View original
कफे तु सैन्धवपिप्पलीयुक्तं सर्पिर्बालं पाययेत्| सैन्धवमधुकसंसृष्टं वा मदनपुष्पकल्केन च सक्षौद्रेण स्तनं बालस्य चोष्ठमालिम्पेत्| तेन सुख़ं वमति| धात्रीं तु तीक्ष्णैर्वामयेत्| ततः कृतसंसर्जनां पञ्चमूलग़नवचातिविषाक्वाथं पाययेत्| तगरसुरदारुसुरेन्द्रयवपृथ्वीकावृश्चिकालीक्वाथं वा| आरग्वधादिं मुस्तादिं वा| रूक्षोष्णांश्च नस्यधूमगण्डूषपरिषेकान् शीलयेत्| अविरुद्धंचान्नपानं योजयेत्| अपि च-लवणानुरसं विसर्पकोठकण्डूकरम्| तत् पिचुमन्दपटोलीक्षीरीवृक्षैः शोधयेत्| तन्तुमद्दौर्बल्यश्वासकासकरम्| तत् पिप्पलीनागरचूर्णेन समधुग़ृतेन| गुरुसदनात्मकं प्रतिश्यायसिङ्ग़ाणकक्षीरालसककरम्| तत् पाठाव्योषकल्केन पञ्चकोलचूर्णेन वा क्षौद्रग़ृताप्लुतेन| दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत||१०||
🔊 Audio coming soon
കഫേ കഫദുഷ്ടേ സ്തന്യേ പുനഃ സൈന്ധവപിപ്പലീഭ്യാം യുക്തം സര്പിര്ബാലം പായയേത്| സൈന്ധവാദിസംസൃഷ്ടം വാ വമനായേത്യര്ഥാദ്ഗമ്യതേ| മദനപുഷ്പാണാം ച കല്കേന ക്ഷൌദ്രയുക്തേന ധാത്ര്യാഃ സ്തനൌ ബാലസ്യ ചോഷ്ഠാവാലിമ്പേത്| തേന ഹ്യാലേപനേന ബാലഃ സുഖം വമതി| ധാത്രീ തു തീക്ഷ്ണൈര്യഥായോഗ്യം വമനൈര്വാമയേത്| തതോ വമനേ കൃതേ കൃതസംസര്ജനാം വിഹിതപേയാദിക്രമാം ധാത്രീം പഞ്ചമൂലാദിക്വാഥം തഗരാദിക്വാഥം വാ പായയേത്| ഇന്ദ്രയവ ഏവ സുരേന്ദ്രയവഃ| പൃഥ്വീകാ ഹിങ്ഗുപത്രികാ| മുസ്താദിഗണമാരഗ്വധാദിഗണം വാ പായയേത്| പ്രകരണാത് ക്വഥിതമ്| രൂക്ഷോഷ്ണദ്രവ്യൈഃ കൃതത്വാദ് രൂക്ഷോഷ്ണാന് നസ്യാദീന് ശീലയേത്| അന്നപാനം ചാവിരുദ്ധം യോജയേദര്ഥാച്ഛ്ലേഷ്മണീതി| അപി ചേതി സമുച്ചയേ| ലവണാനുരസം സ്തന്യം ബാലസ്യ വിസര്പാദികരം ഭവതി| കോഠാഃ സോത്സേധാനി രക്തമണ്ഡലാനി| തത് ക്ഷീരം പിചുമന്ദാദിഭിഃ ശോധയേത്| പിചുമന്ദോ നിമ്ബഃ| തന്തുമത്ക്ഷീരം ദൌര്ബല്യാദികരം ഭവതി| തത്ക്ഷീരം പിപ്പലീനാഗരചൂര്ണേന മധുഘൃതാഭ്യാം യുക്തേന ശോധയേത്| ഗുരു തു ക്ഷീരം സദനാത്മകം സാദകരസ്വഭാവം പ്രതിശ്യായാദികരം ച| സിങ്ഘാണകം നാസാസ്രാവഃ| ക്ഷീരാലസകം വക്ഷ്യമാണലക്ഷണമ്| തത് ഗുരു ക്ഷീരം പാഠാദികല്കേന ശോധയേത്| പഞ്ചകോലസ്യ ചൂര്ണേന വാ ക്ഷൌദ്രഘൃതാപ്ലുതേന| ഇതി കഫദുഷ്ടേ| ഏഷു ച വാതാദിദുഷ്ടേഷു സ്തന്യേഷു ദോഷോപക്രമണിയം ചേക്ഷേത| തദുക്തേന പ്രകാരേണ സംയോജനാദിനാ പൃഥക് സംസൃഷ്ടാനാം ച ദോഷാണം ചികിത്സാ ഭവതീത്യര്ഥഃ|| ൧൦||
Adhikarana kShIrAlasakam (11) · Śloka 11
യദാ പുനര്ധാത്രീ സന്നിപാതപ്രകോപനാന്യാസേവേത തദാऽസ്യാസ്ത്രയോ മലാ യുഗപദ്വക്ഷോऽഭിപ്രപന്നാഃ ക്ഷീരവഹാ രസായനീഃ സമനുസൃത്യ സങ്കീര്ണലിങ്ഗം സ്തന്യമാവഹന്തി| തച്ചേദവിജ്ഞാനാത് സതതമപ്രത്യവേക്ഷണാത് പ്രമാദാദ്വാ മാതുഃ കുമാരഃ പിബതി| തതഃ സ തേന സലിലോപമമച്ഛം വിച്ഛിന്നമാമം ദുര്ഗന്ധി നാനാവര്ണവേദനം ഫേനിലമതിസാര്യതേ| പീതശ്വേതമൂത്രതാവിഷ്ടമ്ഭതൃഷ്ണാജ്വരച്ഛര്ദിവിജൃമ്ഭികാശുഷ്കോദ്ഗാരാരുചിഭ്രമാങ്ഗഭങ്ഗവിക്ഷേപകൂജനഘ്റാണാക്ഷിമുഖപാകദൃഷ്ട്യുപപ്ലവസ്വരസാദാദയശ്ചാസ്യ പ്രാദുര്ഭവന്തി| തം ക്ഷീരാലസകമത്യയം ചാചക്ഷതേ||൧൧||
View original
यदा पुनर्धात्री सन्निपातप्रकोपनान्यासेवेत तदाऽस्यास्त्रयो मला युगपद्वक्षोऽभिप्रपन्नाः क्षीरवहा रसायनीः समनुसृत्य सङ्कीर्णलिङ्गं स्तन्यमावहन्ति| तच्चेदविज्ञानात् सततमप्रत्यवेक्षणात् प्रमादाद्वा मातुः कुमारः पिबति| ततः स तेन सलिलोपममच्छं विच्छिन्नमामं दुर्गन्धि नानावर्णवेदनं फेनिलमतिसार्यते| पीतश्वेतमूत्रताविष्टम्भतृष्णाज्वरच्छर्दिविजृम्भिकाशुष्कोद्गारारुचिभ्रमाङ्गभङ्गविक्षेपकूजनघ्ऱाणाक्षिमुखपाकदृष्ट्युपप्लवस्वरसादादयश्चास्य प्रादुर्भवन्ति| तं क्षीरालसकमत्ययं चाचक्षते||११||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു ധാത്രീ സന്നിപാതപ്രകോപനാന്യാഹാരാദീന്യാസേവതേ തദാസ്യാ ധാത്ര്യാ യുഗപത്ത്രയോ മലാ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണോ വക്ഷ ഉരോऽഭിപ്രപന്നാഃ പ്രാപ്താഃ ക്ഷീരവഹാ രസായനീഃ സമന്താദനുസൃത്യ സങ്കീര്ണലിങ്ഗം മിശ്രത്രിദോഷലക്ഷണയുക്തം സ്തന്യമാവഹന്തി കുര്വന്തി| തത് ക്ഷീരമവിജ്ഞാനാദ്വൈദ്യസ്യാപ്രത്യവേക്ഷണാന്മാതുര്വാ പ്രമാദാദവഹേലാപരത്വാദ്യദി കുമാരഃ പിബതി തതഃ സ തേന സന്നിപാതക്ഷീരേണ പീതേന സലിലോപമത്വാദിയുക്തം മലമതിസാര്യതേ| ബാലസ്യ പീതശ്വേതമൂത്രതാദയശ്ച സന്നിപാതരോഗാഃ പ്രാദുര്ഭവന്തി| അസ്യേതി കുമാരസ്യ തമേവം ലക്ഷണം രോഗവിശേഷം ക്ഷീരാലസകമിതി നാമ്നാത്യയമിതി ചാചാര്യാ ആചക്ഷതേ|| ൧൧||
Adhikarana kShIrAlasakacikitsA (12) · Śloka 12
തത്ര ധാത്രീം ബാലഞ്ച പൂര്വമേവാശു വാമയേത്| വിഹിതസംസര്ഗയോശ്ച മുസ്താപാഠാതിവിഷാകുഷ്ഠകടുകാനാം ക്വാഥം പാനായ ദദ്യാത്| രാസ്നാജമോദാപ്രിയങ്ഗുഭദ്രദാരൂണാം വാ| പാഠാതേജോവതീപുനര്നവവൃശ്ചികാലീനാം വാ| ഭൂനിമ്ബാമൃതാകുടജഫലസാരിവാണാം വാ| വചാഹരിദ്രാദിഗണയോര്വാ| പാഠാദിമഹാകഷായസ്യ വാ| ജമ്ബ്വാമ്രതിന്ദുകകപിത്ഥപത്രാണാം വാ| ബില്വഭങ്ഗസ്യ വാ| അനുബന്ധേ ച യഥാവ്യാധിം പ്രതികുര്വീത||൧൨||
View original
तत्र धात्रीं बालञ्च पूर्वमेवाशु वामयेत्| विहितसंसर्गयोश्च मुस्तापाठातिविषाकुष्ठकटुकानां क्वाथं पानाय दद्यात्| रास्नाजमोदाप्रियङ्गुभद्रदारूणां वा| पाठातेजोवतीपुनर्नववृश्चिकालीनां वा| भूनिम्बामृताकुटजफलसारिवाणां वा| वचाहरिद्रादिगणयोर्वा| पाठादिमहाकषायस्य वा| जम्ब्वाम्रतिन्दुककपित्थपत्राणां वा| बिल्वभङ्गस्य वा| अनुबन्धे च यथाव्याधिं प्रतिकुर्वीत||१२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര പൂര്വമേവ പ്രഥമമേവാശു ധാത്രീം ബാലം ച വാമയേത്| വിഹിതസംസര്ഗയോഃ കൃതപേയാദിക്രമയോര്ധാത്രീബാലയോര്ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ മുസ്താദിക്വാഥം വാ രാസ്നാദിക്വാഥം വാ പാഠാദിക്വാഥം വാ ഭൂനിമ്ബാദിക്വാഥം വാ, വചാഹരിദ്രാദിഗണക്വാഥം വാ, പാഠാദിമഹാകഷായക്വാഥം വാ, ജമ്ബ്വാദിക്വാഥം വാ, ബില്വഭങ്ഗസ്യ വാ ക്വാഥം പാനായ ദദ്യാത്| അനുബന്ധേ ത്വനിവൃത്തൌ ക്ഷീരാലസകസ്യ യഥാവ്യാധ്യുത്കൃഷ്ടവ്യാധ്യനതിക്രമേണ യഥാസ്വം പ്രതീകാരം കുര്യാത്|| ൧൨||
Adhikarana dantodBavAH gadAH (13) · Śloka 13
ദന്തോദ്ഭേദശ്ച സര്വരോഗായതനമ്| വിശേഷേണ തു തന്മൂലാ ജ്വരശിരോഭിതാപതൃഷ്ണാഭ്രമാഭിഷ്യന്ദകുകൂണകപോഥകീവമഥുകാസശ്വാസാതീസാരവിസര്പാഃ||൧൩||
View original
दन्तोद्भेदश्च सर्वरोगायतनम्| विशेषेण तु तन्मूला ज्वरशिरोभितापतृष्णाभ्रमाभिष्यन्दकुकूणकपोथकीवमथुकासश्वासातीसारविसर्पाः||१३||
🔊 Audio coming soon
രോഗചികിത്സാപ്രസങ്ഗേനോച്യതേ| ദന്താനാമുദ്ഭേദോ ബാലസ്യ സര്വരോഗാണാമായതനം കാരണമ്| ജ്വരാദയസ്തു വിശേഷേണ തന്മൂലാ ദന്തോദ്ഭേദഹേതുകാഃ| ശിരോऽഭിതാപഃ ശിരോരോഗേഷു വക്ഷ്യമാണലക്ഷണഃ| അഭിഷ്യന്ദോ നാമ സര്വാക്ഷിരോഗഃ| കുകൂണകപോഥക്യൌ വര്ത്മരോഗേഷു വക്ഷ്യേതേ||൧൩||
Adhikarana dantodBedakAlasyAyurmaryAdayABisambandhaH (14) · Śloka 14
സ ദീര്ഘായുഷോऽഷ്ടമാന്മാസാത് പരതോ വാ പ്രവര്തതേ| ഇതരേഷാം തു ചതുര്ഥാത്| തേ ഹ്യതിബാല്യേ ദന്തോത്പാദവേദനയാ നിപീഡിതാ ന സമ്യക് സമ്പൂര്ണധാതുബലാ ഭവന്തി||൧൪||
View original
स दीर्घायुषोऽष्टमान्मासात् परतो वा प्रवर्तते| इतरेषां तु चतुर्थात्| ते ह्यतिबाल्ये दन्तोत्पादवेदनया निपीडिता न सम्यक् सम्पूर्णधातुबला भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
സ ദന്തോദ്ഭേദോ ദീര്ഘായുഷോ ബാലസ്യ യേന ബഹുകാലം ജീവിതവ്യം തസ്യ ജന്മനോऽഷ്ടമാന്മാസാത്പരതോ വാ യഥാദൈര്ഘ്യം നവമാദിഷു പ്രവര്തതേ| ഇതരേഷാം തു ഹ്രസ്വായുഷാം ബാലാനാം ചതുര്ഥാന്മാസാത് പ്രവര്തതേ| ഹ്യല്പായുഷോऽതിബാല്യേ ദന്തോത്പാദവേദനയാऽതിപീഡിതാഃ സന്തഃ സമ്യക് സമ്പൂര്ണധാതുബലാ ന ഭവന്തി|| ൧൪||
Adhikarana bAlasya punardantotpattau hetuH vRuddhAnAM punardantotpAdABAve hetushca (15) · Śloka 15
തത്രാऽസ്ഥിമജ്ജാനൌ ദന്തോത്പത്തിഹേതൂ| തദാ ച തയോരസമ്പൂര്ണവീര്യത്വാത് പുനഃ കാലാന്തരേണ ദന്താനാം പതനമാപൂര്യമാണധാതുത്വാച്ച പുനരുത്ഥാനമത ഏവ ച വൃദ്ധാനാം ന പുനര്ദന്തോത്പത്തിഃ||൧൫||
View original
तत्राऽस्थिमज्जानौ दन्तोत्पत्तिहेतू| तदा च तयोरसम्पूर्णवीर्यत्वात् पुनः कालान्तरेण दन्तानां पतनमापूर्यमाणधातुत्वाच्च पुनरुत्थानमत एव च वृद्धानां न पुनर्दन्तोत्पत्तिः||१५||
🔊 Audio coming soon
തത്രൈവം സ്ഥിത ഇദം വിജ്ഞേയമ്| അസ്ഥിമജ്ജ്ഞോര്ധാത്വോര്ദന്തോത്പത്തിഹേതുത്വമ്| തദാ ചാതിബാല്യേ തയോരസ്ഥിമജ്ജ്ഞോരസമ്പൂര്ണവീര്യത്വാത് പുനഃ കാലാന്തരേണ ദന്താനാം പതനം ഭവതി| പതിതേഷു ച പ്രഥമദന്തേഷുപുനരാപൂര്യമാണധാതുത്വാദ്യഥാവീര്യം ദന്താനാമഭിനവാനാമുത്ഥാനമ്| അത ഏവാऽസ്ഥിമജ്ജപരിപൂര്ണത്വാദ്ധേതോര്വൃദ്ധാനാം ദന്തോത്പത്തിര്ന ഭവതി| തേഷാം ഹി യതോ ധാതുസമ്പൂര്ണത്വം ഭവതീര്ത്യര്ഥഃ|| ൧൫||
Adhikarana abhighAtAdinA patitAnAM dantAnAM punaranutpAde hetuH (16) · Śloka 16
ബലാന്നിപതിതാനാം തു സഹസാ തദധിഷ്ഠാനഗതധാതുബീജഭ്രംശാത് സന്തതിവ്യുച്ഛേദാച്ഛോണിതാതിപ്രവൃത്ത്യാऽഭിഘാതാച്ച നിസ്സാരിതത്വാത് സിരാണാം പുനരനുത്പാദഃ| ഏതേന രോഗച്യുതാ അപി പ്രായശോ വ്യാഖ്യാതാഃ||൧൬||
View original
बलान्निपतितानां तु सहसा तदधिष्ठानगतधातुबीजभ्रंशात् सन्ततिव्युच्छेदाच्छोणितातिप्रवृत्त्याऽभिघाताच्च निस्सारितत्वात् सिराणां पुनरनुत्पादः| एतेन रोगच्युता अपि प्रायशो व्याख्याताः||१६||
🔊 Audio coming soon
ബലാദ്യത്നേനാऽഭിഘാതാദിനാ നിപതിതാനാം ദന്താനാം പുനരുത്പാദോ ന ഭവതി| കുത ഇത്യാഹ-സഹസേത്യാദി| തദധിഷ്ഠാനേ ദന്താധിഷ്ഠാനേ ഗതോ യോ ദന്തപോഷകോ ധാതുസ്തദേവ ബീജം തസ്യ സഹസാ ഝടിതി ഭ്രംശാന്നാശാത്| തഥാവിഛിന്നപ്രവാഹേണ യാ ദന്തപോഷികാ ധാതുവഹനസന്തതിസ്തസ്യാ അപ്യുച്ഛേദാന്നാശാത് തഥാ തത്പാതേ സര്വസന്തര്പകസ്യ ശോണിതസ്യാതിപ്രവൃത്ത്യാ ഹേതുഭൂതയാ അഭിഘാതാച്ച യത് സിരാണാം നിസ്സാരിതത്വം തത ഇതി ഹേതവോ യത്നപതിതാനാം ദന്താനാം സഹസാ ധാതുബീജഭ്രംശേ| തഥൈവ യതോ രോഗച്യുതാനാം യുക്തിരതസ്തത്രാപി പുനരുത്പത്തിസന്തതിവ്യുച്ഛേദാദികം ച സര്വം പൂര്വവദ്വാച്യമ്| പ്രായോഗ്രഹണം സ്വല്പേന പ്രകാരേണ ച്യുതാനാം പുനരുത്പത്തിപ്രദര്ശനാര്ഥമ്|| ൧൬||
Adhikarana dantodBavakramaH (17) · Śloka 17
തൌ തു ധാതൂ കാലക്രമേണ പച്യമാനൌ യദാ ദന്താശയമനുപ്രപദ്യേതേ തദാऽസ്യ കിഞ്ചിദുത്സേധനോര്ധ്വാധോദന്തമാംസസങ്ഘട്ടനാദങ്ഗഹര്ഷോ ജായതേ| തദ്ഗതേന ച ശ്ലേഷ്മണാ കണ്ഡൂസ്തയാ ചൂചുകം ദശ്യതേ| യദ്യദാലഭതേ തത്തദാസ്യമാനയതി| മാരുതശ്ചാസ്യ ദന്തമൂലേഷു മൂര്ച്ഛതി| തതഃ സ കഫാനുവിദ്ധോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥിതഃ സര്വതോ വിസരന് സഹ പിത്തേന മലാംശ്ച ദൂഷയന് വിവിധാന്യഥോദിതാനുപദ്രവാനഭിനിര്വര്തയതി||൧൭||
View original
तौ तु धातू कालक्रमेण पच्यमानौ यदा दन्ताशयमनुप्रपद्येते तदाऽस्य किञ्चिदुत्सेधनोर्ध्वाधोदन्तमांससङ्घट्टनादङ्गहर्षो जायते| तद्गतेन च श्लेष्मणा कण्डूस्तया चूचुकं दश्यते| यद्यदालभते तत्तदास्यमानयति| मारुतश्चास्य दन्तमूलेषु मूर्च्छति| ततः स कफानुविद्धोऽस्थिमज्जस्थितः सर्वतो विसरन् सह पित्तेन मलांश्च दूषयन् विविधान्यथोदितानुपद्रवानभिनिर्वर्तयति||१७||
🔊 Audio coming soon
താവിത്യാദിനാ ബാലസ്യ ദന്തജന്മനി ക്രമ ഉച്യതേ| താവസ്ഥിമജ്ജാനൌ ധാതൂ കാലക്രമേണ പച്യമാനൌ യദാ ദന്താശയമനുപ്രപദ്യേതേ തദാ ബാലസ്യ തദ്ധേതുകോ ദന്തമാംസജോ യഃ കശ്ചിദുത്സേധോ ഭവതി| തേനോത്സേധേനോര്ധ്വാധ ഉഭയോര്ദന്തമാംസയോരേകത്ര സ്പര്ശേന സങ്ഘട്ടനേനാങ്ഗഹര്ഷോ ജായതേ| തേന ശീതാര്ത ഇവ ബാലോ ലക്ഷ്യതേ| തദ്ഗതേന ച ദന്തമാംസഗതേന ശ്ലേഷ്മണാ തത്ര കണ്ഡൂര്ജായതേ| തയാ ച ദന്തമാംസകണ്ഡൂവാ ബാലേന ധാത്ര്യാഃ സ്തനചൂചുകം ദശ്യതേ| യച്ച കിഞ്ചിദാലഭതേ ബാലസ്തത്തദാസ്യം മുഖകുഹരമാനയതി| തദാऽസ്യ ബാലസ്യ ദന്തമൂലേഷു മാരുതോऽന്തര്വായുര്മൂര്ച്ഛതി സമുച്ഛ്രായവാന് ഭവതി| തതോ ഹേതോഃ സ മാരുതഃ കഫേനാനുവിദ്ധോऽസ്ഥിമജ്ജ്ഞോരാസ്ഥിതഃ പിത്തേന സഹ സര്വതഃ ശരീരേ വിസരന് പരിഭ്രമന് ധാതൂന് രസാദീന് മലാംശ്ച ദൂഷയന് വിവിധാനനേകപ്രകാരാന് യഥോദിതാന് ജ്വരാദികാനുപദ്രവാനഭിനിര്വര്തയതി|| ൧൭||
Adhikarana dantAnAmasamBavahetuH (18) · Śloka 18
യദാ പുനര്ദന്തമാംസാശ്രയോ കേവലോ വികൃതഃ പ്രബലോऽനിലഃ വാऽസ്ഥിമജ്ജാനൌ ശോഷയതി തദാ ദ്വിജാനാമസമ്ഭവ ഏവേതി||൧൮||
View original
यदा पुनर्दन्तमांसाश्रयो केवलो विकृतः प्रबलोऽनिलः वाऽस्थिमज्जानौ शोषयति तदा द्विजानामसम्भव एवेति||१८||
🔊 Audio coming soon
യദാ പുനര്ദന്തമാംസാശ്രയോ വായുഃ കേവല ഏവ വാ പിത്തയുക്തോ വാസ്ഥിമജ്ജാനൌ ശോഷയതി തദാ ബാലസ്യ ദ്വിജാനാം ദന്താനാമസമ്ഭവ ഏവ ഭവതി| ഗതാനുഗതികാ| ഹനുമൂലഗതോ വായുര്ദന്തദേശാന് വിശോഷയേത്| യദാ ശിശോഃ പ്രകുപിതോ നോത്തിഷ്ഠന്തി തതോ ദ്വിജാഃ|| രൂക്ഷാശിനോ വാതികസ്യ ചാലയത്യനിലഃ സിരാഃ| ഹന്വാശ്രയാഃ പ്രസുപ്തസ്യ ദന്തൈഃ ശബ്ദം കരോത്യതഃ|| ഇതി സുശ്രുതഃ|| ൧൮||
Adhikarana saMgrahashlokaH (19) · Śloka 19
ഭവന്തി ചാത്ര പൃഷ്ഠഭങ്ഗേ ബിഡാലാനാം ബര്ഹിണാം ച ശിഖോദ്ഗമേ| ദന്തോദ്ഭേദേ ച ബാലാനാം ന ഹി കിഞ്ചിന്ന ദൂയതേ||൧൯||
View original
भवन्ति चात्र पृष्ठभङ्गे बिडालानां बर्हिणां च शिखोद्गमे| दन्तोद्भेदे च बालानां न हि किञ्चिन्न दूयते||१९||
🔊 Audio coming soon
ബിഡാലാദീനാം പൃഷ്ഠഭങ്ഗാദിനാ ന ഹി കിഞ്ചിന്ന ദൂയതേ സര്വമുപതപ്യത ഇത്യര്ഥഃ|| ൧൯||
Adhikarana bAlAmayacikitsAsUtrANi (20) · Śloka 20
യഥാദോഷം യഥാരോഗം യഥോദ്രേകം യഥാബലമ്| വിഭജ്യ ദേശകാലാദീംസ്തത്ര യോജ്യം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ത ഏവ ദോഷാ ദൂഷ്യാശ്ച ജ്വരാദ്യാ വ്യാധയശ്ച യത്| അതസ്തദേവ ഭൈഷജ്യം മാത്രാ ത്വസ്യ കനീയസീ| സൌകുമാര്യാല്പകായത്വാത്സര്വാന്നാനുപസേവനാത്| സ്നിഗ്ധാ ഏവ സദാ ബാലാ ഘൃതക്ഷീരനിഷേവണാത്| സദ്യസ്താന് വമനം തസ്മാത് പായയേന്മതിമാന്മൃദു| ബസ്തിം സാധ്യേ വിരേകേണ മര്ശേന പ്രതിമര്ശനമ്| യുഞ്ജ്യാദ്വിരേചനാദീംസ്തു ധാത്ര്യാ ഏവ യഥോചിതാന്||൨൦||
View original
यथादोषं यथारोगं यथोद्रेकं यथाबलम्| विभज्य देशकालादींस्तत्र योज्यं भिषग्जितम्| त एव दोषा दूष्याश्च ज्वराद्या व्याधयश्च यत्| अतस्तदेव भैषज्यं मात्रा त्वस्य कनीयसी| सौकुमार्याल्पकायत्वात्सर्वान्नानुपसेवनात्| स्निग्धा एव सदा बाला घृतक्षीरनिषेवणात्| सद्यस्तान् वमनं तस्मात् पाययेन्मतिमान्मृदु| बस्तिं साध्ये विरेकेण मर्शेन प्रतिमर्शनम्| युञ्ज्याद्विरेचनादींस्तु धात्र्या एव यथोचितान्||२०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സാമാന്യേന വ്യാധിഷു യഥാദോഷം ദോഷസ്വരൂപാനതിക്രമേണ യഥാരോഗമിതി രോഗസ്വരൂപാനതിക്രമേയാ| യഥോദ്രേകമിതി ദോഷാദീനാമുദ്രേകമനതിക്രാമന്| ദേശാദീംശ്ച വിഭജ്യ വികല്പ്യ ഭിഷഗ്ജിതം ചികിത്സിതം യോജ്യമ്| യദ്യസ്മാത് യ ഏവ പുംസോ ദോഷാ വാതാദയസ്ത ഏവ ബാലസ്യ| യ ഏവ ച സമ്പ്രാപ്തിവിശിഷ്ടാ ജ്വരാദയസ്ത ഏവ യത് ബാലസ്യാതഃ പൂര്വോക്തമേവ സര്വം ഭേഷജമ്| കേവലമസ്യ ബാലസ്യ മാത്രാ ഔഷധസ്യ കനീയസീ| കനീയസ്യാ ഹേതുഃ സൌകുമാര്യാദിഃ| സുകുമാരോऽല്പശരീരഃ സര്വാന്നാഭുക് ച മഹതീം മധ്യമാം ച മാത്രാം സോഢുമശക്തോ ഭവതി| സര്വേഷു രോഗേഷു മതിമാന് ഭിഷങ് മൃദു വമനം സദ്യോ രോഗോദ്ഭവസമനന്തരം ബാലം പായയേത്| യതോ ബാലാഃ സദൈവ ഘൃതക്ഷീരനിഷേവണാത് സ്നിഗ്ധാ ഭവന്തി| അതസ്താന് വമനം പായയേത്| വിരേകേണ സാധ്യേ വ്യാധൌ ബാലസ്യ ബസ്തിം യുഞ്ജ്യാന്ന തു വിരേകമ്| മര്ശേന സാധ്യേ പ്രതിമര്ശനം യുഞ്ജ്യാത്| വിരേചനാദീംസ്തു യഥോചിതാന് വ്യാധ്യനുഗുണാന് ധാത്ര്യാ ഏവ യുഞ്ജ്യാത്|| ൨൦||
Adhikarana stanyadoShaharAH yogAH (21) · Śloka 21
മൂര്വാവ്യോഷവരാകോലജമ്ബൂത്വഗ്ദാരൂസര്ഷപാഃ| സപാഠാ മധുനാ ലീഢാഃ സ്തന്യദോഷഹരാഃ പരമ്| ഇക്ഷുമൂലകശേര്വാഖ്യയഷ്ട്യാഹ്വൈസ്തനു ശുദ്ധ്യതി| സാന്ദ്രം തു ക്ഷൌദ്രകാശ്മര്യഗുഡൂചീതണ്ഡുലാമ്ബുഭിഃ| ശൃതൈര്വാ സുരസശ്വേതസര്ഷപാബൃഹതീദ്വയൈഃ| ഗ്രഥിതം പദ്മകോശീരഫലിനീശ്വേതചന്ദനൈഃ||൨൧||
View original
मूर्वाव्योषवराकोलजम्बूत्वग्दारूसर्षपाः| सपाठा मधुना लीढाः स्तन्यदोषहराः परम्| इक्षुमूलकशेर्वाख्ययष्ट्याह्वैस्तनु शुद्ध्यति| सान्द्रं तु क्षौद्रकाश्मर्यगुडूचीतण्डुलाम्बुभिः| शृतैर्वा सुरसश्वेतसर्षपाबृहतीद्वयैः| ग्रथितं पद्मकोशीरफलिनीश्वेतचन्दनैः||२१||
🔊 Audio coming soon
മൂര്വാദയോ മധുനാഃ ലീഢാഃ പരം സര്വസ്തന്യദോഷഹരാഃ| തനു തു ക്ഷീരമിക്ഷുമൂലാദിഭിഃ ശുദ്ധ്യതി| സാന്ദ്രം ഘനം ക്ഷൌദ്രാദിഭിഃ ശുദ്ധ്യതി| സുരസാദിഭിര്വാ ശൃതൈഃ സാന്ദ്രം ശുദ്ധ്യതി| ഗ്രഥിതം ഗ്രന്ഥിമത് സ്തന്യം പദ്മകാദിഭിര്യഥായോഗ്യം പ്രയുക്തൈഃ ശുദ്ധ്യതി|| ൨൧||
Adhikarana dantodBavarogANAM cikitsA (22) · Śloka 22
ദന്തപാലീം സമധുനാ ചൂര്ണേന പ്രതിസാരയേത്| പിപ്പ്ല്യാ ധാതകീപുഷ്പധാത്രീഫലകൃതേന വാ| വാധ്രീണസകപോതോത്ഥരജസ്തദ്വച്ച യോജിതമ്| ലാവതിത്തിരവല്ലൂരരജഃ പുഷ്പരസദ്രുതമ്| ദ്രുതം കരോതി ബാലാനാം ദന്തകേസരവന്മുഖമ്| വചാദ്വിബൃഹതീപാഠാകടുകാതിവിഷാധനൈഃ| മധുരൈശ്ച ഘൃതം സിദ്ധം സിദ്ധം ദശനജന്മനി||൨൨||
View original
दन्तपालीं समधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत्| पिप्प्ल्या धातकीपुष्पधात्रीफलकृतेन वा| वाध्रीणसकपोतोत्थरजस्तद्वच्च योजितम्| लावतित्तिरवल्लूररजः पुष्परसद्रुतम्| द्रुतं करोति बालानां दन्तकेसरवन्मुखम्| वचाद्विबृहतीपाठाकटुकातिविषाधनैः| मधुरैश्च घृतं सिद्धं सिद्धं दशनजन्मनि||२२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി സ്തന്യദോഷാണാം സാധനമുക്ത്വാ ക്രമപ്രാപ്താനാം ദന്തോദ്ഭവരോഗാണാമുച്യതേ-ദന്തപാലീമിത്യാദി| പിപ്പല്യാശ്ചൂര്ണേന സമധുനാ ദന്തപാലീം പ്രതിസാരയേത്| ധാതകീപുഷ്പധാത്രീഫലാഭ്യാം കൃതേന വാ ചൂര്ണേന സമധുനാ ദന്തപാലീം പ്രതിസാരയേത്| വാധ്രീണസകപോതയോ രജോ മാംസചൂര്ണം തദ്വദിതിശബ്ദാത് മധുനാ യോജിതം പ്രതിസാരണം ഭവതി| വാധ്രീണസം ജാഹകം മന്യതേ| ലാവതിത്തിരീണാം വല്ലൂരസ്യ ശുഷ്കമാംസസ്യ രജശ്ചൂര്ണ പുഷ്പരസേന ക്ഷൌദ്രേണ ദ്രുതാമാലോഡിതം പ്രകരണാദ്ദന്തപാലീപ്രതിസാരേണ ബാലാനാം മുഖം ദ്രുതം ശീഘ്രം ദന്തകേസരവത് കരോതി| ദന്താ ഏവ കേസരാണി താനി വിദ്യന്തേ യസ്മിന്| കേസരശബ്ദേന മുഖസ്യ പദ്മത്വം രൂപിതമ്| വചാദിഭിര്മധുരവര്ഗയുക്തൈഃ സിദ്ധം ഘൃതം ദശനജന്മനി സിദ്ധമപ്രതിഹതമ്| ഇതി ദന്തോദ്ഭവ ഉക്തഃ|| ൨൨||
Adhikarana vAtajvaranAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ഭദ്രദാരു ഘനം യഷ്ടീ സമങ്ഗാ സസിതോപലാ| വാതജ്വരപരീതാങ്ഗഃ പിബേദന്തരപാനകമ്| സുരാഹ്വഘനയഷ്ട്യാഹ്വപയസ്യാംശുമതീദ്വയമ്| നാഗരം മരിചം ഭാര്ങ്ഗീ വൃശ്ചികാലീ ശതാവരീ| ഘൃതം തത്ക്വാഥദുഗ്ധാഭ്യാം സിദ്ധം ഹന്ത്യനിലജ്വരമ്| ബാലസ്യ പാനാഭ്യങ്ഗാഭ്യാമേഭിശ്ചോന്മര്ദനം ഹിതമ്| ഹരിദ്രാകുഷ്ഠഷഡ്ഗ്രന്ഥശതപുഷ്പാഹരേണുഭിഃ| ഭാര്ങ്ഗ്യൈലാസുഷവീരാസ്നാവര്ഷാഭൂനതസര്ഷപൈഃ| അക്ഷാംശൈഃ സാമ്ബുസൌവീരൈര്മസ്തുപിഷ്ടൈര്മരുജ്ജ്വരേ| തൈലപ്രസ്ഥം സുരാമണ്ഡതുല്യമഭ്യഞ്ജനം പചേത്||൨൩||
View original
भद्रदारु घनं यष्टी समङ्गा ससितोपला| वातज्वरपरीताङ्गः पिबेदन्तरपानकम्| सुराह्वघनयष्ट्याह्वपयस्यांशुमतीद्वयम्| नागरं मरिचं भार्ङ्गी वृश्चिकाली शतावरी| घृतं तत्क्वाथदुग्धाभ्यां सिद्धं हन्त्यनिलज्वरम्| बालस्य पानाभ्यङ्गाभ्यामेभिश्चोन्मर्दनं हितम्| हरिद्राकुष्ठषड्ग्रन्थशतपुष्पाहरेणुभिः| भार्ङ्ग्यैलासुषवीरास्नावर्षाभूनतसर्षपैः| अक्षांशैः साम्बुसौवीरैर्मस्तुपिष्टैर्मरुज्ज्वरे| तैलप्रस्थं सुरामण्डतुल्यमभ्यञ्जनं पचेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
അതഃ ക്രമേണ ജ്വരാദിഷു ബാലസ്യ വിശേഷേണോച്യതേ| വാതജ്വരേണ പരീതാങ്ഗോ ബാലോ ഭദ്രദാര്വാദികമന്തരപാനകം പിബേത്| പാനമേവാന്തരപാനകമ്| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| സുരാഹ്വാദീനാം ക്വാഥേന ദുഗ്ധേന ച സിദ്ധം ഘൃതം പാനേനാഭ്യങ്ഗേന ച ബാലസ്യനിലജ്വരം ഹന്തി| സുരാഹ്വം ദേവദാരു| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ| (നി) 'നക്രാഹിദംഷ്ട്രികാ കാലീം വൃശ്ചികാല്യുഷ്ട്രധൂമകഃ|' ഏഭിരേവ ച സുരാഹ്വാദിഭിര്ബാലസ്യ വാതജ്വരേ അങ്ഗോന്മര്ദനം ഹിതമ്| ബാലസ്യ മരുജ്ജ്വരേ ഹരിദ്രാദിഭിഃ കല്കപരിഭാഷയാ മസ്തുപിഷ്ടൈസ്തൈലപ്രസ്ഥം തുല്യസുരാമണ്ഡമഭ്യഞ്ജനം പചേത്| ഇതി വാതജ്വര ഉക്തമ്|| ൨൩||
Adhikarana pittajvare~atisAre ca yogAH (24) · Śloka 24
ലാജനീലോത്പലകണാമധുകാഞ്ജനശര്കരമ്| പിത്തജ്വരമതീസാരം മധുലീഢം നിവര്തയേത്| ലാജദ്വിപിപ്പലീക്വാഥഃ ശര്കരാമധുസംയുതഃ| പീതോ ജ്വരമതീസാരം തൃഷ്ണാം ഛര്ദിം ച നാശയേത്| ആമാതിസാരേ രക്തേ ച കല്കിതാം ജഗപിപ്പലീമ്| പായയേച്ഛര്കരോപേതാം ചൂര്ണം വാ ദേവദാരുജമ്||൨൪||
View original
लाजनीलोत्पलकणामधुकाञ्जनशर्करम्| पित्तज्वरमतीसारं मधुलीढं निवर्तयेत्| लाजद्विपिप्पलीक्वाथः शर्करामधुसंयुतः| पीतो ज्वरमतीसारं तृष्णां छर्दिं च नाशयेत्| आमातिसारे रक्ते च कल्कितां जगपिप्पलीम्| पाययेच्छर्करोपेतां चूर्णं वा देवदारुजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ലാജാദികം മധുലീഢം സാതി പിത്തജ്വരം നിവര്തയേത്| ലാജപിപ്പലീഹസ്തിപിപ്പലീനാം ക്വാഥഃ ശര്കരാമധുസംയുക്തഃ പീതഃ പൈത്തികജ്വരാദികം ബാലസ്യ നാശയേത്| സുബോധമ്|| ൨൪||
Adhikarana shiro~aBitApe yogAH (25) · Śloka 25
ശോരോഭിതാപേ സഘൃതൈഃ ശിരഃ ശീതൈഃ പ്രലേപയേത്| പത്രൈഃ കപിത്ഥചാങ്ഗേരീബദരീകാകമാചിജൈഃ| ശിരോരുക് ച്ഛര്ദ്യതീസാരനാശനം മൂര്ധലേപനമ്| ഗവാദനീം ദാഡിമഞ്ച തൃഡ്വാന് കോഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്||൨൫||
View original
शोरोभितापे सघृतैः शिरः शीतैः प्रलेपयेत्| पत्रैः कपित्थचाङ्गेरीबदरीकाकमाचिजैः| शिरोरुक् च्छर्द्यतीसारनाशनं मूर्धलेपनम्| गवादनीं दाडिमञ्च तृड्वान् कोष्णाम्भसा पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ശിരോऽഭിതാപേ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണേ കപിത്ഥാദിപത്രൈഃ സഘൃതൈഃ ശീതീകൃതൈഃ ബാലസ്യ ശിരഃ പ്രലേപയേത്| ഏതദ്ധി കപിത്ഥാദിപത്രകൃതം മൂര്ധപ്രലേപം ശിരോരോഗാദിനാശനമ്| തൃഡ്വാന് ബാലോ ഗവാദനീം ദാഡിമചൂര്ണം കോഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്| (നി) ഗവാദനീ ക്ഷുദ്രഫലാ വൃഷഭാദീ ഗവാക്ഷ്യപി||൨൫||
Adhikarana kukUNakAdyakShirogaghnAH yogAH (26) · Śloka 26
കുര്യാത് കുകൂണപോഥക്യോര്യഥോക്തം സ്വം സ്വമൌഷധമ്| മനഃശിലാശങ്ഖനാഭിഃ പിപ്പല്യോ മധുയഷ്ടികാ| ക്ഷൌദ്രേണ ഘൃഷ്ടാ ഗുലികാ ശിശോഃ സര്വാക്ഷിരോഗജിത്| പിപ്പലീതണ്ഡുലൈര്മുദ്ഗൈഃ സുമനഃ കോരകൈര്യവൈഃ| നീലോത്പലസ്യ പത്രൈശ്ച ശ്രേഷ്ഠാ വര്തിഃ ശതോന്മിതൈഃ||൨൬||
View original
कुर्यात् कुकूणपोथक्योर्यथोक्तं स्वं स्वमौषधम्| मनःशिलाशङ्खनाभिः पिप्पल्यो मधुयष्टिका| क्षौद्रेण घृष्टा गुलिका शिशोः सर्वाक्षिरोगजित्| पिप्पलीतण्डुलैर्मुद्गैः सुमनः कोरकैर्यवैः| नीलोत्पलस्य पत्रैश्च श्रेष्ठा वर्तिः शतोन्मितैः||२६||
🔊 Audio coming soon
കുകൂണപോഥക്യോര്വര്ത്മരോഗേ വക്ഷ്യമാണയോര്ബാലസ്യ തത്രോക്തമേവ സ്വം സ്വമൌഷധം കുര്യാത്| മനഃശിലാദിഭിര്ഗുടികാഞ്ജനേന ശിശോഃ സര്വാനക്ഷിരോഗാന് ജയതി| പിപ്പലീതണ്ഡുലാദീനാം പഞ്ചാനാം പ്രത്യേകം ശതേന കൃതാ വര്തിഃ ശ്രേഷ്ഠാ പ്രകരണാദക്ഷിരോഗേഷു|| ൨൬||
Adhikarana tRuShNAdinAshanAH yogAH (27) · Śloka 27
പ്രിയങ്ഗ്വഞ്ജനമുസ്താനാം ചൂര്ണസ്തണ്ഡുലവാരിണാ| തൃഷ്ണാതിസാരവമഥൂന് ഹന്തി പീതഃ സമാക്ഷികഃ| പടോലനിമ്ബകുടജസപ്തപര്ണം സദീപ്യകമ്| ദേവദാരുവിഡങ്ഗാനി സരലോ മാക്ഷികം ഘൃതമ്| ലീഢം ജ്വരമതീസാരം കാസം പാണ്ഡ്വാമയം വമിമ്| ഹന്യാച്ച മാതൃകാദോഷാന് രോഗാനന്യാംശ്ച തദ്വിധാന്||൨൭||
View original
प्रियङ्ग्वञ्जनमुस्तानां चूर्णस्तण्डुलवारिणा| तृष्णातिसारवमथून् हन्ति पीतः समाक्षिकः| पटोलनिम्बकुटजसप्तपर्णं सदीप्यकम्| देवदारुविडङ्गानि सरलो माक्षिकं घृतम्| लीढं ज्वरमतीसारं कासं पाण्ड्वामयं वमिम्| हन्याच्च मातृकादोषान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्||२७||
🔊 Audio coming soon
പ്രിയങ്ഗ്വാദീനാം ചൂര്ണഃ സമാക്ഷികസ്തണ്ഡുലവാരിണാ പീതസ്തൃഷ്ണാദീന് ഹന്തി| പടോലാദികം മാക്ഷികഘൃതാഭ്യാം ലീഢം ജ്വരാദികം വക്ഷ്യമാണശ്ച മാതൃകാദോഷാനന്യാംശ്ചൈവംപ്രകാരാന് രോഗാന് ഹന്യാത്| ഇതി പിത്താന്വയ ഉക്തമ്|| ൨൭||
Adhikarana shleShmajvaraghnAH yogAH (28) · Śloka 28
മധുകവ്യോഷഷഡ്ഗ്രന്ഥാഗ്രന്ഥികാസ്പൃഷ്ടരോദികാഃ| ക്ഷീരിണാഞ്ച പ്രവാലാനി പാഠാ ച വിപചേദ് ഘൃതമ്| തത്പീതം സമധു ശ്ലേഷ്മജ്വരഘ്നം ദീപനം പരമ്| രാസ്നൈലാനതതര്കാരീമധുശിഗ്രുസുരാഹ്വയൈഃ| സബില്വകുഷ്ഠവരണരേണൂകാമിസിഭിഃ കൃതഃ| ശ്ലേഷ്മജ്വരഹരോ ലേപസ്തൈലമഭ്യഞ്ജനം ച തൈഃ| മണ്ഡലാനി തു സാജ്യേന ഗജമൂത്രേണ ലേപയേത്||൨൮||
View original
मधुकव्योषषड्ग्रन्थाग्रन्थिकास्पृष्टरोदिकाः| क्षीरिणाञ्च प्रवालानि पाठा च विपचेद् घृतम्| तत्पीतं समधु श्लेष्मज्वरघ्नं दीपनं परम्| रास्नैलानततर्कारीमधुशिग्रुसुराह्वयैः| सबिल्वकुष्ठवरणरेणूकामिसिभिः कृतः| श्लेष्मज्वरहरो लेपस्तैलमभ्यञ्जनं च तैः| मण्डलानि तु साज्येन गजमूत्रेण लेपयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
മധുകാദിഭിര്വിപക്വമ് ഘൃതം സമാക്ഷികം പീതം ശ്ലേഷ്മജ്വരഘ്നമഗ്നിദീപനം ച പരമതിശയേന| മധുകം മധുയഷ്ടീ| വ്യോഷം ത്ര്യൂഷണമ്| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാ വചാ| സ്പൃഷ്ടരോദികാ ലജ്ജാലുകാ പ്രസിദ്ധാ ദാക്ഷിണാത്യേഷു| രാസ്നാദിഭിഃ കൃതോ ലേപഃ ശ്ലേഷ്മജ്വരഹരോ ഭവതി| തൈശ്ച രാസ്നാദിഭിഃ സിദ്ധം തൈലമഭ്യഞ്ജനം ശ്ലേഷ്മജ്വരഹരമ്| മണ്ഡലാനി ശ്ലേഷ്മണോ ലവണാനുരസസ്തന്യഹേതുകകോപജാനി താനി സാജ്യേന ഹസ്തിമൂത്രേണ ലേപയേത്|| ൨൮||
Adhikarana sarvarogaghnaM rajanyAdicUrNam (29) · Śloka 29
രജനീദാരൂസരലശ്രേയസീബൃഹതീദ്വയമ്| പൃശ്നിപര്ണീ ശതാഹ്വാ ച ലീഢം മാക്ഷികസര്പിഷാ| ഗ്രഹണീദീപനം ശ്രേഷ്ഠം മാരുതസ്യാനുലോമനമ്| അതീസാരജ്വരശ്വാസകാമലാപാണ്ഡുകാസജിത്| ബാലസ്യ സര്വരോഗേഷു പൂജിതം ബലവര്ണദമ്||൨൯||
View original
रजनीदारूसरलश्रेयसीबृहतीद्वयम्| पृश्निपर्णी शताह्वा च लीढं माक्षिकसर्पिषा| ग्रहणीदीपनं श्रेष्ठं मारुतस्यानुलोमनम्| अतीसारज्वरश्वासकामलापाण्डुकासजित्| बालस्य सर्वरोगेषु पूजितं बलवर्णदम्||२९||
🔊 Audio coming soon
രജന്യാദികം മാക്ഷികസര്പിഷാ ലീഢം ഗ്രഹണീദീപനത്വാദിഗുണമ്| ശ്രേയസീ ഹസ്തിപിപ്പലീ|| ൨൯||
Adhikarana atisArAdinAshanAH yogAH (30) · Śloka 30
ബില്വപേശീഗജകണാധാതകീലോധ്രബാലകമ്| ഹന്തി ലീഢമതിസാരം ശിശോഃ ക്ഷൌദ്രദ്രുതം ദ്രുതമ്| ത്രിഫലാധാതകീപുഷ്പപദ്മബില്വശലാടുഭിഃ| സകട്വങ്ഗൈര്ഘൃതം സിദ്ധമുദരാമയനാശനമ്| പഥ്യാസൌവര്ചലക്ഷാരവേല്ലവ്യോഷാഗ്നിഹിങ്ഗുഭിഃ| തിക്തയാ ച ഘൃതം സിദ്ധം സമക്ഷീരം വ്യപോഹതി| ശൂലാനാഹഗുദഭ്രംശശ്വാസകാസവിലമ്ബികാഃ||൩൦||
View original
बिल्वपेशीगजकणाधातकीलोध्रबालकम्| हन्ति लीढमतिसारं शिशोः क्षौद्रद्रुतं द्रुतम्| त्रिफलाधातकीपुष्पपद्मबिल्वशलाटुभिः| सकट्वङ्गैर्घृतं सिद्धमुदरामयनाशनम्| पथ्यासौवर्चलक्षारवेल्लव्योषाग्निहिङ्गुभिः| तिक्तया च घृतं सिद्धं समक्षीरं व्यपोहति| शूलानाहगुदभ्रंशश्वासकासविलम्बिकाः||३०||
🔊 Audio coming soon
ബില്വപേശ്യാദികം ക്ഷൌദ്രേണ ദ്രുതമാലോഡിതം ശിശോരതീസാരം ദ്രുതം ശീഘ്രം ഹന്തി| ബില്വപേശീ ബില്വമധ്യമ്| ഗജകണാ ഹസ്തിപിപ്പലീ| ശേഷം സുബോധമ്| വിലമ്ബികാ മാത്രാശിതീയോക്താ|| ൩൦||
Adhikarana vRuddhakAshyapanirmitaM sama~ggAdighRutam (31) · Śloka 31
സമങ്ഗാധാതകീലോധ്രകുടന്നടബലാദ്വയൈഃ| മഹാസഹാക്ഷുദ്രസഹാമുദ്ഗബില്വശലാടുഭിഃ| സകാര്പാസീഫലൈസ്തോയേ സധിതൈഃ സാധിതം ഘൃതമ്| ക്ഷാരമസ്തുയുതം ഹന്തി ശീഘ്രം ദന്തോദ്ഭവോദ്ഭവാന്| വിവിധാനാമയാനേതദ്വൃദ്ധകാശ്യപനിര്മിതമ്||൩൧||
View original
समङ्गाधातकीलोध्रकुटन्नटबलाद्वयैः| महासहाक्षुद्रसहामुद्गबिल्वशलाटुभिः| सकार्पासीफलैस्तोये सधितैः साधितं घृतम्| क्षारमस्तुयुतं हन्ति शीघ्रं दन्तोद्भवोद्भवान्| विविधानामयानेतद्वृद्धकाश्यपनिर्मितम्||३१||
🔊 Audio coming soon
സമങ്ഗാദീനാം ക്വാഥേ യവക്ഷാരമസ്തുഭ്യാം യുതം സാധിതം ഘൃതം ദന്തോദ്ഭവോദ്ഭവാനാമയാന് വിവിധാനനേകപ്രകാരാന് ശീഘ്രം ഹന്തി| ഏതച്ച വൃദ്ധകാശ്യപനിര്മിതമ്|| ൩൧||
Adhikarana dantodBavarogeShu bAlaM nAtitantrayet (32) · Śloka 32
ദന്തോദ്ഭേദോത്ഥരോഗേഷു ന ബാലമതിതന്ത്രയേത്| സ്വയമപ്യുപശാമ്യന്തി ജാതദന്തസ്യ യദ്ഗദാഃ||൩൨||
View original
दन्तोद्भेदोत्थरोगेषु न बालमतितन्त्रयेत्| स्वयमप्युपशाम्यन्ति जातदन्तस्य यद्गदाः||३२||
🔊 Audio coming soon
ദന്തോദ്ഭേദോത്ഥേഷു ച രോഗേഷു ബാലം വൈദ്യോ നാതിതന്ത്രയേത്| കുത ഇത്യാഹ-സ്വയമിത്യാദി| യസ്മാദ് ദന്തോദ്ഭേദോത്ഥാ രോഗാ ജാതദന്തസ്യ സ്വയമപി വിനാപി ചികിത്സാം ശാമ്യന്തി|| ൩൨||
Adhikarana dantAnAM patanaM punarudBavashca (33) · Śloka 33
യാവന്മാസസ്യ യോ ജാതസ്താവദ്വര്ഷസ്യ സ ദ്വിജഃ| പതതി പ്രായശോऽഷ്ടാനാം തേഷാം പൂര്വേഷു സമ്ഭവഃ||൩൩||
View original
यावन्मासस्य यो जातस्तावद्वर्षस्य स द्विजः| पतति प्रायशोऽष्टानां तेषां पूर्वेषु सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
യാവന്മാസസ്യ ബാലസ്യ യോ ദന്തോ ജാതഃ സ ദന്താസ്താവദ്വര്ഷസ്യൈവ പതതി| തേഷാം ച വര്ഷാണാമഷ്ടാനാം പൂര്വവര്ഷേഷു പ്രായഃ പുനഃ സമ്ഭവഃ| അഷ്ടവര്ഷാദൂര്ധ്വം പതിതദന്താനാം പുനര്ന സമ്ഭവഃ| അസ്യ ചാര്ഥസ്യ വ്യഭിചാരപ്രദര്ശനാര്ഥം പ്രായോഗ്രഹണമ്|| ൩൩||
Adhikarana kumArashoShaH (34) · Śloka 34
അത്യഹഃ സ്വപ്നശീതാമ്ബുശ്ലൈശ്മികസ്തന്യസേവിനഃ| ശിശോഃ കഫേന രൂദ്ധേഷു സ്രോതസ്സു രസവാഹിഷു| അരോചകഃ പ്രതിശ്യായോ ജ്വരഃ കാസശ്ച ജായതേ| കുമാരഃ ശുഷ്യതി തതഃ സ്നിഗ്ധശുക്ലമുഖേക്ഷണഃ||൩൪||
View original
अत्यहः स्वप्नशीताम्बुश्लैश्मिकस्तन्यसेविनः| शिशोः कफेन रूद्धेषु स्रोतस्सु रसवाहिषु| अरोचकः प्रतिश्यायो ज्वरः कासश्च जायते| कुमारः शुष्यति ततः स्निग्धशुक्लमुखेक्षणः||३४||
🔊 Audio coming soon
അത്യര്ഥമഹഃസ്വപ്നാദിസേവിനഃ ശിശോഃ കഫേന രൂദ്ധേഷു രസവാഹിഷു സ്രോതഃസ്വരോചകാദയോ ജായന്തേ| തതോ രസസ്യാലാഭേന സ്നിഗ്ധശുക്ലമുഖനേത്രഃ കുമാരഃ ശുഷ്യതി|| ൩൪||
Adhikarana kumArashoShacikitsA (35) · Śloka 35
സൈന്ധവവ്യോഷശാര്ങ്ഗേഷ്ഠാപാഠാഗിരികദമ്ബകാന്| ശുഷ്യതോ മധുസര്പിര്ഭ്യാമരുച്യാദിഷു യോജയേത്| അശോകരോഹിണീയുക്തം പഞ്ചകോലം ച ചൂര്ണിതമ്| ബദരീധാതകീധാത്രീചൂര്ണം വാ സര്പിഷാ ദ്രുതമ്| അശ്വലിണ്ഡരസക്ഷൌദ്രയുക്താം വാ മധുയഷ്ടികാമ്| ദ്വിവാര്താകീഫലരസം കേവലം വാശ്വവിഡ്രസമ്| മധുനാ വാ ധനവ്യോഷപാഠാമൂര്വാശതാവരീ| സപയസ്യാ പൃഥക്പര്ണീ ഘൃതം വാ മാക്ഷികാന്വിതമ്| സ്ഥിരാമരതരുവ്യോഷദ്വിപുനര്നവസാധിതമ്| സ്ഥിരാവചാദ്വിബൃഹതീകാകോലീപിപ്പലീനതൈഃ| നിചുലോത്പലവര്ഷാഭൂഭാര്ങ്ഗീമുസ്തൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ| സിദ്ധം പ്രസ്ഥാര്ധമാജ്യസ്യ സ്രോതസാം ശോധനം പരമ്| സിംഹ്യശ്വഗന്ധാസുരസകണാഗര്ഭം ച തദ്ഗുണമ്| യഷ്ട്യാഹ്വപിപ്പലീലോധ്രപദ്മകോത്പലചന്ദനൈഃ| താലീസസാരിവാഭ്യാഞ്ച സാധിതം ശോഷജിദ്ധൃതമ്| രാസ്നാമധൂലികാഭാര്ങ്ഗീപിപ്പലീദേവദാരുഭിഃ| അശ്വഗന്ധാദ്വികാകോലീശൃങ്ഗ്യര്ഷഭകജീവകൈഃ| സൂപ്യപര്ണീവിഡങ്ഗൈശ്ച കല്കിതൈഃ സാധിതം ഘൃതമ്| ശശോത്തമാങ്ഗനിര്യൂഹേ ശുഷ്യതഃ പുഷ്ടികൃത് പരമ്| വചാവയസ്ഥാതഗരകായസ്ഥാചോരകൈഃ ശൃതമ്| ബസ്തമൂത്രസുരാഭ്യാം ച തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| ദ്വേ ബലേ തുമ്ബുരുച്ഛല്ലീ വചാ ഗിരികദമ്ബകഃ| സുരാപിഷ്ടഃ പ്രദേഹഃ സ്യാദധഃ കായേ വിശുഷ്യ താമ്| സിംഹസ്കന്ദീസിംഹവല്ലീകരമര്ദീത്രികണ്ടകൈഃ| ഭങ്ഗൈഃ ക്വാഥഃ കുമാരാണാം ശുഷ്യതാം പരിഷേചനമ്| സാശോകരോഹിണീം കൃഷ്ണാം മധ്വാജ്യേന ലിഹഞ്ജയേത്| ശിശുഃ ശോഷം ശരീരസ്യ സസിതച്ഛാഗദുഗ്ധഭുക്||൩൫||
View original
सैन्धवव्योषशार्ङ्गेष्ठापाठागिरिकदम्बकान्| शुष्यतो मधुसर्पिर्भ्यामरुच्यादिषु योजयेत्| अशोकरोहिणीयुक्तं पञ्चकोलं च चूर्णितम्| बदरीधातकीधात्रीचूर्णं वा सर्पिषा द्रुतम्| अश्वलिण्डरसक्षौद्रयुक्तां वा मधुयष्टिकाम्| द्विवार्ताकीफलरसं केवलं वाश्वविड्रसम्| मधुना वा धनव्योषपाठामूर्वाशतावरी| सपयस्या पृथक्पर्णी घृतं वा माक्षिकान्वितम्| स्थिरामरतरुव्योषद्विपुनर्नवसाधितम्| स्थिरावचाद्विबृहतीकाकोलीपिप्पलीनतैः| निचुलोत्पलवर्षाभूभार्ङ्गीमुस्तैश्च कार्षिकैः| सिद्धं प्रस्थार्धमाज्यस्य स्रोतसां शोधनं परम्| सिंह्यश्वगन्धासुरसकणागर्भं च तद्गुणम्| यष्ट्याह्वपिप्पलीलोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः| तालीससारिवाभ्याञ्च साधितं शोषजिद्धृतम्| रास्नामधूलिकाभार्ङ्गीपिप्पलीदेवदारुभिः| अश्वगन्धाद्विकाकोलीशृङ्ग्यर्षभकजीवकैः| सूप्यपर्णीविडङ्गैश्च कल्कितैः साधितं घृतम्| शशोत्तमाङ्गनिर्यूहे शुष्यतः पुष्टिकृत् परम्| वचावयस्थातगरकायस्थाचोरकैः शृतम्| बस्तमूत्रसुराभ्यां च तैलमभ्यञ्जने हितम्| द्वे बले तुम्बुरुच्छल्ली वचा गिरिकदम्बकः| सुरापिष्टः प्रदेहः स्यादधः काये विशुष्य ताम्| सिंहस्कन्दीसिंहवल्लीकरमर्दीत्रिकण्टकैः| भङ्गैः क्वाथः कुमाराणां शुष्यतां परिषेचनम्| साशोकरोहिणीं कृष्णां मध्वाज्येन लिहञ्जयेत्| शिशुः शोषं शरीरस्य ससितच्छागदुग्धभुक्||३५||
🔊 Audio coming soon
ശുഷ്യതോ ബാലസ്യാനന്തരോക്തേഷ്വരുച്യാദിഷു സൈന്ധവാദികമനേകപ്രകാരേണ യോജയേത്| ഗിരികദമ്ബകോ ഭൂകദമ്ബകഃ| അശോകരോഹിണ്യാ കടുരോഹിണ്യാ യുക്തം പഞ്ചകോലം ച ചൂര്ണിതം ശുഷ്യതോऽരുച്യാദിഷു യോജയേത്| ബദര്യാദിചൂര്ണം വാ സര്പിഷാ ദ്രുതമ്| അഥവാ മധുയഷ്ടികാമശ്വപുരീഷരസമധുഭ്യാം യുക്താം യോജയേത്| അഥവാ കേവലമശ്വവിഡ്രസം ദ്വിവാര്താകീഫലരസയുതം യോജയേത്| ദ്വിവാര്താകീ ദ്വിബൃഹതീ| അഥവാ പയസ്യാപൃഥക്പര്ണീഭ്യാം യുക്തം ഘനാദികം മധുനാ| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ| പൃഥക്പര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ| അഥവാ സ്ഥിരാദിസാധിതം ഘൃതം മാക്ഷികാന്വിതം യോജയേത്| സ്ഥിരാവചാദിഭിഃ കാര്ഷികൈഃ പ്രസ്ഥാര്ധം ഘൃതസ്യ സിദ്ധം ബാലസ്യ പരം സ്രോതസാം ശോധനമ്| സ്ഥിരാ സാലപര്ണീ| നതം തഗരമ്| നിചുലം ജലവേതസമ്| വര്ഷാഭൂഃ പുനര്നവാ| സിംഹ്യാദിഗര്ഭമ് ഘൃതം തദ്ഗുണം സ്ഥിരാദിഘൃതസമഗുണമ്| ഗര്ഭഃ പാകായ കല്കഃ| സിംഹീ ക്ഷുദ്രബൃഹതീ| യഷ്ട്യാഹ്വാദിഭിഃ സാധിതം ഘൃതം ബാലസ്യ ശോഷജിത്| ശശോത്തമാങ്ഗാനാം ശശശിരസാം നിര്യൂഹേ ക്വാഥേ രാസ്നാദിഭിഃ കല്കിതൈഃ സാധിതം ഘൃതം ശുഷ്യതോ ബാലസ്യ പരം പുഷ്ടികൃത്| മധൂലികാ ഗുഡതൃണഃ| സ ഏവ നൃത്യകുണ്ഡോ മലിഞ്ചകഃ| ശൃങ്ഗീ കര്കടശൃങ്ഗീ| വചാദിശൃതം തൈലം ബാലസ്യാഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| പ്രകരണാച്ഛുഷ്യതഃ| വയസ്ഥാ ആമലകമ്| കായസ്ഥാ ഹരീതകീ| ബസ്തമൂത്രം ഛാഗമൂത്രമ്| ശുഷ്യതാം ബാലാനാം ദ്വിവലാദികഃ സുരപിഷ്ടോऽധഃ കായേ വിശുഷ്യതാം പ്രദേഹഃ സ്യാത്| തുമ്ബുരുഃ തീക്ഷ്ണത്വക്| ഗിരികദമ്ബകോ ഭൂകദമ്ബകഃ| സിംഹസ്കന്ധാദിഭിഃ ക്വാഥഃ ശുഷ്യതാം കുമാരാണാം പരിഷേചനമ്| സിംഹസ്കന്ദീ സിംഹവല്ലീ| കരമര്ദീ| ത്രികണ്ടകോ ഗോക്ഷുരകഃ| അശോകരോഹിണ്യാ യുക്താം പിപ്പലീ മധുസര്പിഷാ ലിഹന് സശര്കരച്ഛാഗക്ഷീരഭുക് ശിശുഃ ശരീരസ്യ ശോഷം ജയേത്|| ൩൫||
Adhikarana shuShkakAsacikitsA (36) · Śloka 36
ശുഷ്കകാസേ കുമാരസ്യ ധാത്ര്യാഃ സ്തന്യവിശോധനഃ| മാഷയൂഷഃ പ്രയോക്തവ്യഃ സകൃഷ്ണോ ഘൃതഭര്ജിതഃ| മധുനാऽതിവിഷാശൃങ്ഗീപിപ്പലീര്ലേഹയേച്ഛിശുമ്| ഏകാം വാതിവിഷാം കാസജ്വരച്ഛര്ദിരുപദ്ഗുതമ്| കാസതൃട്ച്ഛര്ദ്യതീസാരൈരര്ദിതം ലാജതര്പണമ്| ലാജതാലീസപത്രം വാ ബീജാനി കമലസ്യ വാ| ലോധ്രപ്രിയങ്ഗുകല്കം വാ പായയേത്തണ്ഡുലാമ്ഭസാ| ശര്കരാമധുസംയുക്തം ലാജകുസ്തുമ്ബരീരജഃ||൩൬||
View original
शुष्ककासे कुमारस्य धात्र्याः स्तन्यविशोधनः| माषयूषः प्रयोक्तव्यः सकृष्णो घृतभर्जितः| मधुनाऽतिविषाशृङ्गीपिप्पलीर्लेहयेच्छिशुम्| एकां वातिविषां कासज्वरच्छर्दिरुपद्गुतम्| कासतृट्च्छर्द्यतीसारैरर्दितं लाजतर्पणम्| लाजतालीसपत्रं वा बीजानि कमलस्य वा| लोध्रप्रियङ्गुकल्कं वा पाययेत्तण्डुलाम्भसा| शर्करामधुसंयुक्तं लाजकुस्तुम्बरीरजः||३६||
🔊 Audio coming soon
ശുഷ്കകാസേത്യാദികം സുബോധമ്| കാസാദ്യുപദ്രുതം ശിശുമതിവിഷാദികം മധുനാ ലേഹയേത്| ഏകാമേവ വാതിവിഷാം മധുനാ ലേഹയേത്| അഥവാ ലാജതര്പണമ്| അഥവാ ലാജതാലീസപത്രമഥവാ പദ്മബീജമ്| ലോധ്രാദികം തണ്ഡുലോദകേന| ലാജകുസ്തുമ്ബര്യോഃ രജഃ ശര്കരാമധുയുക്തം ലേഹഃ||൩൬||
Adhikarana CardyAdInAM cikitsA (37) · Śloka 37
ബൃഹതീഫലമൂലത്വക്പിപ്പലീഗ്രന്ഥികൈഃ കൃതഃ| തവക്ഷീരീയുതൈഃ ക്വാഥോ മധുനാ ഹന്തി ശീലിതഃ| ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാജ്വരശ്വാസകാസാതീസാരപീനസാന്| പഞ്ചകോലദ്വിവാറ്ര്താകീമൂലഭാര്ങ്ഗീതുഗാഹ്വയാഃ| ക്ഷൌദ്രാജ്യലീഢാഃ ശ്വസനകാസപീനസരുക്ച്ഛര്ദിഃ| ശ്യാമാതിമുക്താതക്കാരീകുസുമക്വാഥസാധിതമ്| യഷ്ടിഗര്ഭം ധൃതം തൃഷ്ണാഹിധ്മാശ്വാസാസ്രപിത്തനുത്||൩൭||
View original
बृहतीफलमूलत्वक्पिप्पलीग्रन्थिकैः कृतः| तवक्षीरीयुतैः क्वाथो मधुना हन्ति शीलितः| छर्दिमूर्च्छाज्वरश्वासकासातीसारपीनसान्| पञ्चकोलद्विवाऱ्र्ताकीमूलभार्ङ्गीतुगाह्वयाः| क्षौद्राज्यलीढाः श्वसनकासपीनसरुक्च्छर्दिः| श्यामातिमुक्तातक्कारीकुसुमक्वाथसाधितम्| यष्टिगर्भं धृतं तृष्णाहिध्माश्वासास्रपित्तनुत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ബൃഹതീഫലാദിഭിഃ കൃതഃ ക്വാഥോ മാക്ഷികയുക്തഃ ശീലിതഃ ഛര്ദ്യാദീന് ഹന്തി| ഫലാദിത്രയം ബൃഹത്യാ വിജ്ഞേയമ്| പഞ്ചകോലാദി ക്ഷൌദ്രാജ്യാഭ്യാം ലീഢം ശ്വസനാദിജിദ് ഭവതി| ദ്വയോഃ വാര്താക്യോര്ബൃഹതീകണ്ടകാര്യോഃ മൂലമ്| ശ്യാമാദിക്വാഥേ മധുയഷ്ടീകല്കേന സാധിതം ഘൃതം പാനേന ബാലസ്യ തൃഷ്ണാദിനുത്|| ൩൭||
Adhikarana pItastanyaCardane cikitsA (38) · Śloka 38
പീതം പീതം വമതി യഃ സ്തന്യം തം മധുസര്പിഷാ| ദ്വിവാര്താകീഫലരസം പഞ്ചകോലം ച ലേഹയേത്| പിപ്പലീപഞ്ചലവണം കൃമിജിത് പാരിഭദ്രകമ്| തദ്വല്ലിഹ്യാത്തഥാ വ്യോഷം മഷീ വാ രോമചര്മണാമ്| ലാഭതഃ ശല്യകശ്വാവിട്ഗോധര്ഷ്യശിഖിജന്മനാമ്| ഖദിരാര്ജുനതാലീസകുഷ്ഠചന്ദനജേ രസേ| സക്ഷീരം സാധിതം സര്പിര്വമഥും വിനിയച്ഛതി| ക്ഷീരീപ്രവാലമധുകദര്ഭമൂലവിസോത്പലൈഃ| തൃഷ്ണാദാഹജ്വരഹരഃ കഷായഃ സസിതാമധുഃ| ശര്കരാദാഡിമകണാനാഗകേസരജീവകമ്| ലിഹന് കുമാരഃ ക്ഷൌദ്രേണ തൃട്ച്ഛര്ദിഭ്യാം വിമുച്യതേ| ലാജൈഃ സചന്ദനോശീരയഷ്ടീമധുകപദ്മകൈഃ| ലിപ്തോ ധൌതഃ സ്തനഃ പീതോ ഭ്രമതൃഡ്ദാഹമോഹഹാ||൩൮||
View original
पीतं पीतं वमति यः स्तन्यं तं मधुसर्पिषा| द्विवार्ताकीफलरसं पञ्चकोलं च लेहयेत्| पिप्पलीपञ्चलवणं कृमिजित् पारिभद्रकम्| तद्वल्लिह्यात्तथा व्योषं मषी वा रोमचर्मणाम्| लाभतः शल्यकश्वाविट्गोधर्ष्यशिखिजन्मनाम्| खदिरार्जुनतालीसकुष्ठचन्दनजे रसे| सक्षीरं साधितं सर्पिर्वमथुं विनियच्छति| क्षीरीप्रवालमधुकदर्भमूलविसोत्पलैः| तृष्णादाहज्वरहरः कषायः ससितामधुः| शर्करादाडिमकणानागकेसरजीवकम्| लिहन् कुमारः क्षौद्रेण तृट्च्छर्दिभ्यां विमुच्यते| लाजैः सचन्दनोशीरयष्टीमधुकपद्मकैः| लिप्तो धौतः स्तनः पीतो भ्रमतृड्दाहमोहहा||३८||
🔊 Audio coming soon
യോ ബാലഃ പീതം പീതം ച സ്തന്യം വമതി തം ബാലം വൈദ്യോ ദ്വിവാര്താകീഫലാനാം രസം പഞ്ചകോലയുക്തം മധുസര്ഷിഷാ ലേഹയേത്| തഥാ പിപ്പല്യാദികം തദ്വദിതി മധുസര്പിഷാ ലേഹയേത്| പാരിഭദ്രകോ നിമ്ബഃ| തഥാ വ്യോഷമപി മധുസര്പിഷാ ലിഹ്യാത്| അഥവാ യഥാലാഭം ശല്യകാദിജന്മനാം രോമ്ണാം ചര്മണാം ച മഷീ മധുസര്പിഷാ ലിഹ്യാത്| ഖദിരാദീനാം രസേ ക്വാഥേ സക്ഷീരം സര്പിഃ സാധിതം ബാലസ്യ വമഥും ഛര്ദിം വിനിയച്ഛതി നാശയതി| ക്ഷീരീപ്രവാലാദീനാം ക്വാഥഃ ശര്കരയാ മധുനാ ച യുക്തോ ബാലസ്യ തൃഷ്ണാദിഹരഃ| ക്ഷീരിണോ വടാദയഃ തേഷാം പ്രവാലാ അങ്കുരാഃ| ശര്കരാദികം ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹന് കുമാരസ്തൃട്ച്ഛര്ദിഭ്യാം വിമുച്യതേ| ലാജൈശ്ചന്ദനാദിയുക്തൈര്ധാത്ര്യാഃ സ്തനോ ലിപ്തഃ കാലാതിക്രമേണ ധൌതഃ പീതോ ബാലസ്യ തൃട്ഭ്രമാദിഹാ ഭവതി|| ൩൮||
Adhikarana la~gGanodBUtakArshyAdicikitsA (39) · Śloka 39
അസ്നേഹലവണം പീത്വാ സംസ്കൃതം ലാവജം രസമ്| സശര്കരം വിജയതേ ബാലോ ലങ്ഘനജാന് ഗദാന്||൩൯||
View original
अस्नेहलवणं पीत्वा संस्कृतं लावजं रसम्| सशर्करं विजयते बालो लङ्घनजान् गदान्||३९||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹലവണാഭ്യാം വിനാ യഃ സംസ്കൃതോ ലാവമാംസരസഃ തം സശര്കരം പീത്വാ ബാലോ ലങ്ഘനജാന് ഗദാന് കാര്ശ്യഭ്രമാദീന് വിജയതേ പരാജയതേ|| ൩൯||
Adhikarana mahApadmavisarpaH (40) · Śloka 40
വിസര്പസ്തു ശിശോഃ പ്രാണനാശനഃ ബസ്തിശീര്ഷജഃ| പദ്മവര്ണോ മഹാപദ്മനാമാ ദോഷത്രയോദ്ഭവഃ| ശാഖാഭ്യാം ഹൃദയം യാതി ഹൃദയാദ്വാ ഗുദം വ്രജേത്||൪൦||
View original
विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनः बस्तिशीर्षजः| पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः| शाखाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
ത്രിദോഷകോപാച്ഛിശോര്ബസ്തൌ വാ ശിരസി വാ പദ്മവര്ണോ വിസര്പോ ഭവതി| തസ്യ ച മഹാപദ്മ ഇതി നാമ| സ ച ശിശോഃ പ്രാണനാശനഃ| തസ്യ ചികിത്സാ ന വിദ്യത ഇത്യര്ഥഃ| യശ്ചാന്യോऽപി വിസര്പഃ ശാഖാഭ്യോ ഹൃദയം വ്രജേത് ഹൃദയാദ്വാ ഗുദം സോऽപി പ്രാണനാശനഃ|| ൪൦||
Adhikarana sadantajAtasya shAntikarma (41) · Śloka 41
സദന്തോ ജായതേ യസ്തു ദന്താഃ പ്രാഗ്യസ്യ ചോത്തരാഃ| കുര്വീത തസ്മിന്നുത്പാതേ ശാന്തിം തം ച ദ്വിജാതയേ| ദദ്യാത് സദക്ഷിണം ബാലം നൈഗമേഷം ച പൂജയേത്| വത്സസ്യ മധുലാജാനാമാപൂര്യപ്രാങ്മുഖോ മുഖമ്| ചുമ്ബേത്കുമാരസ്ത്രീന് വാരാന് പ്രായശ്ചിത്തമിദം പരമ്| നാവമാരോഹയേത് ബാലം സ്നാതം സ്കന്ധം ഗജസ്യ വാ| ഭോജയേത് ബ്രാഹ്മണാംശ്ചാത്ര പായസം മധുസര്പിഷാ||൪൧||
View original
सदन्तो जायते यस्तु दन्ताः प्राग्यस्य चोत्तराः| कुर्वीत तस्मिन्नुत्पाते शान्तिं तं च द्विजातये| दद्यात् सदक्षिणं बालं नैगमेषं च पूजयेत्| वत्सस्य मधुलाजानामापूर्यप्राङ्मुखो मुखम्| चुम्बेत्कुमारस्त्रीन् वारान् प्रायश्चित्तमिदं परम्| नावमारोहयेत् बालं स्नातं स्कन्धं गजस्य वा| भोजयेत् ब्राह्मणांश्चात्र पायसं मधुसर्पिषा||४१||
🔊 Audio coming soon
യസ്തു ബാലഃ സദന്തോ ജാതദന്ത ഏവ ജായതേ| യസ്യ ബാലസ്യോത്തരാ ഉപരിഭവാഃ ദന്താഃ പ്രാഗ്ജായന്തേ തസ്മിംസ്തഥാവിധ ഉത്പാതേ വൈദ്യഃ സര്വരക്ഷാര്ഥം ശാന്തിം ഹോമാദിനാ കുര്യാത്| തഞ്ച ബാലം ദ്വിജാതയേ ബ്രാഹ്മണായ ദക്ഷിണയാ സഹ ദദ്യാത്| നൈഗമേഷം ച നാമ്നാ വക്ഷയമാണം ഗ്രഹ വിശേഷം വൈദ്യഃ പൂജയേത്| പ്രാങ്മുഖശ്ച കുമാരോ മാക്ഷികലാജപൂര്ണമുഖസ്യ ഗോവത്സസ്യ മുഖം ത്രീന് വാരശ്ചുമ്ബേത്| ഏതദ്ധി പരം പ്രായശ്ചിത്തം ഉത്പാതഫലദോഷശമനമ്| സ്നാനം ച ബാലം നാവം വാ ഗജസ്കന്ധം വാऽऽരോപയേത്| അത്ര ചോത്പാതേ ബ്രാഹ്മണാന് പായസം മധുസര്പിഷാ ഭോജയേത്|| ൪൧||
Adhikarana paribhavAkhyavyAdheshcikitsA (42) · Śloka 42
മാതുഃ കുമാരോ ഗര്ഭിണ്യാഃ സ്തന്യം പ്രായോऽപിബന്നപി| കാസാഗ്നിനസാദവമഥുതന്ദ്രാകാര്ശ്യാരുചിഭ്രമൈഃ| യുജ്യതേ കോഷ്ഠവൃദ്ധ്യാ ച തമാഹുഃ പാരിഗര്ഭികമ്| രോഗം പരിഭവാഖ്യം ച യുഞ്ജ്യാത്തത്രാഗ്നിദീപനമ്| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലകടുകാദേവദാരുഭിഃ| ക്ഷാരദ്വയവിഡാജാജീബില്വമധ്യാഗ്നിദീപ്യകൈഃ| ദധിസൌവീരകസുരാമണ്ഡൈശ്ച വിപചേദ് ഘൃതമ്| ഹന്തി പ്രയുക്തം തത്കാലേ രോഗാന് പാരിഭവാശ്രയാന്||൪൨||
View original
मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायोऽपिबन्नपि| कासाग्निनसादवमथुतन्द्राकार्श्यारुचिभ्रमैः| युज्यते कोष्ठवृद्ध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम्| रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलकटुकादेवदारुभिः| क्षारद्वयविडाजाजीबिल्वमध्याग्निदीप्यकैः| दधिसौवीरकसुरामण्डैश्च विपचेद् घृतम्| हन्ति प्रयुक्तं तत्काले रोगान् पारिभवाश्रयान्||४२||
🔊 Audio coming soon
മാതുര്ഗര്ഭിണ്യാഃ കുമാരഃ പ്രായേണ സ്തന്യമപിബന് അപി അപിശബ്ദാത് പിബന്നപി കാസാദിഭിര്യുജ്യതേ| തം ചൈവംരൂപം രോഗവിശേഷമാചാര്യാഃ പാരിഗര്ഭികമിത്യാഹുഃ| തത്ര പാരിഗര്ഭികേ സര്വം കിഞ്ചിദഗ്നദീപനം യുഞ്ജ്യാത്| പിപ്പല്യാദിഭിര്ഘൃതം പചേത് തദ് ഘൃതം കാലേ വ്യാധേഃ സ്നേഹയോഗ്യേ പ്രയുക്തം പരിഭവാശ്രയാന് കാസാദിരോഗാന് ഹന്തി| സൌവീരകം കാഞ്ജികമ്||൪൨||
Adhikarana pariBavAntaraM tatra cikitsA ca (43) · Śloka 43
അന്നേനോപഹിതം സ്തന്യം പിബതോ വിഹിതാന് പരമ്| ഇമാനേവ ഗദാന് കുര്യാത് കുര്യാത്തേഷ്വേതദേവ ച| പീതം പീതം ച യഃ സ്തന്യം സവാതമതിസാര്യതേ| തസ്യാപ്യേതത്പരം പഥ്യം ദീപനം ബലവര്ണകൃത്| അത്യുദ്രിക്തക്ഷുധം ബാലം പരിഭൂതം ലേഹയേത്| വിദാരീയവഗോധൂമകണാചൂര്ണം ഘൃതാപ്ലുതമ്| പായയേദനു ച ക്ഷീരം ശൃതം സമധുശര്കരമ്| അക്ഷമജ്ജാദ്വികാകോലീയഷ്ടീമധുകമോരടഃ| ശ്രപയേത് ക്ഷീരമാജ്യം വാ ബീജൈരിക്ഷുരകസ്യ ച| തത്പ്രയോജ്യം ഗുരു സ്നിഗ്ധം യച്ചാത്യഗ്നൌ പുരേരിതമ്| ശ്വവായസബിഡാലാനാമുച്ഛിഷ്ടേന ജലേന ച| സ്നാപയേത്തം ന ചേദേവം ക്ഷുത്തസ്യ പ്രശമം വ്രജേത്| ക്ഷീരീപാദപമൂലസ്ഥം വിധിനാ സ്നാപിതം തതഃ| വസ്ത്രരത്നാദ്യലങ്കാരൈഃ കുമാരം ഭൂഷയേത് സിതൈഃ| വൃക്ഷം ചാനു തതഃ കുര്യാദ്ഭൂഷണവ്യത്യയം തയോഃ| ഏതദായുഃപ്രദം ധന്യം സ്നപനം സര്വരോഗജിത്| ജടീഭൂതകചാക്ഷ്യാദിപക്ഷ്മാണമതിലോലുപമ്| ഗോമൂത്രഗന്ധിം സ്നപയേത്തീര്ഥേ ഗവ്യശകൃദ്രസൈഃ| വചാപുഷ്പശിലാകുഷ്ഠവയസ്ഥാഹിങ്ഗുകട്ഫലൈഃ| സബസ്തമൂത്രമദിരൈസ്തൈലമഭ്യഞ്ജനം പചേത്| വാലാവിദാരീത്രികടുകുഷ്ഠോശീരകുചന്ദനൈഃ| സിദ്ധം പീതം ഹവിര്ഹന്തി തം വികാരമശേഷതഃ||൪൩||
View original
अन्नेनोपहितं स्तन्यं पिबतो विहितान् परम्| इमानेव गदान् कुर्यात् कुर्यात्तेष्वेतदेव च| पीतं पीतं च यः स्तन्यं सवातमतिसार्यते| तस्याप्येतत्परं पथ्यं दीपनं बलवर्णकृत्| अत्युद्रिक्तक्षुधं बालं परिभूतं लेहयेत्| विदारीयवगोधूमकणाचूर्णं घृताप्लुतम्| पाययेदनु च क्षीरं शृतं समधुशर्करम्| अक्षमज्जाद्विकाकोलीयष्टीमधुकमोरटः| श्रपयेत् क्षीरमाज्यं वा बीजैरिक्षुरकस्य च| तत्प्रयोज्यं गुरु स्निग्धं यच्चात्यग्नौ पुरेरितम्| श्ववायसबिडालानामुच्छिष्टेन जलेन च| स्नापयेत्तं न चेदेवं क्षुत्तस्य प्रशमं व्रजेत्| क्षीरीपादपमूलस्थं विधिना स्नापितं ततः| वस्त्ररत्नाद्यलङ्कारैः कुमारं भूषयेत् सितैः| वृक्षं चानु ततः कुर्याद्भूषणव्यत्ययं तयोः| एतदायुःप्रदं धन्यं स्नपनं सर्वरोगजित्| जटीभूतकचाक्ष्यादिपक्ष्माणमतिलोलुपम्| गोमूत्रगन्धिं स्नपयेत्तीर्थे गव्यशकृद्रसैः| वचापुष्पशिलाकुष्ठवयस्थाहिङ्गुकट्फलैः| सबस्तमूत्रमदिरैस्तैलमभ्यञ्जनं पचेत्| वालाविदारीत्रिकटुकुष्ठोशीरकुचन्दनैः| सिद्धं पीतं हविर्हन्ति तं विकारमशेषतः||४३||
🔊 Audio coming soon
വിഹിതാത് സഗുണാത് സ്തന്യാത്പരം പ്രതിഷിദ്ധം സ്തന്യമന്നേനോപഹിതം പിബതോ ബാലസ്യ തത്സ്തന്യം ഇമാനേവ പാരിഗര്ഭികോക്താന് ഗദാന് കുര്യാത്| തേഷാം ച വൈദ്യ ഏതദേവ ചികിത്സിതം കുര്യാത്| യശ്ച ബാലഃ പീതഃ പീതം സ്തന്യമതിസാര്യതേ തസ്യാപ്യേതത്പാരിഗര്ഭികോക്തം പതം പഥ്യമ്| തദ്ധി ദീപനം ബലവര്ണകൃച്ച| പരിഭൂതഃ പരിഭവാഖ്യരോഗയുക്തോ ബാലോ യദ്യത്യുദ്രിക്തക്ഷുധാവാന് ഭവതി തതസ്തം വിദാര്യാദിചൂര്ണം ഘൃതാപ്ലുതം ലേഹയേത്| ഗുരു സ്നിഗ്ധം ചേതി യദുക്തമത്യഗ്നൌ തദപ്യതിക്ഷുധായാം ശസ്യതേ| തം ച ബാലം ശ്വാദ്യുച്ഛിഷ്ടേന ജലേന സ്നാപയേത്| ഏവമനന്തരോക്തേന തസ്യ ബാലസ്യാതിക്ഷുദ്യദി ന പ്രശമം വ്രജേത്തതഃ ക്ഷീരീപാദപസ്യ വടാദേര്മൂലേ സ്ഥിതം വക്ഷ്യമാണേന വിധിനാ ബാലം സ്നാപയേത്| അനു ച സിതൈഃ ശുക്ലൈര്വസ്ത്രാദിഭിര്ബാലം ഭൂഷയേത്| തതസ്തത്ക്ഷീരിവൃക്ഷം തദ്വദേവ ഭൂഷയേത്| തതോऽനന്തരം തയോര്വൃക്ഷബാലയോര്ഭൂഷണവ്യത്യയം കുര്യാത്| വൃക്ഷഭൂഷണൈര്ബാലം ഭൂഷയേത് ബാലഭൂഷണൈശ്ച വൃക്ഷമിത്യര്ഥഃ| ഏതദ്വിധാനമായുഃപ്രദാദിഗുണമ്| ജടീഭൂതകചത്വാദിയുക്തം ബാലം തീര്ഥേ ഗവ്യശകൃദ്രസൈഃ സ്നപയേത്| ജടീഭൂതാഃ ഏകത്വം പ്രാപ്താഃ കചാ അക്ഷ്യാദിപക്ഷ്മാണി ച യസ്യ ബാലസ്യ സ തഥോക്തസ്തമ്| പക്ഷ്മാണി ലോമാനി| അതിലോലുപ ആഹാരാദിഗൃധ്നുഃ| വചാദിഭിര്ബാലസ്യാഭ്യഞ്ജനം തൈലം പചേത്| ബലാദിഭിഃ സിദ്ധം ഹവിഃ പീതം ജടീഭൂതാദിവികാരമശേഷതോ ഹന്തി|| ൪൩||
Adhikarana parvAnuplavaH taccikitsA ca (44) · Śloka 44
ശിരഃ പൃഷ്ഠം തതോ മുഷ്കൌ തതഃ പാദൌ ച യോ രുജേത്| ഹസ്താഭ്യാമുത്ഥിതോ വായുഃ സ പര്വാനുപ്ലവഃ സ്മൃതഃ| ഗൌരീവചാസദാപുഷ്പീഹയഗന്ധാകടുത്രയൈഃ| സകട്ഫലദ്വിവാര്താകീവയസ്ഥാഹിങ്ഗുരോഹിഷൈഃ| വസ്തമൂത്രസുരായുക്തൈഃ സാധിതം തസ്യ യോജയേത്| തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ശേഷം വാതവ്യാധിവദാചരേത്||൪൪||
View original
शिरः पृष्ठं ततो मुष्कौ ततः पादौ च यो रुजेत्| हस्ताभ्यामुत्थितो वायुः स पर्वानुप्लवः स्मृतः| गौरीवचासदापुष्पीहयगन्धाकटुत्रयैः| सकट्फलद्विवार्ताकीवयस्थाहिङ्गुरोहिषैः| वस्तमूत्रसुरायुक्तैः साधितं तस्य योजयेत्| तैलमभ्यञ्जने शेषं वातव्याधिवदाचरेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
യോ വായുര്ബാലസ്യ ഹസ്താഭ്യാമുത്ഥിതഃ ശിരഃപ്രഭൃത്യുക്തക്രമേണ രുജേത് സ രോഗഃ പര്വാനുപ്ലവ ഇതി നാമ്നാ ആചാര്യൈരുക്തഃ| തസ്യ പര്വാനുപ്ലാവിനഃ ഗൌര്യാദിഭിഃ സാധിതം തൈലമഭ്യഞ്ജനേ യോജയേത്| ശേഷം ചികിത്സിതം വാതവ്യാധിവദാചരേത്|| ൪൪||
Adhikarana tAlukaNTakaM taccikitsA ca (45) · Śloka 45
താലുമാംസേ കഫഃ ക്രുദ്ധഃ കുരുതേ താലുകണ്ടകമ്| തേന താലുപ്രദേശസ്യ നിമ്നതാ മൂര്ധ്നി ജായതേ| താലുപാതഃ സ്തനദ്വേഷഃ കൃച്ഛ്രാത്പാനം ശകൃദ് ദ്രവമ്| തൃഡാസ്യകണ്ഡ്വക്ഷിരുജാ ഗ്രീവാദുര്ധരതാ വമിഃ| തത്രോത്ക്ഷിപ്യ യവക്ഷാരക്ഷൌദ്രാഭ്യാം പ്രതിസാരയേത്| താലു തദ്വത് കണാശുണ്ഠീഗോശകൃദ്രസസൈന്ധവൈഃ| ശൃങ്ഗിവേരനിശാ കുഷ്ഠം കല്കിതം വടപല്ലവൈഃ| ബദ്ധ്വാ ഗോശകൃതാ ലിപ്തം കുകൂലേ സ്വേദയേത്തതഃ| രസേന ലിമ്പേത്താല്വാസ്യം നേത്രേ ച പരിഷേചയേത്| ഹരീതകീവചാകുഷ്ഠകല്കം മാക്ഷികസംയുതമ്| പീത്വാ കുമാരഃ സ്തന്യേന മുച്യതേ താലുകണ്ടകാത്||൪൫||
View original
तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम्| तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते| तालुपातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात्पानं शकृद् द्रवम्| तृडास्यकण्ड्वक्षिरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः| तत्रोत्क्षिप्य यवक्षारक्षौद्राभ्यां प्रतिसारयेत्| तालु तद्वत् कणाशुण्ठीगोशकृद्रससैन्धवैः| शृङ्गिवेरनिशा कुष्ठं कल्कितं वटपल्लवैः| बद्ध्वा गोशकृता लिप्तं कुकूले स्वेदयेत्ततः| रसेन लिम्पेत्ताल्वास्यं नेत्रे च परिषेचयेत्| हरीतकीवचाकुष्ठकल्कं माक्षिकसंयुतम्| पीत्वा कुमारः स्तन्येन मुच्यते तालुकण्टकात्||४५||
🔊 Audio coming soon
ബാലസ്യ താലുമൂലേ കഫഃ ക്രുദ്ധഃ താലുകണ്ടകം കുരുതേ| തേന രോഗേണ ബാലസ്യ മൂര്ധ്നി ശിരസി താലുപ്രദേശസ്യ നിമ്നതാ ജായതേ| താലുപാതാദികമപി ജായതേ| ഗ്രീവായാ ദുഃഖേന ധാര്യത്വം ഗ്രീവാദുര്ധരതാ| തത്ര താലുകണ്ടകേ താല്വങ്ഗുല്യോത്ക്ഷിപ്യ തദൈവ യവക്ഷാരക്ഷൌദ്രാഭ്യാം പ്രതിസാരയേത് തദ്വദിതി ഉത്ക്ഷിപ്യ കണാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| ശൃങ്ഗിവേരാദി കല്കീകൃതം വടപല്ലവൈര്ബദ്ധ്വാ ഗോമയേന ലിപ്തം കുകൂലേ ചൂര്ണാഗ്നൌ സ്വേദയേത്| തസ്മാത് സ്വിന്നാദ്രസേന താലുകണ്ടകിനസ്താല്വാസ്യം ലേപയേത് നേത്രേ ച സേചയേത്| ഹരീതക്യാദികല്കം മാക്ഷികയുക്തം സ്തന്യേന പീത്വാ കുമാരകസ്താലുകണ്ടകാന്മുച്യതേ|| ൪൫||
Adhikarana majjaHkShaye cikitsA (46) · Śloka 46
മസ്തുലുങ്ഗക്ഷയാദ്യസ്യ വായുസ്താല്വസ്ഥി നാമയേത്| തസ്യ തൃഡ്ദൈന്യയുക്തസ്യ സര്പിര്മധുരകൈഃ ശൃതമ്| പാനാഭ്യഞ്ജനയോര്യോജ്യമുദ്വേഗശ്ച ഹിമാമ്ബുനാ||൪൬||
View original
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत्| तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम्| पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यमुद्वेगश्च हिमाम्बुना||४६||
🔊 Audio coming soon
സ്വഹേതോഃ കുപിതോവായുര്യസ്യ ബാലസ്യ മസ്തുലുങ്ഗാഖ്യസ്യ മജ്ജാവിശേഷസ്യ ക്ഷയാദ്ധേതോസ്താല്വസ്ഥി നാമയേത്| തസ്യ ബാലസ്യ തദ്ധേതുഭ്യാം തൃഡ്ദൈന്യാഭ്യാം യുക്തസ്യ ച മധുരകൈഃ ശൃതം സര്പിഃ പാനേऽഭ്യഞ്ജനേ ച യോജ്യമ്| അസ്യ ഹിമാമ്ബുനാ വ്യഞ്ജനാദിയുക്തേനോദ്വേഗശ്ച യോജ്യഃ| തഥാ ഹി മസ്തുലുങ്ഗോ വര്ധതേ|| ൪൬||
Adhikarana gudakuTTaM taccikitsA ca (47) · Śloka 47
മലോപലേപാത് സ്വേദാദ്വാ ഗുദേ രക്തകഫോദ്ഭവഃ| താമ്രോ വ്രണോऽന്തഃ കണ്ഡൂമാഞ്ജായതേ ഭൂര്യുപദ്രവഃ| കേചിത്തം മാതൃകാദോഷം വദന്ത്യന്തേ തു പൌതനമ്| പൃഷ്ഠാരുര്ഗുദകുട്ടം ച കേചിച്ച തമനാമകമ്| തത്ര ധാത്ര്യാഃ പയഃ ശോധ്യം പിത്തശ്ലേഷ്മഹരൌഷധൈഃ| സിതശീതം ച ശീതാമ്ബുയുക്തമന്തരപാനകമ്| സക്ഷൌദ്രതാര്ക്ഷ്യശൈലേന വ്രണം തേന ച ലേപയേത്| ത്രിഫലാബദരീപ്ലക്ഷത്വക്ക്വാഥപരിഷേചിതമ്| കാസീസരോചനാതുത്ഥമനോഹ്വാലരസാഞ്ജനഃ| ലേപയേദമ്ലപിഷ്ടൈര്വാ ചൂര്ണിതൈര്വാവചൂര്ണയേത്| സുശ്ലക്ഷ്ണൈരഥവാ യഷ്ടീശങ്ഖസൌവീരകാഞ്ജനൈഃ| ശാരിവാശങ്ഖനാഭിഭ്യാമസനസ്യ ത്വചാഥ വാ| രാഗകണ്ഡൂത്കടേ കുര്യാദ്രക്തസ്രാവം ജലൌകസാ| സര്വം ച പിത്തവ്രണജിച്ഛസ്യതേ ഗുദകുട്ടകേ| അനാമസ്ഥൌല്യപിത്താസ്രകണ്ഡൂഗണ്ഡഗലാമയേ| ഉദരാത്യുന്നതൌ ചേഷ്തം താര്ക്ഷ്യമന്തരപാനകമ്||൪൭||
View original
मलोपलेपात् स्वेदाद्वा गुदे रक्तकफोद्भवः| ताम्रो व्रणोऽन्तः कण्डूमाञ्जायते भूर्युपद्रवः| केचित्तं मातृकादोषं वदन्त्यन्ते तु पौतनम्| पृष्ठारुर्गुदकुट्टं च केचिच्च तमनामकम्| तत्र धात्र्याः पयः शोध्यं पित्तश्लेष्महरौषधैः| सितशीतं च शीताम्बुयुक्तमन्तरपानकम्| सक्षौद्रतार्क्ष्यशैलेन व्रणं तेन च लेपयेत्| त्रिफलाबदरीप्लक्षत्वक्क्वाथपरिषेचितम्| कासीसरोचनातुत्थमनोह्वालरसाञ्जनः| लेपयेदम्लपिष्टैर्वा चूर्णितैर्वावचूर्णयेत्| सुश्लक्ष्णैरथवा यष्टीशङ्खसौवीरकाञ्जनैः| शारिवाशङ्खनाभिभ्यामसनस्य त्वचाथ वा| रागकण्डूत्कटे कुर्याद्रक्तस्रावं जलौकसा| सर्वं च पित्तव्रणजिच्छस्यते गुदकुट्टके| अनामस्थौल्यपित्तास्रकण्डूगण्डगलामये| उदरात्युन्नतौ चेष्तं तार्क्ष्यमन्तरपानकम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യമലോപലേപാത് സ്വേദാദ്വാ ഗുദേ രക്തശ്ലേഷ്മകോപേന താമ്രത്വാദിയുക്തോ വ്രണോ ജായതേ| ഭൂര്യുപദ്രവോ ബഹൂപദ്രവഃ| കേചിദാചാര്യാസ്തം രോഗം മാതൃകാദോഷം വദന്തി| അന്യേ ത്വാചാര്യാഃ പൌതനം പൂതനാഖ്യഗ്രഹജനിതം വദന്തി| തഥാന്യേ പൃഷ്ഠാരുരന്യേ ഗുദകുട്ടമന്യേ അനാമകം വദന്തി| തത്രേതി തസ്മിന് രോഗവിശേഷേ ധാത്ര്യാഃ പയഃ പിത്തശ്ലേഷ്മഹരൈരൌഷധൈഃ ശോധ്യമ്| തഥാ ബാലസ്യ സിതശീതം ശ്വേതചന്ദനം ശീതാമ്ബുനാ യുക്തമന്തരപാനകം വിധേയമ്| തേന ച സിതശീതേന ശ്വേതചന്ദനേന ക്ഷൌദ്രതാര്ക്ഷ്യശൈലാഭ്യാം യുക്തേന ഗുദവ്രണം ലേപയേത്| കിമ്ഭൂതമിത്യാഹ-ത്രിഫലാദിക്വാഥേന പരിഷേചിതമ്| അഥവാ കാസീസാദിഭിശ്ചൂര്ണിതൈഃ സുശ്ലക്ഷ്ണൈരവചൂര്ണയേത്| അഥ വാ യഷ്ട്യാദിഭിഃ സുശ്ലക്ഷ്ണൈര്വ്രണമവചൂര്ണയേത്| ശാരിവാശങ്ഖനാഭിഭ്യാം വാऽവചൂര്ണയേത്| കേവലയാ വാസനത്വചാ| അഥവാ തസ്മിന് രോഗേ രാഗകണ്ഡൂഭ്യാമുത്കടേ ജലൂകാഭീ രക്തസ്രാവം കുര്യാത്| അഥവാ ഗുദകുട്ടകേ സര്വമാഹാരാദികം പിത്തവ്രണജിച്ഛസ്യതേ| പ്രസങ്ഗേനോച്യതേ| അനാമാദികേ താര്ക്ഷ്യശൈലമന്തരപാനകമിഷ്ടമ്| അനാമാ ഗുദകുട്ടകഃ|| ൪൭||
Adhikarana acirajAtasya stanAgrahaNe upAyaH (48) · Śloka 48
ഗൃഹ്ണാനി സൂതികാഗാരേ ന സ്തനം ചേത്സ്പൃശേത്തതഃ| പഥ്യാധാത്രീഫലകണൈര്ജിഹ്വാം സഘൃതമാക്ഷികൈഃ||൪൮||
View original
गृह्णानि सूतिकागारे न स्तनं चेत्स्पृशेत्ततः| पथ्याधात्रीफलकणैर्जिह्वां सघृतमाक्षिकैः||४८||
🔊 Audio coming soon
യശ്ച ബാലോऽചിരജാതത്വാത് സൂതികാഗാര ഏവ സ്ഥിതഃ സ്തനം ന ഗൃഹ്ണതി തസ്യ പഥ്യാദിഭിഃ സഘൃതമാക്ഷികൈഃ ജിഹ്വാം സ്പൃശേത്|| ൪൮||
Adhikarana vaikArikarodanatrAsayoshcikitsA (49) · Śloka 49
പിപ്പലീത്രിഫലാചൂര്ണം ഘൃതക്ഷൌദ്രപരിപ്ലുതമ്| രുദതേ ത്രസ്യതേ വാപി ലേഹം ദദ്യാത്സുഖാവഹമ്||൪൯||
View original
पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं घृतक्षौद्रपरिप्लुतम्| रुदते त्रस्यते वापि लेहं दद्यात्सुखावहम्||४९||
🔊 Audio coming soon
വൈകാരികം രുദതേ ബാലായ സൂതികാഗാരേऽഥവാ ത്രസ്യതേ പിപ്പല്യാദിചൂര്ണം ഘൃതക്ഷൌദ്രപരിപ്ലുതമവലേഹം ദദ്യാത്|| ൪൯||
Adhikarana nABinAlapatanasambaddhopacArAH (50) · Śloka 50
പ്രദീപ്താങ്ഗാരരജസാ പ്രശാന്തേനാऽവചൂര്ണയേത്| പഞ്ചമേऽഹ്ന്യപതന്നാലം ലേപയേദ്വാ ഗുഡാമ്ഭസാ| സാന്ദ്രേണ ഭൂമൌ ഘൃഷ്ടേന.....................||൫൦||
View original
प्रदीप्ताङ्गाररजसा प्रशान्तेनाऽवचूर्णयेत्| पञ्चमेऽह्न्यपतन्नालं लेपयेद्वा गुडाम्भसा| सान्द्रेण भूमौ घृष्टेन.....................||५०||
🔊 Audio coming soon
യച്ച നാഭിനാലം ഛിന്നശിഷ്ടജാതം പഞ്ചമം യാവദഹര്ന പതിതം തന്നാലം പ്രദീപ്തനിര്വാണാങ്ഗാരരജസാऽവചൂര്ണയേത്| അഥവാ തഥാവിധം നാലം ഗുഡാമ്ഭസാ ഭൂമൌ ഘര്ഷണാത് സാന്ദ്രീഭൂതേന് ലേപയേത്| സാന്ദ്രം ഘനമ്|| ൫൦||
Adhikarana nAlapotottarAH nABisambaddhA upacArAH (51) · Śloka 51
.......................ംആലപാതേऽപി ചോന്നതാമ്| നാഭിം ഛാഗേന ശകൃതാ ദഗ്ധേനാന്തര്വിചൂര്ണയേത്| അശ്വഗന്ധാഞ്ജനാജാവിവിഡ്യഷ്ടീമധുകാദിഭിഃ| രോപയേച്ചൂര്ണിതൈര്നാഭിം സ്നേഹയുക്തൈരനുന്നതാമ്| യഷ്ടീലോധ്രനിശാശ്യാമാകല്കപക്വേന സേചയേത്| നാഭിം പാകേ തു തൈലേന തച്ചൂര്ണൈശ്ചാവചൂര്ണയേത്| വാതേനാധ്മാപിതാം നാഭിം സരുജാം തുണ്ഡിസംജ്ഞിതാമ്| മാരുതഘ്നൈഃ പ്രശമയേത് സ്നേഹസ്വേദോപനാഹനൈഃ| അസമ്യക്കല്പനാന്നാഭേഃ സ്യാദ്വിനാമോ വിജൃമ്ഭികാ| വാതപിത്തഹരം കര്മ തത്രാന്തര്ബഹിരാചരേത്||൫൧||
View original
.......................ंआलपातेऽपि चोन्नताम्| नाभिं छागेन शकृता दग्धेनान्तर्विचूर्णयेत्| अश्वगन्धाञ्जनाजाविविड्यष्टीमधुकादिभिः| रोपयेच्चूर्णितैर्नाभिं स्नेहयुक्तैरनुन्नताम्| यष्टीलोध्रनिशाश्यामाकल्कपक्वेन सेचयेत्| नाभिं पाके तु तैलेन तच्चूर्णैश्चावचूर्णयेत्| वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसंज्ञिताम्| मारुतघ्नैः प्रशमयेत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः| असम्यक्कल्पनान्नाभेः स्याद्विनामो विजृम्भिका| वातपित्तहरं कर्म तत्रान्तर्बहिराचरेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
നാലേ പതിതേऽപി ച യാ നാഭിരുന്നതാ ഭവേത്തതസ്താം നാഭിമന്തര്നിമ്നേ ഛാഗശകൃത്ക്ഷാരേണാവചൂര്ണയേത്| യാ പുനര്നാഭിര്നതാ ഭവതി താമശ്വഗന്ധാദിഭിശ്ചൂര്ണിതൈഃ സ്നേഹയുക്തൈശ്ച രോപയേത്| അജാവ്യോര്വിട് തഥോക്താ| ആദിശബ്ദേന രോപണാനാം പരിഗ്രഹഃ| യദാ തു നാഭേഃ പാകോ ഭവതി തദാ നാഭിം യഷ്ട്യാദിവിപക്വേന തൈലേന സേചയേത്| തച്ഛുര്ണൈര്യഷ്ട്യാദിചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേച്ച| വാതേനാധ്മാപിതായാഃ സരുജായാ നാഭേസ്തുണ്ഡിരിതി നാമ| താം തുണ്ഡിം വാതഘ്നദ്രവ്യകൃതൈഃ സ്നേഹാദിഭിഃ പ്രശമയേത്| അസമ്യങ്നാഭിനാലസ്യ കല്പനാച്ഛേദനാത് ബാലസ്യ ഗാത്രവിനാമം വിജൃമ്ഭികാം മുഖവികാസം ച കുര്യാത്| തത്രാന്തര്ബഹിഃ പാനലേപാദിനാ വാതപിത്തഹരം കര്മാചരേത് || ൫൧||
Adhikarana ulbakaM taccikitsA ca (52) · Śloka 52
ഗര്ഭാമ്ഭസാമവമനാച്ഛ്ലേഷ്മണഃ കണ്ഠഗസ്യ വാ| സമ്പര്കാദ്ധൃദയേ ദുഷ്ടോ മാര്ഗാനാവൃണുതേ രസഃ| ബദ്ധമുഷ്ടിസ്തതോ മുഹ്യന് രോഗൈര്ബാലോऽഭിഭൂയതേ| ഹൃദ്രോഗാക്ഷേപകശ്വാസകാസച്ഛര്ദിജ്വരാദിഭിഃ| ഉല്ബകം സഹജം വ്യാധിമമ്ബുപൂര്ണഞ്ച തം വദേത്| സ്രോതോവിശോധനം പ്രാതസ്തസ്മിന്നന്തരപാനകമ്| വിദധ്യാച്ഛാഗലം മൂത്രം സ്നാനാഭ്യങ്ഗൌ ച വര്ജയേത്| ബില്വാദിമൂലബൃഹതീപഞ്ചകോലം പലാംശകമ്| ധന്വമാംസപലാന്യഷ്ടൌ ശശമൂര്ധ്നഃ പലാഷ്ടകമ്| സാധയേത് ഷോഡശഗുണേ സലിലേऽഷ്ടാംശശേഷിതമ്| തേന ക്വാഥേന കര്ഷാശൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ഛഗലീമൂത്രമദിരാദധിക്ഷീരസമാംശകമ്| വിഡങ്ഗസൈന്ധവാജാജീചവികാദേവദാരുഭിഃ| സഹിംസ്രാഹിങ്ഗുലശുനൈഃ സവ്യോഷൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ| തത്പാനാദ്ധന്തി സഹജഗുല്മഹിധ്മാനിലാമയാന്| പാണ്ഡുരോഗം ച വാതോത്ഥം സ്വസ്ഥവൃത്തേ ച പുഷ്ടിദമ്||൫൨||
View original
गर्भाम्भसामवमनाच्छ्लेष्मणः कण्ठगस्य वा| सम्पर्काद्धृदये दुष्टो मार्गानावृणुते रसः| बद्धमुष्टिस्ततो मुह्यन् रोगैर्बालोऽभिभूयते| हृद्रोगाक्षेपकश्वासकासच्छर्दिज्वरादिभिः| उल्बकं सहजं व्याधिमम्बुपूर्णञ्च तं वदेत्| स्रोतोविशोधनं प्रातस्तस्मिन्नन्तरपानकम्| विदध्याच्छागलं मूत्रं स्नानाभ्यङ्गौ च वर्जयेत्| बिल्वादिमूलबृहतीपञ्चकोलं पलांशकम्| धन्वमांसपलान्यष्टौ शशमूर्ध्नः पलाष्टकम्| साधयेत् षोडशगुणे सलिलेऽष्टांशशेषितम्| तेन क्वाथेन कर्षाशैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| छगलीमूत्रमदिरादधिक्षीरसमांशकम्| विडङ्गसैन्धवाजाजीचविकादेवदारुभिः| सहिंस्राहिङ्गुलशुनैः सव्योषैः श्लक्ष्णकल्कितैः| तत्पानाद्धन्ति सहजगुल्महिध्मानिलामयान्| पाण्डुरोगं च वातोत्थं स्वस्थवृत्ते च पुष्टिदम्||५२||
🔊 Audio coming soon
ബാലസ്യ ഗര്ഭോദകസ്യാവമനാദ്രസോ ഹൃദയേ ദുഷ്ടോ മാര്ഗാന് സ്രോതാംസ്യാവൃണുതേ| കണ്ഠഗതസ്യ വാ ശ്ലേഷ്മണഃ സമ്പര്കാദ്ധൃദയേ ദുഷ്ടോ രസോ മാര്ഗാനാവൃണുതേ| തത ആവൃത്തമാര്ഗത്വാത് ബദ്ധമുഷ്ടിര്ബാലോ നാനാവിധൈര്ഹൃദ്രോഗാദിഭീ രോഗൈരഭിഭൂയതേ| തമേവംവിധം വ്യാധിവിശേഷം വൈദ്യോ നാമ്നോല്ബകമിതി സഹജമിത്യമ്ബുപൂര്ണമിതി ച വദേത്| തസ്മിന്നുല്ബകേ ഛാഗമൂത്രം സ്രോതോവിശോധനമന്തരപാനകം പ്രാതര്ദിനാരമ്ഭേ വിദധ്യാത്| തത്ര ച സ്നാനാഭ്യങ്ഗോ വര്ജയേത്| ബില്വാദിപഞ്ചമൂലം ബൃഹതീപഞ്ചകോലം ചേത്യേകാദശദ്രവ്യാണി പൃഥക് പലാംശാനി അഷ്ടൌ പലാനി ജാങ്ഗലമാംസസ്യ ശശശിരസോऽഷ്ടപലമിതി സര്വം ഷോഡശഗുണേ സലിലേऽഷ്ടഭാഗശേഷം ക്വാഥയേത്| ഏഷ ക്വാഥസ്തു ഛഗലീമൂത്രാദിമിശ്രീഭൂതഃ| വിഡങ്ഗാദീനി കാര്ഷികാണി ഘൃതസ്യ ച പ്രസ്ഥമിതി വിപചേത്| തത് പക്വം ഘൃതം സഹജാദികാന് ഹന്തി| സഹജമുല്ബകമിത്യുക്തമ്| ഹിംസ്രാ മാംസീ| അനിലാമയാഃ സര്വേ വാതവ്യാധയഃ| ഏതച്ച സ്വസ്ഥവൃത്തേऽപി ബാലസ്യ പുഷ്ടിദമ്|| ൫൨||
Adhikarana paridagdhacCaverupacAraH (53) · Śloka 53
പരിദഗ്ധച്ഛവിം ബാലം ദിഹ്യാദ് ദൂര്വാതിലോത്പലൈഃ| ശമീപത്രശിരീഷത്വക്ശാരിവാമധുകാഭയൈഃ||൫൩||
View original
परिदग्धच्छविं बालं दिह्याद् दूर्वातिलोत्पलैः| शमीपत्रशिरीषत्वक्शारिवामधुकाभयैः||५३||
🔊 Audio coming soon
യസ്യ ബാലസ്യ ത്വക് പരിദഗ്ധാ പിത്താദിവശാദ്ഭവതി തം ബാലം ദൂര്വാദിഭിരഭയാന്തൈഃ പ്രദിഹ്യാത്| അഭയമുശീരമ്|| ൫൩||
Adhikarana pANDuroge mUrvAdicUrNam (54) · Śloka 54
മൂര്വാധാത്രീനിശാചൂര്ണം മൂത്രേണ മധുമത് പിബേത്| പാണ്ഡുരോഗീ ശൃതം സര്പിര്വരാഭൃങ്ഗരസേന വാ||൫൪||
View original
मूर्वाधात्रीनिशाचूर्णं मूत्रेण मधुमत् पिबेत्| पाण्डुरोगी शृतं सर्पिर्वराभृङ्गरसेन वा||५४||
🔊 Audio coming soon
പാണ്ഡുരോഗീ ബാലോ മൂര്വാദിചൂര്ണം മധുമന്മൂത്രേണ പിബേത്| അഥവാ ത്രിഫലാഭൃങ്ഗരസാഭ്യാം ശൃതം സര്പിഃ പിബേത്|| ൫൪||
Adhikarana mRudBakShaNajanitarogeShu pAThAdicUrNam (55) · Śloka 55
പാഠാവേല്ലദ്വിരജനീമുസ്താഭാര്ങ്ഗീപുനര്നവൈഃ| സബില്വത്ര്യൂഷണൈഃ സര്പിര്വൃശ്ചികാലീയുതൈഃ ശൃതമ്| ലിഹാനോ മാത്രയാ രോഗൈര്മുച്യതേ മൃത്തികോദ്ഭവൈഃ||൫൫||
View original
पाठावेल्लद्विरजनीमुस्ताभार्ङ्गीपुनर्नवैः| सबिल्वत्र्यूषणैः सर्पिर्वृश्चिकालीयुतैः शृतम्| लिहानो मात्रया रोगैर्मुच्यते मृत्तिकोद्भवैः||५५||
🔊 Audio coming soon
പാഠാദിഭിര്വൃശ്ചികാല്യന്തൈഃ ശൃതം സര്പിഃ സ്തോകയാ മാത്രയാ ലിഹാനോ ബാലോ ഭക്ഷിതമൃത്തികോദ്ഭവൈ രോഗൈഃ മുച്യതേ|| ൫൫||
Adhikarana bAlAyauShadhadAnavidhivisheShaH (56) · Śloka 56
വ്യാധേര്യദ്യസ്യ ഭൈഷജ്യം സ്തനസ്തേന പ്രലേപിതഃ| സ്ഥിതോ മുഹൂര്തം ധൌതോऽനു പീതസ്തം തം ജയേദ്ഗദമ്||൫൬||
View original
व्याधेर्यद्यस्य भैषज्यं स्तनस्तेन प्रलेपितः| स्थितो मुहूर्तं धौतोऽनु पीतस्तं तं जयेद्गदम्||५६||
🔊 Audio coming soon
ഉപസംഹരന്നാഹ-യസ്യ ജ്വരാദ്യന്യതമസ്യ വിശിഷ്ടസ്യ വ്യാധേര്യദ്വിശിഷ്ടം ഭൈഷജ്യമൌഷധം തേന ഭൈഷജ്യേന പ്രലേപിതഃ സ്തനോ മുഹൂര്തം സ്ഥിതോऽനു ച ധൌതോऽനുപീതോ ബാലസ്തം തം സ്വവിഷയം ജ്വരാദികം ജയേത്|| ൫൬||
Adhikarana daivavyapAshrayauShadhAshrayaNam (57-58) · Śloka 58
ഗ്രഹൈരപി ഹി ജായന്തേ പ്രച്ഛന്നൈര്വ്യാധയഃ ശിശോഃ| കര്മശസ്തമതസ്തേഷു ദൈവയുക്ത്യാശ്രയം സദാ||൫൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ബാലാമയപ്രതിഷേധോ നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൫൮||
View original
ग्रहैरपि हि जायन्ते प्रच्छन्नैर्व्याधयः शिशोः| कर्मशस्तमतस्तेषु दैवयुक्त्याश्रयं सदा||५७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालामयप्रतिषेधो नाम द्वितीयोऽध्यायः||५८||
🔊 Audio coming soon
ന കേവലം ചാഹാരാദിനാ ശിശോര്വ്യാധയോ ജായന്തേ യാവത് ഗ്രഹൈരപി വക്ഷ്യമാണൈഃ പ്രച്ഛന്നൈരലക്ഷ്യൈര്ജായന്തേ അതോ ഗ്രഹാദ്ധേതോസ്തേഷാമാമയാനാം ദൈവാശ്രയം കര്മ മണിമന്ത്രാദിയുക്ത്യാശ്രയം ച വമനാദികം ശസ്തമിതി|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ-മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ദ്വിതീയോऽധ്യായ