2. bālāmayapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha bAlAmayapratiShedho nAma dvitIyo~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka

பூர்வேऽத்யாயே ரோகோத்பத்திரக்ஷாயை பாலஸ்யோபசாரமுக்த்வா இதாநீமரக்ஷணஜாதாநாமயாஂஸ்தச்சிகித்ஸாஞ்ச ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ பாலாமயப்ரதிஷேதஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

அதேத்யாதி பூர்வவத்| பாலாநாமாமயஸ்ய ப்ரதிஷேதஶ்சிகித்ஸா ஸோऽஸ்மிந்நுச்யத இதி பாலாமயப்ரதிஷேதஃ|| ௧||

Adhikarana bAlatraividhyam (2) · Śloka 2

த்ரிவிதோ ஹி பாலஃ ப்ராகுக்தஸ்தத்ர க்ஷீரபஸ்ய க்ஷீரமதுஷ்டஂ ப்ரயுஞ்ஜீத| அந்நாதஸ்ய ஹிதமந்நம்| உபயவத்தேருபயம்||௨||

ப்ராக் பாலோபசரணீயேऽத்யாயே த்ரிவிதஃ க்ஷீராந்நோபயவத்தித்வேந பால உக்தஃ| ஸுபோதம்| துஷ்டஂ க்ஷீரஂ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஂ பவதி| அஹிதமந்நஂ ஸூத்ரே ப்ரதர்ஶிதம்| க்ஷீரஂ துஷ்டமித்யத்ர ஹேதுஃ|| ௨||

Adhikarana kShIraduShTau hetuH (3) · Śloka 3

க்ஷீரஂ ஹி யதோக்தைர்தோஷகோபநைராஹாரவிஹாரைர்தாத்ர்யா வ்யாபந்நஂ விவிதாமயோதயாய பாலஸ்ய ப்ரகல்பதே||௩||

க்ஷீரஂ தாத்ர்யா வ்யாபந்நஂ ததுபயோகிநோ பாலஸ்ய விவிதாநாமாமயாநாமுதயாய கல்பதே| கேந வ்யாபந்நமித்யாஹ| யதோக்தைஃ ஸூத்ரே ப்ரதர்ஶிதைராஹாரைர்விஹாரைஶ்ச|| ௩||

Adhikarana vAtAdiduShTastanyalakShaNAni (4) · Śloka 4

தத்ர ஶ்யாவாருணவர்ணஂ திக்தகஷாயாநுரஸஂ விஶதஂ ரூக்ஷமலக்ஷ்யகந்தஂ பேநிலமதப்திகரமாத்மாநமூத்ரவர்சோவிபந்தகத் கர்ஶநம்ஸு விஸர்பதி விச்சிந்நஞ்ச ப்லவதே வாததுஷ்டம்| கஷ்ணநீலதாம்ராவபாஸஂ திக்தாம்லகடுகாநுரஸஂ குணபருதிரகந்தி பஶோஷ்ணமப்ஸு பீதராஜிமத்விதாஹகரஞ்ச பித்ததுஷ்டம்| அத்யர்தஶுக்லமதுரஂ லவணாநுரஸஂ கததைலவஸாமஜ்ஜகந்தி பிச்சிலஂ பஹலஂ தந்துமத்குருஸலிலேऽவஸீததி நித்ராபஹுலஞ்சஶ்லேஷ்மதுஷ்டம்||௪||

தத்ர வாததுஷ்டஂ ஶ்யாவாதிலக்ஷணம்| திக்தகஷாயாவநுரஸௌ யஸ்ய தத்| அநுரஸகதநஂ மாதுர்யஸ்ய ப்ரதாநஸ்நிக்தத்வாத்| அலக்ஷ்யகந்தமவ்யக்தகந்தம்| அப்ஸு விஸர்பதி வ்யாப்நோதி| அப்ஸு ச விச்சிந்நஂ ஸத் ப்லவதே| கஷ்ணாதிலக்ஷணஂ பித்ததுஷ்டம்| குணபஂ க்லிந்நம்| அத்யர்தஶுக்லாதிலக்ஷணஂ ஶ்லேஷ்மதுஷ்டம்| பஹலஂ கநம்| நித்ராபஹுலமுபயோகிநஃ|| ௪||

Adhikarana duShTastanyopayogapariNAmAH (5) · Śloka 5

ததுபயுஜ்யமாநஂ யதாஸ்வலிங்காந் வ்யாதீநபிநிர்வர்தயதி||௫||

ததிதி வாதாதிதுஷ்டஂ க்ஷீரஂ யதாஸ்வலிங்காந் வ்யாதீநுபஜநயதி| லிங்கஂ லக்ஷணம்| வாதேந துஷ்டஂ க்ஷீரஂ வாதலிங்காந் வ்யாதீநபிவர்தயதி| பித்ததுஷ்டஂ பித்தலிங்காநேவஂ கபேऽபீதி யதாஸ்வஂஶப்தாற்தஃ|| ௫||

Adhikarana bAlasya rujAj~jAnopAyavisheShAH (6) · Śloka 6

ஸ யஂ ப்ரதேஶமபீக்ஷ்ணஂ ஸ்பஶதி ஸ்பர்ஶஂ ச ந க்ஷமதே தத்ர ருஜமுபலக்ஷயேத்| நிமீலிதாக்ஷதயா மூர்த்நி ருஜம்| ஜிஹ்வௌஷ்டதஂஶஶ்வாஸமுஷ்டிபந்தோர்த்வேக்ஷணைர்ஹதயே| விண்மூத்ரஸங்கச்சர்த்யாத்மாநாந்த்ரகூஜநஸ்தநதஂஶவேஷ்டநபஷ்டவிநமநஜடரோந்நமநைர்ஜடரே| மூத்ரஸங்கதண்மூர்ச்சோத்ராஸதிக்வீக்ஷணகல்லீஹஸ்தபாதஸ்தம்பகுப்ஜீபவநகேஶலுஞ்ஜநைர்பஸ்தௌ குஹ்யோ ச| ஸர்வத்ர ச ஸ்வபாவாதிரிக்தரோதநேந முகவிகூணநேந ச||௬||

ஸ இதி பாலஃ யஂ ஶரீரப்ரதேஶமபீக்ஷ்ணஂ பௌநஃபுந்யேந ஸ்பஶதி அந்யஸ்பர்ஶநஂ ச ந க்ஷமதே ந ஸஹதே தத்ராஸ்ய ருஜஂ பிஷகுபலக்ஷயேத்| நிமீலிதாக்ஷதயாऽஸ்ய பாலஸ்ய மூர்த்நி ஶிரஸி ருஜமுபலக்ஷயேத்| ஜிஹ்வாதஂஶாதிபிரூர்த்வநிரீக்ஷணாந்தைர்ஹதயே ருஜமுபலக்ஷயேத்| தஂஶோ தஂஶநம்| விண்மூத்ரஸங்காதிபிர்ஜடரே| ஸ்தநே தஂஶநம் ஸ்தநதஂஶஃ| வேஷ்டநமங்கமோடநிகா| மூத்ரஸங்காதிபிர்பஸ்தௌ குஹ்யே ச ருஜமுபலக்ஷயேத்| ஸ்வபாவாததிரிக்தரோதநாதி ஸர்வஸ்மிந்ப்ரதேஶே ருஜாயாஃ ஸாமாந்யலக்ஷணம்|| ௬||

Adhikarana duShTastanyajavyAdhiShu cikitsAsUtram (7) · Śloka 7

அத யதாமயஂ யதாதோஷஂ ச தாத்ர்யாஃ ஶமநஶோதநாநி ப்ரயுஞ்ஜீத||௭||

அதேத்யாதிநா சிகித்ஸா| பாலாமயப்ரதிஷேதேஷு தாத்ர்யாஃ ஶமநாநி ஶோதநாநி ச யதோபயோகஂ யுஞ்ஜீத| யதாரோகமிதி ரோகஂ ரோகஸ்வபாவாநதிக்ரமேண| யதாதோஷமிதி தத்தேதுவாதாத்யநதிக்ரமேண|| ௭||

Adhikarana vAtaduShTastanyacikitsA (8) · Śloka 10

தத்ர வாததூஷிதே ஸ்தந்யே தேவராருஸரலகடுரோஹிணீவசாகுஷ்டபாடாபார்ங்கீஂமாகதிகாவஶ்சிகாலீசித்ரகாஜமோதஶுண்டீமரீசாநாஂ க்வாதஂ தஶமூலக்வாதஂ வா த்ரிராத்ரஂ பாயயித்வா வாதவ்யாதிவிஹிதாநாஂ ஸர்பிஷாமந்யதமஂ நிகதஂ மதிராநுபாநஂ தத்யாத்வாதஹரத்ரவ்யஸித்தஂ வா| ததஃ ஸ்நிக்தாஂ மது விரேச்ய பஸ்திகர்மணோபசரேத்| வாதக்நைஶ்சாப்யங்கஸ்வேதோபதேஹோந்மர்தநைஃ| ஸரலராஸ்நாஜமோதாதேவதாருசூர்ணஂ ஸர்பிஷா பாலமவலேஹயேத்| ஏவஂவிதைரேவ ச விபக்வஂ ஸஶர்கரஂ ஸர்பிஃ| அபி ச திக்தாநுரஸஂ ஸ்தந்யஂ முத்கமாஷபலாஶாஶ்யாஂ காகோலீயுகலேந ச ஶோதயேத்| ப்ரியாங்குதாதகோபுஷ்பபத்மகதேவதாருக்ஷௌத்ரைர்வா| கஷாயாநுரஸஂ ஹிங்குஸைந்தவவதா கதேந| பேநிலஂ விச்சிந்நஂ ப்லவமாநஞ்ச பில்வாக்நிமந்தஶதேந பயஸா ஹவிஷா ச| ஸூப்யபர்ணீ காகோலீபஹத்யவல்குஜபலைர்வா||௧௦||

தத்ரேதி நிர்தாரணே| வாததூஷிதே ஸ்தந்யே தாத்ரீ தேவதார்வாதிக்வாதஂ தஶமூலாதிக்வாதஂ வா த்ரிராத்ரஂ பாயயேத்| ததோऽநந்தரஂ வாதவ்யாதிவிஹிதாநாஂ ஸர்பிஷாமந்யதமஂ ஶோதநாதிகணோக்தவாதஹரத்ரவ்யஸித்தஂ வா ஸர்பிர்மதிராநுபாநஂ தத்யாத்| நிகதஂ நிர்தோஷம்| ஏவஂ ஸ்நிக்தாஂ தாத்ரீஂ மது விரேச்ய பஸ்திகர்மணா யதாப்ராப்தேநோபாசரேத்| வாதக்நத்ரவ்யகதத்வாச்ச வாதக்நைரப்யங்காதிபிருபாசரேத்| தத்ர ச வாததூஷிதே ஸரலாதிசூர்ணஂ ஸர்பிஷா வைத்யோ பாலமவலேஹயேத்| ஏவஂவிதைஃ பக்வஂ ஸித்தஂ ஸர்பிஃ ஸஶர்கரம்| அபி சேதி ஸமுச்சயே| திக்தாநுரஸஂ ஸ்தந்யஂ முத்காதிபிஃ ப்ரியங்க்வாதிபிர்வா ஶோதயேத்| கஷாயாநுரஸஂ து ஹிங்குஸைந்தவயுக்தேந கதேந ஶோதயேத்| பேநிலஂ விச்சிந்நஂ ப்லவமாநஂ ச பில்வாதிஶதேந பயஸா ஹவிஷா ச ஶோதயேத்| உபயமப்யுபயேந| ஸூர்பபர்ண்யாதிபிர்வைததுபயஂ ஶோதயேத்| இதி வாததுஷ்டே|| ௮||

Adhikarana pittaduShTastanyacikitsA (9) · Śloka 9

பித்தேऽமதாபடோலபத்ரஸாரிவாஶதாவரீநிம்பசந்தநக்வாதஂ தாத்ரீ பாலஶ்ச பிபேத்| த்ரிபலாபூநிம்பகடுகாமுஸ்தக்வாதஂ வா| ஜீவகர்ஷபகத்விகாகோலீமதுககட்பலகர்கடஶங்கீக்வாதஂ வா| ஸக்ஷௌத்ரஂ படோலாதிபத்மகாதிஂ வா| ஸாரிவாதிஂ ந்யக்ரோதாதிஂ வா| ஏபிரேவ ச த்ரவ்யைஃ ஸர்பிஷி பித்தக்நாநி ச விரேசநாநி ஶீதாஂஶ்சாப்யங்கப்ரதேஹஸேகாந் குர்யாத்| அபி-ச தாம்ராவபாஸஂ பயோ ஹதயமுத்வேஷ்டயதி| தத்ப்ரியங்குமுஸ்தாஶாபரலோத்ரைஃ ஶோதயேத்| அம்லாநுரஸமம்லபித்தகரம்| தத் த்ராக்ஷாமதுகபயஸ்யாஶ்ரீபர்ணீபிஃ| கடுகாநுரஸஂ சர்த்யதீஸாரகாஸஶ்வாஸகரம்| தத் காகோலீவிதாரீப்யாஂ மதுபர்ண்யா ச| பஶோஷ்ணமநாமதாஹஜ்வரகரஂ விரேசநஂ ச தச்சந்தநோத்பலகமலைஃ||௯||

பித்தே பித்ததுஷ்டே ஸ்தந்யே அமதாதீநாஂ க்வாதஂ தாத்ரீ பிபேத் பாலஶ்ச| த்ரிபலாதிக்வாதஂ வா தௌ பிபேதாம்| ஜீவகாதிக்வாதஂ வா| படோலாத்யந்யதமக்வாதஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ தௌ பிபேதாம்| ஏபிரேவ ச யதாயோகஂ பதக் க்வாதோக்தைர்த்ரவ்யைஃ ஸர்பீஷி குர்யாத்| கல்போக்தாநி பித்தஹந்தணி விரேசநாநி ச| ஶீதாஂஶ்சாப்யங்காதீஂஶ்ச| அபி சேதி ஸமுச்சயே| தாம்ராவபாஸகுணஂ ஸ்தந்யம் பாலஸ்ய ஹதயோத்வேஷ்டநஂ கரோதி| தத் க்ஷீரஂ ப்ரியங்க்வாதிபிர்நிர்தோஷஂ குர்யாத்| அம்லாநுரஸஂ ஸ்தந்யஂ பாலஸ்யாம்லபித்தகரஂ பவதி| தத் க்ஷீரஂ த்ராக்ஷாதிபிஃ ஶோதயேத்| கடுகாநுரஸஂ ஸ்தந்யஂ சர்த்யாதிகரஂ பவதி| தத் க்ஷீரஂ காகோலீவிதாரீப்யாஂ ஶோதயேந்மதுபர்ண்யா ச| மதுபர்ணீ ஜீவந்தீ| பஶோஷ்ணஂ ஸ்தந்யஂ பாலஸ்யாநாமாதிகரஂ பவதி| தத்ஸ்தந்யஂ சந்தநாதிபிஃ ஶோதயேத்| அநாமோ நாம ரோகோ ரக்தகபோத்பவோ வக்ஷ்யதே| இதி பித்ததுஷ்டே||௯||

Adhikarana kaPaduShTastanyacikitsA (10) · Śloka 10

கபே து ஸைந்தவபிப்பலீயுக்தஂ ஸர்பிர்பாலஂ பாயயேத்| ஸைந்தவமதுகஸஂஸஷ்டஂ வா மதநபுஷ்பகல்கேந ச ஸக்ஷௌத்ரேண ஸ்தநஂ பாலஸ்ய சோஷ்டமாலிம்பேத்| தேந ஸுகஂ வமதி| தாத்ரீஂ து தீக்ஷ்ணைர்வாமயேத்| ததஃ கதஸஂஸர்ஜநாஂ பஞ்சமூலகநவசாதிவிஷாக்வாதஂ பாயயேத்| தகரஸுரதாருஸுரேந்த்ரயவபத்வீகாவஶ்சிகாலீக்வாதஂ வா| ஆரக்வதாதிஂ முஸ்தாதிஂ வா| ரூக்ஷோஷ்ணாஂஶ்ச நஸ்யதூமகண்டூஷபரிஷேகாந் ஶீலயேத்| அவிருத்தஂசாந்நபாநஂ யோஜயேத்| அபி ச-லவணாநுரஸஂ விஸர்பகோடகண்டூகரம்| தத் பிசுமந்தபடோலீக்ஷீரீவக்ஷைஃ ஶோதயேத்| தந்துமத்தௌர்பல்யஶ்வாஸகாஸகரம்| தத் பிப்பலீநாகரசூர்ணேந ஸமதுகதேந| குருஸதநாத்மகஂ ப்ரதிஶ்யாயஸிங்காணகக்ஷீராலஸககரம்| தத் பாடாவ்யோஷகல்கேந பஞ்சகோலசூர்ணேந வா க்ஷௌத்ரகதாப்லுதேந| தோஷோபக்ரமணீயஂ சேக்ஷேத||௧௦||

கபே கபதுஷ்டே ஸ்தந்யே புநஃ ஸைந்தவபிப்பலீப்யாஂ யுக்தஂ ஸர்பிர்பாலஂ பாயயேத்| ஸைந்தவாதிஸஂஸஷ்டஂ வா வமநாயேத்யர்தாத்கம்யதே| மதநபுஷ்பாணாஂ ச கல்கேந க்ஷௌத்ரயுக்தேந தாத்ர்யாஃ ஸ்தநௌ பாலஸ்ய சோஷ்டாவாலிம்பேத்| தேந ஹ்யாலேபநேந பாலஃ ஸுகஂ வமதி| தாத்ரீ து தீக்ஷ்ணைர்யதாயோக்யஂ வமநைர்வாமயேத்| ததோ வமநே கதே கதஸஂஸர்ஜநாஂ விஹிதபேயாதிக்ரமாஂ தாத்ரீஂ பஞ்சமூலாதிக்வாதஂ தகராதிக்வாதஂ வா பாயயேத்| இந்த்ரயவ ஏவ ஸுரேந்த்ரயவஃ| பத்வீகா ஹிங்குபத்ரிகா| முஸ்தாதிகணமாரக்வதாதிகணஂ வா பாயயேத்| ப்ரகரணாத் க்வதிதம்| ரூக்ஷோஷ்ணத்ரவ்யைஃ கதத்வாத் ரூக்ஷோஷ்ணாந் நஸ்யாதீந் ஶீலயேத்| அந்நபாநஂ சாவிருத்தஂ யோஜயேதர்தாச்ச்லேஷ்மணீதி| அபி சேதி ஸமுச்சயே| லவணாநுரஸஂ ஸ்தந்யஂ பாலஸ்ய விஸர்பாதிகரஂ பவதி| கோடாஃ ஸோத்ஸேதாநி ரக்தமண்டலாநி| தத் க்ஷீரஂ பிசுமந்தாதிபிஃ ஶோதயேத்| பிசுமந்தோ நிம்பஃ| தந்துமத்க்ஷீரஂ தௌர்பல்யாதிகரஂ பவதி| தத்க்ஷீரஂ பிப்பலீநாகரசூர்ணேந மதுகதாப்யாஂ யுக்தேந ஶோதயேத்| குரு து க்ஷீரஂ ஸதநாத்மகஂ ஸாதகரஸ்வபாவஂ ப்ரதிஶ்யாயாதிகரஂ ச| ஸிங்காணகஂ நாஸாஸ்ராவஃ| க்ஷீராலஸகஂ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணம்| தத் குரு க்ஷீரஂ பாடாதிகல்கேந ஶோதயேத்| பஞ்சகோலஸ்ய சூர்ணேந வா க்ஷௌத்ரகதாப்லுதேந| இதி கபதுஷ்டே| ஏஷு ச வாதாதிதுஷ்டேஷு ஸ்தந்யேஷு தோஷோபக்ரமணியஂ சேக்ஷேத| ததுக்தேந ப்ரகாரேண ஸஂயோஜநாதிநா பதக் ஸஂஸஷ்டாநாஂ ச தோஷாணஂ சிகித்ஸா பவதீத்யர்தஃ|| ௧௦||

Adhikarana kShIrAlasakam (11) · Śloka 11

யதா புநர்தாத்ரீ ஸந்நிபாதப்ரகோபநாந்யாஸேவேத ததாऽஸ்யாஸ்த்ரயோ மலா யுகபத்வக்ஷோऽபிப்ரபந்நாஃ க்ஷீரவஹா ரஸாயநீஃ ஸமநுஸத்ய ஸங்கீர்ணலிங்கஂ ஸ்தந்யமாவஹந்தி| தச்சேதவிஜ்ஞாநாத் ஸததமப்ரத்யவேக்ஷணாத் ப்ரமாதாத்வா மாதுஃ குமாரஃ பிபதி| ததஃ ஸ தேந ஸலிலோபமமச்சஂ விச்சிந்நமாமஂ துர்கந்தி நாநாவர்ணவேதநஂ பேநிலமதிஸார்யதே| பீதஶ்வேதமூத்ரதாவிஷ்டம்பதஷ்ணாஜ்வரச்சர்திவிஜம்பிகாஶுஷ்கோத்காராருசிப்ரமாங்கபங்கவிக்ஷேபகூஜநக்றாணாக்ஷிமுகபாகதஷ்ட்யுபப்லவஸ்வரஸாதாதயஶ்சாஸ்ய ப்ராதுர்பவந்தி| தஂ க்ஷீராலஸகமத்யயஂ சாசக்ஷதே||௧௧||

யதா து தாத்ரீ ஸந்நிபாதப்ரகோபநாந்யாஹாராதீந்யாஸேவதே ததாஸ்யா தாத்ர்யா யுகபத்த்ரயோ மலா வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணோ வக்ஷ உரோऽபிப்ரபந்நாஃ ப்ராப்தாஃ க்ஷீரவஹா ரஸாயநீஃ ஸமந்தாதநுஸத்ய ஸங்கீர்ணலிங்கஂ மிஶ்ரத்ரிதோஷலக்ஷணயுக்தஂ ஸ்தந்யமாவஹந்தி குர்வந்தி| தத் க்ஷீரமவிஜ்ஞாநாத்வைத்யஸ்யாப்ரத்யவேக்ஷணாந்மாதுர்வா ப்ரமாதாதவஹேலாபரத்வாத்யதி குமாரஃ பிபதி ததஃ ஸ தேந ஸந்நிபாதக்ஷீரேண பீதேந ஸலிலோபமத்வாதியுக்தஂ மலமதிஸார்யதே| பாலஸ்ய பீதஶ்வேதமூத்ரதாதயஶ்ச ஸந்நிபாதரோகாஃ ப்ராதுர்பவந்தி| அஸ்யேதி குமாரஸ்ய தமேவஂ லக்ஷணஂ ரோகவிஶேஷஂ க்ஷீராலஸகமிதி நாம்நாத்யயமிதி சாசார்யா ஆசக்ஷதே|| ௧௧||

Adhikarana kShIrAlasakacikitsA (12) · Śloka 12

தத்ர தாத்ரீஂ பாலஞ்ச பூர்வமேவாஶு வாமயேத்| விஹிதஸஂஸர்கயோஶ்ச முஸ்தாபாடாதிவிஷாகுஷ்டகடுகாநாஂ க்வாதஂ பாநாய தத்யாத்| ராஸ்நாஜமோதாப்ரியங்குபத்ரதாரூணாஂ வா| பாடாதேஜோவதீபுநர்நவவஶ்சிகாலீநாஂ வா| பூநிம்பாமதாகுடஜபலஸாரிவாணாஂ வா| வசாஹரித்ராதிகணயோர்வா| பாடாதிமஹாகஷாயஸ்ய வா| ஜம்ப்வாம்ரதிந்துககபித்தபத்ராணாஂ வா| பில்வபங்கஸ்ய வா| அநுபந்தே ச யதாவ்யாதிஂ ப்ரதிகுர்வீத||௧௨||

தத்ர பூர்வமேவ ப்ரதமமேவாஶு தாத்ரீஂ பாலஂ ச வாமயேத்| விஹிதஸஂஸர்கயோஃ கதபேயாதிக்ரமயோர்தாத்ரீபாலயோர்தோஷாத்யபேக்ஷயா முஸ்தாதிக்வாதஂ வா ராஸ்நாதிக்வாதஂ வா பாடாதிக்வாதஂ வா பூநிம்பாதிக்வாதஂ வா, வசாஹரித்ராதிகணக்வாதஂ வா, பாடாதிமஹாகஷாயக்வாதஂ வா, ஜம்ப்வாதிக்வாதஂ வா, பில்வபங்கஸ்ய வா க்வாதஂ பாநாய தத்யாத்| அநுபந்தே த்வநிவத்தௌ க்ஷீராலஸகஸ்ய யதாவ்யாத்யுத்கஷ்டவ்யாத்யநதிக்ரமேண யதாஸ்வஂ ப்ரதீகாரஂ குர்யாத்|| ௧௨||

Adhikarana dantodBavAH gadAH (13) · Śloka 13

தந்தோத்பேதஶ்ச ஸர்வரோகாயதநம்| விஶேஷேண து தந்மூலா ஜ்வரஶிரோபிதாபதஷ்ணாப்ரமாபிஷ்யந்தகுகூணகபோதகீவமதுகாஸஶ்வாஸாதீஸாரவிஸர்பாஃ||௧௩||

ரோகசிகித்ஸாப்ரஸங்கேநோச்யதே| தந்தாநாமுத்பேதோ பாலஸ்ய ஸர்வரோகாணாமாயதநஂ காரணம்| ஜ்வராதயஸ்து விஶேஷேண தந்மூலா தந்தோத்பேதஹேதுகாஃ| ஶிரோऽபிதாபஃ ஶிரோரோகேஷு வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஃ| அபிஷ்யந்தோ நாம ஸர்வாக்ஷிரோகஃ| குகூணகபோதக்யௌ வர்த்மரோகேஷு வக்ஷ்யேதே||௧௩||

Adhikarana dantodBedakAlasyAyurmaryAdayABisambandhaH (14) · Śloka 14

ஸ தீர்காயுஷோऽஷ்டமாந்மாஸாத் பரதோ வா ப்ரவர்ததே| இதரேஷாஂ து சதுர்தாத்| தே ஹ்யதிபால்யே தந்தோத்பாதவேதநயா நிபீடிதா ந ஸம்யக் ஸம்பூர்ணதாதுபலா பவந்தி||௧௪||

ஸ தந்தோத்பேதோ தீர்காயுஷோ பாலஸ்ய யேந பஹுகாலஂ ஜீவிதவ்யஂ தஸ்ய ஜந்மநோऽஷ்டமாந்மாஸாத்பரதோ வா யதாதைர்க்யஂ நவமாதிஷு ப்ரவர்ததே| இதரேஷாஂ து ஹ்ரஸ்வாயுஷாஂ பாலாநாஂ சதுர்தாந்மாஸாத் ப்ரவர்ததே| ஹ்யல்பாயுஷோऽதிபால்யே தந்தோத்பாதவேதநயாऽதிபீடிதாஃ ஸந்தஃ ஸம்யக் ஸம்பூர்ணதாதுபலா ந பவந்தி|| ௧௪||

Adhikarana bAlasya punardantotpattau hetuH vRuddhAnAM punardantotpAdABAve hetushca (15) · Śloka 15

தத்ராऽஸ்திமஜ்ஜாநௌ தந்தோத்பத்திஹேதூ| ததா ச தயோரஸம்பூர்ணவீர்யத்வாத் புநஃ காலாந்தரேண தந்தாநாஂ பதநமாபூர்யமாணதாதுத்வாச்ச புநருத்தாநமத ஏவ ச வத்தாநாஂ ந புநர்தந்தோத்பத்திஃ||௧௫||

தத்ரைவஂ ஸ்தித இதஂ விஜ்ஞேயம்| அஸ்திமஜ்ஜ்ஞோர்தாத்வோர்தந்தோத்பத்திஹேதுத்வம்| ததா சாதிபால்யே தயோரஸ்திமஜ்ஜ்ஞோரஸம்பூர்ணவீர்யத்வாத் புநஃ காலாந்தரேண தந்தாநாஂ பதநஂ பவதி| பதிதேஷு ச ப்ரதமதந்தேஷுபுநராபூர்யமாணதாதுத்வாத்யதாவீர்யஂ தந்தாநாமபிநவாநாமுத்தாநம்| அத ஏவாऽஸ்திமஜ்ஜபரிபூர்ணத்வாத்தேதோர்வத்தாநாஂ தந்தோத்பத்திர்ந பவதி| தேஷாஂ ஹி யதோ தாதுஸம்பூர்ணத்வஂ பவதீர்த்யர்தஃ|| ௧௫||

Adhikarana abhighAtAdinA patitAnAM dantAnAM punaranutpAde hetuH (16) · Śloka 16

பலாந்நிபதிதாநாஂ து ஸஹஸா தததிஷ்டாநகததாதுபீஜப்ரஂஶாத் ஸந்ததிவ்யுச்சேதாச்சோணிதாதிப்ரவத்த்யாऽபிகாதாச்ச நிஸ்ஸாரிதத்வாத் ஸிராணாஂ புநரநுத்பாதஃ| ஏதேந ரோகச்யுதா அபி ப்ராயஶோ வ்யாக்யாதாஃ||௧௬||

பலாத்யத்நேநாऽபிகாதாதிநா நிபதிதாநாஂ தந்தாநாஂ புநருத்பாதோ ந பவதி| குத இத்யாஹ-ஸஹஸேத்யாதி| தததிஷ்டாநே தந்தாதிஷ்டாநே கதோ யோ தந்தபோஷகோ தாதுஸ்ததேவ பீஜஂ தஸ்ய ஸஹஸா ஜடிதி ப்ரஂஶாந்நாஶாத்| ததாவிசிந்நப்ரவாஹேண யா தந்தபோஷிகா தாதுவஹநஸந்ததிஸ்தஸ்யா அப்யுச்சேதாந்நாஶாத் ததா தத்பாதே ஸர்வஸந்தர்பகஸ்ய ஶோணிதஸ்யாதிப்ரவத்த்யா ஹேதுபூதயா அபிகாதாச்ச யத் ஸிராணாஂ நிஸ்ஸாரிதத்வஂ தத இதி ஹேதவோ யத்நபதிதாநாஂ தந்தாநாஂ ஸஹஸா தாதுபீஜப்ரஂஶே| ததைவ யதோ ரோகச்யுதாநாஂ யுக்திரதஸ்தத்ராபி புநருத்பத்திஸந்ததிவ்யுச்சேதாதிகஂ ச ஸர்வஂ பூர்வவத்வாச்யம்| ப்ராயோக்ரஹணஂ ஸ்வல்பேந ப்ரகாரேண ச்யுதாநாஂ புநருத்பத்திப்ரதர்ஶநார்தம்|| ௧௬||

Adhikarana dantodBavakramaH (17) · Śloka 17

தௌ து தாதூ காலக்ரமேண பச்யமாநௌ யதா தந்தாஶயமநுப்ரபத்யேதே ததாऽஸ்ய கிஞ்சிதுத்ஸேதநோர்த்வாதோதந்தமாஂஸஸங்கட்டநாதங்கஹர்ஷோ ஜாயதே| தத்கதேந ச ஶ்லேஷ்மணா கண்டூஸ்தயா சூசுகஂ தஶ்யதே| யத்யதாலபதே தத்ததாஸ்யமாநயதி| மாருதஶ்சாஸ்ய தந்தமூலேஷு மூர்ச்சதி| ததஃ ஸ கபாநுவித்தோऽஸ்திமஜ்ஜஸ்திதஃ ஸர்வதோ விஸரந் ஸஹ பித்தேந மலாஂஶ்ச தூஷயந் விவிதாந்யதோதிதாநுபத்ரவாநபிநிர்வர்தயதி||௧௭||

தாவித்யாதிநா பாலஸ்ய தந்தஜந்மநி க்ரம உச்யதே| தாவஸ்திமஜ்ஜாநௌ தாதூ காலக்ரமேண பச்யமாநௌ யதா தந்தாஶயமநுப்ரபத்யேதே ததா பாலஸ்ய தத்தேதுகோ தந்தமாஂஸஜோ யஃ கஶ்சிதுத்ஸேதோ பவதி| தேநோத்ஸேதேநோர்த்வாத உபயோர்தந்தமாஂஸயோரேகத்ர ஸ்பர்ஶேந ஸங்கட்டநேநாங்கஹர்ஷோ ஜாயதே| தேந ஶீதார்த இவ பாலோ லக்ஷ்யதே| தத்கதேந ச தந்தமாஂஸகதேந ஶ்லேஷ்மணா தத்ர கண்டூர்ஜாயதே| தயா ச தந்தமாஂஸகண்டூவா பாலேந தாத்ர்யாஃ ஸ்தநசூசுகஂ தஶ்யதே| யச்ச கிஞ்சிதாலபதே பாலஸ்தத்ததாஸ்யஂ முககுஹரமாநயதி| ததாऽஸ்ய பாலஸ்ய தந்தமூலேஷு மாருதோऽந்தர்வாயுர்மூர்ச்சதி ஸமுச்ச்ராயவாந் பவதி| ததோ ஹேதோஃ ஸ மாருதஃ கபேநாநுவித்தோऽஸ்திமஜ்ஜ்ஞோராஸ்திதஃ பித்தேந ஸஹ ஸர்வதஃ ஶரீரே விஸரந் பரிப்ரமந் தாதூந் ரஸாதீந் மலாஂஶ்ச தூஷயந் விவிதாநநேகப்ரகாராந் யதோதிதாந் ஜ்வராதிகாநுபத்ரவாநபிநிர்வர்தயதி|| ௧௭||

Adhikarana dantAnAmasamBavahetuH (18) · Śloka 18

யதா புநர்தந்தமாஂஸாஶ்ரயோ கேவலோ விகதஃ ப்ரபலோऽநிலஃ வாऽஸ்திமஜ்ஜாநௌ ஶோஷயதி ததா த்விஜாநாமஸம்பவ ஏவேதி||௧௮||

யதா புநர்தந்தமாஂஸாஶ்ரயோ வாயுஃ கேவல ஏவ வா பித்தயுக்தோ வாஸ்திமஜ்ஜாநௌ ஶோஷயதி ததா பாலஸ்ய த்விஜாநாஂ தந்தாநாமஸம்பவ ஏவ பவதி| கதாநுகதிகா| ஹநுமூலகதோ வாயுர்தந்ததேஶாந் விஶோஷயேத்| யதா ஶிஶோஃ ப்ரகுபிதோ நோத்திஷ்டந்தி ததோ த்விஜாஃ|| ரூக்ஷாஶிநோ வாதிகஸ்ய சாலயத்யநிலஃ ஸிராஃ| ஹந்வாஶ்ரயாஃ ப்ரஸுப்தஸ்ய தந்தைஃ ஶப்தஂ கரோத்யதஃ|| இதி ஸுஶ்ருதஃ|| ௧௮||

Adhikarana saMgrahashlokaH (19) · Śloka 19

பவந்தி சாத்ர பஷ்டபங்கே பிடாலாநாஂ பர்ஹிணாஂ ச ஶிகோத்கமே| தந்தோத்பேதே ச பாலாநாஂ ந ஹி கிஞ்சிந்ந தூயதே||௧௯||

பிடாலாதீநாஂ பஷ்டபங்காதிநா ந ஹி கிஞ்சிந்ந தூயதே ஸர்வமுபதப்யத இத்யர்தஃ|| ௧௯||

Adhikarana bAlAmayacikitsAsUtrANi (20) · Śloka 20

யதாதோஷஂ யதாரோகஂ யதோத்ரேகஂ யதாபலம்| விபஜ்ய தேஶகாலாதீஂஸ்தத்ர யோஜ்யஂ பிஷக்ஜிதம்| த ஏவ தோஷா தூஷ்யாஶ்ச ஜ்வராத்யா வ்யாதயஶ்ச யத்| அதஸ்ததேவ பைஷஜ்யஂ மாத்ரா த்வஸ்ய கநீயஸீ| ஸௌகுமார்யால்பகாயத்வாத்ஸர்வாந்நாநுபஸேவநாத்| ஸ்நிக்தா ஏவ ஸதா பாலா கதக்ஷீரநிஷேவணாத்| ஸத்யஸ்தாந் வமநஂ தஸ்மாத் பாயயேந்மதிமாந்மது| பஸ்திஂ ஸாத்யே விரேகேண மர்ஶேந ப்ரதிமர்ஶநம்| யுஞ்ஜ்யாத்விரேசநாதீஂஸ்து தாத்ர்யா ஏவ யதோசிதாந்||௨௦||

தத்ர ஸாமாந்யேந வ்யாதிஷு யதாதோஷஂ தோஷஸ்வரூபாநதிக்ரமேண யதாரோகமிதி ரோகஸ்வரூபாநதிக்ரமேயா| யதோத்ரேகமிதி தோஷாதீநாமுத்ரேகமநதிக்ராமந்| தேஶாதீஂஶ்ச விபஜ்ய விகல்ப்ய பிஷக்ஜிதஂ சிகித்ஸிதஂ யோஜ்யம்| யத்யஸ்மாத் ய ஏவ புஂஸோ தோஷா வாதாதயஸ்த ஏவ பாலஸ்ய| ய ஏவ ச ஸம்ப்ராப்திவிஶிஷ்டா ஜ்வராதயஸ்த ஏவ யத் பாலஸ்யாதஃ பூர்வோக்தமேவ ஸர்வஂ பேஷஜம்| கேவலமஸ்ய பாலஸ்ய மாத்ரா ஔஷதஸ்ய கநீயஸீ| கநீயஸ்யா ஹேதுஃ ஸௌகுமார்யாதிஃ| ஸுகுமாரோऽல்பஶரீரஃ ஸர்வாந்நாபுக் ச மஹதீஂ மத்யமாஂ ச மாத்ராஂ ஸோடுமஶக்தோ பவதி| ஸர்வேஷு ரோகேஷு மதிமாந் பிஷங் மது வமநஂ ஸத்யோ ரோகோத்பவஸமநந்தரஂ பாலஂ பாயயேத்| யதோ பாலாஃ ஸதைவ கதக்ஷீரநிஷேவணாத் ஸ்நிக்தா பவந்தி| அதஸ்தாந் வமநஂ பாயயேத்| விரேகேண ஸாத்யே வ்யாதௌ பாலஸ்ய பஸ்திஂ யுஞ்ஜ்யாந்ந து விரேகம்| மர்ஶேந ஸாத்யே ப்ரதிமர்ஶநஂ யுஞ்ஜ்யாத்| விரேசநாதீஂஸ்து யதோசிதாந் வ்யாத்யநுகுணாந் தாத்ர்யா ஏவ யுஞ்ஜ்யாத்|| ௨௦||

Adhikarana stanyadoShaharAH yogAH (21) · Śloka 21

மூர்வாவ்யோஷவராகோலஜம்பூத்வக்தாரூஸர்ஷபாஃ| ஸபாடா மதுநா லீடாஃ ஸ்தந்யதோஷஹராஃ பரம்| இக்ஷுமூலகஶேர்வாக்யயஷ்ட்யாஹ்வைஸ்தநு ஶுத்த்யதி| ஸாந்த்ரஂ து க்ஷௌத்ரகாஶ்மர்யகுடூசீதண்டுலாம்புபிஃ| ஶதைர்வா ஸுரஸஶ்வேதஸர்ஷபாபஹதீத்வயைஃ| க்ரதிதஂ பத்மகோஶீரபலிநீஶ்வேதசந்தநைஃ||௨௧||

மூர்வாதயோ மதுநாஃ லீடாஃ பரஂ ஸர்வஸ்தந்யதோஷஹராஃ| தநு து க்ஷீரமிக்ஷுமூலாதிபிஃ ஶுத்த்யதி| ஸாந்த்ரஂ கநஂ க்ஷௌத்ராதிபிஃ ஶுத்த்யதி| ஸுரஸாதிபிர்வா ஶதைஃ ஸாந்த்ரஂ ஶுத்த்யதி| க்ரதிதஂ க்ரந்திமத் ஸ்தந்யஂ பத்மகாதிபிர்யதாயோக்யஂ ப்ரயுக்தைஃ ஶுத்த்யதி|| ௨௧||

Adhikarana dantodBavarogANAM cikitsA (22) · Śloka 22

தந்தபாலீஂ ஸமதுநா சூர்ணேந ப்ரதிஸாரயேத்| பிப்ப்ல்யா தாதகீபுஷ்பதாத்ரீபலகதேந வா| வாத்ரீணஸகபோதோத்தரஜஸ்தத்வச்ச யோஜிதம்| லாவதித்திரவல்லூரரஜஃ புஷ்பரஸத்ருதம்| த்ருதஂ கரோதி பாலாநாஂ தந்தகேஸரவந்முகம்| வசாத்விபஹதீபாடாகடுகாதிவிஷாதநைஃ| மதுரைஶ்ச கதஂ ஸித்தஂ ஸித்தஂ தஶநஜந்மநி||௨௨||

இதி ஸ்தந்யதோஷாணாஂ ஸாதநமுக்த்வா க்ரமப்ராப்தாநாஂ தந்தோத்பவரோகாணாமுச்யதே-தந்தபாலீமித்யாதி| பிப்பல்யாஶ்சூர்ணேந ஸமதுநா தந்தபாலீஂ ப்ரதிஸாரயேத்| தாதகீபுஷ்பதாத்ரீபலாப்யாஂ கதேந வா சூர்ணேந ஸமதுநா தந்தபாலீஂ ப்ரதிஸாரயேத்| வாத்ரீணஸகபோதயோ ரஜோ மாஂஸசூர்ணஂ தத்வதிதிஶப்தாத் மதுநா யோஜிதஂ ப்ரதிஸாரணஂ பவதி| வாத்ரீணஸஂ ஜாஹகஂ மந்யதே| லாவதித்திரீணாஂ வல்லூரஸ்ய ஶுஷ்கமாஂஸஸ்ய ரஜஶ்சூர்ண புஷ்பரஸேந க்ஷௌத்ரேண த்ருதாமாலோடிதஂ ப்ரகரணாத்தந்தபாலீப்ரதிஸாரேண பாலாநாஂ முகஂ த்ருதஂ ஶீக்ரஂ தந்தகேஸரவத் கரோதி| தந்தா ஏவ கேஸராணி தாநி வித்யந்தே யஸ்மிந்| கேஸரஶப்தேந முகஸ்ய பத்மத்வஂ ரூபிதம்| வசாதிபிர்மதுரவர்கயுக்தைஃ ஸித்தஂ கதஂ தஶநஜந்மநி ஸித்தமப்ரதிஹதம்| இதி தந்தோத்பவ உக்தஃ|| ௨௨||

Adhikarana vAtajvaranAshanAH yogAH (23) · Śloka 23

பத்ரதாரு கநஂ யஷ்டீ ஸமங்கா ஸஸிதோபலா| வாதஜ்வரபரீதாங்கஃ பிபேதந்தரபாநகம்| ஸுராஹ்வகநயஷ்ட்யாஹ்வபயஸ்யாஂஶுமதீத்வயம்| நாகரஂ மரிசஂ பார்ங்கீ வஶ்சிகாலீ ஶதாவரீ| கதஂ தத்க்வாததுக்தாப்யாஂ ஸித்தஂ ஹந்த்யநிலஜ்வரம்| பாலஸ்ய பாநாப்யங்காப்யாமேபிஶ்சோந்மர்தநஂ ஹிதம்| ஹரித்ராகுஷ்டஷட்க்ரந்தஶதபுஷ்பாஹரேணுபிஃ| பார்ங்க்யைலாஸுஷவீராஸ்நாவர்ஷாபூநதஸர்ஷபைஃ| அக்ஷாஂஶைஃ ஸாம்புஸௌவீரைர்மஸ்துபிஷ்டைர்மருஜ்ஜ்வரே| தைலப்ரஸ்தஂ ஸுராமண்டதுல்யமப்யஞ்ஜநஂ பசேத்||௨௩||

அதஃ க்ரமேண ஜ்வராதிஷு பாலஸ்ய விஶேஷேணோச்யதே| வாதஜ்வரேண பரீதாங்கோ பாலோ பத்ரதார்வாதிகமந்தரபாநகஂ பிபேத்| பாநமேவாந்தரபாநகம்| ஸமங்கா மஞ்ஜிஷ்டா| ஸுராஹ்வாதீநாஂ க்வாதேந துக்தேந ச ஸித்தஂ கதஂ பாநேநாப்யங்கேந ச பாலஸ்யநிலஜ்வரஂ ஹந்தி| ஸுராஹ்வஂ தேவதாரு| பயஸ்யா க்ஷீரிகா| (நி) 'நக்ராஹிதஂஷ்ட்ரிகா காலீஂ வஶ்சிகால்யுஷ்ட்ரதூமகஃ|' ஏபிரேவ ச ஸுராஹ்வாதிபிர்பாலஸ்ய வாதஜ்வரே அங்கோந்மர்தநஂ ஹிதம்| பாலஸ்ய மருஜ்ஜ்வரே ஹரித்ராதிபிஃ கல்கபரிபாஷயா மஸ்துபிஷ்டைஸ்தைலப்ரஸ்தஂ துல்யஸுராமண்டமப்யஞ்ஜநஂ பசேத்| இதி வாதஜ்வர உக்தம்|| ௨௩||

Adhikarana pittajvare~atisAre ca yogAH (24) · Śloka 24

லாஜநீலோத்பலகணாமதுகாஞ்ஜநஶர்கரம்| பித்தஜ்வரமதீஸாரஂ மதுலீடஂ நிவர்தயேத்| லாஜத்விபிப்பலீக்வாதஃ ஶர்கராமதுஸஂயுதஃ| பீதோ ஜ்வரமதீஸாரஂ தஷ்ணாஂ சர்திஂ ச நாஶயேத்| ஆமாதிஸாரே ரக்தே ச கல்கிதாஂ ஜகபிப்பலீம்| பாயயேச்சர்கரோபேதாஂ சூர்ணஂ வா தேவதாருஜம்||௨௪||

லாஜாதிகஂ மதுலீடஂ ஸாதி பித்தஜ்வரஂ நிவர்தயேத்| லாஜபிப்பலீஹஸ்திபிப்பலீநாஂ க்வாதஃ ஶர்கராமதுஸஂயுக்தஃ பீதஃ பைத்திகஜ்வராதிகஂ பாலஸ்ய நாஶயேத்| ஸுபோதம்|| ௨௪||

Adhikarana shiro~aBitApe yogAH (25) · Śloka 25

ஶோரோபிதாபே ஸகதைஃ ஶிரஃ ஶீதைஃ ப்ரலேபயேத்| பத்ரைஃ கபித்தசாங்கேரீபதரீகாகமாசிஜைஃ| ஶிரோருக் ச்சர்த்யதீஸாரநாஶநஂ மூர்தலேபநம்| கவாதநீஂ தாடிமஞ்ச தட்வாந் கோஷ்ணாம்பஸா பிபேத்||௨௫||

ஶிரோऽபிதாபே வக்ஷ்யமாணலக்ஷணே கபித்தாதிபத்ரைஃ ஸகதைஃ ஶீதீகதைஃ பாலஸ்ய ஶிரஃ ப்ரலேபயேத்| ஏதத்தி கபித்தாதிபத்ரகதஂ மூர்தப்ரலேபஂ ஶிரோரோகாதிநாஶநம்| தட்வாந் பாலோ கவாதநீஂ தாடிமசூர்ணஂ கோஷ்ணாம்பஸா பிபேத்| (நி) கவாதநீ க்ஷுத்ரபலா வஷபாதீ கவாக்ஷ்யபி||௨௫||

Adhikarana kukUNakAdyakShirogaghnAH yogAH (26) · Śloka 26

குர்யாத் குகூணபோதக்யோர்யதோக்தஂ ஸ்வஂ ஸ்வமௌஷதம்| மநஃஶிலாஶங்கநாபிஃ பிப்பல்யோ மதுயஷ்டிகா| க்ஷௌத்ரேண கஷ்டா குலிகா ஶிஶோஃ ஸர்வாக்ஷிரோகஜித்| பிப்பலீதண்டுலைர்முத்கைஃ ஸுமநஃ கோரகைர்யவைஃ| நீலோத்பலஸ்ய பத்ரைஶ்ச ஶ்ரேஷ்டா வர்திஃ ஶதோந்மிதைஃ||௨௬||

குகூணபோதக்யோர்வர்த்மரோகே வக்ஷ்யமாணயோர்பாலஸ்ய தத்ரோக்தமேவ ஸ்வஂ ஸ்வமௌஷதஂ குர்யாத்| மநஃஶிலாதிபிர்குடிகாஞ்ஜநேந ஶிஶோஃ ஸர்வாநக்ஷிரோகாந் ஜயதி| பிப்பலீதண்டுலாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ ப்ரத்யேகஂ ஶதேந கதா வர்திஃ ஶ்ரேஷ்டா ப்ரகரணாதக்ஷிரோகேஷு|| ௨௬||

Adhikarana tRuShNAdinAshanAH yogAH (27) · Śloka 27

ப்ரியங்க்வஞ்ஜநமுஸ்தாநாஂ சூர்ணஸ்தண்டுலவாரிணா| தஷ்ணாதிஸாரவமதூந் ஹந்தி பீதஃ ஸமாக்ஷிகஃ| படோலநிம்பகுடஜஸப்தபர்ணஂ ஸதீப்யகம்| தேவதாருவிடங்காநி ஸரலோ மாக்ஷிகஂ கதம்| லீடஂ ஜ்வரமதீஸாரஂ காஸஂ பாண்ட்வாமயஂ வமிம்| ஹந்யாச்ச மாதகாதோஷாந் ரோகாநந்யாஂஶ்ச தத்விதாந்||௨௭||

ப்ரியங்க்வாதீநாஂ சூர்ணஃ ஸமாக்ஷிகஸ்தண்டுலவாரிணா பீதஸ்தஷ்ணாதீந் ஹந்தி| படோலாதிகஂ மாக்ஷிககதாப்யாஂ லீடஂ ஜ்வராதிகஂ வக்ஷ்யமாணஶ்ச மாதகாதோஷாநந்யாஂஶ்சைவஂப்ரகாராந் ரோகாந் ஹந்யாத்| இதி பித்தாந்வய உக்தம்|| ௨௭||

Adhikarana shleShmajvaraghnAH yogAH (28) · Śloka 28

மதுகவ்யோஷஷட்க்ரந்தாக்ரந்திகாஸ்பஷ்டரோதிகாஃ| க்ஷீரிணாஞ்ச ப்ரவாலாநி பாடா ச விபசேத் கதம்| தத்பீதஂ ஸமது ஶ்லேஷ்மஜ்வரக்நஂ தீபநஂ பரம்| ராஸ்நைலாநததர்காரீமதுஶிக்ருஸுராஹ்வயைஃ| ஸபில்வகுஷ்டவரணரேணூகாமிஸிபிஃ கதஃ| ஶ்லேஷ்மஜ்வரஹரோ லேபஸ்தைலமப்யஞ்ஜநஂ ச தைஃ| மண்டலாநி து ஸாஜ்யேந கஜமூத்ரேண லேபயேத்||௨௮||

மதுகாதிபிர்விபக்வம் கதஂ ஸமாக்ஷிகஂ பீதஂ ஶ்லேஷ்மஜ்வரக்நமக்நிதீபநஂ ச பரமதிஶயேந| மதுகஂ மதுயஷ்டீ| வ்யோஷஂ த்ர்யூஷணம்| ஷட்க்ரந்தா வசா| ஸ்பஷ்டரோதிகா லஜ்ஜாலுகா ப்ரஸித்தா தாக்ஷிணாத்யேஷு| ராஸ்நாதிபிஃ கதோ லேபஃ ஶ்லேஷ்மஜ்வரஹரோ பவதி| தைஶ்ச ராஸ்நாதிபிஃ ஸித்தஂ தைலமப்யஞ்ஜநஂ ஶ்லேஷ்மஜ்வரஹரம்| மண்டலாநி ஶ்லேஷ்மணோ லவணாநுரஸஸ்தந்யஹேதுககோபஜாநி தாநி ஸாஜ்யேந ஹஸ்திமூத்ரேண லேபயேத்|| ௨௮||

Adhikarana sarvarogaghnaM rajanyAdicUrNam (29) · Śloka 29

ரஜநீதாரூஸரலஶ்ரேயஸீபஹதீத்வயம்| பஶ்நிபர்ணீ ஶதாஹ்வா ச லீடஂ மாக்ஷிகஸர்பிஷா| க்ரஹணீதீபநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ மாருதஸ்யாநுலோமநம்| அதீஸாரஜ்வரஶ்வாஸகாமலாபாண்டுகாஸஜித்| பாலஸ்ய ஸர்வரோகேஷு பூஜிதஂ பலவர்ணதம்||௨௯||

ரஜந்யாதிகஂ மாக்ஷிகஸர்பிஷா லீடஂ க்ரஹணீதீபநத்வாதிகுணம்| ஶ்ரேயஸீ ஹஸ்திபிப்பலீ|| ௨௯||

Adhikarana atisArAdinAshanAH yogAH (30) · Śloka 30

பில்வபேஶீகஜகணாதாதகீலோத்ரபாலகம்| ஹந்தி லீடமதிஸாரஂ ஶிஶோஃ க்ஷௌத்ரத்ருதஂ த்ருதம்| த்ரிபலாதாதகீபுஷ்பபத்மபில்வஶலாடுபிஃ| ஸகட்வங்கைர்கதஂ ஸித்தமுதராமயநாஶநம்| பத்யாஸௌவர்சலக்ஷாரவேல்லவ்யோஷாக்நிஹிங்குபிஃ| திக்தயா ச கதஂ ஸித்தஂ ஸமக்ஷீரஂ வ்யபோஹதி| ஶூலாநாஹகுதப்ரஂஶஶ்வாஸகாஸவிலம்பிகாஃ||௩௦||

பில்வபேஶ்யாதிகஂ க்ஷௌத்ரேண த்ருதமாலோடிதஂ ஶிஶோரதீஸாரஂ த்ருதஂ ஶீக்ரஂ ஹந்தி| பில்வபேஶீ பில்வமத்யம்| கஜகணா ஹஸ்திபிப்பலீ| ஶேஷஂ ஸுபோதம்| விலம்பிகா மாத்ராஶிதீயோக்தா|| ௩௦||

Adhikarana vRuddhakAshyapanirmitaM sama~ggAdighRutam (31) · Śloka 31

ஸமங்காதாதகீலோத்ரகுடந்நடபலாத்வயைஃ| மஹாஸஹாக்ஷுத்ரஸஹாமுத்கபில்வஶலாடுபிஃ| ஸகார்பாஸீபலைஸ்தோயே ஸதிதைஃ ஸாதிதஂ கதம்| க்ஷாரமஸ்துயுதஂ ஹந்தி ஶீக்ரஂ தந்தோத்பவோத்பவாந்| விவிதாநாமயாநேதத்வத்தகாஶ்யபநிர்மிதம்||௩௧||

ஸமங்காதீநாஂ க்வாதே யவக்ஷாரமஸ்துப்யாஂ யுதஂ ஸாதிதஂ கதஂ தந்தோத்பவோத்பவாநாமயாந் விவிதாநநேகப்ரகாராந் ஶீக்ரஂ ஹந்தி| ஏதச்ச வத்தகாஶ்யபநிர்மிதம்|| ௩௧||

Adhikarana dantodBavarogeShu bAlaM nAtitantrayet (32) · Śloka 32

தந்தோத்பேதோத்தரோகேஷு ந பாலமதிதந்த்ரயேத்| ஸ்வயமப்யுபஶாம்யந்தி ஜாததந்தஸ்ய யத்கதாஃ||௩௨||

தந்தோத்பேதோத்தேஷு ச ரோகேஷு பாலஂ வைத்யோ நாதிதந்த்ரயேத்| குத இத்யாஹ-ஸ்வயமித்யாதி| யஸ்மாத் தந்தோத்பேதோத்தா ரோகா ஜாததந்தஸ்ய ஸ்வயமபி விநாபி சிகித்ஸாஂ ஶாம்யந்தி|| ௩௨||

Adhikarana dantAnAM patanaM punarudBavashca (33) · Śloka 33

யாவந்மாஸஸ்ய யோ ஜாதஸ்தாவத்வர்ஷஸ்ய ஸ த்விஜஃ| பததி ப்ராயஶோऽஷ்டாநாஂ தேஷாஂ பூர்வேஷு ஸம்பவஃ||௩௩||

யாவந்மாஸஸ்ய பாலஸ்ய யோ தந்தோ ஜாதஃ ஸ தந்தாஸ்தாவத்வர்ஷஸ்யைவ பததி| தேஷாஂ ச வர்ஷாணாமஷ்டாநாஂ பூர்வவர்ஷேஷு ப்ராயஃ புநஃ ஸம்பவஃ| அஷ்டவர்ஷாதூர்த்வஂ பதிததந்தாநாஂ புநர்ந ஸம்பவஃ| அஸ்ய சார்தஸ்ய வ்யபிசாரப்ரதர்ஶநார்தஂ ப்ராயோக்ரஹணம்|| ௩௩||

Adhikarana kumArashoShaH (34) · Śloka 34

அத்யஹஃ ஸ்வப்நஶீதாம்புஶ்லைஶ்மிகஸ்தந்யஸேவிநஃ| ஶிஶோஃ கபேந ரூத்தேஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு ரஸவாஹிஷு| அரோசகஃ ப்ரதிஶ்யாயோ ஜ்வரஃ காஸஶ்ச ஜாயதே| குமாரஃ ஶுஷ்யதி ததஃ ஸ்நிக்தஶுக்லமுகேக்ஷணஃ||௩௪||

அத்யர்தமஹஃஸ்வப்நாதிஸேவிநஃ ஶிஶோஃ கபேந ரூத்தேஷு ரஸவாஹிஷு ஸ்ரோதஃஸ்வரோசகாதயோ ஜாயந்தே| ததோ ரஸஸ்யாலாபேந ஸ்நிக்தஶுக்லமுகநேத்ரஃ குமாரஃ ஶுஷ்யதி|| ௩௪||

Adhikarana kumArashoShacikitsA (35) · Śloka 35

ஸைந்தவவ்யோஷஶார்ங்கேஷ்டாபாடாகிரிகதம்பகாந்| ஶுஷ்யதோ மதுஸர்பிர்ப்யாமருச்யாதிஷு யோஜயேத்| அஶோகரோஹிணீயுக்தஂ பஞ்சகோலஂ ச சூர்ணிதம்| பதரீதாதகீதாத்ரீசூர்ணஂ வா ஸர்பிஷா த்ருதம்| அஶ்வலிண்டரஸக்ஷௌத்ரயுக்தாஂ வா மதுயஷ்டிகாம்| த்விவார்தாகீபலரஸஂ கேவலஂ வாஶ்வவிட்ரஸம்| மதுநா வா தநவ்யோஷபாடாமூர்வாஶதாவரீ| ஸபயஸ்யா பதக்பர்ணீ கதஂ வா மாக்ஷிகாந்விதம்| ஸ்திராமரதருவ்யோஷத்விபுநர்நவஸாதிதம்| ஸ்திராவசாத்விபஹதீகாகோலீபிப்பலீநதைஃ| நிசுலோத்பலவர்ஷாபூபார்ங்கீமுஸ்தைஶ்ச கார்ஷிகைஃ| ஸித்தஂ ப்ரஸ்தார்தமாஜ்யஸ்ய ஸ்ரோதஸாஂ ஶோதநஂ பரம்| ஸிஂஹ்யஶ்வகந்தாஸுரஸகணாகர்பஂ ச தத்குணம்| யஷ்ட்யாஹ்வபிப்பலீலோத்ரபத்மகோத்பலசந்தநைஃ| தாலீஸஸாரிவாப்யாஞ்ச ஸாதிதஂ ஶோஷஜித்ததம்| ராஸ்நாமதூலிகாபார்ங்கீபிப்பலீதேவதாருபிஃ| அஶ்வகந்தாத்விகாகோலீஶங்க்யர்ஷபகஜீவகைஃ| ஸூப்யபர்ணீவிடங்கைஶ்ச கல்கிதைஃ ஸாதிதஂ கதம்| ஶஶோத்தமாங்கநிர்யூஹே ஶுஷ்யதஃ புஷ்டிகத் பரம்| வசாவயஸ்தாதகரகாயஸ்தாசோரகைஃ ஶதம்| பஸ்தமூத்ரஸுராப்யாஂ ச தைலமப்யஞ்ஜநே ஹிதம்| த்வே பலே தும்புருச்சல்லீ வசா கிரிகதம்பகஃ| ஸுராபிஷ்டஃ ப்ரதேஹஃ ஸ்யாததஃ காயே விஶுஷ்ய தாம்| ஸிஂஹஸ்கந்தீஸிஂஹவல்லீகரமர்தீத்ரிகண்டகைஃ| பங்கைஃ க்வாதஃ குமாராணாஂ ஶுஷ்யதாஂ பரிஷேசநம்| ஸாஶோகரோஹிணீஂ கஷ்ணாஂ மத்வாஜ்யேந லிஹஞ்ஜயேத்| ஶிஶுஃ ஶோஷஂ ஶரீரஸ்ய ஸஸிதச்சாகதுக்தபுக்||௩௫||

ஶுஷ்யதோ பாலஸ்யாநந்தரோக்தேஷ்வருச்யாதிஷு ஸைந்தவாதிகமநேகப்ரகாரேண யோஜயேத்| கிரிகதம்பகோ பூகதம்பகஃ| அஶோகரோஹிண்யா கடுரோஹிண்யா யுக்தஂ பஞ்சகோலஂ ச சூர்ணிதஂ ஶுஷ்யதோऽருச்யாதிஷு யோஜயேத்| பதர்யாதிசூர்ணஂ வா ஸர்பிஷா த்ருதம்| அதவா மதுயஷ்டிகாமஶ்வபுரீஷரஸமதுப்யாஂ யுக்தாஂ யோஜயேத்| அதவா கேவலமஶ்வவிட்ரஸஂ த்விவார்தாகீபலரஸயுதஂ யோஜயேத்| த்விவார்தாகீ த்விபஹதீ| அதவா பயஸ்யாபதக்பர்ணீப்யாஂ யுக்தஂ கநாதிகஂ மதுநா| பயஸ்யா க்ஷீரிகா| பதக்பர்ணீ பஶ்நிபர்ணீ| அதவா ஸ்திராதிஸாதிதஂ கதஂ மாக்ஷிகாந்விதஂ யோஜயேத்| ஸ்திராவசாதிபிஃ கார்ஷிகைஃ ப்ரஸ்தார்தஂ கதஸ்ய ஸித்தஂ பாலஸ்ய பரஂ ஸ்ரோதஸாஂ ஶோதநம்| ஸ்திரா ஸாலபர்ணீ| நதஂ தகரம்| நிசுலஂ ஜலவேதஸம்| வர்ஷாபூஃ புநர்நவா| ஸிஂஹ்யாதிகர்பம் கதஂ தத்குணஂ ஸ்திராதிகதஸமகுணம்| கர்பஃ பாகாய கல்கஃ| ஸிஂஹீ க்ஷுத்ரபஹதீ| யஷ்ட்யாஹ்வாதிபிஃ ஸாதிதஂ கதஂ பாலஸ்ய ஶோஷஜித்| ஶஶோத்தமாங்காநாஂ ஶஶஶிரஸாஂ நிர்யூஹே க்வாதே ராஸ்நாதிபிஃ கல்கிதைஃ ஸாதிதஂ கதஂ ஶுஷ்யதோ பாலஸ்ய பரஂ புஷ்டிகத்| மதூலிகா குடதணஃ| ஸ ஏவ நத்யகுண்டோ மலிஞ்சகஃ| ஶங்கீ கர்கடஶங்கீ| வசாதிஶதஂ தைலஂ பாலஸ்யாப்யஞ்ஜநே ஹிதம்| ப்ரகரணாச்சுஷ்யதஃ| வயஸ்தா ஆமலகம்| காயஸ்தா ஹரீதகீ| பஸ்தமூத்ரஂ சாகமூத்ரம்| ஶுஷ்யதாஂ பாலாநாஂ த்விவலாதிகஃ ஸுரபிஷ்டோऽதஃ காயே விஶுஷ்யதாஂ ப்ரதேஹஃ ஸ்யாத்| தும்புருஃ தீக்ஷ்ணத்வக்| கிரிகதம்பகோ பூகதம்பகஃ| ஸிஂஹஸ்கந்தாதிபிஃ க்வாதஃ ஶுஷ்யதாஂ குமாராணாஂ பரிஷேசநம்| ஸிஂஹஸ்கந்தீ ஸிஂஹவல்லீ| கரமர்தீ| த்ரிகண்டகோ கோக்ஷுரகஃ| அஶோகரோஹிண்யா யுக்தாஂ பிப்பலீ மதுஸர்பிஷா லிஹந் ஸஶர்கரச்சாகக்ஷீரபுக் ஶிஶுஃ ஶரீரஸ்ய ஶோஷஂ ஜயேத்|| ௩௫||

Adhikarana shuShkakAsacikitsA (36) · Śloka 36

ஶுஷ்ககாஸே குமாரஸ்ய தாத்ர்யாஃ ஸ்தந்யவிஶோதநஃ| மாஷயூஷஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ ஸகஷ்ணோ கதபர்ஜிதஃ| மதுநாऽதிவிஷாஶங்கீபிப்பலீர்லேஹயேச்சிஶும்| ஏகாஂ வாதிவிஷாஂ காஸஜ்வரச்சர்திருபத்குதம்| காஸதட்ச்சர்த்யதீஸாரைரர்திதஂ லாஜதர்பணம்| லாஜதாலீஸபத்ரஂ வா பீஜாநி கமலஸ்ய வா| லோத்ரப்ரியங்குகல்கஂ வா பாயயேத்தண்டுலாம்பஸா| ஶர்கராமதுஸஂயுக்தஂ லாஜகுஸ்தும்பரீரஜஃ||௩௬||

ஶுஷ்ககாஸேத்யாதிகஂ ஸுபோதம்| காஸாத்யுபத்ருதஂ ஶிஶுமதிவிஷாதிகஂ மதுநா லேஹயேத்| ஏகாமேவ வாதிவிஷாஂ மதுநா லேஹயேத்| அதவா லாஜதர்பணம்| அதவா லாஜதாலீஸபத்ரமதவா பத்மபீஜம்| லோத்ராதிகஂ தண்டுலோதகேந| லாஜகுஸ்தும்பர்யோஃ ரஜஃ ஶர்கராமதுயுக்தஂ லேஹஃ||௩௬||

Adhikarana CardyAdInAM cikitsA (37) · Śloka 37

பஹதீபலமூலத்வக்பிப்பலீக்ரந்திகைஃ கதஃ| தவக்ஷீரீயுதைஃ க்வாதோ மதுநா ஹந்தி ஶீலிதஃ| சர்திமூர்ச்சாஜ்வரஶ்வாஸகாஸாதீஸாரபீநஸாந்| பஞ்சகோலத்விவாற்ர்தாகீமூலபார்ங்கீதுகாஹ்வயாஃ| க்ஷௌத்ராஜ்யலீடாஃ ஶ்வஸநகாஸபீநஸருக்ச்சர்திஃ| ஶ்யாமாதிமுக்தாதக்காரீகுஸுமக்வாதஸாதிதம்| யஷ்டிகர்பஂ ததஂ தஷ்ணாஹித்மாஶ்வாஸாஸ்ரபித்தநுத்||௩௭||

பஹதீபலாதிபிஃ கதஃ க்வாதோ மாக்ஷிகயுக்தஃ ஶீலிதஃ சர்த்யாதீந் ஹந்தி| பலாதித்ரயஂ பஹத்யா விஜ்ஞேயம்| பஞ்சகோலாதி க்ஷௌத்ராஜ்யாப்யாஂ லீடஂ ஶ்வஸநாதிஜித் பவதி| த்வயோஃ வார்தாக்யோர்பஹதீகண்டகார்யோஃ மூலம்| ஶ்யாமாதிக்வாதே மதுயஷ்டீகல்கேந ஸாதிதஂ கதஂ பாநேந பாலஸ்ய தஷ்ணாதிநுத்|| ௩௭||

Adhikarana pItastanyaCardane cikitsA (38) · Śloka 38

பீதஂ பீதஂ வமதி யஃ ஸ்தந்யஂ தஂ மதுஸர்பிஷா| த்விவார்தாகீபலரஸஂ பஞ்சகோலஂ ச லேஹயேத்| பிப்பலீபஞ்சலவணஂ கமிஜித் பாரிபத்ரகம்| தத்வல்லிஹ்யாத்ததா வ்யோஷஂ மஷீ வா ரோமசர்மணாம்| லாபதஃ ஶல்யகஶ்வாவிட்கோதர்ஷ்யஶிகிஜந்மநாம்| கதிரார்ஜுநதாலீஸகுஷ்டசந்தநஜே ரஸே| ஸக்ஷீரஂ ஸாதிதஂ ஸர்பிர்வமதுஂ விநியச்சதி| க்ஷீரீப்ரவாலமதுகதர்பமூலவிஸோத்பலைஃ| தஷ்ணாதாஹஜ்வரஹரஃ கஷாயஃ ஸஸிதாமதுஃ| ஶர்கராதாடிமகணாநாககேஸரஜீவகம்| லிஹந் குமாரஃ க்ஷௌத்ரேண தட்ச்சர்திப்யாஂ விமுச்யதே| லாஜைஃ ஸசந்தநோஶீரயஷ்டீமதுகபத்மகைஃ| லிப்தோ தௌதஃ ஸ்தநஃ பீதோ ப்ரமதட்தாஹமோஹஹா||௩௮||

யோ பாலஃ பீதஂ பீதஂ ச ஸ்தந்யஂ வமதி தஂ பாலஂ வைத்யோ த்விவார்தாகீபலாநாஂ ரஸஂ பஞ்சகோலயுக்தஂ மதுஸர்ஷிஷா லேஹயேத்| ததா பிப்பல்யாதிகஂ தத்வதிதி மதுஸர்பிஷா லேஹயேத்| பாரிபத்ரகோ நிம்பஃ| ததா வ்யோஷமபி மதுஸர்பிஷா லிஹ்யாத்| அதவா யதாலாபஂ ஶல்யகாதிஜந்மநாஂ ரோம்ணாஂ சர்மணாஂ ச மஷீ மதுஸர்பிஷா லிஹ்யாத்| கதிராதீநாஂ ரஸே க்வாதே ஸக்ஷீரஂ ஸர்பிஃ ஸாதிதஂ பாலஸ்ய வமதுஂ சர்திஂ விநியச்சதி நாஶயதி| க்ஷீரீப்ரவாலாதீநாஂ க்வாதஃ ஶர்கரயா மதுநா ச யுக்தோ பாலஸ்ய தஷ்ணாதிஹரஃ| க்ஷீரிணோ வடாதயஃ தேஷாஂ ப்ரவாலா அங்குராஃ| ஶர்கராதிகஂ க்ஷௌத்ரேண லிஹந் குமாரஸ்தட்ச்சர்திப்யாஂ விமுச்யதே| லாஜைஶ்சந்தநாதியுக்தைர்தாத்ர்யாஃ ஸ்தநோ லிப்தஃ காலாதிக்ரமேண தௌதஃ பீதோ பாலஸ்ய தட்ப்ரமாதிஹா பவதி|| ௩௮||

Adhikarana la~gGanodBUtakArshyAdicikitsA (39) · Śloka 39

அஸ்நேஹலவணஂ பீத்வா ஸஂஸ்கதஂ லாவஜஂ ரஸம்| ஸஶர்கரஂ விஜயதே பாலோ லங்கநஜாந் கதாந்||௩௯||

ஸ்நேஹலவணாப்யாஂ விநா யஃ ஸஂஸ்கதோ லாவமாஂஸரஸஃ தஂ ஸஶர்கரஂ பீத்வா பாலோ லங்கநஜாந் கதாந் கார்ஶ்யப்ரமாதீந் விஜயதே பராஜயதே|| ௩௯||

Adhikarana mahApadmavisarpaH (40) · Śloka 40

விஸர்பஸ்து ஶிஶோஃ ப்ராணநாஶநஃ பஸ்திஶீர்ஷஜஃ| பத்மவர்ணோ மஹாபத்மநாமா தோஷத்ரயோத்பவஃ| ஶாகாப்யாஂ ஹதயஂ யாதி ஹதயாத்வா குதஂ வ்ரஜேத்||௪௦||

த்ரிதோஷகோபாச்சிஶோர்பஸ்தௌ வா ஶிரஸி வா பத்மவர்ணோ விஸர்போ பவதி| தஸ்ய ச மஹாபத்ம இதி நாம| ஸ ச ஶிஶோஃ ப்ராணநாஶநஃ| தஸ்ய சிகித்ஸா ந வித்யத இத்யர்தஃ| யஶ்சாந்யோऽபி விஸர்பஃ ஶாகாப்யோ ஹதயஂ வ்ரஜேத் ஹதயாத்வா குதஂ ஸோऽபி ப்ராணநாஶநஃ|| ௪௦||

Adhikarana sadantajAtasya shAntikarma (41) · Śloka 41

ஸதந்தோ ஜாயதே யஸ்து தந்தாஃ ப்ராக்யஸ்ய சோத்தராஃ| குர்வீத தஸ்மிந்நுத்பாதே ஶாந்திஂ தஂ ச த்விஜாதயே| தத்யாத் ஸதக்ஷிணஂ பாலஂ நைகமேஷஂ ச பூஜயேத்| வத்ஸஸ்ய மதுலாஜாநாமாபூர்யப்ராங்முகோ முகம்| சும்பேத்குமாரஸ்த்ரீந் வாராந் ப்ராயஶ்சித்தமிதஂ பரம்| நாவமாரோஹயேத் பாலஂ ஸ்நாதஂ ஸ்கந்தஂ கஜஸ்ய வா| போஜயேத் ப்ராஹ்மணாஂஶ்சாத்ர பாயஸஂ மதுஸர்பிஷா||௪௧||

யஸ்து பாலஃ ஸதந்தோ ஜாததந்த ஏவ ஜாயதே| யஸ்ய பாலஸ்யோத்தரா உபரிபவாஃ தந்தாஃ ப்ராக்ஜாயந்தே தஸ்மிஂஸ்ததாவித உத்பாதே வைத்யஃ ஸர்வரக்ஷார்தஂ ஶாந்திஂ ஹோமாதிநா குர்யாத்| தஞ்ச பாலஂ த்விஜாதயே ப்ராஹ்மணாய தக்ஷிணயா ஸஹ தத்யாத்| நைகமேஷஂ ச நாம்நா வக்ஷயமாணஂ க்ரஹ விஶேஷஂ வைத்யஃ பூஜயேத்| ப்ராங்முகஶ்ச குமாரோ மாக்ஷிகலாஜபூர்ணமுகஸ்ய கோவத்ஸஸ்ய முகஂ த்ரீந் வாரஶ்சும்பேத்| ஏதத்தி பரஂ ப்ராயஶ்சித்தஂ உத்பாதபலதோஷஶமநம்| ஸ்நாநஂ ச பாலஂ நாவஂ வா கஜஸ்கந்தஂ வாऽऽரோபயேத்| அத்ர சோத்பாதே ப்ராஹ்மணாந் பாயஸஂ மதுஸர்பிஷா போஜயேத்|| ௪௧||

Adhikarana paribhavAkhyavyAdheshcikitsA (42) · Śloka 42

மாதுஃ குமாரோ கர்பிண்யாஃ ஸ்தந்யஂ ப்ராயோऽபிபந்நபி| காஸாக்நிநஸாதவமதுதந்த்ராகார்ஶ்யாருசிப்ரமைஃ| யுஜ்யதே கோஷ்டவத்த்யா ச தமாஹுஃ பாரிகர்பிகம்| ரோகஂ பரிபவாக்யஂ ச யுஞ்ஜ்யாத்தத்ராக்நிதீபநம்| பிப்பலீபிப்பலீமூலகடுகாதேவதாருபிஃ| க்ஷாரத்வயவிடாஜாஜீபில்வமத்யாக்நிதீப்யகைஃ| ததிஸௌவீரகஸுராமண்டைஶ்ச விபசேத் கதம்| ஹந்தி ப்ரயுக்தஂ தத்காலே ரோகாந் பாரிபவாஶ்ரயாந்||௪௨||

மாதுர்கர்பிண்யாஃ குமாரஃ ப்ராயேண ஸ்தந்யமபிபந் அபி அபிஶப்தாத் பிபந்நபி காஸாதிபிர்யுஜ்யதே| தஂ சைவஂரூபஂ ரோகவிஶேஷமாசார்யாஃ பாரிகர்பிகமித்யாஹுஃ| தத்ர பாரிகர்பிகே ஸர்வஂ கிஞ்சிதக்நதீபநஂ யுஞ்ஜ்யாத்| பிப்பல்யாதிபிர்கதஂ பசேத் தத் கதஂ காலே வ்யாதேஃ ஸ்நேஹயோக்யே ப்ரயுக்தஂ பரிபவாஶ்ரயாந் காஸாதிரோகாந் ஹந்தி| ஸௌவீரகஂ காஞ்ஜிகம்||௪௨||

Adhikarana pariBavAntaraM tatra cikitsA ca (43) · Śloka 43

அந்நேநோபஹிதஂ ஸ்தந்யஂ பிபதோ விஹிதாந் பரம்| இமாநேவ கதாந் குர்யாத் குர்யாத்தேஷ்வேததேவ ச| பீதஂ பீதஂ ச யஃ ஸ்தந்யஂ ஸவாதமதிஸார்யதே| தஸ்யாப்யேதத்பரஂ பத்யஂ தீபநஂ பலவர்ணகத்| அத்யுத்ரிக்தக்ஷுதஂ பாலஂ பரிபூதஂ லேஹயேத்| விதாரீயவகோதூமகணாசூர்ணஂ கதாப்லுதம்| பாயயேதநு ச க்ஷீரஂ ஶதஂ ஸமதுஶர்கரம்| அக்ஷமஜ்ஜாத்விகாகோலீயஷ்டீமதுகமோரடஃ| ஶ்ரபயேத் க்ஷீரமாஜ்யஂ வா பீஜைரிக்ஷுரகஸ்ய ச| தத்ப்ரயோஜ்யஂ குரு ஸ்நிக்தஂ யச்சாத்யக்நௌ புரேரிதம்| ஶ்வவாயஸபிடாலாநாமுச்சிஷ்டேந ஜலேந ச| ஸ்நாபயேத்தஂ ந சேதேவஂ க்ஷுத்தஸ்ய ப்ரஶமஂ வ்ரஜேத்| க்ஷீரீபாதபமூலஸ்தஂ விதிநா ஸ்நாபிதஂ ததஃ| வஸ்த்ரரத்நாத்யலங்காரைஃ குமாரஂ பூஷயேத் ஸிதைஃ| வக்ஷஂ சாநு ததஃ குர்யாத்பூஷணவ்யத்யயஂ தயோஃ| ஏததாயுஃப்ரதஂ தந்யஂ ஸ்நபநஂ ஸர்வரோகஜித்| ஜடீபூதகசாக்ஷ்யாதிபக்ஷ்மாணமதிலோலுபம்| கோமூத்ரகந்திஂ ஸ்நபயேத்தீர்தே கவ்யஶகத்ரஸைஃ| வசாபுஷ்பஶிலாகுஷ்டவயஸ்தாஹிங்குகட்பலைஃ| ஸபஸ்தமூத்ரமதிரைஸ்தைலமப்யஞ்ஜநஂ பசேத்| வாலாவிதாரீத்ரிகடுகுஷ்டோஶீரகுசந்தநைஃ| ஸித்தஂ பீதஂ ஹவிர்ஹந்தி தஂ விகாரமஶேஷதஃ||௪௩||

விஹிதாத் ஸகுணாத் ஸ்தந்யாத்பரஂ ப்ரதிஷித்தஂ ஸ்தந்யமந்நேநோபஹிதஂ பிபதோ பாலஸ்ய தத்ஸ்தந்யஂ இமாநேவ பாரிகர்பிகோக்தாந் கதாந் குர்யாத்| தேஷாஂ ச வைத்ய ஏததேவ சிகித்ஸிதஂ குர்யாத்| யஶ்ச பாலஃ பீதஃ பீதஂ ஸ்தந்யமதிஸார்யதே தஸ்யாப்யேதத்பாரிகர்பிகோக்தஂ பதஂ பத்யம்| தத்தி தீபநஂ பலவர்ணகச்ச| பரிபூதஃ பரிபவாக்யரோகயுக்தோ பாலோ யத்யத்யுத்ரிக்தக்ஷுதாவாந் பவதி ததஸ்தஂ விதார்யாதிசூர்ணஂ கதாப்லுதஂ லேஹயேத்| குரு ஸ்நிக்தஂ சேதி யதுக்தமத்யக்நௌ ததப்யதிக்ஷுதாயாஂ ஶஸ்யதே| தஂ ச பாலஂ ஶ்வாத்யுச்சிஷ்டேந ஜலேந ஸ்நாபயேத்| ஏவமநந்தரோக்தேந தஸ்ய பாலஸ்யாதிக்ஷுத்யதி ந ப்ரஶமஂ வ்ரஜேத்ததஃ க்ஷீரீபாதபஸ்ய வடாதேர்மூலே ஸ்திதஂ வக்ஷ்யமாணேந விதிநா பாலஂ ஸ்நாபயேத்| அநு ச ஸிதைஃ ஶுக்லைர்வஸ்த்ராதிபிர்பாலஂ பூஷயேத்| ததஸ்தத்க்ஷீரிவக்ஷஂ தத்வதேவ பூஷயேத்| ததோऽநந்தரஂ தயோர்வக்ஷபாலயோர்பூஷணவ்யத்யயஂ குர்யாத்| வக்ஷபூஷணைர்பாலஂ பூஷயேத் பாலபூஷணைஶ்ச வக்ஷமித்யர்தஃ| ஏதத்விதாநமாயுஃப்ரதாதிகுணம்| ஜடீபூதகசத்வாதியுக்தஂ பாலஂ தீர்தே கவ்யஶகத்ரஸைஃ ஸ்நபயேத்| ஜடீபூதாஃ ஏகத்வஂ ப்ராப்தாஃ கசா அக்ஷ்யாதிபக்ஷ்மாணி ச யஸ்ய பாலஸ்ய ஸ ததோக்தஸ்தம்| பக்ஷ்மாணி லோமாநி| அதிலோலுப ஆஹாராதிகத்நுஃ| வசாதிபிர்பாலஸ்யாப்யஞ்ஜநஂ தைலஂ பசேத்| பலாதிபிஃ ஸித்தஂ ஹவிஃ பீதஂ ஜடீபூதாதிவிகாரமஶேஷதோ ஹந்தி|| ௪௩||

Adhikarana parvAnuplavaH taccikitsA ca (44) · Śloka 44

ஶிரஃ பஷ்டஂ ததோ முஷ்கௌ ததஃ பாதௌ ச யோ ருஜேத்| ஹஸ்தாப்யாமுத்திதோ வாயுஃ ஸ பர்வாநுப்லவஃ ஸ்மதஃ| கௌரீவசாஸதாபுஷ்பீஹயகந்தாகடுத்ரயைஃ| ஸகட்பலத்விவார்தாகீவயஸ்தாஹிங்குரோஹிஷைஃ| வஸ்தமூத்ரஸுராயுக்தைஃ ஸாதிதஂ தஸ்ய யோஜயேத்| தைலமப்யஞ்ஜநே ஶேஷஂ வாதவ்யாதிவதாசரேத்||௪௪||

யோ வாயுர்பாலஸ்ய ஹஸ்தாப்யாமுத்திதஃ ஶிரஃப்ரபத்யுக்தக்ரமேண ருஜேத் ஸ ரோகஃ பர்வாநுப்லவ இதி நாம்நா ஆசார்யைருக்தஃ| தஸ்ய பர்வாநுப்லாவிநஃ கௌர்யாதிபிஃ ஸாதிதஂ தைலமப்யஞ்ஜநே யோஜயேத்| ஶேஷஂ சிகித்ஸிதஂ வாதவ்யாதிவதாசரேத்|| ௪௪||

Adhikarana tAlukaNTakaM taccikitsA ca (45) · Śloka 45

தாலுமாஂஸே கபஃ க்ருத்தஃ குருதே தாலுகண்டகம்| தேந தாலுப்ரதேஶஸ்ய நிம்நதா மூர்த்நி ஜாயதே| தாலுபாதஃ ஸ்தநத்வேஷஃ கச்ச்ராத்பாநஂ ஶகத் த்ரவம்| தடாஸ்யகண்ட்வக்ஷிருஜா க்ரீவாதுர்தரதா வமிஃ| தத்ரோத்க்ஷிப்ய யவக்ஷாரக்ஷௌத்ராப்யாஂ ப்ரதிஸாரயேத்| தாலு தத்வத் கணாஶுண்டீகோஶகத்ரஸஸைந்தவைஃ| ஶங்கிவேரநிஶா குஷ்டஂ கல்கிதஂ வடபல்லவைஃ| பத்த்வா கோஶகதா லிப்தஂ குகூலே ஸ்வேதயேத்ததஃ| ரஸேந லிம்பேத்தால்வாஸ்யஂ நேத்ரே ச பரிஷேசயேத்| ஹரீதகீவசாகுஷ்டகல்கஂ மாக்ஷிகஸஂயுதம்| பீத்வா குமாரஃ ஸ்தந்யேந முச்யதே தாலுகண்டகாத்||௪௫||

பாலஸ்ய தாலுமூலே கபஃ க்ருத்தஃ தாலுகண்டகஂ குருதே| தேந ரோகேண பாலஸ்ய மூர்த்நி ஶிரஸி தாலுப்ரதேஶஸ்ய நிம்நதா ஜாயதே| தாலுபாதாதிகமபி ஜாயதே| க்ரீவாயா துஃகேந தார்யத்வஂ க்ரீவாதுர்தரதா| தத்ர தாலுகண்டகே தால்வங்குல்யோத்க்ஷிப்ய ததைவ யவக்ஷாரக்ஷௌத்ராப்யாஂ ப்ரதிஸாரயேத் தத்வதிதி உத்க்ஷிப்ய கணாதிபிஃ ப்ரதிஸாரயேத்| ஶங்கிவேராதி கல்கீகதஂ வடபல்லவைர்பத்த்வா கோமயேந லிப்தஂ குகூலே சூர்ணாக்நௌ ஸ்வேதயேத்| தஸ்மாத் ஸ்விந்நாத்ரஸேந தாலுகண்டகிநஸ்தால்வாஸ்யஂ லேபயேத் நேத்ரே ச ஸேசயேத்| ஹரீதக்யாதிகல்கஂ மாக்ஷிகயுக்தஂ ஸ்தந்யேந பீத்வா குமாரகஸ்தாலுகண்டகாந்முச்யதே|| ௪௫||

Adhikarana majjaHkShaye cikitsA (46) · Śloka 46

மஸ்துலுங்கக்ஷயாத்யஸ்ய வாயுஸ்தால்வஸ்தி நாமயேத்| தஸ்ய தட்தைந்யயுக்தஸ்ய ஸர்பிர்மதுரகைஃ ஶதம்| பாநாப்யஞ்ஜநயோர்யோஜ்யமுத்வேகஶ்ச ஹிமாம்புநா||௪௬||

ஸ்வஹேதோஃ குபிதோவாயுர்யஸ்ய பாலஸ்ய மஸ்துலுங்காக்யஸ்ய மஜ்ஜாவிஶேஷஸ்ய க்ஷயாத்தேதோஸ்தால்வஸ்தி நாமயேத்| தஸ்ய பாலஸ்ய தத்தேதுப்யாஂ தட்தைந்யாப்யாஂ யுக்தஸ்ய ச மதுரகைஃ ஶதஂ ஸர்பிஃ பாநேऽப்யஞ்ஜநே ச யோஜ்யம்| அஸ்ய ஹிமாம்புநா வ்யஞ்ஜநாதியுக்தேநோத்வேகஶ்ச யோஜ்யஃ| ததா ஹி மஸ்துலுங்கோ வர்ததே|| ௪௬||

Adhikarana gudakuTTaM taccikitsA ca (47) · Śloka 47

மலோபலேபாத் ஸ்வேதாத்வா குதே ரக்தகபோத்பவஃ| தாம்ரோ வ்ரணோऽந்தஃ கண்டூமாஞ்ஜாயதே பூர்யுபத்ரவஃ| கேசித்தஂ மாதகாதோஷஂ வதந்த்யந்தே து பௌதநம்| பஷ்டாருர்குதகுட்டஂ ச கேசிச்ச தமநாமகம்| தத்ர தாத்ர்யாஃ பயஃ ஶோத்யஂ பித்தஶ்லேஷ்மஹரௌஷதைஃ| ஸிதஶீதஂ ச ஶீதாம்புயுக்தமந்தரபாநகம்| ஸக்ஷௌத்ரதார்க்ஷ்யஶைலேந வ்ரணஂ தேந ச லேபயேத்| த்ரிபலாபதரீப்லக்ஷத்வக்க்வாதபரிஷேசிதம்| காஸீஸரோசநாதுத்தமநோஹ்வாலரஸாஞ்ஜநஃ| லேபயேதம்லபிஷ்டைர்வா சூர்ணிதைர்வாவசூர்ணயேத்| ஸுஶ்லக்ஷ்ணைரதவா யஷ்டீஶங்கஸௌவீரகாஞ்ஜநைஃ| ஶாரிவாஶங்கநாபிப்யாமஸநஸ்ய த்வசாத வா| ராககண்டூத்கடே குர்யாத்ரக்தஸ்ராவஂ ஜலௌகஸா| ஸர்வஂ ச பித்தவ்ரணஜிச்சஸ்யதே குதகுட்டகே| அநாமஸ்தௌல்யபித்தாஸ்ரகண்டூகண்டகலாமயே| உதராத்யுந்நதௌ சேஷ்தஂ தார்க்ஷ்யமந்தரபாநகம்||௪௭||

பாஹ்யமலோபலேபாத் ஸ்வேதாத்வா குதே ரக்தஶ்லேஷ்மகோபேந தாம்ரத்வாதியுக்தோ வ்ரணோ ஜாயதே| பூர்யுபத்ரவோ பஹூபத்ரவஃ| கேசிதாசார்யாஸ்தஂ ரோகஂ மாதகாதோஷஂ வதந்தி| அந்யே த்வாசார்யாஃ பௌதநஂ பூதநாக்யக்ரஹஜநிதஂ வதந்தி| ததாந்யே பஷ்டாருரந்யே குதகுட்டமந்யே அநாமகஂ வதந்தி| தத்ரேதி தஸ்மிந் ரோகவிஶேஷே தாத்ர்யாஃ பயஃ பித்தஶ்லேஷ்மஹரைரௌஷதைஃ ஶோத்யம்| ததா பாலஸ்ய ஸிதஶீதஂ ஶ்வேதசந்தநஂ ஶீதாம்புநா யுக்தமந்தரபாநகஂ விதேயம்| தேந ச ஸிதஶீதேந ஶ்வேதசந்தநேந க்ஷௌத்ரதார்க்ஷ்யஶைலாப்யாஂ யுக்தேந குதவ்ரணஂ லேபயேத்| கிம்பூதமித்யாஹ-த்ரிபலாதிக்வாதேந பரிஷேசிதம்| அதவா காஸீஸாதிபிஶ்சூர்ணிதைஃ ஸுஶ்லக்ஷ்ணைரவசூர்ணயேத்| அத வா யஷ்ட்யாதிபிஃ ஸுஶ்லக்ஷ்ணைர்வ்ரணமவசூர்ணயேத்| ஶாரிவாஶங்கநாபிப்யாஂ வாऽவசூர்ணயேத்| கேவலயா வாஸநத்வசா| அதவா தஸ்மிந் ரோகே ராககண்டூப்யாமுத்கடே ஜலூகாபீ ரக்தஸ்ராவஂ குர்யாத்| அதவா குதகுட்டகே ஸர்வமாஹாராதிகஂ பித்தவ்ரணஜிச்சஸ்யதே| ப்ரஸங்கேநோச்யதே| அநாமாதிகே தார்க்ஷ்யஶைலமந்தரபாநகமிஷ்டம்| அநாமா குதகுட்டகஃ|| ௪௭||

Adhikarana acirajAtasya stanAgrahaNe upAyaH (48) · Śloka 48

கஹ்ணாநி ஸூதிகாகாரே ந ஸ்தநஂ சேத்ஸ்பஶேத்ததஃ| பத்யாதாத்ரீபலகணைர்ஜிஹ்வாஂ ஸகதமாக்ஷிகைஃ||௪௮||

யஶ்ச பாலோऽசிரஜாதத்வாத் ஸூதிகாகார ஏவ ஸ்திதஃ ஸ்தநஂ ந கஹ்ணதி தஸ்ய பத்யாதிபிஃ ஸகதமாக்ஷிகைஃ ஜிஹ்வாஂ ஸ்பஶேத்|| ௪௮||

Adhikarana vaikArikarodanatrAsayoshcikitsA (49) · Śloka 49

பிப்பலீத்ரிபலாசூர்ணஂ கதக்ஷௌத்ரபரிப்லுதம்| ருததே த்ரஸ்யதே வாபி லேஹஂ தத்யாத்ஸுகாவஹம்||௪௯||

வைகாரிகஂ ருததே பாலாய ஸூதிகாகாரேऽதவா த்ரஸ்யதே பிப்பல்யாதிசூர்ணஂ கதக்ஷௌத்ரபரிப்லுதமவலேஹஂ தத்யாத்|| ௪௯||

Adhikarana nABinAlapatanasambaddhopacArAH (50) · Śloka 50

ப்ரதீப்தாங்காரரஜஸா ப்ரஶாந்தேநாऽவசூர்ணயேத்| பஞ்சமேऽஹ்ந்யபதந்நாலஂ லேபயேத்வா குடாம்பஸா| ஸாந்த்ரேண பூமௌ கஷ்டேந.....................||௫௦||

யச்ச நாபிநாலஂ சிந்நஶிஷ்டஜாதஂ பஞ்சமஂ யாவதஹர்ந பதிதஂ தந்நாலஂ ப்ரதீப்தநிர்வாணாங்காரரஜஸாऽவசூர்ணயேத்| அதவா ததாவிதஂ நாலஂ குடாம்பஸா பூமௌ கர்ஷணாத் ஸாந்த்ரீபூதேந் லேபயேத்| ஸாந்த்ரஂ கநம்|| ௫௦||

Adhikarana nAlapotottarAH nABisambaddhA upacArAH (51) · Śloka 51

.......................ஂஆலபாதேऽபி சோந்நதாம்| நாபிஂ சாகேந ஶகதா தக்தேநாந்தர்விசூர்ணயேத்| அஶ்வகந்தாஞ்ஜநாஜாவிவிட்யஷ்டீமதுகாதிபிஃ| ரோபயேச்சூர்ணிதைர்நாபிஂ ஸ்நேஹயுக்தைரநுந்நதாம்| யஷ்டீலோத்ரநிஶாஶ்யாமாகல்கபக்வேந ஸேசயேத்| நாபிஂ பாகே து தைலேந தச்சூர்ணைஶ்சாவசூர்ணயேத்| வாதேநாத்மாபிதாஂ நாபிஂ ஸருஜாஂ துண்டிஸஂஜ்ஞிதாம்| மாருதக்நைஃ ப்ரஶமயேத் ஸ்நேஹஸ்வேதோபநாஹநைஃ| அஸம்யக்கல்பநாந்நாபேஃ ஸ்யாத்விநாமோ விஜம்பிகா| வாதபித்தஹரஂ கர்ம தத்ராந்தர்பஹிராசரேத்||௫௧||

நாலே பதிதேऽபி ச யா நாபிருந்நதா பவேத்ததஸ்தாஂ நாபிமந்தர்நிம்நே சாகஶகத்க்ஷாரேணாவசூர்ணயேத்| யா புநர்நாபிர்நதா பவதி தாமஶ்வகந்தாதிபிஶ்சூர்ணிதைஃ ஸ்நேஹயுக்தைஶ்ச ரோபயேத்| அஜாவ்யோர்விட் ததோக்தா| ஆதிஶப்தேந ரோபணாநாஂ பரிக்ரஹஃ| யதா து நாபேஃ பாகோ பவதி ததா நாபிஂ யஷ்ட்யாதிவிபக்வேந தைலேந ஸேசயேத்| தச்சுர்ணைர்யஷ்ட்யாதிசூர்ணைரவசூர்ணயேச்ச| வாதேநாத்மாபிதாயாஃ ஸருஜாயா நாபேஸ்துண்டிரிதி நாம| தாஂ துண்டிஂ வாதக்நத்ரவ்யகதைஃ ஸ்நேஹாதிபிஃ ப்ரஶமயேத்| அஸம்யங்நாபிநாலஸ்ய கல்பநாச்சேதநாத் பாலஸ்ய காத்ரவிநாமஂ விஜம்பிகாஂ முகவிகாஸஂ ச குர்யாத்| தத்ராந்தர்பஹிஃ பாநலேபாதிநா வாதபித்தஹரஂ கர்மாசரேத் || ௫௧||

Adhikarana ulbakaM taccikitsA ca (52) · Śloka 52

கர்பாம்பஸாமவமநாச்ச்லேஷ்மணஃ கண்டகஸ்ய வா| ஸம்பர்காத்ததயே துஷ்டோ மார்காநாவணுதே ரஸஃ| பத்தமுஷ்டிஸ்ததோ முஹ்யந் ரோகைர்பாலோऽபிபூயதே| ஹத்ரோகாக்ஷேபகஶ்வாஸகாஸச்சர்திஜ்வராதிபிஃ| உல்பகஂ ஸஹஜஂ வ்யாதிமம்புபூர்ணஞ்ச தஂ வதேத்| ஸ்ரோதோவிஶோதநஂ ப்ராதஸ்தஸ்மிந்நந்தரபாநகம்| விதத்யாச்சாகலஂ மூத்ரஂ ஸ்நாநாப்யங்கௌ ச வர்ஜயேத்| பில்வாதிமூலபஹதீபஞ்சகோலஂ பலாஂஶகம்| தந்வமாஂஸபலாந்யஷ்டௌ ஶஶமூர்த்நஃ பலாஷ்டகம்| ஸாதயேத் ஷோடஶகுணே ஸலிலேऽஷ்டாஂஶஶேஷிதம்| தேந க்வாதேந கர்ஷாஶைர்கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| சகலீமூத்ரமதிராததிக்ஷீரஸமாஂஶகம்| விடங்கஸைந்தவாஜாஜீசவிகாதேவதாருபிஃ| ஸஹிஂஸ்ராஹிங்குலஶுநைஃ ஸவ்யோஷைஃ ஶ்லக்ஷ்ணகல்கிதைஃ| தத்பாநாத்தந்தி ஸஹஜகுல்மஹித்மாநிலாமயாந்| பாண்டுரோகஂ ச வாதோத்தஂ ஸ்வஸ்தவத்தே ச புஷ்டிதம்||௫௨||

பாலஸ்ய கர்போதகஸ்யாவமநாத்ரஸோ ஹதயே துஷ்டோ மார்காந் ஸ்ரோதாஂஸ்யாவணுதே| கண்டகதஸ்ய வா ஶ்லேஷ்மணஃ ஸம்பர்காத்ததயே துஷ்டோ ரஸோ மார்காநாவணுதே| தத ஆவத்தமார்கத்வாத் பத்தமுஷ்டிர்பாலோ நாநாவிதைர்ஹத்ரோகாதிபீ ரோகைரபிபூயதே| தமேவஂவிதஂ வ்யாதிவிஶேஷஂ வைத்யோ நாம்நோல்பகமிதி ஸஹஜமித்யம்புபூர்ணமிதி ச வதேத்| தஸ்மிந்நுல்பகே சாகமூத்ரஂ ஸ்ரோதோவிஶோதநமந்தரபாநகஂ ப்ராதர்திநாரம்பே விதத்யாத்| தத்ர ச ஸ்நாநாப்யங்கோ வர்ஜயேத்| பில்வாதிபஞ்சமூலஂ பஹதீபஞ்சகோலஂ சேத்யேகாதஶத்ரவ்யாணி பதக் பலாஂஶாநி அஷ்டௌ பலாநி ஜாங்கலமாஂஸஸ்ய ஶஶஶிரஸோऽஷ்டபலமிதி ஸர்வஂ ஷோடஶகுணே ஸலிலேऽஷ்டபாகஶேஷஂ க்வாதயேத்| ஏஷ க்வாதஸ்து சகலீமூத்ராதிமிஶ்ரீபூதஃ| விடங்காதீநி கார்ஷிகாணி கதஸ்ய ச ப்ரஸ்தமிதி விபசேத்| தத் பக்வஂ கதஂ ஸஹஜாதிகாந் ஹந்தி| ஸஹஜமுல்பகமித்யுக்தம்| ஹிஂஸ்ரா மாஂஸீ| அநிலாமயாஃ ஸர்வே வாதவ்யாதயஃ| ஏதச்ச ஸ்வஸ்தவத்தேऽபி பாலஸ்ய புஷ்டிதம்|| ௫௨||

Adhikarana paridagdhacCaverupacAraH (53) · Śloka 53

பரிதக்தச்சவிஂ பாலஂ திஹ்யாத் தூர்வாதிலோத்பலைஃ| ஶமீபத்ரஶிரீஷத்வக்ஶாரிவாமதுகாபயைஃ||௫௩||

யஸ்ய பாலஸ்ய த்வக் பரிதக்தா பித்தாதிவஶாத்பவதி தஂ பாலஂ தூர்வாதிபிரபயாந்தைஃ ப்ரதிஹ்யாத்| அபயமுஶீரம்|| ௫௩||

Adhikarana pANDuroge mUrvAdicUrNam (54) · Śloka 54

மூர்வாதாத்ரீநிஶாசூர்ணஂ மூத்ரேண மதுமத் பிபேத்| பாண்டுரோகீ ஶதஂ ஸர்பிர்வராபங்கரஸேந வா||௫௪||

பாண்டுரோகீ பாலோ மூர்வாதிசூர்ணஂ மதுமந்மூத்ரேண பிபேத்| அதவா த்ரிபலாபங்கரஸாப்யாஂ ஶதஂ ஸர்பிஃ பிபேத்|| ௫௪||

Adhikarana mRudBakShaNajanitarogeShu pAThAdicUrNam (55) · Śloka 55

பாடாவேல்லத்விரஜநீமுஸ்தாபார்ங்கீபுநர்நவைஃ| ஸபில்வத்ர்யூஷணைஃ ஸர்பிர்வஶ்சிகாலீயுதைஃ ஶதம்| லிஹாநோ மாத்ரயா ரோகைர்முச்யதே மத்திகோத்பவைஃ||௫௫||

பாடாதிபிர்வஶ்சிகால்யந்தைஃ ஶதஂ ஸர்பிஃ ஸ்தோகயா மாத்ரயா லிஹாநோ பாலோ பக்ஷிதமத்திகோத்பவை ரோகைஃ முச்யதே|| ௫௫||

Adhikarana bAlAyauShadhadAnavidhivisheShaH (56) · Śloka 56

வ்யாதேர்யத்யஸ்ய பைஷஜ்யஂ ஸ்தநஸ்தேந ப்ரலேபிதஃ| ஸ்திதோ முஹூர்தஂ தௌதோऽநு பீதஸ்தஂ தஂ ஜயேத்கதம்||௫௬||

உபஸஂஹரந்நாஹ-யஸ்ய ஜ்வராத்யந்யதமஸ்ய விஶிஷ்டஸ்ய வ்யாதேர்யத்விஶிஷ்டஂ பைஷஜ்யமௌஷதஂ தேந பைஷஜ்யேந ப்ரலேபிதஃ ஸ்தநோ முஹூர்தஂ ஸ்திதோऽநு ச தௌதோऽநுபீதோ பாலஸ்தஂ தஂ ஸ்வவிஷயஂ ஜ்வராதிகஂ ஜயேத்|| ௫௬||

Adhikarana daivavyapAshrayauShadhAshrayaNam (57-58) · Śloka 58

க்ரஹைரபி ஹி ஜாயந்தே ப்ரச்சந்நைர்வ்யாதயஃ ஶிஶோஃ| கர்மஶஸ்தமதஸ்தேஷு தைவயுக்த்யாஶ்ரயஂ ஸதா||௫௭|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே பாலாமயப்ரதிஷேதோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௫௮||

ந கேவலஂ சாஹாராதிநா ஶிஶோர்வ்யாதயோ ஜாயந்தே யாவத் க்ரஹைரபி வக்ஷ்யமாணைஃ ப்ரச்சந்நைரலக்ஷ்யைர்ஜாயந்தே அதோ க்ரஹாத்தேதோஸ்தேஷாமாமயாநாஂ தைவாஶ்ரயஂ கர்ம மணிமந்த்ராதியுக்த்யாஶ்ரயஂ ச வமநாதிகஂ ஶஸ்தமிதி|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா-மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாமுத்தரதந்த்ரே த்விதீயோऽத்யாய