Adhikarana atha bAlopacaraNIyo nAma prathamo~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka
🔊 Audio coming soon
ఏవం పంచభిః స్థానైస్తంత్రస్య ప్రధానమంగకాయాఖ్యం శేషాంగవ్యాపి నిర్ణీతం| బాలాదీనాం తు సప్తానాం స్తోకవ్యక్తశేషత్వాత్సర్వేషామేవ నిర్ణయం కర్తుముత్తరాఖ్యం షష్ఠం స్థానమారభ్యతే| తత్రాపి బాలే కాయతస్తోకమంతరం యాతోఽతః ప్రథమమేవ బాలచికిత్సా వక్తవ్యా| తత్ర ప్రథమం బాలస్య రోగోద్భవప్రతిషేధోపాయప్రదర్శనార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే| తతోఽరక్షయా జాతానాం రోగాణాం ప్రతీకారదర్నాయైవ ద్వితీయోఽధ్యాయః|
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో బాలోపచరణీయనామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो बालोपचरणीयनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది పూర్వవద్వ్యాఖ్యేయమితి హేత్యాది చ| బాలోపచరణమధికృత్య కృతోఽధ్యాయో బాలోపచరణీయః, తం వ్యాఖ్యాస్యామః|| 1||
Adhikarana ulbAdvishodhanam (2) · Śloka 2
అథ ఖలు జాతమాత్రమేవ బాలముల్బాత్ సైంధవసర్పిషా మార్జయేత్||2||
अथ खलु जातमात्रमेव बालमुल्बात् सैन्धवसर्पिषा मार्जयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యానంతర్యే| 'ఖలూ శబ్ద ఇదానీమర్థే| జాతమాత్రం తత్కాల ఏవ బాలముల్బాత్ వేష్టితో జాయతే యేన గర్భః స ఉల్బస్తస్మాత్ సైంధవయుక్తేన సర్పిషా మార్జయేచ్ఛోధయేత్||2||
Adhikarana prANapratyAnayanam (3) · Śloka 3
తతోఽస్యాతిప్రబలమోహజ్వరపరీతసర్వగాత్రస్య క్రోశితుమపి రుజానురూపసమర్థస్యానవస్థితాశేషదేహధాతోరసంభావ్య యౌవనాద్యవస్థస్య క్రకచస్పర్శమివ కరవసనశయనసంసర్గమన్యమానస్యావికల్పితమంగాని విక్షిప్తః పునరివ మరణమనుభవతో లీయమానసంజ్ఞస్యాతిసంబాధయోనిపుటావపీడితప్రాణప్రత్యానయనాయ బలాతైలేన పరిషేకం కుర్యాత్| కర్ణ మూలే చాశ్మనోః సంఘట్టనం||3||
ततोऽस्यातिप्रबलमोहज्वरपरीतसर्वगात्रस्य क्रोशितुमपि रुजानुरूपसमर्थस्यानवस्थिताशेषदेहधातोरसम्भाव्य यौवनाद्यवस्थस्य क्रकचस्पर्शमिव करवसनशयनसंसर्गमन्यमानस्याविकल्पितमङ्गानि विक्षिप्तः पुनरिव मरणमनुभवतो लीयमानसंज्ञस्यातिसम्बाधयोनिपुटावपीडितप्राणप्रत्यानयनाय बलातैलेन परिषेकं कुर्यात्| कर्ण मूले चाश्मनोः सङ्घट्टनम्||३||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరమస్య బాలస్యాతిసంబాధేనాతిసంకటేన యోనిపుటేన ప్రసూతికాలేఽవపీడితానాం ప్రాణానాం ప్రత్యానయనాయ బలాతైలేన శరీరోక్తేన పరిషేకం కుర్యాత్| కింభూతస్యేత్యాహ-అతిప్రబలేత్యాది| అతిప్రబలేన మోహజ్వరేణ పరీతాని సమంతాద్వ్యాప్తాని సర్వగాత్రాణి యస్య| జన్మమరణయోర్హి మోహజ్వరావేశః ప్రాగుక్తః| తథా ప్రసూతిక్లేశరుజానురూపం తాం ప్రతికర్త్తుం క్రోశితుమప్యక్షమస్యాశక్తస్య| తథా అనవస్థితా అగృహీతస్వరూపా అశేషా దేహధాతవో యస్య| ధాతవో వాతాదిరసాదిమూత్రాదయః| తథా అసంభావ్యా యౌవనాద్యవస్థా యస్య| అన్యకరాదిసంసర్గంచ క్రకచస్పర్శమివ మన్యమానస్య| క్రకచం కరపత్రం| తథావికల్పితం రుజాప్రయుక్తత్వేనైవాంగాని విక్షిప్తః| తథాన్యజన్మని మరణమనుభూయ ప్రసూతికాలే రుజయా పునరివ మరణమనుభవతో లీయమానసంజ్ఞస్య మూఢచేతనస్య| కర్ణమూలే కర్ణసమీపే చాస్య బాలస్యాశ్మనోః పాషాణయోః సంఘట్టనం పరస్పరాభిఘాతం కుర్యాత్| ఏతచ్చ ప్రసూతికాలసంజాతమోహప్రశమార్థం|| 3||
Adhikarana nishceShTasya prabodhanaM karNe mantroccAraNaM ca (4) · Śloka 4
యది వాఽచేష్ట ఏవ స్యాత్తతః కృష్ణకపాలికయా శూర్పేణ చైనమభినిష్పునీయాత్| దక్షిణకర్ణమూలే చ మంత్రమస్యోచ్చారయేత్ _ అంగాదంగత్సంభవసి హృదయాదభిజాయసే| ఆత్మా వై పుత్రనామాసి స జీవ శరదాం శతం| శతాయుః శతవర్షోఽసి దీర్ఘమాయురవాప్నుహి| నక్షత్రాణి దిశో రాత్రిరహశ్చత్వాభిరక్షతు||4||
यदि वाऽचेष्ट एव स्यात्ततः कृष्णकपालिकया शूर्पेण चैनमभिनिष्पुनीयात्| दक्षिणकर्णमूले च मन्त्रमस्योच्चारयेत् _ अङ्गादङ्गत्सम्भवसि हृदयादभिजायसे| आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदां शतम्| शतायुः शतवर्षोऽसि दीर्ग़मायुरवाप्नुहि| नक्षत्राणि दिशो रात्रिरहश्चत्वाभिरक्षतु||४||
🔊 Audio coming soon
అత్రాంతరే చ యద్యచేష్ట ఏవ స్యాత్తతః కృష్ణయా ధూమకజ్జలేన మృదితమధ్యయా కపాలికయా శూర్పేణ చాభినిస్ఫురణాయ యతేత| యతోఽతిప్రభావాత్తం బోధయతి| అస్య చ బాలస్య దక్షిణకర్ణమూలే అంగాదంగాదిత్యాది శ్లోకద్వయం మంత్రముచ్చారయేత్| మంత్రవ్యాఖ్యానస్య యత్ ప్రయోజనం తత్సుబోధం|| 4||
Adhikarana nAbhinAlacchedanAdi (5) · Śloka 5
ప్రత్యాగతప్రాణస్య చ ప్రకృతిభూతస్య నాభినాలం నాలాభిబంధనాచ్చతురంగులస్యోర్ధ్వం క్షౌమసూత్రేణ బద్ధ్వా తీక్ష్ణేన శస్త్రేణ వర్ధయేత్| గ్రీవాయాం చైనమాసజ్జేత్| నాభించ కుష్ఠతైలేన సేచయేత్||5||
प्रत्यागतप्राणस्य च प्रकृतिभूतस्य नाभिनालं नालाभिबन्धनाच्चतुरङ्गुलस्योर्ध्वं क्षोउमसूत्रेण बद्ध्वा तीक्ष्णेन शस्त्रेण वर्धयेत्| ग्रीवायां चैनमासज्जेत्| नाभिञ्च कुष्ठतैलेन सेचयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
తతః ప్రకృతిభూతస్య స్వస్థస్య చ నాలాభిబంధనాన్రాభినాలస్య యత్ర జఠరే నిబంధనం భవతి, తస్మాచ్చతురంగులాదూర్ధ్వం క్షౌమసూత్రేణ బద్ధ్వా సూత్రబంధాదూర్ధ్వం శస్త్రేణ నాభినాలస్య వర్ధనం ఛేదనం కుర్యాత్| ఏనమితి ఛిన్నశిష్టం నాభినాలం బాలస్య గ్రీవాయాం సూత్రేణాసజ్జయేల్లంబత్వపరిహారాయ| కుష్ఠేన యుక్తం సిద్ధం వా తైలం కుష్ఠతైలం తేన నాభిం సేచయేత్|| 5||
Adhikarana snapanam (6) · Śloka 6
తతః క్షీరివృక్షకషాయేణ సర్వగంధోదకేన వా సప్తతపనీయరజతనిర్వాపణకవోష్ణేన కపిత్థపత్రకషాయేణ వా తద్విధేన స్నాపయేత్||6||
ततः क्षीरिवृक्षकषायेण सर्वगन्धोदकेन वा सप्ततपनीयरजतनिर्वापणकवोष्णेन कपित्थपत्रकषायेण वा तद्विधेन स्नापयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరం తం బాలం క్షీరివృక్షాణాం వటాదీనాం కషాయేణ తప్తానాం తపనీయరజతానాం నిర్వాపణేన తత్ర తాపోపశమేనోష్ణీకృతేన స్నాపయేదితి| అథవా సర్వగంధద్రవ్యోదకేన తపనీయాదితప్తేన| అథవా కపిత్థపత్రాణాం కషాయేణ తద్విధేనేతి తపనీయాదికవోష్ణేన| తపనీయం సువర్ణం| రజతం రుప్యం|| 6||
Adhikarana jihvauShThAdishodhanam (7) · Śloka 7
తతోఽస్య సుపరిలిఖితనఖయా సుప్రక్షాలితోపవానయా కార్పాసపిచ్వవగుంఠితయా దక్షిణప్రదేశిన్యా జిహ్వౌష్ఠకంఠమనుసుఖం ప్రముజ్యాత్| తాలుం చోన్నామ్య స్నేహపిచునోపరిష్టాదవగుంఠయేత్||7||
ततोऽस्य सुपरिलिख़ितनख़या सुप्रक्षालितोपवानया कार्पासपिच्ववगुण्ठितया दक्षिणप्रदेशिन्या जिह्वोउष्ठकण्ठमनुसुख़ं प्रमुज्यात्| तालुं चोन्नाम्य स्नेहपिचुनोपरिष्टादवगुण्ठयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
తతః స్నానాదనంతరమస్య బాలస్య సుపరిలిఖితనఖత్వాదియుక్త్యా దక్షిణకరప్రదేశిన్యా జిహ్వౌష్ఠకంఠం సాధు సత్రివేశాయ ప్రమృజ్యాత్| సుపరిలిఖితం పారూష్యాదినాశాయ శస్త్రేణ కృత్తం నఖం యస్యాః| పూర్వం సుప్రక్షలితా పశ్చాదుపవనోపశుష్కా సుప్రక్షాలితోపవానా| కార్పాసమయః పిచుః కార్పాసఖండః| తేనావగుంఠితయా మార్దవాయ వేష్టితయా| ప్రదేశిన్యంగుష్ఠాత్ ద్వితీయా| తథావిధయైవ చ తథా తాలూన్నామ్య స్నేహయుక్తేన కార్పాసపిచునోపరిష్టాచ్ఛిరస్యవగుంఠయేదాచ్ఛాదయేత్|| 7||
Adhikarana medhAjanakaM prAshanam (8) · Śloka 8
తతశ్చైంద్రీబ్రాహ్మీశంఖపుష్పీవచాకల్కం మధుఘృతోపేతం హరేణుమాత్రం కుశాగ్రాభిమంత్రితం సౌవర్ణేనాశ్వత్థపత్రేణ మేధాయుర్బలజననం ప్రాశయేత్| తద్వద్ బ్రాహ్మీబలానంతాశతావర్యన్యతమచూర్ణం వా||8||
ततश्चैन्द्रीब्राह्मीशङ्खपुष्पीवचाकल्कं मधुघृतोपेतं हरेणुमात्रम् कुशाग्राभिमन्त्रितं सौवर्णेनाश्वत्थपत्रेण मेधायुर्बलजननं प्राशयेत्| तद्वद् ब्राह्मीबलानन्ताशतावर्यन्यतमचूर्णं वा||८||
🔊 Audio coming soon
అనంతరమైంద్ర్యాదీనాం కల్కం హరేణుమాత్రమానం మధుఘృతాభ్యాం యుక్తం కుశాగ్రేణ దర్భాగ్రేణ మేధాదిజననేన వైదికేన మంత్రేణాభిమంత్రితం సువర్ణవికారేణాశ్వత్థపత్రేణ కరణేన ప్రాశయేత్తం మేధాదిజననం| ఏంద్రీ ఇంద్రాణీ| బ్రాహ్మీ బ్రహ్మసువర్చలా| శంఖపుష్పీ కాశ్మీరేషు వీరటీ| హరేణవః సతీనాః| అశ్వత్థపత్రాకృతిత్వాత్సౌవర్ణమశ్వత్థపత్రం| తద్వదైంద్ర్యాదికల్కవిధినానేన బ్రాహ్మ్యాదీనామన్యతమస్య వా చూర్ణం ప్రాశయేత్| అనంతా దూర్వా|| 8||
Adhikarana garBodakavAmanam (9) · Śloka 9
తతః సైంధవోపహితేన సర్పిషా గర్భోదకాని వామయేత్| తథాస్యోరః కంఠవిశుద్ధ్యా లాఘవమభిలాషశ్చ జాయతే||9||
ततः सैन्धवोपहितेन सर्पिषा गर्भोदकानि वामयेत्| तथास्योरः कण्ठविशुद्ध्या लाघवमभिलाषश्च जायते||९||
🔊 Audio coming soon
తతః ప్రాశాదనంతరమస్మై సైంధవేన యుక్తం సర్పిర్గర్భోదకవమనాయ దద్యాత్| తయేతి వమనేనాస్య బాలస్యోరఃకంఠస్య విశుద్ధ్యా లాఘవాదికం జాయతే|| 9||
Adhikarana jAtakarma (10) · Śloka 10
అథాస్య జాతకర్మ ప్రాజాపత్యేన విధినా కుర్యాత్||10||
अथास्य जातकर्म प्राजापत्येन विधिना कुर्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
అథానంతరమస్య బాలస్య ప్రాజాపత్యేన బ్రాహ్మేణ వైదికేన విధినా జాతకర్మ కుర్యాత్|| 10||
Adhikarana sUtikAyAH stanyAvataraNakAlaH (11) · Śloka 11
అపి చ సిరాణాం హృదయస్థానాం వివృతత్వాత్ప్రసూతితః| తృతీయేఽహ్ని చతుర్థే వా స్త్రీణాం స్తన్యం ప్రవర్తతే||11||
अपि च सिराणां हृदयस्थानां विवृतत्वात्प्रसूतितः| तृतीयेऽह्नि चतुर्थे वा स्त्रीणां स्तन्यं प्रवर्तते||११||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీణాం సూతానాం ప్రసూతితః ప్రసవాత్తృతీయే చతుర్థే వాహ్ని స్తన్యం ప్రవర్తతే| యతస్తదా హృదయస్థాః సిరాః సర్వా వివృతా భవంతిః, గర్భిణ్యాస్తు సంవృతాః| యత ఏవమతో యావత్స్యన్యం తావదయం క్రమః|| 11||
Adhikarana prathamAdidineShu shishoH prAshanam (12) · Śloka 12
తస్మాత్ప్రథమేఽహన్యనంతా మిశ్రితే మధుసర్పిషీ మంత్రపూతే త్రికాలం ప్రాశయేత్| ద్వితీయే లక్ష్మణాసిద్ధం సర్పిస్తృతీయే చ||12||
तस्मात्प्रथमेऽहन्यनन्ता मिश्रिते मधुसर्पिषी मन्त्रपूते त्रिकालं प्राशयेत्| द्वितीये लक्ष्मणासिद्धं सर्पिस्तृतीये च||१२||
🔊 Audio coming soon
ప్రథమేఽహన్యనంతయా దూర్వయా మిశ్రితే మధుసర్పిషీ| అనంతామిశ్రణం మేధాపుష్ట్యాదీంజనయేదేవం వైదికేన మంత్రేణ పూతే అహని త్రీన్ కాలాన్ ప్రాశయేత్| ద్వితీయేఽహ్ని లక్ష్మ్ణాసిద్ధం సర్పిస్త్రికాలం| తథైవ తృతీయే||12||
Adhikarana prathamastanyapAnavidhiH (13) · Śloka 13
తతః ప్రాఙ్నివారితస్తన్యస్య స్వపాణితలసమ్మితం సర్పిర్ద్వికాలం దాపయేదనంతరం చ స్తన్యమిష్టితః||13||
ततः प्राङ्निवारितस्तन्यस्य स्वपाणितलसम्मितं सर्पिर्द्विकालं दापयेदनन्तरं च स्तन्यमिष्टितः||१३||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరం చతుర్థే స్తన్యపానాత్ ప్రాఙ్నివారితస్తన్యస్య యత్నేన రక్షితస్తన్యపానస్య ద్వికాలం ప్రాతర్మధ్యాహ్నే చ స్వపాణితల్ అసమ్మితం బాలస్య కరతలమేయం సర్పిర్దాపయేత్| అనంతరం తత్కాల ఏవేష్టతో యథేచ్ఛం స్తన్యం దాపయేత్|| 13||
Adhikarana karNapathi snehadAnam (14) · Śloka 14
అహరహశ్చాస్య శ్రోత్రశృంగాటకం స్నేహాప్లుతేన ప్లోతేన ప్రచ్ఛాదయేత్||14||
अहरहश्चास्य श्रोत्रशृङ्गाटकं स्नेहाप्लुतेन प्लोतेन प्रच्छादयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
అస్య చ బాలస్యాహరహః ప్రతిదినం శ్రోత్రశృంగాటకం కర్ణపథం స్నేహాప్లుతేన స్నేహమగ్నేన ప్లోతేన చైలఖండేన ప్రచ్ఛాదయేత్|| 14||
Adhikarana saMveshanam (15) · Śloka 15
ప్రాక్శిరసం చైనం క్షౌమనిచయే సంవేశయేదుచ్ఛీర్షకే చాస్యాభిమంత్రితముదకుంభం స్థాపయేత్ ద్వారపక్షయోశ్చ||15||
प्राक्शिरसं चैनं क्षोउमनिचये संवेशयेदुच्छीर्षके चास्याभिमन्त्रितमुदकुम्भं स्थापयेत् द्वारपक्षयोश्च||१५||
🔊 Audio coming soon
క్షౌమాణాం వస్త్రాణాం నిచయే ప్రాక్శిరసమేనం బాలం సంవేశయేచ్చ| సంవేశనం శయ్యాయాం స్థాపనం| సుబోధం| ఉచ్ఛీర్షకః శయ్యాయాః శిరోభాగః| ద్వారపక్షో ద్వారపార్శ్వః|| 15||
Adhikarana vIjanAdyupacArAH (16) · Śloka 16
ఆదారీవిదారీబదరీఖదిరనింబపీలుపరూషకశాఖాభిరేనం వీజయేత్| తాభిశ్చ సమంతతః సూతికాగారం పరివ్వారయేత్| సర్షపాతసీకణకణికాశ్చాంతర్బహిః ప్రకిరేత్| సాయం ప్రాతశ్చ బలిం||16||
आदारीविदारीबदरीख़दिरनिम्बपीलुपरूषकशाख़ाभिरेनं वीजयेत्| ताभिश्च समन्ततः सूतिकागारं परिVवारयेत्| सर्षपातसीकणकणिकाश्चान्तर्बहिः प्रकिरेत्| सायं प्रातश्च बलिम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ఏనం బాలమాదార్యాదీనాం శాఖాభిర్వీజనం కారయేత్| (ని) ఆదారీ కాకహంతాలీ తోయా ఖదిరవల్యపి| వీజనం వ్యజనవాతేన పవనం| తాభిశ్చాదార్యాదిశాఖాభిః సూతికాగారం సమంతతః సర్వతోదిక్కం పరివారయేత్| సూతికాగారస్యాంతర్బహిశ్చ సర్షపాదికణికా వికిరేద్విక్షిపేత్| సాయం ప్రాతశ్చ బలిం భూతోపహారమంతర్బహిః ప్రకిరేత్||16||
Adhikarana dhUpanaM shAntikarma ca (17) · Śloka 17
వ్రణోక్తైశ్చ గుగ్గుల్వాదిభిర్ధూపం కుర్వీత| తథా బ్రాహ్మణోఽథర్వవేదవిద్దశాహం శాంతికర్మ కుర్యాత్| మాయూరీం మహామాయూరీమార్యారత్నకేతుధారిణీం చోభయకాలం వాచయేత్||17||
व्रणोक्तैश्च गुग्गुल्वादिभिर्धूपं कुर्वीत| तथा ब्राह्मणोऽथर्ववेदविद्दशाहं शान्तिकर्म कुर्यात्| मायूरीं महामायूरीमार्यारत्नकेतुधारिणीं चोभयकालं वाचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
వర్ణోక్తా గుగ్గుల్వాదయః సూత్రస్థానే శస్త్రకర్మవిధౌ గుగ్గుల్వగురుసర్జరసవచాగౌరసర్షపేత్యాదినా పఠితాః| సుబోధం| ద్వే విద్యే ఏకా లఘుమాయూరీ సప్తశతీ| ద్వితీయా మహామాయూరీ చతుఃసహస్రీ| ఆర్యాశబ్దః ప్రజావాచీ| రత్నకేతునామ్నా విశిష్టా ధారిణీతి సౌగతాదీనాం యా ప్రసిద్ధా|| 17||
Adhikarana rakShAkarmavisheShaH (18) · Śloka 18
హింగువచాతురుష్కరక్షోఘ్నైః పోటలికాముత్తరదేహల్యామాసజ్జేత్| కుమారస్య చ సహ మాత్రా కాంఠే ఉచ్ఛీర్షకే చ| తద్వదార్యాపర్ణశబరీమార్యాపరాజితాం చ గోరోచనాభిలిఖితాం| ద్వారే చ దేహలీమనుతిర్యఙ్ముసలం నిధాపయేత్| కణకండకతిందుకేంధనాగ్నిం నక్తం దివంచ జాగృయాత్| తథానురక్తాః స్త్రియః సుహృదశ్చ| ప్రహృష్టజనసంపూర్ణంచ తద్వేశ్మ కార్యం||18||
हिङ्गुवचातुरुष्करक्षोघ्नैः पोटलिकामुत्तरदेहल्यामासज्जेत्| कुमारस्य च सह मात्रा काण्ठे उच्छीर्षके च| तद्वदार्यापर्णशबरीमार्यापराजितां च गोरोचनाभिलिखिताम्| द्वारे च देहलीमनुतिर्यङ्मुसलं निधापयेत्| कणकण्डकतिन्दुकेन्धनाग्निं नक्तं दिवञ्च जागृयात्| तथानुरक्ताः स्त्रियः सुहृदश्च| प्रहृष्टजनसम्पूर्णञ्च तद्वेश्म कार्यम्||१८||
🔊 Audio coming soon
పోటలికా ప్రసేవికా| ఉత్తరదేహలీ ద్వారశాఖయోరుపర్యాసక్తం కాష్ఠం| కుమారస్య బలస్య కంఠే ఉచ్ఛీర్షకే చ హింగ్వాదిపోటలికామాసజ్జేత్| తన్మాతుశ్చ తథైవేతి సహార్థః| ఆర్యాపర్ణశబరీవిద్యా ఆర్యాపరాజితా ఇతి మూలమంత్రేణ గోరోచనయా భూర్జాదిపత్రలిఖితా తస్య కంఠే ఉచ్ఛీర్షకే చాసజ్జేత్| దేహలీమను దేహల్యనుసారేణ ద్వారే తిర్యఙ్ముసలం నిధాపయేత్| దేహలీ ద్వారశాఖయోరాధారకాష్ఠం| యస్య చాగ్నేః కణాదికమింధనం తమగ్నిం నక్తందివం చ జాగృయాత్ నిర్యాణాద్రక్షేత్| కణం ఖండతండులాః| కండకం తండులక్షోదనచూర్ణం| తథానురక్తాః స్త్రియో జాగృయుః సుహృదశ్చ| సుబోధం|| 18||
Adhikarana stanyadAnArhadhAtrIlakShaNam (19) · Śloka 19
అథాస్య సమానవర్ణా మధ్యమవయాః శుచిరలోలుపా నిభృతానాతురా జీవద్వత్సా వత్సలా దక్షిణా బ్రహ్మచారిణ్యవ్యంగా బహుక్షీరా శుక్లాంబరాచారా దీర్ఘహ్రస్వాదిదేహదోషాష్టకరహితా అలంబోర్ధ్వచూచుకాతిపీనహీనస్తనదోషముక్తా యుక్తచూచుకా ధాత్రీ స్యాత్తస్య ఏవ స్తన్యం పిబేత||19||
अथास्य समानवर्णा मध्यमवयाः शुचिरलोलुपा निभृतानातुरा जीवद्वत्सा वत्सला दक्षिणा ब्रह्मचारिण्यव्यङ्गा बहुक्षीरा शुक्लाम्बराचारा दीर्घह्रस्वादिदेहदोषाष्टकरहिता अलम्बोर्ध्वचूचुकातिपीनहीनस्तनदोषमुक्ता युक्तचूचुका धात्री स्यात्तस्य एव स्तन्यं पिबेत||१९||
🔊 Audio coming soon
అథ బాలస్య సవర్ణత్వాదియుక్తా ధాత్రీ స్యాత్| వర్ణో బ్రాహ్మణాదిః| మధ్యం వయస్తారుణ్యాద్వర్ధ్వం| దారువాహిః పఠతి| తరుణీ స్యాదవత్సలా| క్లేశం న సహతే వృద్ధా స్తన్యం చాస్యా న పుష్టికృదితి| లోలుపా ఆహారపానగృధ్నుః నిభృతా అవ్యగ్రా| అనాతురా వ్యాధిరహితా| వత్సలా అపత్యవత్సలా| దక్షిణా అనుకూలా| బ్రహ్మచారిణీ నిషిద్ధపుంసం యోగా| అవ్యంగా సంపూర్ణాంగా| ఆచారస్య శుక్లత్వమనిందితత్వం| అష్టౌ దేహదోషాః అతిదీరత్వమతిహ్రస్వత్వమతిలోమత్వమలోమత్వమతిశుక్లత్వమతికృష్ణత్వమతికార్శ్యమతిస్థూలత్వంచ| అలంబచూచుకా అనూర్ధ్వాభిముఖచూచుకా చ| అతిపీనహీనాభ్యాం స్తనదోషాభ్యాం ముక్తా| యుక్తం ప్రమాణానధికం చూచుకం యస్యాః సా తథోక్తా| చూచుకం స్తనాగ్రం| తస్యా యథోక్తాయా ఏవ ధాత్ర్యాః స్తన్యం పిబేత్| ఏవకారగ్రహణమేతద్గుణమిశ్రీభావప్రతిషేధాయ|| 19||
Adhikarana shuddhastanyalakShaNam (20) · Śloka 20
తచ్చోదకపాత్రే దుహ్యమానమేకతాం యదుదకేన సహ గచ్ఛతి వక్ష్యమాణదోషరహితంచ తచ్ఛుద్ధమారోగ్యబలజననం||20||
तच्चोदकपात्रे दुह्यमानमेकतां यदुदकेन सह गच्छति वक्ष्यमाणदोषरहितञ्च तच्छुद्धमारोग्यबलजननम्||२०||
🔊 Audio coming soon
తచ్చేతి స్తన్యముదకపూర్ణే పాత్రే దుహ్యమానముదకేన సహ యదేకతామవిభక్తవృత్తిత్వం గచ్ఛతి| బాలామయప్రతిషేధే వక్ష్యమాణౌః స్తన్యదోషైః రహితం తచ్ఛుద్ధమారోగ్యాదిజననం చ బోద్ధవ్యం|| 20||
Adhikarana dhAtryAH stanadAnavidhiH (21) · Śloka 21
అథ ధాత్రీ స్నాతాఽనులిప్తా నిత్యమహతవాసాః సుమనాః ప్రజాస్థాపనౌషధీః శిరసా బిభ్రాణా ప్రాఙ్మూఖీ స్తనం ప్రాగ్దక్షిణం ధౌతమీషత్పరిస్రుతం పాయయేత్||21||
अथ धात्री स्नाताऽनुलिप्ता नित्यमहतवासाः सुमनाः प्रजास्थापनौषधीः शिरसा बिभ्राणा प्राङ्मूखी स्तनं प्राग्दक्षिणं धौतमीषत्परिस्रुतं पाययेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా ధాత్ర్యాః ప్రథమం స్తనపానవిధానం| సుమనాః సుచిత్తా ప్రజాస్థాపనీయాన్యౌషధాని ఏంద్రీదూర్వాదీని మహాకషాయసంగ్రహోక్తాని| ఈషత్పరిస్రుతం స్తోకకృష్టస్తన్యం స్తనం బాలం ధాత్రీ పాయయేత్|| 21||
Adhikarana nAnAstanyapAnadoShAH (22) · Śloka 22
నానాస్తన్యస్య హ్యసాత్మ్యత్వాన్నానావిధా వ్యాపదో భవంతి| అపరిస్రుతే చాతిస్తన్యపూర్ణస్తనపానేనోత్స్నేహనాత్ కాసశ్వాసజ్వరచ్ఛర్దిషాం సంభవః||22||
नानास्तन्यस्य ह्यसात्म्यत्वान्नानाविधा व्यापदो भवन्ति| अपरिस्रुते चातिस्तन्यपूर्णस्तनपानेनोत्स्नेहनात् कासश्वासज्वरच्छर्दिषां सम्भवः||२२||
🔊 Audio coming soon
నానేత్యాదినానేకస్తన్యపానప్రతిషేధప్రయోజనం| అతిస్తన్యపూర్ణస్తనపానేన బాలస్యోత్స్నేహనాత్ కాసాదిసంభవః| ఉత్స్నేహనం తత్ స్నేహస్యాంతర్గమనం|| 22||
Adhikarana stanyanAshahetavaH stanyajananopAyAshca (23) · Śloka 23
రూక్షాన్నపానకర్శనక్రోధశోకకామాదిభిః స్తన్యనాశః| స్తన్యజననాని తు మద్యాని సీధువర్జ్యాన్యానూపమాంసాని ద్రవాః స్వాద్వమ్లలవణప్రాయాశ్చాహారాః క్షీరిణ్యశ్చౌషధయః క్షీరపానమనాయాసః సౌమనస్యం చ||23||
रूक्षान्नपानकर्शनक्रोधशोककामादिभिः स्तन्यनाशः| स्तन्यजननानि तु मद्यानि सीधुवर्ज्यान्यानूपमांसानि द्रवाः स्वाद्वम्ललवणप्रायाश्चाहाराः क्षीरिण्यश्चौषधयः क्षीरपानमनायासः सौमनस्यं च||२३||
🔊 Audio coming soon
రూక్షాన్నపానాదినా స్త్రియాః స్తన్యనాశో భవతి| మద్యాదీని స్తన్య జననాని భవంతి| సుబోధం|| 23||
Adhikarana pAnAnarhastanyaM stanyAnarhabAlAvasthA ca (24) · Śloka 24
న తు క్షుధితశోకార్తశ్రాంతక్రుద్ధప్రదుష్టధాతుగర్భిణీవిరుద్ధాహారభుక్తానాం స్తన్యం పాయయేన్నాజీర్ణౌషధంచ బాలమితి||24||
न तु क्षुधितशोकार्तश्रान्तक्रुद्धप्रदुष्टधातुगर्भिणीविरुद्धाहारभुक्तानां स्तन्यं पाययेन्नाजीर्णौषधञ्च बालमिति||२४||
🔊 Audio coming soon
క్షుధితాదీనాం సప్తానాం సంబంధి స్తన్యం న పాయయేత్| యస్య చ బాలస్య మహామంత్రప్రయుక్తమౌషధం న జీర్ణం తం నిర్దోషమపి స్తన్యం న పాయయేత్|| 24||
Adhikarana ShaShThInishAyAM visheShakRutyam (25) · Śloka 25
భవతి చాత్ర- షష్ఠీం నిశాం విశేషేణ కృతరక్షాబలిక్రియాః| జాగృయుర్బాంధవాస్తస్య దధతః పరమాం ముదం||25||
भवति चात्र- षष्ठीं निशां विशेषेण कृतरक्षाबलिक्रियाः| जागृयुर्बान्धवास्तस्य दधतः परमां मुदम्||२५||
🔊 Audio coming soon
యద్యపి సర్వం దశాహం రక్షాదికముక్తం తథాపి విశేషేణ షష్ఠీం నిశాం తస్య బాలస్య బాంధవాః కృతరక్షాబలిక్రియాః పరమం చ హర్షం దధతో జాగృయుః|| 25||
Adhikarana nAmakaraNam (26) · Śloka 26
దశమే ద్వాదశే వాహ్ని గోత్రాచారైః శుభైః శుభే| సూతా స్నానోత్సవం కుర్యాత్పితాఽపత్యస్య నామ చ| దినే శతతమే వాఖ్యాం పూర్ణే సంవత్సరేఽథవా| విభ్రతోఽంగైర్మనోహ్వాలరోచనాగురుచందనం| పూజ్యం త్రిపురుషానూకమాదౌ ఘోషవదక్షరం| అవృద్ధం కృతమూష్మాంతమనరాతిప్రతిష్ఠితం| నక్షత్రదేవతాయుక్తం తదేవ తు న కేవలం| మంగల్యమంతరంతస్థం న దుష్టం న చ తద్ధితం| పుంసో విసర్జనీయాంతం సమవర్ణం స్త్రియాః పునః| విషమాక్షరమక్రూరం విస్పష్టార్థం మనోరమం| సుఖోద్యం దీర్ఘవర్ణాంతమాశీర్వాదాభిధానవత్||26||
दशमे द्वादशे वाह्नि गोत्राचारैः शुभैः शुभे| सूता स्नानोत्सवं कुर्यात्पिताऽपत्यस्य नाम च| दिने शततमे वाख्यां पूर्णे संवत्सरेऽथवा| विभ्रतोऽङ्गैर्मनोह्वालरोचनागुरुचन्दनम्| पूज्यं त्रिपुरुषानूकमादौ घोषवदक्षरम्| अवृद्धं कृतमूष्मान्तमनरातिप्रतिष्ठितम्| नक्षत्रदेवतायुक्तं तदेव तु न केवलम्| मङ्गल्यमन्तरन्तस्थं न दुष्टं न च तद्धितम्| पुंसो विसर्जनीयान्तं समवर्णं स्त्रियाः पुनः| विषमाक्षरमक्रूरं विस्पष्टार्थं मनोरमम्| सुखोद्यं दीर्घवर्णान्तमाशीर्वादाभिधानवत्||२६||
🔊 Audio coming soon
తతో దశమే ద్వాదశే వాఽహని శుభే ప్రశస్తే శుభైః స్వగోత్రాచారైః సూతా ఆత్మనః స్నానోత్సవం కుర్యాత్| తదైవ చ పితా అపత్యస్య నామ కుర్యాత్| అథవా జన్మదినాచ్ఛతతమే దినే ఆఖ్యం నామ కుర్యాత్| పూర్ణే వా సంవత్సరే ఆఖ్యాం కుర్యాత్| కింభూతస్య బాలస్యేత్యాహ- మనో-హ్లాదితిలకానంగైర్విభ్రతో ధారయతః| అలం హరితాలం| కింభూతం నామ ఇత్యాహ-పూజ్యమిత్యాది| పూజ్యముత్కృష్టత్వం ప్రసిద్ధ్యా| త్రిపురుషానూకం పితృపితామహప్రపితామహానుకారికం| అత ఊర్ధ్వం స్వకుల్యానామపి నామ న కార్యం| తథావిధం చ నామ కుర్యాద్యస్మిన్నామ్ని ఆదౌ ఘోషవదక్షరం వర్ణో విద్యతే| తత్ర వర్గాణాం తృతీయచతుర్థాః, అంతఃస్థాః, హకారానుస్వారౌ, యమౌ, తృతీయచతుర్థౌ, నాసిక్యాశ్చసంవృతకంఠా నాదానుప్రదానా ఘోషవంతశ్చ| వర్గాణాం తృతీయా గజడదబాః చతుర్థా ఘఝఢధభాః అంతఃస్థాః యరలవాః అనుస్వారో నామాయోగవాహః అనుక్తా ఏవేహాయోగవాహాః యథా విసర్జనీయజిహ్వామూలీయాదయః తృతీయశ్చతుర్థశ్చ యమః యమా ఉచ్చారణ ఏవోపలభ్యంతే యథా యజ్ఞశబ్దే నాసికావిశేషః ఇహ నిత్యనాసిక్యా డ-ఞ-ణ-న-మాః| ఘోషవత్వమేవైషాం వర్ణగుణానామస్మాకముపయోగి| అవృద్ధం యస్మిన్ నామ్న్యాదివర్ణే వృద్ధిసంజ్ఞా న విద్యతే| వృద్ధిరితి సంజ్ఞా ఆకారైకారౌకారాణాం| కృతమితి కృత్ప్రత్యయాంతం| కృదతిఙితి తిఙ్వర్జితః ప్రత్యయః కృత్సంజ్ఞో భవతి| తిబాదయో మహిఙంతాస్తిఙః| ఊష్మాంతం యస్మిన్ నామ్న్యూష్మాక్షరమంతే విద్యతే| ఊష్మాణః శషసహాః| యచ్చ బాలకుల్యానామరాతినా ప్రతిష్ఠితన్న భవతి| బాలస్య నక్షత్రదేవతాయుక్తం| నక్షత్రాణాం దేవతా భవంతి| తద్యథా-అశ్విన్యా అశ్వినౌ| భరణ్యా యమః| కృత్తికానామగ్నిః| రోహిణ్యాః ప్రజాపతిః| మృగశిరసాం మృగాంకః| ఆర్ద్రాయా రుద్రః| పునర్వసూనామదితిః| పుష్యస్య బృహస్పతిః| ఆశ్లేషాయాః సర్పాః| మఘానాం పితరః| పూర్వఫల్గునీనాం భగః| ఉత్తరఫల్గునీనామర్యమా| హస్తస్య మైత్రః| చిత్రాయాస్త్వష్టా| స్వాత్యా వాయుః| విశాఖాయా ఇంద్రాగ్నీ| అనురాధాయాః మైత్రః| జ్యేష్ఠాయా ఇంద్రః| మూలస్య నిరృతిః| పూర్వాషాఢాయా ఆపః| ఉత్తరాషాఢాయా విశ్వేదేవాః| శ్రవణస్య విష్ణుః| ధనిష్ఠాయా వసవః| శతభిషజో వరుణః| పూర్వాభాద్రపదానామజైకపాత్| ఉత్తరాభాద్రపదానామహిర్బుధ్నిః| రేవత్యాః పూషా| ఏతా నక్షత్రదేవతా యాదృశ్యస్తాభిర్యుక్తం నామ కారయేత్| తదేవేతి| న కేవలం తదేవ పూర్వోక్తలక్షణమేవ కింతు మంగల్యత్వాదివిశిష్టమపి| అంతర్మధ్యే అంతఃస్థా యరలవా యస్మింస్తత్| న దుష్టమితి| దుష్టం నామ న కుర్యాత్| న చ తద్ధితమితి| తద్ధితం తద్ధితాధికారవిహితప్రత్యయాంతం| తచ్చ నామాక్షరం విసర్జనీయాంతం చ పుంసో విధేయం| సమాక్షరం యస్య నామ్నః సమసంఖ్యాన్యక్షరాణి భవంతి| స్త్రియాః పునర్నామ తత్ కుర్యాద్ యద్ విషమాక్షరం విషమసంఖ్యాన్యక్షరాణి విద్యంతే యస్మింస్తదేవం| అక్రూరం సుస్పష్టార్థం మనోరమంచ| సుఖోద్యం యదానాయసేన వక్తుం శక్యతే| దీర్ఘో వర్ణసంయోగ అంతే యస్య| ఆశీర్వాదస్యాభిధానం విద్యతే యస్మిన్ తత్| యస్మిన్నభ్యుచ్చార్యమాణే ఆశీర్వాదః కృతో భవతి|| 26||
Adhikarana bAlasyAyuHparIkShaNam (27) · Śloka 27
తతః ప్రకృతిభేదోక్తరూపైరాయుః పరీక్షణం| ప్రాగుదక్శిరసః కుర్యాద్బాలస్య జ్ఞానవాంభిషక్||27||
ततः प्रकृतिभेदोक्तरूपैरायुः परीक्षणम्| प्रागुदक्शिरसः कुर्याद्बालस्य ज्ञानवान्भिषक्||२७||
🔊 Audio coming soon
తతోనామ్నోఽనంతరం ప్రకృతిభేదాధ్యాయోక్తై రూపైర్లక్షణైరాయుషో మానస్య పరీక్షణం కుర్యాద్యస్తు జ్ఞానవాన్ వైద్యః స బాలస్య ప్రాగుదక్శిరసః||27||
Adhikarana prashastaM veshma upakaraNAni ca (28) · Śloka 28
ప్రశస్తవాస్తుశరణం సజ్జోపకరణం శుచి| నిర్వాతం చ ప్రవాతం చ వృద్ధస్త్రీవైద్యసేవితం| నిర్మత్కుణాఖుమశకమతమస్కం చ శస్యతే| శుచిధౌతోపవానాని నిర్వలీని మృదూని చ| శయ్యాస్తరణవాసాంసి రక్షోఘ్నైర్ధూపితాని చ||28||
प्रशस्तवास्तुशरणं सज्जोपकरणं शुचि| निर्वातं च प्रवातं च वृद्धस्त्रीवैद्यसेवितम्| निर्मत्कुणाखुमशकमतमस्कं च शस्यते| शुचिधौतोपवानानि निर्वलीनि मृदूनि च| शय्यास्तरणवासांसि रक्षोघ्नैर्धूपितानि च||२८||
🔊 Audio coming soon
స తు ఇదమిదం కుర్యాత్కిమిత్యాహ- ప్రశస్తవాస్తుత్వాదియుక్తం శరణం వేశ్మ కుర్యాత్| ఉపకరణం యత్కించిదౌపయికం తత్సర్వం సజ్జం యత్ర| నిర్వాతమేవైకదేశే ఏకదేశే ప్రవాతం| వృద్ధస్త్రీభిర్వృద్ధవైద్యైశ్చ సేవితం| శుచ్యాదిగుణాని చ శయ్యాదీని కుర్యాత్| ఉపవానముపశుష్కం| వలయః సంకోచాః| ఆస్తరణం శయ్యాచ్ఛాదనపటః| తాని శయ్యాదీని రక్ష్ఘ్నైః సర్షపవచాదిభిర్ధూపితాని శస్యంతే|| 28||
Adhikarana dhUpanam (29) · Śloka 29
కాకోఽవిశస్తః శస్తశ్చ ధూపనే త్రివృతాన్వితః| వచాజ్యకుష్ఠశ్రీవేష్టసర్షపైర్ధూపయేత్ సదా||29||
काकोऽविशस्तः शस्तश्च धूपने त्रिवृतान्वितः| वचाज्यकुष्ठश्रीवेष्टसर्षपैर्धूपयेत् सदा||२९||
🔊 Audio coming soon
అవిశస్తోఽహింసితః స్వయం మృతః కాకస్త్రివృతాన్వితః సత్రివృతః స ధూపనే శస్యతే| సదా చ వచాదిభిర్ధూపయేత్|| 29||
Adhikarana bodhanAdau sAvadhAnatA (30) · Śloka 30
బోధయేత్సహసా సుప్తం నో న చైనం సముత్క్షిపేత్| తథా హ్యస్య సముత్త్రాసో వేగరోధశ్చ జాయతే||30||
बोधयेत्सहसा सुप्तं नो न चैनं समुत्क्षिपेत्| तथा ह्यस्य समुत्त्रासो वेगरोधश्च जायते||३०||
🔊 Audio coming soon
ఏనం చ బాలం సుప్తం సహసా న బోధయేత్| న చైనం సుప్తం శయ్యాతః సముత్క్షిపేత్| తథాహి సహసా బోధనేనోత్క్షేపేణ చాస్య బాలస్య వేగరోధ ఉత్త్రాసశ్చ జాయతే|| 30||
Adhikarana lAlApanodanopAyaH (31) · Śloka 31
మాక్షికామలకవ్యోషబృహతీమూలసైంధవైః| లాలోపనోదరుచ్యర్థం ముఖమంతఃపరామృశేత్||31||
माक्षिकामलकव्योषबृहतीमूलसैन्धवैः| लालोपनोदरुच्यर्थं मुख़मन्तःपरामृशेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
మాక్షికాదిభిర్లిప్తయాంగుల్యాంతర్ముఖం బాలస్య పరామృశేత్| తథా హి లాలాపనుత్తీ రుచిశ్చ భవతి|| 31||
Adhikarana maNyAdidhAraNam (32) · Śloka 32
జీవత్ఖడ్గాదిశృంగేషు సమాసక్తాంఛుభాన్ మణీన్| ధారయేద్ దశ చైంద్ర్యాదీంజీవకర్షభకావపి| ఆయుర్మేధాస్మృతిస్వాస్థ్యకరీం రక్షోభిరక్షణీం| హస్తాభ్యాం గ్రీవయా మూర్ధ్నా విశేషాన్సతతం వచాం||32||
जीवत्ख़ड्गादिशृङ्गेषु समासक्ताञ्छुभान् मणीन्| धारयेद् दश चैन्द्र्यादीञ्जीवकर्षभकावपि| आयुर्मेधास्मृतिस्वास्थ्यकरीं रक्षोभिरक्षणीम्| हस्ताभ्यां ग्रीवया मूर्ध्ना विशेषान्सततं वचाम्||३२||
🔊 Audio coming soon
జీవతః ఖడ్గాదేర్గృహీతం యచ్ఛృంగం తత్రాసక్తా నిబద్ధా యే శుభామణయః తాన్ బాలం ధారయేత్| ఐంద్ర్యాదీంశ్చ దశ ధారయేత్| తథా జీవకర్షభకావపి| ఐంద్రీ బ్రాహ్మీ శతవీర్యా సహస్రవీర్యా సుమేధా కన్యా శివాఽరిష్టా వాట్యపుష్పీ విష్వక్సేనేతి దశ| హస్తాదికేన విశేషాత్ సతతం వచాం ధారయేత్| ఆయురిత్యాది వచాశేషణమ|| 32||
Adhikarana stanyadoShodBavAH gadAH (33) · Śloka 33
స్తన్యదోషాద్గదాస్తస్య యథోక్తం తత్ పిబేద్యతః| పీనాఽతికంధరాస్తంభం కుర్యాదూర్ధ్వాక్షమూర్ధ్వగః| ఉచ్ఛ్వాసరోధాల్లంబోఽతిస్తనో జీవితసంశయం| న గర్భిణ్యాః పిబేత్స్తన్యం పారిగర్భికకృద్ధి తత్||33||
स्तन्यदोषाद्गदास्तस्य यथोक्तं तत् पिबेद्यतः| पीनाऽतिकन्धरास्तम्भं कुर्यादूर्ध्वाक्षमूर्ध्वगः| उच्छ्वासरोधाल्लम्बोऽतिस्तनो जीवितसंशयम्| न गर्भिण्याः पिबेत्स्तन्यं पारिगर्भिककृद्धि तत्||३३||
🔊 Audio coming soon
స చ బాలోఽనంతరోక్తగుణమేవ సదా స్తన్యం పిబేద్యతః స్తన్యదోషాత్ గదా భవంతి| అతిపీనః స్తనో యః ప్రతిషిద్ధః స కంధరాస్తంభం బాలస్య కుర్యాత్| ఊర్ధ్వగతచూకుకః స్తనో బాలమూర్ధ్వాక్షం కుర్యాత్| అతిలంబస్తన ఉచ్ఛ్వాసరోధాత్ జీవితసంశయం కుర్యాత్| గర్భిణ్యాః స్తన్యం పారిగర్భికం కరోతి| పారిగర్భికం గర్భిణీస్తన్యపానజం బాలామయే వక్ష్యతే|| 33||
Adhikarana stanyABAve upAyaH (34) · Śloka 34
స్తన్యాభావే పయశ్ఛాగం గవ్యం వా తద్గుణం పిబేత్| మూలైః సిద్ధం బృహత్యాద్యైః స్థిరాభ్యాం వా సితాయుతం||34||
स्तन्याभावे पयश्छागं गव्यं वा तद्गुणं पिबेत्| मूलैः सिद्धं बृहत्याद्यैः स्थिराभ्यां वा सितायुतम्||३४||
🔊 Audio coming soon
స్తన్యాభావే స్త్రీస్తన్యాభావే తద్గుణమితి పూర్వోక్తస్య స్త్రీస్తన్యస్య సర్వైరాకారాదిభిర్గుణైః సదృశం| తచ్చ గవ్యం ఛాగం వా బృహత్యాద్యైర్మూలైర్లఘునా పంచమూలేన సిద్ధం| స్థిరాభ్యాం వా సిద్ధముభయమపి సితాయుతం|| 34||
Adhikarana sUtikAgArAnniShkramaNavidhiH (35) · Śloka 35
చతుర్థే సూతికాగారాదగ్నిస్కందపురోగమాన్| మాసే నిష్క్రామయేద్దేవాన్ నమస్కర్త్తు స్వలంకృతాం||35||
चतुर्थे सूतिकागारादग्निस्कन्दपुरोगमान्| मासे निष्क्रामयेद्देवान् नमस्कर्त्तु स्वलंकृताम्||३५||
🔊 Audio coming soon
తంచ బాలం జన్మనశ్చతుర్థే మాసే సూతికాగారాత్ స్వలంకృతం నిష్క్రామయేదగ్నిస్కందపురోగమాన్ దేవాన్ నమస్కర్తుం| కరోతి కిర్యాకర్మాపేక్షయా| కర్మణి ద్వితీయా|| 35||
Adhikarana dharaNyAmupaveshanantatra mantrashca (36) · Śloka 36
పంచమే మాసి పుణ్యేఽహ్ని ధరణ్యాముపవేశయేత్| ద్వికిష్కుమాత్రం లిప్తాయాం బలిం దత్వా చతుర్దిశం| ధరణ్యశేషభూతానాం మాతా త్వమసి కామధుక్| అజరా చాప్రమేయా చ సర్వభూతనమస్కృతా| చరాచరాణాం లోకానాం ప్రతిష్ఠాస్యవ్యయాసి చ| కుమారం పాహి మాతేవ బ్రహ్మా తదనుమన్యతాం| స్వాహేతి మంత్రేణానేన ప్రత్యహం చ తతః పరం| సాశ్రయం సావలంబం చ కట్యాదీన్ మర్దయేదను||36||
पञ्चमे मासि पुण्येऽह्नि धरण्यामुपवेशयेत्| द्विकिष्कुमात्रं लिप्तायां बलिं दत्वा चतुर्दिशम्| धरण्यशेषभूतानां माता त्वमसि कामधुक्| अजरा चाप्रमेया च सर्वभूतनमस्कृता| चराचराणां लोकानां प्रतिष्ठास्यव्ययासि च| कुमारं पाहि मातेव ब्रह्मा तदनुमन्यताम्| स्वाहेति मन्त्रेणानेन प्रत्यहं च ततः परम्| साश्रयं सावलम्बं च कट्यादीन् मर्दयेदनु||३६||
🔊 Audio coming soon
తతః పంచమే మాసే పుణ్యేఽహని బాలం ధరణ్యాముపవేశయేత్| కిష్కుద్వయమాత్రలిప్తాయాం ధరణ్యాం ధరణీత్యాదినా స్వాహాంతేన మంత్రేణ కరణభూతేన చతుర్దిశం బలిం దత్వోపవేశయేత్| కిష్కుహస్తో న వితస్తిః| పాఠవిప్రతిపత్తినివృత్తయే మంత్రవ్యాఖ్యానం| హే ధరణి! అశేషాణాం భూతానాం త్వమసి కామధుఙ్మాతా| కామం దుహ్యత ఇతి కామధుక్| న జీర్యత ఇత్యజరా త్వమసి| తథా ప్రమాతుమశక్యాప్రమేయా| సర్వైశ్చ భూతైర్నమస్కృతా| చరా భూతా జంగమాః అచరా స్థావరాస్తేషాం సర్వేషాం త్వమసి ప్రతిష్ఠా| న వ్యేతి నానా న గచ్ఛతీత్యవ్యయా నిర్వికారా చైనం కుమారం పాహి| యథా మాతా పుత్రం పాతి| తచ్చ కుమారపాలనం భవత్యా బ్రహ్మానుమన్యతాం| ఏవం ప్రథమముపవేశయేత్| తతః పరం ప్రత్యహం సాశ్రయం సావలంబం చోపవేశయేత్| ఆశ్రయ ఆసనం| అవలంబం పాతరక్షణం| ఉపవేశనాదను చ బాలస్య కట్యూరుజాన్వాదీన్ మర్దయేత్|| 36||
Adhikarana annaprAshanam (37) · Śloka 37
షష్ఠేఽన్నప్రాశనం మాసి క్రమాత్తచ్చ ప్రయోజయేత్| చిరాన్నిషేవమాణోఽన్నం బాలో నాతుర్యమశ్నుతే| భజేద్యథా యథా చాన్నం స్తన్యం త్యాజ్యం తథా తథా||37||
षष्ठेऽन्नप्राशनं मासि क्रमात्तच्च प्रयोजयेत्| चिरान्निषेवमाणोऽन्नं बालो नातुर्यमश्नुते| भजेद्यथा यथा चान्नं स्तन्यं त्याज्यं तथा तथा||३७||
🔊 Audio coming soon
షష్ఠే మాస్యన్నప్రాశనం కుర్యాత్| తచ్చ క్రమేణ స్తోకాభ్యాసేన ప్రయోజయేత్| క్రమాదిత్యత్రైవ హేతుః చిరాదిత్యాది| స చ బాలో యథా యథా వృద్ధ్యాఽన్నం భజేత్తథా తథాఽపచయేన స్తన్యం త్యజేత్|| 37||
Adhikarana karNavyadhavidhiH savistaraH (38) · Śloka 38
షట్సప్తాష్టమమాసేషు నీరుజస్య శుభేఽహని| కర్ణౌ హిమాగమే విద్ధ్యేద్ధాత్ర్యంకస్థస్య సాంత్వయన్| ప్రాగ్దక్షిణం కుమారస్య భిషగ్వామం తు యోషితః| దక్షిణేన దధత్ సూచీం పాలీమన్యేన పాణినా| మధ్యతః కర్ణపీఠస్య కిద్దిగండాశయం ప్రతి| జరాయుమాత్రప్రచ్ఛన్నే రవిరశ్మ్యవభాసితే| ఘృతస్య నిశ్చలం సమ్యగలక్తకరసాంకితే| విధ్యేద్దైవకృతే ఛిద్రే సకృదేవర్జు లాఘవాత్| నోర్ధ్వం న పార్శ్వతో నాధః సిరాస్తత్ర హి సంశ్రితాః| కాలికామర్మరీరక్తాస్తద్వ్యధాద్రాగరుగ్జ్వరాః| సశోఫదాహసంరంభమన్యాస్తంభాపతానకాః| తేషాం యథామయం కుర్యాద్విభజ్యాశు చికిత్సితం| స్థానవ్యధాన్న రుధిరం న రుగ్రాగాదిసంభవః| స్నేహాక్తం సూచ్యనుస్యూతం సూత్రం చాను నిధాపయేత్| ఆమతైలేన సించేచ్చ బహలాం తద్వదారయా| విద్ధ్యేత్పాలీం హితభుజః సంచార్యాథ స్థవీయసీ| వర్తిస్త్ర్యహాత్తతో రూఢం వర్ధయేత శనైః శనైః| స్వేదితోద్వర్తితం కర్ణమభ్యక్తం బృంహణైః పునః| నాజీర్ణే న మలోద్రేకే న చాత్యుష్ణేఽపి వర్ధయేత్| సదా చ యుంజ్యాదభ్యంగాన్ కర్ణపాలీగదోదితాన్| పుష్టినీరుక్త్వజననానితి సంవర్ధితే దృఢే| కలధౌతావబద్ధాని కర్ణే రత్నాని నిక్షిపేత్| భింద్యాదవృద్ధౌ స్త్రీణాంతు పాలీమంతరపాంగతః| నైవ చాపాంగయోర్బాహ్యాం వ్యాపదః స్యుస్తతో ధ్రువాః| జిహ్వసూచీవ్యధాద్వర్తిగాఢత్వాదథవా మలైః| జాతే మహతి సంరంభే వర్తిమాశ్వపనీయ తత్| యవైరండజటాయష్టీమంజిష్ఠాజ్యైః ప్రలేపయేత్| సురూఢం చ పునర్విద్ధయేత్త్వరయా తు వివర్ధనాత్| ఛిద్యేత పాలీ శుద్ధస్య శుద్ధాస్త్రాం సందధీత తాం| కర్ణామయనిషేధోక్తసంధానవిధినా భిషక్||38||
षट्सप्ताष्टममासेषु नीरुजस्य शुभेऽहनि| कर्णौ हिमागमे विद्ध्येद्धात्र्यङ्कस्थस्य सान्त्वयन्| प्राग्दक्षिणं कुमारस्य भिषग्वामं तु योषितः| दक्षिणेन दधत् सूचीं पालीमन्येन पाणिना| मध्यतः कर्णपीठस्य किद्दिगण्डाशयं प्रति| जरायुमात्रप्रच्छन्ने रविरश्म्यवभासिते| घृतस्य निश्चलं सम्यगलक्तकरसाङ्किते| विध्येद्दैवकृते छिद्रे सकृदेवर्जु लाघवात्| नोर्ध्वं न पार्श्वतो नाधः सिरास्तत्र हि संश्रिताः| कालिकामर्मरीरक्तास्तद्व्यधाद्रागरुग्ज्वराः| सशोफदाहसंरम्भमन्यास्तम्भापतानकाः| तेषां यथामयं कुर्याद्विभज्याशु चिकित्सितम्| स्थानव्यधान्न रुधिरं न रुग्रागादिसम्भवः| स्नेहाक्तं सूच्यनुस्यूतं सूत्रं चानु निधापयेत्| आमतैलेन सिञ्चेच्च बहलां तद्वदारया| विद्ध्येत्पालीं हितभुजः सञ्चार्याथ स्थवीयसी| वर्तिस्त्र्यहात्ततो रूढं वर्धयेत शनैः शनैः| स्वेदितोद्वर्तितं कर्णमभ्यक्तं बृंहणैः पुनः| नाजीर्णे न मलोद्रेके न चात्युष्णेऽपि वर्धयेत्| सदा च युञ्ज्यादभ्यङ्गान् कर्णपालीगदोदितान्| पुष्टिनीरुक्त्वजननानिति संवर्धिते दृढे| कलधौतावबद्धानि कर्णे रत्नानि निक्षिपेत्| भिन्द्यादवृद्धौ स्त्रीणान्तु पालीमन्तरपाङ्गतः| नैव चापाङ्गयोर्बाह्यां व्यापदः स्युस्ततो ध्रुवाः| जिह्वसूचीव्यधाद्वर्तिगाढत्वादथवा मलैः| जाते महति संरम्भे वर्तिमाश्वपनीय तत्| यवैरण्डजटायष्टीमञ्जिष्ठाज्यैः प्रलेपयेत्| सुरूढं च पुनर्विद्धयेत्त्वरया तु विवर्धनात्| छिद्येत पाली शुद्धस्य शुद्धास्त्रां सन्दधीत ताम्| कर्णामयनिषेधोक्तसन्धानविधिना भिषक्||३८||
🔊 Audio coming soon
తతః షష్ఠాద్యన్యతమే మాసే బాలస్య నీరుజస్య సతో హిమాగమే శీతకాలేఽహని ధాత్ర్యంకస్థస్య సాంత్వయన్ భిషక్కర్ణౌ విద్ధ్యేత్| కుమారస్య ప్రాక్ పూర్వం దక్షిణం కర్ణ విద్ధ్యేత్తతో వామం| యోషితః ప్రగ్వామం విద్ధ్యేత్తతో దక్షిణం| యశ్చ విద్ధ్యేత్స దక్షిణేన పాణినా సూచీం దధాద్విద్ధ్యేత్| అన్యేన వామేన పాలీం దధత్| పాలీ కర్ణశుష్కులీ| కస్మిన్ ప్రదేశే కర్ణ విద్ధ్యేదత ఆహ-మధ్యత ఇత్యాది| కర్ణపీఠస్య కర్ణాధోభాగస్య మధ్యతో మధ్యే కించిచ్చ గండాశయమనుసరన్ దైవకృతే ఛిద్రే విద్ధ్యేత్| జరాయుమాత్రేత్యాది| దైవకృతచ్ఛిద్రవిశేషణం తత్పరిజ్ఞానహేతుః| జరాయుః సూతశల్కః| తన్మాత్రేణ తనునా ఛన్నే రవిరశ్మిభిరవభాసితే ఆలోకితే తస్మిన్నలక్తకరసేన యావకేనాంకితే చిహ్నితే విద్ధ్యేత్| సూచ్యభిఘాతేన చ సకృదేకేనైవ వారేణ విద్ధ్యేత్ ఋజు చ లాఘవాచ్చ| దైవచ్ఛిద్రాదూర్ధ్వముపరి| పార్శ్వత అధశ్చ న విద్ధ్యేత్| కుత ఇత్యాహ-సిరా ఇత్యాది| ఊర్ధ్వం కాలికా నామ సిరా స్థితా| పార్శ్వతో మర్మరీ| అధో రక్తా| ఏతాః శబ్దానుగతార్థాః| తాసాం వ్యాధాద్రాగాద్యుద్భవః| తేషాం చ రాగాదీనాం యథాస్వం రోగం విభజ్య భేదైర్వికల్ప్యాశు చికిత్సితం కుర్యాత్| స్థానవ్యధాత్ పునః రుధిరాదీనామసంభవః| వ్యధాదనంతరం సూచ్యనుస్యూతం మూలభాగే లగ్నం స్నేహేనాక్తం సూత్రం కర్ణే నిధాపయేత్| అను చ కర్ణమామతైలేన సించేదితి సామాన్యం| విశేష ఉచ్యతే| బహలాం పాలీం ఘనాం తద్వత్సూచీవ్యధనప్రకారేణాస్యా విద్ధ్యద్ధితభుజః సతో బాలస్య| ఏవముభయథా వేధః| ద్వివిధేఽపి వేధేత్ర్యహాత్ కర్ణే స్థవీయసీ వర్త్తిః సంచార్యా| తత ఊర్ధ్వం విగతశల్యక్షతం కర్ణచ్ఛిద్రం శనైః శనైర్వర్ధయేత్| తంచ కర్ణం స్వేదితోద్వర్తితం సంతం వర్ధయేత్| ఉద్వర్తనేన స్నేహప్రయోగ ఉక్తః| పునశ్చోద్వర్తనాత్ బృంహణైః స్నేహైరభ్యక్తం సంతం వర్ధయేత్| అజీర్ణే తం న వర్ధయేద్వర్ధనాయ క్రియాం న కుర్యాత్| మలోద్రేకే దోషోద్రేకే సతి న వర్ధయేత్| అత్యుష్ణే దేశే కాలే వా న వర్ధయేత్| తస్మింశ్చ కర్ణే వక్ష్యమాణైః కర్ణపాలీవ్యాధ్యుక్తస్నేహైరభ్యంగం కుర్యాత్| పుష్టీత్యాద్యభ్యంగవిశేషణం| ఇత్యనేన ప్రకారేణ సంవర్ధితే దృఢే చ సతి కలధౌతేన సువర్ణేనావబద్ధాని రత్నాని నిక్షిపేత్| స్త్రీణాం యది కర్ణో న వర్ధతే తతోఽంతరపాంగతః పాలీం భింద్యాత్ పునర్వర్ధయేత్| అపాంగయోర్బాహ్యా కృకాటికా తతో నైవ పాలీం భింద్యాత్| తతో బాహ్యపాలిచ్ఛేదాద్ ధ్రువా స్థిరా వ్యాపదః స్యుః| జిహ్వసూచీవ్యధాదినా మహతి సంరంభే కోపే జాతే ఆశు వర్తిమపనీయ యవాదిభిః ప్రలేపయేత్| తజ్జిహ్వసూచీవిద్ధం లేపేన చ సురూఢం పునర్విధ్యేత్| త్వరయా వివర్ధనాత్ కదాచిత్ పాలీ ఛిద్యేత| తాం ఛిన్నాం పాలీ శుద్ధస్య కృతశోధనస్య శుద్ధాస్త్రాం స్రావితదుష్టరక్తాం సందధీత| కథమిత్యాహ-కర్ణామయనిషేధాధ్యాయోక్తేన సంధానవిధినా భిషక్ సందధీత|| 38||
Adhikarana varShaparyantAH niShedhavisheShAH (39) · Śloka 39
వర్షం స్వవసతేర్బాహ్యం కుమారస్య న దర్శయేత్| దీపమాతపమగ్నిం చ రూపమన్యచ్చ భాసురం||39||
वर्षं स्ववसतेर्बाह्यं कुमारस्य न दर्शयेत्| दीपमातपमग्निं च रूपमन्यच्च भासुरम्||३९||
🔊 Audio coming soon
వర్షమిత్యాది సుబోధం| దీపాదికమపి న దర్శయేత్|| 39||
Adhikarana stanAdapanayanam (40) · Śloka 40
అథైతం జాతదశనం క్రమశోఽపనయేత్ స్తనాత్| పూర్వోక్తం యోజయేత్ క్షీరమన్నంచ లఘు బృంహణం||40||
अथैतं जातदशनं क्रमशोऽपनयेत् स्तनात्| पूर्वोक्तं योजयेत् क्षीरमन्नञ्च लघु बृंहणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
అథ వర్షాదనంతరం జాతదశనం బాలం క్రమశః స్తనాదపనయేత్| క్షీరం చ పూర్వోక్తమిహైవ పంచమూలశృతం యదుక్తం తద్యోజయేదన్నం లఘు బృంహణం చ || 40||
Adhikarana stanAdapanayanopAyAH (41) · Śloka 41
కుర్యాదపస్తనం స్నేహసంక్రాంత్యా స్తనలేపనైః| బీభత్సైర్యా వకాసేకకృత్రిమక్షతదర్శనైః||41||
कुर्यादपस्तनं स्नेहसंक्रान्त्या स्तनलेपनैः| बीभत्सैर्या वकासेककृत्रिमक्षतदर्शनैः||४१||
🔊 Audio coming soon
అత్రే చ ప్రయుజ్యమానేఽపస్తనం కుర్యాత్| కేనేత్యాహ-స్తనే స్నేహసంక్రాంత్యా తథా లేపనైర్బీభత్సైస్తథా యావకాసేకేనాలక్తసేకేన స్తనే రక్తబుద్ధిజనకేన కృత్రిమాణాం చ సిందూరాదికృతానాం స్తనే క్షతానాం వ్రణానాం దర్శనేన చ|| 41||
Adhikarana apastanyasya modakAH (42) · Śloka 42
ప్రియాలమజ్జమధుకమధులాజసితోపలైః| అపస్తన్యస్య సంయోజ్యః ప్రీణనో మోదకః శిశోః| దీపనో బాలబిల్వైలాశర్కరాలాజసక్తుభిః| సంగ్రాహీ ధాతకీపుష్పశర్కరాలాజతర్పణైః||42||
प्रियालमज्जमधुकमधुलाजसितोपलैः| अपस्तन्यस्य संयोज्यः प्रीणनो मोदकः शिशोः| दीपनो बालबिल्वैलाशर्करालाजसक्तुभिः| संग्राही धातकीपुष्पशर्करालाजतर्पणैः||४२||
🔊 Audio coming soon
అచిరాదపస్తన్యస్య బాలస్య ప్రియాలమజ్జాదిభిః మోదకః ప్రీణనః సంయోజ్యః| తథా బాలబిల్వాదిభిః దీపనః| ధాతకీపుష్పాదిభిః సంగ్రహణః|| 42||
Adhikarana tIvrabuBukShAnivRuttAvupAyaH (43) · Śloka 43
బుభుక్షా చేత్ ప్రబలతామపస్తన్యస్య గచ్ఛతి| అత్యగ్నిజిద్ధితం తస్య విధానం పారిగర్భికం||43||
बुभुक्षा चेत् प्रबलतामपस्तन्यस्य गच्छति| अत्यग्निजिद्धितं तस्य विधानं पारिगर्भिकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
అపస్తన్యస్య చ యది బుభుక్షా ప్రబలతాం గచ్ఛతి, తతోఽస్యాత్యగ్నివిధానం పారిగర్భికం చ హితం| పారిగర్భికో నామ రోగో బాలస్య మాతుర్గర్భిణ్యాః స్తన్యం పిబతోఽప్యపిబతోఽపి బాలామయప్రతిషేధే వక్ష్యతే|| 43||
Adhikarana kumAradhAraH (44) · Śloka 44
అభియుక్తః సదాచారో నాతిస్థూలో న లోలుపః| కుమారధారః కర్త్తవ్యస్తత్రాద్యో బాలచిత్తవిత్| అధార్మికం దురాచారః స్థూలో వికటగామినం| కరోతి లోలుపో బాలం ఘస్మరత్వేన రోగిణం||44||
अभियुक्तः सदाचारो नातिस्थूलो न लोलुपः| कुमारधारः कर्त्तव्यस्तत्राद्यो बालचित्तवित्| अधार्मिकं दुराचारः स्थूलो विकटगामिनम्| करोति लोलुपो बालं घस्मरत्वेन रोगिणम्||४४||
🔊 Audio coming soon
అభియుక్తత్వాదియుక్తః పుమాన్ కుమారధారః కార్యః| సుబోధం| స చ ఘస్మరత్వేనాదనశీలత్వేన హేతునా రోగిణం బాలం కరోతి|| 44||
Adhikarana kumAraBeShajAni (45) · Śloka 45
రోగాంశ్చాస్య జయేత్సౌమ్యైర్భేషజైరవిషాదకైః| అన్యత్రాత్యయికాద్వ్యాధేవిరేకం సుతరాం త్యజేత్||45||
रोगांश्चास्य जयेत्सौम्यैर्भेषजैरविषादकैः| अन्यत्रात्ययिकाद्व्याधेविरेकं सुतरां त्यजेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
అస్య చ బాలస్య సర్వాన్ రోగాన్ సౌమ్యైరేవ భేషజైర్జయేద్విషాదకవర్జితైః| కుష్ఠాదిష్వపి వ్యాధిషు విషాదకం తీక్ష్ణం పరిహరేదిత్యర్థః| బాలస్య విరేకం సుతరాం త్యజేత్| ఏతత్కిం సర్వత్ర, నేత్యాహ| ఆత్యయికాన్ కుష్ఠాదివ్యధేరన్యత్ర| ఆత్యయికే తు వ్యాధౌ విరేచనం యోజ్యమేవ| బాలస్య చ తీక్ష్ణం విరేకం పరిహరేదిత్యర్థః|| 45||
Adhikarana vitrAsananiShedhaH (46) · Śloka 46
త్రాసయేన్నావిధేయం చ త్రస్తం గృహ్ణంతి హి గ్రహాః| వస్త్రపాతాత్పరస్పర్శాత్పాలయేల్లంఘనాచ్చ తం||46||
त्रासयेन्नाविधेयं च त्रस्तं गृह्णन्ति हि ग्रहाः| वस्त्रपातात्परस्पर्शात्पालयेल्लङ्ग़नाच्च तम्||४६||
🔊 Audio coming soon
అవిధేయం చ బాలం త్రాసయేన్నాపి తు సౌమ్యేన విధేయం కుర్యాత్| యతస్తం బాలం స్కందాదయో గ్రహా గృహ్ణంతి| వస్త్రపాతాదికాచ్చ వైద్యో బాలం పాలయేత్| వస్త్రపాతో ముఖాదిషు వస్త్రపతనం|| 46||
Adhikarana krIDABUmiH ramaNakAni ca (47) · Śloka 47
క్రీడాభూమిః సమా కార్యా నిశ్శస్త్రోపలశర్కరా| వేల్లోషణకణాంభోభిః సిక్తా నింబోదకేన వా| జాతుషం ఘోషవిచ్చిత్రమత్రాంస రమణం బృహత్| అతీక్ష్ణాగ్రం గవాశ్వాదిమంగల్యమథ వా ఫలం||47||
क्रीडाभूमिः समा कार्या निश्शस्त्रोपलशर्करा| वेल्लोषणकणाम्भोभिः सिक्ता निम्बोदकेन वा| जातुषं घोषविच्चित्रमत्रांस रमणं बृहत्| अतीक्ष्णाग्रं गवाश्वादिमङ्गल्यमथ वा फलम्||४७||
🔊 Audio coming soon
బాలస్య క్రీడాభూమిర్నిమ్నోన్నతరహితా శస్త్రాదివివర్జితా చ కార్యా| సుబోధం|| 47||
Adhikarana vidyAdhyApanAdi (48) · Śloka 48
శక్తిమంతం యథావర్ణం విద్యామధ్యాపయేత్తతః| అనుశిష్యాత్సదా చైనం ధర్మాయ వినయాయ చ| యథా నేంద్రియదుష్టాశ్వైర్హ్నియతే యౌవనాగమే||48||
शक्तिमन्तं यथावर्णं विद्यामध्यापयेत्ततः| अनुशिष्यात्सदा चैनं धर्माय विनयाय च| यथा नेन्द्रियदुष्टाश्वैर्ह्नियते यौवनागमे||४८||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరం విద్యాగ్రహణశక్తిమంతం బాలం విద్యామధ్యాపయేత్| ఏనం చ బాలం ధర్మార్థం వినయార్థం చ సదాఽనుశిష్యాచ్ఛిక్షయేత్| తథా చానుశిష్యాద్ యథా దుష్టైరవిధేయైరింద్రియైరేవాశ్వైర్యౌవనాగమే న హ్రియతే న పరతంత్రీక్రియతే|| 48||
Adhikarana bAlasya dainandinakRutyAni (49) · Śloka 49
అభ్యంగోద్వర్తనం స్నానం ప్రత్యహం చ సమాచరేత్| సహదేవాస్థిరాకౌంతీకుముదోత్పలచందనైః| బృహతీఫలతక్కారీసర్షపాకుష్ఠసైంధవైః| అశ్వగంధాబలైరండతిలాపామార్గతండులైః| సాత్మగుప్తాఫలైస్తైలం సాజక్షీరం విపాచితం| రక్షోఘ్నః పుష్తిదోఽభ్యంగస్తద్వదుద్వర్తనం చ తైః| దధిమాక్షికసంయుక్తైస్త్రిగుణీకృతచిక్కసైః| మూర్వామూలద్విరజనీయవైశ్చోద్వర్తనం హితం| కులత్థచూర్ణమేకం వా వాజిగంధారజోఽపి వా| స్నానే సర్వౌషధీకల్కో జీవనీయాంబు చేష్యతే||49||
अभ्यङ्गोद्वर्तनं स्नानं प्रत्यहं च समाचरेत्| सहदेवास्थिराकौन्तीकुमुदोत्पलचन्दनैः| बृहतीफलतक्कारीसर्षपाकुष्ठसैन्धवैः| अश्वगन्धाबलैरण्डतिलापामार्गतण्डुलैः| सात्मगुप्ताफलैस्तैलं साजक्षीरं विपाचितम्| रक्षोघ्नः पुष्तिदोऽभ्यङ्गस्तद्वदुद्वर्तनं च तैः| दधिमाक्षिकसंयुक्तैस्त्रिगुणीकृतचिक्कसैः| मूर्वामूलद्विरजनीयवैश्चोद्वर्तनं हितम्| कुलत्थचूर्णमेकं वा वाजिगन्धारजोऽपि वा| स्नाने सर्वौषधीकल्को जीवनीयाम्बु चेष्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
బాలస్య చాభ్యంగాదికం ప్రత్యహం సమాచరేత్| సహదేవాదిభిరజాక్షీరయుక్తం తైలం పాచితం రక్షోఘ్నత్వాదిగుణోఽభ్యంగో భవతి| సహదేవా బలా| స్థిరా సాలపర్ణీ| కౌంతీ హరేణుకా| బృహత్యాః ఫలం తథోక్తం| తైః సహదేవాదిదభిరుద్వర్తనం తద్వదితి రక్షోఘ్నం పుష్టికృచ్చ| కింభూతైః సహదేవాదిదభిరుద్వర్తనమిత్యాహ-దధిమాక్షికయుక్తైస్త్రిగుణీకృతచిక్కసైశ్చ| ఈషత్ భృష్టానాం యవానాం చూర్ణం చిక్కసం| మూర్వాదిభిర్ద్వితీయముద్వర్తనం| అథవైకం కేవలమేవ కులత్థచూర్ణముద్వర్తనం| వాజిగంధాయా అశ్వగంధాయా రజశ్చూర్ణంవా కేవలం| బాలస్య చ స్నానే ప్రసిద్ధానాం సర్వౌషధీనాం కల్క ఇష్యతే జీవనీయశృతం జలం చ|| 49||
Adhikarana BaktatvanusAraM bAlacaryAvisheShaH (50) · Śloka 50
ఆరగ్వధాదినిర్యూహే శృతం శీతవసంతయోః| వత్సకాదిప్రతీవాపం కుమారం ప్రాశయేద్ ఘృతం| గ్రీష్మే వాతాతపస్వేదైర్బాలః క్లామ్యత్యతో హిమం| ప్రాతరేవ పిబేద్ దుగ్ధం జీవనీయగణైః శృతం| సితాఘృతాఢ్యాన్ సక్తూంశ్చ లిహ్యాన్న త్వేవ పీతకం| నాత్యంబుపాయీ లిహ్యాద్వా ఘృతసాత్మ్యో ఘృతం శృతం| కాకోలీశర్కరామేదాతుగాయష్ట్యాహ్వజీవకైః| కుటన్నటేన మూర్ధానం లిప్పేదన్యశ్చ శీతలైః| రాస్నాసరలవర్షాభూహింగుసైంధవదారుభిః| సర్పిర్విదార్యాదిజలే సాధితం లేహయేచ్ఛిశుం| ప్రపండరీకం మధుకం సూప్యపర్ణ్యౌ దురాలభా| ప్రియాలమజ్జాకాకోలీవిదారీకట్ఫలామృతాః| ద్రాక్షాజశృంగీ దుగ్ధీకా క్షీరశుక్లా హయాహ్వయా| శృంగీమధుకకుసుమమేదర్షభకజీవకం| ఏభిః క్షీరఘృతం సిద్ధం లిహ్యాద్బాలో ఘనాత్యయే||50||
आरग्वधादिनिर्यूहे शृतं शीतवसन्तयोः| वत्सकादिप्रतीवापं कुमारं प्राशयेद् घृतम्| ग्रीष्मे वातातपस्वेदैर्बालः क्लाम्यत्यतो हिमम्| प्रातरेव पिबेद् दुग्धं जीवनीयगणैः शृतम्| सिताघृताढ्यान् सक्तूंश्च लिह्यान्न त्वेव पीतकम्| नात्यम्बुपायी लिह्याद्वा घृतसात्म्यो घृतं शृतम्| काकोलीशर्करामेदातुगायष्ट्याह्वजीवकैः| कुटन्नटेन मूर्धानं लिप्पेदन्यश्च शीतलैः| रास्नासरलवर्षाभूहिङ्गुसैन्धवदारुभिः| सर्पिर्विदार्यादिजले साधितं लेहयेच्छिशुम्| प्रपण्डरीकं मधुकं सूप्यपर्ण्यौ दुरालभा| प्रियालमज्जाकाकोलीविदारीकट्फलामृताः| द्राक्षाजशृङ्गी दुग्धीका क्षीरशुक्ला हयाह्वया| शृङ्गीमधुककुसुममेदर्षभकजीवकम्| एभिः क्षीरघृतं सिद्धं लिह्याद्बालो घनात्यये||५०||
🔊 Audio coming soon
శీతవసంతయోశ్చారగ్వధాదిగణక్వాథే వత్సకాదిప్రతీవాపం ఘృతం శృతం పాయయేత్| గ్రీష్మే చ వాతాదిభిర్బాలో యతః క్లామ్యత్యతో జీవనీయగణైః శృతం దుగ్ధం ప్రాతరేవ పిబేత్| సితయా ఘృతేన చాఢ్యాన్ సక్తూన్ లిహ్యాత్| పీతకం న త్వేవ పిబేదితి సంబధ్యతే| పీతకో మంథః| అథవా గ్రీష్మే యో ఋతసాత్మ్యో బాలః సోఽత్యంబుపానం పరిహరన్ కాకోల్యాదిభిర్జీవకాంతైః శృతం ఘృతం లిహ్యాత్| బాలస్య చ మూర్ధానం గ్రీష్మే కుటన్నటేన ప్లవేన లింపేత్| అన్యైశ్చ శీతలైశ్చందనాదిభిః | విదార్యాదిభిః క్వాథే రాస్నాదిభిర్ఘృతం సాధితం శిశుం లేహయేత్| సరలం పీడాఖ్యం| వర్షాభూః పునర్నవా| క్షీరోద్భవం ఘృతం ప్రపౌండరీదకాదిభిః సిద్ధం ఘనాత్యయే| శరది బాలో లిహ్యాత్| దుగ్ధికా క్షీరికా| క్షీరశుక్లా క్షీరకాకోలీ| హయాహ్వయా అశ్వగంధా|| 50||
Adhikarana brAhmyAdighRutam (51) · Śloka 51
బ్రాహ్మీసిద్ధార్థకవచాశారివాకుష్ఠసైంధవైః| సకణైః సాధితం పీతం వాఙ్మేధాస్మృతికృద్ ఘృతం| ఆయుష్యం పాప్మరక్షోఘ్నం భూతోన్మాదనిబర్హణం||51||
ब्राह्मीसिद्धार्थकवचाशारिवाकुष्ठसैन्धवैः| सकणैः साधितं पीतं वाङ्मेधास्मृतिकृद् घृतम्| आयुष्यं पाप्मरक्षोघ्नं भूतोन्मादनिबर्हणम्||५१||
🔊 Audio coming soon
బ్రాహ్మ్యాదిభిః కణాంతైః సాధితంఘృతం పీతం బాలస్య వాగాదికృత్ భవత్యాయుష్యాదిగుణంచ|| 51||
Adhikarana sArasvataghRutam (52) · Śloka 52
త్రిఫలా లక్ష్మణానంతా సమంగా సారివా వచా| బ్రాహ్మీ పాఠా ద్విబృహతీ ద్విస్థిరా ద్విపునర్నవం| సహదేవా రవేర్వల్లీ పయస్య గిరికర్ణికా| తోయకుంభే పచేదేతత్ పలాంశం పాదశేషితం| తేన కౌంతీవచాకుష్ఠకృష్ణాసర్షపసైంధవైః| నీరుక్సరూపవత్సాయాః సంయుక్తం పయసా చ గోః| పుష్యయోగే ఘృతప్రస్థం సహేమశకలం శృతం| పానాభ్యంజనతో మేధాస్మృత్యాయుః పుష్టిబుద్ధిదం| రక్షోఘ్నం చ విషఘ్నం చ సారస్వతమిదం ఘృతం||52||
त्रिफला लक्ष्मणानन्ता समङ्गा सारिवा वचा| ब्राह्मी पाठा द्विबृहती द्विस्थिरा द्विपुनर्नवम्| सहदेवा रवेर्वल्ली पयस्य गिरिकर्णिका| तोयकुम्भे पचेदेतत् पलांशं पादशेषितम्| तेन कौन्तीवचाकुष्ठकृष्णासर्षपसैन्धवैः| नीरुक्सरूपवत्सायाः संयुक्तं पयसा च गोः| पुष्ययोगे घृतप्रस्थं सहेमशकलं शृतम्| पानाभ्यञ्जनतो मेधास्मृत्यायुः पुष्टिबुद्धिदम्| रक्षोघ्नं च विषघ्नं च सारस्वतमिदं घृतम्||५२||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదీనాం గిరికర్ణికాంతానాం పలాశానాం జలకుంభే పాదశేషితే క్వాథే కౌంత్యాదిభిః సహ ఘృతం నీరుక్త్వాదిగుణయుక్తాయాః గోః పయసా సహ పుష్యయోగే ప్రస్థసమ్మితం ఘృతం పచేత్| సహేమశకలం తనుభిః సువర్ణఖండైః సహ| తద్ ఘృతం పానాదినా మేధాదిదం రక్షోఘ్నాదిగుణంచ| తచ్చ ఘృతం నామ్నా సారస్వతం| లక్షమణా పుత్రజననీ| అనంతా దూర్వా| రవేర్వల్యాదిత్యవల్లీ| పయస్యా క్షీరికా| కుంభః ద్వాదశాధికపంచశతపలాని|| 52||
Adhikarana vAgvivardhanayogaH (53) · Śloka 53
లీఢం వా సఘృతక్షౌద్రం వచాహేమరజోఽల్పశః| సంవత్సరం పరం మేధ్యం రక్షోఘ్నం వాగ్వివర్ధనం||53||
लीढं वा सघृतक्षौद्रं वचाहेमरजोऽल्पशः| संवत्सरं परं मेध्यं रक्षोघ्नं वाग्विवर्धनम्||५३||
🔊 Audio coming soon
వచా హేమ్నో రజః సఘృతక్షౌద్రం సంవత్సరం లీఢం పరం మేధ్యాదిగుణం| హేమ సువర్ణం|| 53||
Adhikarana vayaHsthAdyavalehanam (54) · Śloka 54
వయఃస్థా పిప్పలీ కుష్ఠం హరిద్రా శారివా వచా| మాంసీ కైడర్యమిత్యేతచ్చూర్ణం బ్రాహ్మీరజః సమం| లీఢ్వాజ్యేన శిశుర్వర్షం భవత్యపలితోఽవ్యథః| బలవాన్ శృతసంపన్నః శతాయుః స్థిరయౌవనః| ప్రాతః ప్రాతరిమం లేహం ధాత్రీం చాస్యావలేహయేత్||54||
वयःस्था पिप्पली कुष्ठं हरिद्रा शारिवा वचा| मांसी कैडर्यमित्येतच्चूर्णं ब्राह्मीरजः समम्| लीढ्वाज्येन शिशुर्वर्षं भवत्यपलितोऽव्यथः| बलवान् शृतसम्पन्नः शतायुः स्थिरयौवनः| प्रातः प्रातरिमं लेहं धात्रीं चास्यावलेहयेत्||५४||
🔊 Audio coming soon
వయఃస్థాదీనాం చూర్ణం బ్రాహ్మీచూర్ణేన సమమాజ్యేన వర్షాం లీఢ్వా శిశు రపలితత్వాదిగుణో భవతి| ఇమంచ వయఃస్థాదికమస్య బాలస్య ధాత్రీమపి వైద్యోఽవలేహయేత్|| 54||
Adhikarana dUrvAdiprAshAH (55) · Śloka 55
బ్రాహ్మీవద్యోజయేద్దూర్వాం మూర్వాం బ్రహ్మసువర్చలాం| లక్ష్మణాం శ్వేతతక్కారీమవ్యండాం గౌరసర్షపాం| సహస్రవీర్యాం ఫలినీ పక్వం చ బృహతీఫలం| రోహిషం చేత్యమీ ప్రాశాః పృథగ్ద్వాదశ కీర్తితాః| మహతాఽప్యుపయోక్తవ్యా నరేణ నియతాత్మనా||55||
ब्राह्मीवद्योजयेद्दूर्वां मूर्वां ब्रह्मसुवर्चलाम्| लक्ष्मणां श्वेततक्कारीमव्यण्डां गौरसर्षपाम्| सहस्रवीर्यां फलिनी पक्वं च बृहतीफलम्| रोहिषं चेत्यमी प्राशाः पृथग्द्वादश कीर्तिताः| महताऽप्युपयोक्तव्या नरेण नियतात्मना||५५||
🔊 Audio coming soon
బ్రాహ్మీవద్దూర్వాదీనపి పృథగ్యోజయేత్| బ్రాహ్మీవదిత్యనేనైతత్ ప్రదర్శితం| యద్వయఃస్థాదీనాం చూర్ణం తత్ బ్రాహ్మీపరిహారేణ దూర్వాదీనామన్యతమస్య చూర్ణేన యుక్తం లేహ్యమితి| తర్కార్యగ్నిమంథాఖ్యా(ని) అవ్యండేక్షురకస్తైలకంటకః కోకిలాక్షకః| లక్ష్మణా పుత్రజననీ రక్తబంధుచ్ఛదా తథా|| సహస్రవీర్యా శతావరీ| ఫలినీ ప్రియంగుకా| రోహిషం భూతికం| ఏతే బ్రాహ్మీప్రాశేన సహ దూర్వాదిభిః పృథగ్ద్వాదశ ప్రాశాః| ఏతే చ కేవలం బాలేన న యావన్మహతాపి నరేణోపయోక్తవ్యాః నియతాత్మనా నియతేంద్రియేణ|| 55||
Adhikarana mRudBakShaNAdbAlarakShA (56) · Śloka 56
నిత్యం మృద్భక్షణాద్రక్షేత్తయా స్యుర్నియతం గదాః| పాండుత్వశ్వయథుశ్వాసకాసాతీసారజంతవః| ఛర్దిమూర్చ్ఛాగ్నిసదనస్తన్యద్వేషాంగరుగ్భ్రమాః||56||
नित्यं मृद्भक्षणाद्रक्षेत्तया स्युर्नियतं गदाः| पाण्डुत्वश्वयथुश्वासकासातीसारजन्तवः| छर्दिमूर्च्छाग्निसदनस्तन्यद्वेषाङ्गरुग्भ्रमाः||५६||
🔊 Audio coming soon
బాలాంచ మృద్భక్షణాన్నిత్యం రక్షేత్| తయా హి మృదా నియతమవశ్యం గదాః స్యుః| కే త ఇత్యాహ-పాండుత్వేత్యాది| జంతవః క్రిమయః|| 56||
Adhikarana dantapavanaBakShaNaniShedhaH (57) · Śloka 57
భక్షయేద్దంతపవనం నాస్థిరద్విజబంధనః| తస్య తద్ ఘట్టనాత్క్రుద్ధః కుర్యాద్దంతామయాన్మరుత్||57||
भक्षयेद्दन्तपवनं नास्थिरद्विजबन्धनः| तस्य तद् घट्टनात्क्रुद्धः कुर्याद्दन्तामयान्मरुत्||५७||
🔊 Audio coming soon
స చ బాలో యావత్స్థిరద్విజబంధనో న సంపన్నస్తావద్ దంతపవనం న భక్షయేత్| సుబోధం| తస్యేత్యస్థిరద్విజబంధనస్య| తత్ ఘట్టనాత్ క్రుద్ధో వాయుర్దంతామయాన్ కుర్యాత్|| 57||
Adhikarana bAlopacArapAlanaPalam (58-59) · Śloka 59
శూరైరాయుధిభిర్గుప్తమధృష్యం నగరం పరైః| యథా శిశోర్వపుస్తద్వద్యథోక్తైర్విధిభిర్గ్రహైః||58|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే బాలోపచరణీయో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||59||
शूरैरायुधिभिर्गुप्तमधृष्यं नगरं परैः| यथा शिशोर्वपुस्तद्वद्यथोक्तैर्विधिभिर्ग्रहैः||५८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालोपचरणीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||५९||
🔊 Audio coming soon
అధ్యాయోక్తానాం విధీనాం ప్రయోజనమాచిఖ్యాసురిదమాహ-శూరైరిత్యాది| శూరైరాయుధపాణిభిర్గుప్తం నగరం యథా పరైః శత్రుభిరధృష్యం ధర్షయితుమశక్యం తథా యథోక్తైర్విధిభిర్గుప్తం రక్షితం గ్రహైః స్కందాదిభిరధృష్యమితి|| 58|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ప్రథమోఽధ్యాయః