33. bhagandarapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha bhagandarapratiShedho nAma trayastriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਭਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਵ੍ਰਣਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਕਰਣੇ ਭਗਨ੍ਦਰਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਕਰ੍ਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ||੧||

Adhikarana Bagandarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2

ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਕਠਿਨੋਤ੍ਕਟਕਾਸਨੈਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਾਭਿਹਿਤੈਰਪਰੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸੇਵਿਤੈਃ| ਅਨਿਸ੍ਟਦਿਸ੍ਟਪਾਕੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ਵਾ ਸਾਧੁਗਰ੍ਹਣੈਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਿਟਕਾਪੂਰ੍ਵੋ ਯੋਙ੍ਗੁਲੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇਪਿ ਵਾ| ਪਾਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣੋਨ੍ਤਰ੍ਬਾਹ੍ਯੋ ਵਾ ਦੁਸ੍ਟਾਸਙ੍ਮਾਂਸਗੋ ਭਵੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਾਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਮਕਃ| ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਸ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਦਾਰਯਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਵਤਃ| ਭਗਬਸ੍ਤਿਗੁਦਾਨ੍ਤੇਸੁ ਦੀਰ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਭੂਰਿਭਿਃ| ਵਾਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਖੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਵਹਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੨||

ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਾਦਿਭਿਃ ਪਾਯੋਰਙ੍ਗੁਲੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਵਾ ਨਿਕਟੇ ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਭਵੇਤ੍ਸ ਭਗਨ੍ਦਰਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚ ਨਿਦਾਨੇ ਯੇ ਹੇਤਵੋਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੈਰਪ੍ਯਪਰੈਰ੍ਨਿਸੇਵਿਤੈਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਦਾਵਨਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਦਿਸ੍ਟਮੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਕੇਨ ਫਲਪਰਿਣਾਮੇਨ| ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧੁਗਰ੍ਹਣੈਰਚਿਰਕਤਸਜ੍ਜਨਨਿਨ੍ਦਾਭਿਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਿਟਕਾਪੂਰ੍ਵਮਾਰਮ੍ਭੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਸ ਚ ਵ੍ਰਣਃ ਪਾਯੋਰਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੋ ਵਾ ਭਵੇਤ੍ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖੋ ਵਾ| ਸ ਚ ਵ੍ਰਣੋ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਮਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਰਵਣਾਤ੍ਮਕੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਭਗਨ੍ਦਰੋਕ੍ਰਿਯਾਵਤੋਪਥ੍ਯ ਸ਼ੀਲਿਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਕਲਾਨ੍ ਭਗਾਦੀਨ੍ ਦਾਰਯਤਿ ਚ| ਤੇਸੁ ਭਗਾਦਿਸੁ ਦੀਰ੍ਘਮਾਣੇਸੁ ਖੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਹਤਿ| (ਨਿਸੇਵਿਤੈਰ੍ਨਿਤਰਾਂ ਸੇਵਿਤੈਰ੍ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਾਦਿਭਿਃ ਹਸ੍ਤਿਪਸ੍ਠਗਮਨਮਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਂ ਕਠਿਨਾਸਨਮੁਤ੍ਕਟਕਾਸਨਂ ਚ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨੇਭਿਹਿਤਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਪਰਾਣ੍ਯਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨਿ ਤੈਃ ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਾਭਿਹਿਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਾਦਿਕੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਥਨਾਦੇਤੇਸਾਂ ਭਗਨ੍ਦਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਏਵਂਵਿਧੈਰਪਾਨਮਰੁਤ੍ਕੋਪਕਾਰਣੈਰਨ੍ਯੈਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਅਨਿਸ੍ਟਦਿਸ੍ਟਪਾਕੇਨ ਪੁਰਾਕਤਾਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਫਲਪਰਿਪਾਕੇਨ| ਅਥਵਾਨਿਸ੍ਟਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਃ ਪਾਕੇਨ ਫਲਪਰਿਣਾਮੇਨ| ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧੁਗਰ੍ਹਣੈਰਚਿਰਕਤਾਭਿਃ ਸਜ੍ਜਨਨਿਨ੍ਦਾਭਿਃ ਪਾਯੋਰ੍ਗੁਦਸ੍ਯੈਕਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੇ ਵਾ ਨਿਕਟੇ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਾਦਰ੍ਦ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਯੋਰਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- ਪਿਟਿਕਾਂ ਜਨਯੇਜ੍ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਗੁਦਨਾਡ੍ਯਾਂ ਸੁਦਾਰੁਣਾਮ੍| ਗੁਦਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲੇ ਵਾਪਿ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇਪਿ ਵਾ|| ਇਤਿ| ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਬਾਹ੍ਯਃ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇ ਵਾ| ਦੁਸ੍ਟਾਸਙ੍ਮਾਂਸਗੋ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਾਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਤ੍ਵਾਦ੍ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਚ ਸਮੀਪਗਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਯੋਰਵਯਵਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਮਙ੍ਗਵਿਭਾਗਾਚ੍ਛਾਰੀਰਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਮਕਃ ਸਦਾਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਪਿਟਕਾਪੂਰ੍ਵਃ ਪਿਟਕਾਪੂਰ੍ਵਮਾਰਮ੍ਭੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਟਕਾ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ ਪਾਕਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਸ੍ਯ ਪਿਟਕਾਯਾ ਵਿਨਾ ਸਮ੍ਭਵਃ ਸੂਚਿਤਃ| ਯ ਏਵਂਵਿਧੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸ ਭਗਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗ ਅਕ੍ਰਿਯਾਵਤਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਕੁਰ੍ਵਤੋ ਨਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭਗਵਸ੍ਤਿਗੁਦਾਨ੍ ਦਾਰਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਾਕਲ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ ਭਗਾਦੀਨ੍ ਸਾਕਲ੍ਯੇਨ ਦਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਗਾਦਿਦੇਸ਼ਦਰਣਾਤ੍ ਭਗਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯ| ਗੁਦਪ੍ਰਦੇਸ਼ਦਰਣਾਤ੍ ਗੁਦਨ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਦਰਣਾਤ੍ ਬਸ੍ਤਿਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾ ਕਥਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਚੇਦਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਗਸ੍ਯ ਦਰਣਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਭਗਵਦਦਰਣਾਚ੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰ ਇਤ੍ਯੇਵਾਖ੍ਯਾ ਨ ਗੁਦਨ੍ਦਰੋ ਨ ਬਸ੍ਤਿਨ੍ਦਰ ਇਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਭੋਜੇ- ਭਗਂ ਪਰਿਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਗੁਦਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਤਥੈਵ ਚ| ਭਗਵਦ੍ਦਾਰਯੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ|| ਇਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਤੇਸ੍ਵਤਿ| ਤੇਸੁ ਭਗਾਦਿਸੁ ਦੀਰ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਦਾਰਿਤੇਸੁ ਭੂਰਿਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖੈਰ੍ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਹਤਿ| ਵਾਤਮਧੋਵਾਤਮ੍| ਦ੍ਰਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਹਤਿ| ਗੁਦਾਵਯਵਸ੍ਯ ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤਃ ਪੁਰੀਸਂ ਵਹਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੂਰਤਯਾ ਅਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚੇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ||੨||

Adhikarana sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3

ਦੋਸੈਃ ਪਥਗ੍ਯੁਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਾਗਨ੍ਤੁਃ ਸੋਸ੍ਟਮਃ ਸ੍ਮਤਃ||੩||

ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦ੍ਯਾਗਨ੍ਤੁਕਾਰਣਭੇਦਾਦਸ੍ਟਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ| ਸ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਯੁਤੈਰਿਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਤੇਨ ਸਂਸਰ੍ਗੇਣ ਤ੍ਰਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੈਕ ਇਤਿ ਦੋਸਜਾਃ| ਸਪ੍ਤ ਭਗਨ੍ਦਰਾਃ ਅਸ੍ਟਮ ਆਗਨ੍ਤੁਃ||੩||

Adhikarana avasthAvisheShe saMj~jAvisheShaH (4) · Śloka 4

ਅਪਕ੍ਵਂ ਪਿਟਕਾਮਾਹੁਃ ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੪||

ਤਞ੍ਚ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਮਪਕ੍ਵਭੂਮਿਕਾਸ੍ਥਮਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪਿਟਕਾਮਾਹੁਃ| ਸ ਏਵ ਚ ਪਾਕਭੂਮਿਕਾਮਾਰੂਢੋ ਭਗਨ੍ਦਰ ਉਚ੍ਯਤੇ||੪||

Adhikarana piTakAlakShaNam (5) · Śloka 5

ਗੂਢਮੂਲਾਂ ਸਸਂਰਮ੍ਭਾਂ ਰੁਗਾਢ੍ਯਾਂ ਰੂਢਕੋਪਿਨੀਮ੍| ਭਗਨ੍ਦਰਕਰੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਟਕਾਂ ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ||੫||

ਯਾ ਚ ਪਿਟਕਾ ਗੂਢਮੂਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਭਗਨ੍ਦਰਤ੍ਵਾਮਾਰੁਰੁਕ੍ਸੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਅਤ ਉਕ੍ਤਾਦਨ੍ਯਥਾ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਯਾ ਪਿਟਕਾ ਸਾ ਭਗਨ੍ਦਰਕਰੀਤਿ ਨ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| (ਦਢਮੂਲਾਮਿਤਿ ਚ ਪਾਠਃ| ਦਢਮੂਲਾਂ ਦਢਮਚਞ੍ਚਲਂ ਮੂਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਤਾਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੇਕਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਦਢਮੂਲਤ੍ਵਮ੍| ਸਸਂਰਮ੍ਭਾਂ ਸਂਰਮ੍ਭਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਰੁਗਾਢ੍ਯਾਮਤਿਸ਼ਯਿਤਪੀਡਾਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਰੁਢਕੋਪਿਨੀਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਯਾ ਵ੍ਰਣੇਰੂਢੇਪਿ ਪੁਨਃ ਕੋਪ ਉਦ੍ਭਵੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂ ਪਿਟਕਾਂ ਭਗਨ੍ਦਰਕਰੀਂ ਭਗਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਵ੍ਰਣਜਨਨੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਨ੍ਯਥਾ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਤੁ ਨ ਭਗਨ੍ਦਰਕਰੀਂ ਪਿਟਕਾਮਾਤ੍ਰਾਮੇਵ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||

Adhikarana vAtapiTakAlakShaNam (6) · Śloka 6

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਤੋਦਭੇਦਸ੍ਫੁਰਣਰੁਕ੍ਕਰੀ| ਪਿਟਕਾਮਾਰੁਤਾਤ੍ ........................||੬||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਗਨ੍ਦਰਪਿਟਕਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਗੁਣਾ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਟਕਾ| (ਤਤ੍ਰ ਤਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਾਰੁਤੋਦ੍ਭਵਾ ਪਿਟਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਰਵਰ੍ਣਾ ਤੋਦਾਦਿਕਰੀ ਚ)|| ੬||

Adhikarana pittapiTakAlakShaNam (7) · Śloka 7

.................... ਪਿਤ੍ਤਾਦੁਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ| ਰਾਗਿਣੀ ਤਨੁਰੂਸ੍ਮਾਢ੍ਯਾ ਜ੍ਵਰਧੂਮਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਾ||੭||

ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| (ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਿਟਕਾ ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਸਾਮ੍ਯੇਨੌਨ੍ਨਤ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਮਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਞ੍ਚ ਧ੍ਵਨਿਤਮ੍| ਰਾਗਿਣੀ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਾ| ਤਨੁਰਲ੍ਪਾ| ਊਸ੍ਮਾਡ੍ਯੋਸ੍ਮਬਹੁਲਾ| ਜ੍ਵਰਧੂਮਾਯਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾ| ਧੂਮਾਯਨਂ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮਨਪ੍ਰਤੀਤਿਃ||੭||

Adhikarana kaphapiTakAlakShaNam (8) · Śloka 8

ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਹਾਮੂਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਕਫਾਤ੍||੮||

ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਗੁਣਾ ਕਫਾਤ੍| (ਕਫਾਤ੍ਪਿਟਕਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ਅਚਲਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਹਾਮੂਲਾ ਪਥੁਮੂਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਵਰ੍ਣਾ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)||੮||

Adhikarana vAtapittapiTakAlakShaNam (9) · Śloka 9

ਸ਼੍ਯਾਵਾਤਾਮ੍ਰਾ ਸਦਾਹੋਸਾ ਘੋਰਰੁਗ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾ||੯||

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾ ਪਿਟਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਗੁਣਾ| (ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਜਾਤਾ ਪਿਟਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਾ ਆਤਾਮ੍ਰਾ ਈਸਤ੍ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾ| ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਦੋਸਵਰ੍ਣਾਯੋਃ ਸਮਵਲਯੋਰੇਕਤ੍ਰਾਸਮ੍ਭਵਾਦਾਤਾਮ੍ਰੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਦਾਹੋਸਾ ਦਾਹੋਸਾਸਹਿਤਾ| ਦਾਹਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰਸਨ੍ਤਾਪਃ| ਊਸਾ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕਦਾਹਃ| ਘੋਰਰੁਕ੍ ਘੋਰਾ ਉਗ੍ਰਾ ਰੁਕ੍ ਪੀਡਾਵਿਸ਼ੇਸੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍)||੯||

Adhikarana vAtakaphapiTakAlakShaNam (10) · Śloka 10

ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸ਼੍ਯਾਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪਾਕਾ ਕਫਾਨਿਲਾਤ੍||੧੦||

ਕਫਾਨਿਲਾਜ੍ਜਾਤਾ ਪਿਟਕਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਦਿਗੁਣਾ| ਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾ ਪਿਟਕਾ ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰ ਏਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| (ਕਫਾਨਿਲਾਜ੍ਜਾਤਾ ਪਿਟਕਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਧੂਸਰਵਰ੍ਣਾ ਆਸ਼੍ਯਾਵਾ ਈਸਚ੍ਛ੍ਯਾਵਾ ਚ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਪਰੀਤਯੋਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡੁਰਯੋਃ ਸਙ੍ਕਰਾਦੁਭਯੋਰਪਿ ਵਰ੍ਣਯੋਰਸ੍ਪਸ੍ਟਤਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਪਾਕਾ ਚਿਰਪਾਕਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਾਚਨੌਸਧਪ੍ਰਲੇਪਾਦਿਭਿਰਪਿ ਪਾਕਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਕਰਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍)||੧੦||

Adhikarana sannipAtapiTakAlakShaNam (11) · Śloka 11

ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸਮਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਵ੍ਯਥਾ| ਸ਼ੂਲਾਰੋਚਕਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਾ||੧੧||

ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਜਾਤਾ ਪਿਟਕਾ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸਮਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ| (ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥਾ ਪਿਟਕਾਮਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਿਭਿਃ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸਦਸ਼ੀ| ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਵ੍ਯਥਾ ਪੀਡਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਤਥਾ| ਸ਼ੂਲਾਦਿਭਿਰਰ੍ਦ੍ਦਿਤਾ ਚ| ਸ਼ੂਲਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰੁਤਿਃ ਪਾਕੋਨ੍ਮੁਖਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਸ੍ਯ ਪਿਟਕਾਭਾਵਾਤ੍ਤਤ੍ ਪਿਟਕਾ ਨਾਭਿਹਿਤਾ)|| ੧੧||

Adhikarana piTakAnAM vraNAvasthAprAptiH (12) · Śloka 12

ਵ੍ਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ........||੧੨||

ਪਿਟਕਾਵਸ੍ਥਾਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਭਗਨ੍ਦਰਾਵਸ੍ਥਾਲਕ੍ਸਣਾਨੁਸਾਰੇਣ ਨਾਮਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ-ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਿਟਕਾਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਃ ਵ੍ਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| (ਤਾ ਭਗਨ੍ਦਰਕਾੜ੍ਰਿਣ੍ਯਃ ਪਿਟਕਾਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦਚਿਕਿਤ੍ਸਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਦਸ਼ਬ੍ਦਕਥਨੇਨ ਸਾਵਧਾਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਪਾਕਾਦਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰਿਣੀਮੇਵਂਵਿਧਾਂ ਪਿਟਕਾਂ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਨੋਪੇਕ੍ਸੇਤ ਇਤਿ ਚ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਃ ਵ੍ਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵ੍ਰਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ||੧੨||

Adhikarana shataponakaH BagandaraH (13) · Śloka 13

...............................ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਾ| ਚੀਯਤੇਣੁਮੁਖੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਵਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਅਚ੍ਛਂ ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਰਾਸ੍ਰਾਵਮਜਸ੍ਰਂ ਫੇਨਸਂਯੁਤਮ੍| ਸ਼ਤਪੋਨਕਸਂਜ੍ਞੋਯਮ੍.......................||੧੩||

ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਾ ਪਿਟਕਾ ਪਕ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਣੁਮੁਖੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਵਤ੍ ਚਾਲਨੀਵਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਰਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਜਸ੍ਰਮਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨਾਚ੍ਛਂ ਫੇਨਸਂਯੁਤਂ ਚਾਸ੍ਰਾਵਂ ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਃ| ਅਯਂ ਭਗਨ੍ਦਰੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ| ਆਸ੍ਰਾਵਂ ਪੂਯਸ੍ਰਵਣਮ੍||੧੩||

Adhikarana uShTragrIvaH BagandaraH (14) · Śloka 14

..........................ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਃ||੧੪||

ਪਿਤ੍ਤਪਿਟਕਯਾ ਪਕ੍ਵਯੋਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਖ੍ਯੋ ਭਗਨ੍ਦਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| (ਪਿਤ੍ਤਜੋ ਭਗਨ੍ਦਰਸ੍ਤੁ ਉਸ੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮੁਖਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਖ੍ਯਃ)||੧੪||

Adhikarana parisrAvI BagandaraH (15) · Śloka 15

ਬਹੁਪਿਚ੍ਛਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ ਭਗਨ੍ਦਰਃ||੧੫||

ਕਫਪਿਟਕਯਾ ਪਕ੍ਵਯਾ ਭਗਨ੍ਦਰੋ ਬਹੁਪਿਚ੍ਛਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ| (ਕਫਜੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਅਨਲ੍ਪਪਿਚ੍ਛਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀਸਂਜ੍ਞਃ) ||੧੫||

Adhikarana parikShepI bhagandaraH (16) · Śloka 16

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪੀ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਗੁਦਂ ਗਤਿਃ| ਜਾਯਤੇ ਪਰਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਰਿਖੇਵ ਚ||੧੬||

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਭਗਨ੍ਦਰੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪੀ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਗੁਦਂ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਕਤ੍ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਨਾਡੀ ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਪਰਿਖਾਸਦਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਕਾਰਸ੍ਯ ਪਰਿਤਃ ਪਰਿਖਾ ਬਹਿਰ੍ਨਿਕਟੇ ਖਾਤਾ| (ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪੀਸਂਜ੍ਞਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪਿਣਿ ਪ੍ਰਕਾਰਸ੍ਯ ਪਰਿਤਃ ਪਰਿਖੇਵ ਗੁਦਂ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਗੁਦਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਕਤ੍ਯਾ ਨਾਡੀ ਜਾਯਤੇ)||੧੬||

Adhikarana RujurBagandaraH (17) · Śloka 17

ਜੁਰ੍ਵਾਤਕਫਾਦਜ੍ਵ੍ਯਾ ਗੁਦੋ ਗਤ੍ਯਾਵਦੀਰ੍ਯਤੇ||੧੭||

ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਯੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਸ ਜੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ| ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਵ੍ਯਾ ਗਤ੍ਯਾ ਗੁਦਃ ਅਵਦੀਰ੍ਯਤੇ| (ਵਾਤਕਫਜੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਜ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਵਾਖ੍ਯੇ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਜ੍ਵ੍ਯਾ ਅਵਕ੍ਰਯਾ ਗਤ੍ਯਾ ਗੁਦੋਵਦੀਰ੍ਯਤੇ)||੧੭||

Adhikarana arshoBagandaraH (18) · Śloka 18

ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਂ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਤਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਮੂਲੇ ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਾਦਿਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨੋਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ ਮੂਲਮਰ੍ਸ਼ਸਃ| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਜਸ੍ਰਂ ਗਤਿਭਿਰਯਮਰ੍ਸ਼ੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ||੧੮||

ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਂ ਸ੍ਵਕਾਰਣੈਃ ਪ੍ਰਥਮਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਰ੍ਸ਼ਾ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਕੁਪ੍ਯਤਃ ਕੋਪਮ੍ ਗਚ੍ਛਤਃ| ਤਤੋ ਹੇਤੋਰਰ੍ਸ਼ੋਮੂਲੇ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨੋਸ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ਸੋ ਮੂਲਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ ਗਤਿਭਿਰ੍ਨਾਡੀਭਿਰਜਸ੍ਰਮਵਿਚ੍ਛੇਦਂ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾਰ੍ਸ਼ੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ||੧੮||

Adhikarana shambukAvartaH BagandaraH (19) · Śloka 19

ਸਰ੍ਵਜਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਗਤਯੋ ਦਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੁਗ੍ਵੇਰ੍ਗਰ੍ਦਾਰੁਣੈਰ੍ਗੁਦਮ੍||੧੯||

ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਸ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਾਖ੍ਯਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਸਨ੍ਨਿਭਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇਨ ਸਦਸ਼ਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕੋ ਨਾਮਾਵਰ੍ਤਯੁਕ੍ਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ ਤਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾ ਦੇਹੇ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਗਤਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਦਾਰੁਣੈਃ ਰੁਗ੍ਵੇਗੈਰ੍ਗੁਦਂ ਦਾਰਯਨ੍ਤਿ||੧੯||

Adhikarana kShatajaH BagandaraH (20) · Śloka 20

ਅਸ੍ਥਿਲੇਸ਼ੋਭ੍ਯਵਹਤੋ ਮਾਂਸਗਧ੍ਯਾ ਯਦਾ ਗੁਦਮ੍| ਕ੍ਸਿਣੋਤਿ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤਤੋ ਗਤਿਃ| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਪੂਯਦੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਮਾਂਸਕੋਥੇਨ ਤਤ੍ਰ ਚ| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਮਯਸ੍ਤੇਸ੍ਯ ਖਾਦਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤੋ ਗੁਦਮ੍| ਵਿਦਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਦੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਕ੍ਸਤਜਸ਼੍ਚ ਸਃ||੨੦||

ਯਦਾ ਤੁ ਮਂਸਗਧ੍ਯਾ ਮਾਂਸਲੋਭੇਨਾਸ੍ਥਿਲੇਸ਼ੋਭ੍ਯਬਹਤ ਭਕ੍ਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਗੁਦਂ ਕ੍ਸਿਣੋਤਿ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤਤਃ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਗਤਿਰ੍ਨਾਡੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਪੂਯੇਣ ਦੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਮਾਂਸਕੋਥੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਕਮਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਪਰਿਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਗੁਦਂ ਖਾਦਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਚ ਕਮਯੋਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਗੁਦਮਚਿਰਾਦ੍ਵਿਦਾਰਯਨ੍ਤਿ| ਸ ਭਗਨ੍ਦਰੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਕ੍ਸਤਜਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ||੨੦||

Adhikarana rugAdinirdhAraNaprakAraH (21) · Śloka 21

ਤੇਸੁ ਰੁਗ੍ਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਤਃ||੨੧||

ਤੇਸੁ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰੇਸੁ ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਤਤੋ ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਰੁਗਾਦੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਜ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍| (ਰੁਗ੍ਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਰੁਗਾਦੀਨ੍ ਦਾਹਾਦੀਨ੍ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਿਤਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਲਿਙ੍ਗਾਨ੍) ||੨੧||

Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (22) · Śloka 22

ਸਟ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧਨਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨਿਚਯਕ੍ਸਤਜੌ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਿਣੀ ਵਲੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੇਵਨੀਂ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੨੨||

ਸਡਿਤਿ ਪਥਕ੍ਸਂਸਰ੍ਗਜਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧਨਾਃ| ਨਿਚਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਕ੍ਸਤਮਸ੍ਥਿਕਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵਲੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਤਥਾ ਸੇਵਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਗਨ੍ਦਰਾਣਾਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਮ੍| (ਤੇਸਾਂ ਭਗਨ੍ਦਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪਥਗ੍ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗਜਾਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕੋਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀਪਰਿਕ੍ਸੇਪ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਵਰ੍ਸ਼ੋ ਭਗਨ੍ਦਰਾਃ ਸਟ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਨਿਚਯਕ੍ਸਤਜੌ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤੋਰ੍ਨ੍ਮਾਗਿਣੌ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍)||੨੨||

Adhikarana sAmAnyashcikitsAkramaH (23) · Śloka 23

ਅਥ ਭਗਨ੍ਦਰਿਣਮਪਕ੍ਵਪਿਟਕਂ ਪਾਕਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਪਤ- ਰ੍ਪਣੇਨ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਵਿਹਿਤੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਪਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਪਿਟਕਂ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਰ੍ਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯ- ਕ੍ਤਮਵਗਾਹਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥਮਰ੍ਸ਼ਸਮਿਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਾਚੀਨਮਰ੍ਵਾਚੀਨਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਵਾ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸੇਤ| ਤਤੋਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਪ੍ਰਵਾਹਣਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਂ ਭਗਨ੍ਦਰ- ਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਬਹਿਰ੍ਮੁਖੇ ਤ੍ਵੇਸਣੀਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਸਾਸ਼ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚੋਭਯਮ- ਪ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਂ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੇਣੈਵ| ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਰ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਵਿਧਿਃ||੨੩||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਾਧਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਭਗਨ੍ਦਰਿਣਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪਿਟਕਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪਾਕਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸ਼ੇਧੋਕ੍ਤੇਨਾਪਤਰ੍ਪਣੇਨ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਨਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਪਿਟਕਂ ਤੁ ਭਗਨ੍ਦਰਿਣਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਤੋਰ੍ਕਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਤੋਪਿ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਦਯੋਗ੍ਯਾਵਗਾਹੇਨ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਕਤਭੋਜਨਂ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥਮਰ੍ਸ਼ਃ ਕਰ੍ਮਵਿਧਾਨਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਾਚੀਨਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸੇਤ| ਪਰਾਚੀਨਮਨ੍ਤਰ੍ਭਵਮ੍| ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਂ ਬਹਿਰ੍ਦ੍ਵਾਰਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਗੁਦਨਾਡ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮੁਖਮ੍| ਤਤ ਇਤਿ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਯਦਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਣੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਬਰ੍ਹਿਮੁਖਮੇਸਣੀ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਸ਼ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣ| ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਭਯਮਪ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਮਪਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਤੇ ਅਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਯੋਰ੍ਵਿਸਮਨਿਯਮਃ| ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਖ੍ਯਂ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੇਣੈਵ ਨ ਕਦਾਚਿਦਗ੍ਨਿਨਾ| ਤਤ ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰੇਗ੍ਨੌ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਯਥਾਕਾਲਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭਗਨ੍ਦਰਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ||੨੩||

Adhikarana shataponakacikitsA (24) · Śloka 24

ਅਥ ਸ਼ਤਪੋਨਕੇ ਨਾਡੀਰੇਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਰੋਪ- ਯੇਤ੍| ਰੂਢਾਸੁ ਚੇਤਰਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਵਿਵਤ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਦਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦਾਰਣਾਦ੍ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍undefinedਨੁਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਮਾ- ਰ੍ਗਗੋ ਵਾਯੁਰਾਧ੍ਮਾਨਾਟੋਪਪਾਯੁਸ਼ੂਲਾਦੀਨੁਪਜਨਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾ- ਭ੍ਯਕ੍ਤਗੁਦਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਨਾਡੀਕੁਮ੍ਭੀਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੁ- ਞ੍ਜੀਤਾਵਗਾਹਂ ਵਾ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਚਾ ਹਿਙ੍ਗੁਕੁਸ੍ਠਵ੍ਯੋਸਲਵਣ- ਪਞ੍ਚਕਾਜਮੋਦਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਦ੍ਯਕਾਞ੍ਜਿਕਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਮਧੁਕਤੈਲੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਗੁਦਂ ਚ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਾਯ੍ਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮਾਪਤਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਕਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਰਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ||੨੪||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ਤਪੋਨਕਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸੁਬੋਧਾ| (ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਗਾਨ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ ਏਕੈਕਾਂ ਨਾਡੀਮਨ੍ਤਰੀਕਤਾਃ| ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਵਾ ਰੋਪਯੇਤ੍| ਤਾਸੁ ਰੂਢਾਸ੍ਵਿਤਰਾ ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਨਾਡੀਸ਼੍ਚ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਉਕ੍ਤਾਦਨ੍ਯਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਗੁਦਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦਾਰਣਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨਿ ਵਿਵਤਂ ਵ੍ਰਣਮਨੁਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮਧੁਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਤੈਲਮ੍)||੨੪||

Adhikarana parikShepiNi vesheShaH (25) · Śloka 25

ਏਵਮੇਵ ਚ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪਿਣ੍ਯਾਮਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਗਤਿਂ ਨਾਡੀਵਿਹਿਤੇਨ ਕ੍ਸਾਰਸੂਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੋਵਾਵਦਾਰਯੇਤ੍| ਸਕਦੇਵ ਹ੍ਯਵਦਾਰਣਾਦਸਾਧ੍ਯਤਾ ਯਾਪ੍ਯਤਾ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੫||

ਏਵਮੇਵ ਚੇਤਿ ਸ਼ਤਪੋਨਕਵਦੇਵ ਨਾਡੀਵਿਹਿਤੇਨੇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤੇਨ||੨੫||

Adhikarana arshoBagandare visheShaH (26) · Śloka 26

ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਸ਼ਾਸਿ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤੋ ਗਤ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੨੬||

ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਂ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਤ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣੇਤਿ ਨਾਡ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣ ਅਰ੍ਸ਼ੋ ਨਾਡੀਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| (ਤਤਦ੍ਦੋਸਵਿਹਿਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇ ਨਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਛਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮਪਿ ਸ਼ਤਪੋਨਕਾਦਿਵਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੨੬||

Adhikarana unmArgicikitsA (27) · Śloka 27

ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਨਿਸ੍ਸਤਂ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਕ੍ਰਮਮਾਲੇਪਾਭ੍ਯਵਹਰਯੋਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਵੇਦਨਾਯਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ| ਵਚਾਦਿਪਾਚਨਂ ਚ| ਸਾਲ੍ਵਲਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਕਦਲੀਮਗਲੋਪਾਕਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕੈਰੁਪਨਾਹਯੇਦਿਤਿ||੨੭||

ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣਂ ਕ੍ਸਤਜਂ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਨਿਸ੍ਸਤਞ੍ਚ ਦਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਪਿਣ੍ਡਨਾਡ੍ਯਾਦਯਃ| ਸਾਲ੍ਵਲਾਖ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਾਵੁਕ੍ਤਾਃ ਪਦ੍ਮਕਾਦਯਃ| ਲੋਪਾਕੋ ਨਾਮ ਸ਼ਰਭਃ||੨੭||

Adhikarana CedavisheShaviShayaH (28) · Śloka 28

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਛੇਦਾਨਾਲੋਚ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਗੋਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਮਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਲਾਙ੍ਗਲੌ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਗਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛੇਦੋ ਗੋਤੀਰ੍ਥਕੋ ਮਤਃ| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚ੍ਛੇਦੋਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਲਾਙ੍ਗਲਕਃ ਸਮਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਆਸ੍ਰਾਵਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਂ ਨੈਵਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਪੁਨਃ||੨੮||

ਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਚ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦਿਭੇਦੇਨ ਛੇਦਾਨਾਲੋਚ੍ਯ ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦੀਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| (ਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਅਨੇਕਸੁਸਿਰੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦੀਨ੍ ਛੇਦਨਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਓਲੋਚ੍ਯ ਅਵਲੋਕਨੈਸਣੀਪ੍ਰਣਯਨਾਦਿਭਿਰਤ੍ਰਾਯਂ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਯਥਾਵਦਵਗਮ੍ਯ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਯੋਜਯੇਤ੍)| (ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ)| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਗਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਯਤ੍ਰਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ ਗੋਤੀਰ੍ਥਕੋ ਨਾਮ ਛੇਦਃ ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਿਸ਼ਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ| ਏਕਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਯਃ ਛੇਦਃ ਸੋਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਤੁ ਛੇਦਃ ਲਾਙ੍ਗਲਕੋ ਭਵਤਿ| (ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਗਤੇਨ ਨਾਡੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛੇਦੋ ਗੋਤੀਰ੍ਥਾਖ੍ਯਃ| ਗੋਤੀਰ੍ਥੋ ਨਾਮ ਗਵਾਂ ਜਲਪਾਨਾਤ੍ਤਤ੍ਖੁਰਾਙ੍ਕਿਤਾ ਭੂਮਿਃ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਰਨਿਪਾਤੋ ਗੋਤੀਰ੍ਥ ਇਤੀਰ੍ਯਤੇ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦਿਸ਼ਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਾਖ੍ਯਃ| ਏਕਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਛੇਦੋਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਾਖ੍ਯਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਉਭਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਯਸ਼੍ਛੇਦਃ ਸ ਲਾਙ੍ਗਲਕਾਖ੍ਯਃ)| ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਸਰ੍ਵਾਨਾਸ੍ਰਾਵਮਾੜ੍ਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਸ੍ਸ਼ੇਸਮਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਕਤੇ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਪੁਨਰ੍ਨ ਵਿਕੁਰੁਤੇ| (ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਆਸ੍ਰਾਵਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਸ੍ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਦਹੇਤ੍ ਸਾਕਲ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਸਮਸ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰੇਕਤ੍ਰਕਥਨੇਨ ਭਗਨ੍ਦਰਵ੍ਰਣਸੁਸਿਰਸ੍ਯ ਦੂਰਗਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮੂਲਦਾਹਸ਼੍ਚ ਸੂਚਿਤਃ| ਏਵਂਕਤੇ ਸਤਿ ਸ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਪੁਨਰ੍ਨ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਵਿਕਾਰਕਰਣਸਮਰ੍ਥੋ ਨ ਭਵਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੨੮||

Adhikarana koShThashuddhimahattvam (29) · Śloka 29

ਯਤੇਤ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ ਭਿਸਕ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ||੨੯||

ਤਸ੍ਯ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਿਣਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਿਸਗਨ੍ਦਰਾਨ੍ਤਰਾ ਯਤੇਤ| (ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦ੍ਯੇਕਤ੍ਵੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭਗਨ੍ਦਰਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮਿਤਿ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵਿਰੇਕਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਰੇਚਨਮੇਵ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਕ੍ਰਿਯਾਕਰਣਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤੇਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਭਵੇਨ੍ਨ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦੁਪੇਕ੍ਸੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੨੯||

Adhikarana virecanayogaH (30) · Śloka 30

ਅਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਲ੍ਕੇ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਘਤਮ੍| ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਮਾਰੁਤਜੇ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵੇ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੩੦||

ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਰਸੇ ਵਾ ਕਲ੍ਕੇ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਹ ਮਾਰੁਤਜੇ ਭਗਨ੍ਦਰੇ| ਪਕ੍ਵੇ ਚਾਪ੍ਯਪਕ੍ਵੇ ਚ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੩੦||

Adhikarana vraNashodhanavargaH (31) · Śloka 31

ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਗੋਲੋਮੀ ਤਿਲ੍ਵਕੋ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਹੇਮਕ੍ਸੀਰੀ ਚ ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ||੩੧||

ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗੋ ਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲੇਪਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਭਗਨ੍ਦਰ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ ਕਙ੍ਗੁਣਿਕਾ| ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ| ਗੋਲੋਮੀ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਹੇਮਕ੍ਸੀਰੀ ਕਾਞ੍ਚਨੀ||੩੧||

Adhikarana tilAdivargaH shodhane (32) · Śloka 32

ਤਿਲਕੁਮ੍ਭਵਰਾਦਨ੍ਤੀ ਤੁਤ੍ਥਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਸਕਸ੍ਣਰੋਚਨਾਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ੋਧਨਂ.............||੩੨||

ਕਸ੍ਣਾਦਿਸਹਿਤਂ ਤਿਲਕਾਦਿਕਂ ਲੇਪਾਦ੍ਯਰਿਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਕੁਮ੍ਭੋ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ||੩੨||

Adhikarana ma~jjiShThAdimAMsakRudgaNaH (33) · Śloka 33

..........................ਂਆਂਸਕਤ੍ ਪੁਨਃ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਨਾਗਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾਃ| ਰਸਾਞ੍ਜਨਦ੍ਵਿਰਜਨੀਤੇਜੋਹ੍ਵਾਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਃ||੩੩||

ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਿਕਂ ਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਮਾਂਸਕਤ੍| ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ||੩੩||

Adhikarana nADIvraNaghnaH nikumbhAdivargaH (34) · Śloka 34

ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਰਕ੍ਤਾਹ੍ਵਕਲ੍ਕੋ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਃ||੩੪||

ਨਿਕੁਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੋ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਃ| ਰਕ੍ਤਾਹ੍ਵੋ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ||੩੪||

Adhikarana viShyandanAkhyaM tailam (35) · Śloka 35

ਸੁਧਾਸ਼ੇਲੁਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਮਲਯੂਹਯਮਾਰਕੈਃ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਰ੍ਕਵਚਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਖ੍ਯਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੩੫||

ਸੁਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਨਾਮਕਂ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍ਤਦ੍ਗਣਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਰੋਪਣਞ੍ਚ| ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ| ਮਲਯੂ ਸੋਮਰਾਜੀ| ਹਯਮਾਰੋਸ਼੍ਵਮਾਰਃ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤਿ ਕਙ੍ਗੁਣਿਕਾ| ਲਾਙ੍ਗਲੀ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ| ਅਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ||੩੫||

Adhikarana trivRutAditailam (36) · Śloka 36

ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਹਰਿਦ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਲੋਹਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕੈਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਤ੍ਰਿਫਲਾਸ੍ਨੁਗਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਤੈਲਂ ਸਮਦਨੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਗਨ੍ਦਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||੩੬||

ਸਮਦਨੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਭਗਨ੍ਦਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| ਲੋਹੋਗਰੁ| ਅਸ਼੍ਵਮਾਰਃ ਕਰਵੀਰਃ| ਸ੍ਨੁਗਰ੍ਕਯੋਃ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਧਾਤੁਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਮਦਨੋ ਰਾਠਃ||੩੬||

Adhikarana saindhavAditailam (37) · Śloka 37

ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਕਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਸਮਙ੍ਗਾਪੂਤਿਕਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਚ੍ਛਦਨੈਸ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੩੭||

ਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਚ੍ਛਦਨੈਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਰੋਪਣਞ੍ਚ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਅਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ੍ਛਦਨਂ ਪਤ੍ਰਮ੍||੩੭||

Adhikarana viDa~ggasArAdayo lehaH (38) · Śloka 38

ਮਧੁਤੈਲਯੁਤਾ ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਗਧਿਕੋਸਣਾਸ਼੍ਚ ਲੀਢਾ| ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਭਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਮੇਹਕ੍ਸਤਨਾਡੀਵ੍ਰਣਰੋਪਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੮||

ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਾਦਯੋ ਮਧੁਤੈਲਯੁਤਾ ਲੀਢਾਃ ਕਮ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸਤਾਨਾਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚ ਰੋਪਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| (ਕਮ੍ਯਾਦਿਹਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਕਮਿ ਉਦਰਕਮਿ| ਕ੍ਸਤਮੁਰਃਕ੍ਸਤਮ੍)||੩੮||

Adhikarana amRutAdigugguluH (39) · Śloka 39

ਅਮਤਾਤ੍ਰੁਟਿਵੇਲ੍ਲਵਤ੍ਸਕਂ ਕਲਿਪਥ੍ਯਾਮਲਕਾਨਿ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਕ੍ਰਮਵਦ੍ਧਮਿਦਂ ਮਧੁਪ੍ਲੁਤਂ ਪਿਟਕਾਸ੍ਥੌਲ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਾਞ੍ਜਯੇਤ੍||੩੯||

ਅਮਤਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਵਦ੍ਧਂ ਮਧੁਦ੍ਰਵਮਿਦਂ ਪਿਟਕਾਦੀਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਮਤਾਯਾ ਏਕੋ ਭਾਗਃ| ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ| ਵੇਲ੍ਲਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਃ| ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਏਵਂ ਭਾਗਵਦ੍ਧਿਰ੍ਯਾਵਦ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਰਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਕ੍ਰਮਵਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ||੩੯||

Adhikarana guggulupa~jcapalaM cUrNam (40) · Śloka 40

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਞ੍ਚਪਲਂ ਪਲਿਕਾਂਸ਼ਾ ਮਾਗਧਿਕਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚ ਪਥਕ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੁਟਿਕਰ੍ਸਯੁਤਂ ਮਧੁਲੀਢਂ ਕੁਸ੍ਠਭਗਨ੍ਦਰਗੁਲ੍ਮਗਤਿਘ੍ਨਮ੍||੪੦||

ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤ੍ਵਚੋਰ੍ਧਕਰ੍ਸਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਨਾਂ ਚਾਰ੍ਧਕਰ੍ਸਃ||੪੦||

Adhikarana gugguluyoge vIryavattaratApAdanam (41) · Śloka 41

ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਰਜੋਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਚ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਦਸ਼ਮੁਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਾਤਰੋਗਜਿਤ੍||੪੧||

ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਞ੍ਚਪਲਾਦਿਕਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਦਸ਼ਮੁਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਵਿਤਂ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਯਤਿ| (ਸ਼ਙ੍ਗਿਵਿਰੇਸ੍ਯ ਰਜਸਾ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਗਿਵੇਰਂ ਨਾਗਰਮ੍| (ਨਿ) 'ਨਾਗਰਮੂਸਣਮਾਰ੍ਯਂ ਕਟੁਕਂ ਕਟੁਕਾਯਨਂ ਮਹੀਚ੍ਛਤ੍ਰਮ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕੋਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵੌਸਧਮੌਸਧਂ ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧਮ੍| ਮਹੌਸਧਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਸਿਂਹਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਟੁ ਚ ਕਾਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਙ੍ਗਿ ਵੇਰਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਮ੍|' ਇਤਿ ਮਞ੍ਜਰੀ| ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪੇਸਣਸ਼ੋਸਣਾਦਿਨਾ ਸਮਾਰੋਪਿਤਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਞ੍ਚਪਲਾਖ੍ਯਚੂਰ੍ਣਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਾਤਰੋਗਾਨ੍ ਜਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸ਼ਬ੍ਦਕਥਨੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚੂਰ੍ਣਾਦਿਰਹਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਾਤਹਰਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਕੁਸ੍ਠਾਦਿਹਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੪੧||

Adhikarana uttamakhadirasArAdicUrNam (42) · Śloka 42

ਉਤ੍ਤਮਾ ਖਦਿਰਸਾਰਜਂ ਰਜਃ ਸ਼ੀਲਯਨ੍ਨਸਨਵਾਰਿਭਾਵਿਤਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਤੁਲ੍ਯਮਹਿਸਾਕ੍ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਟਕਾਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍||੪੨||

ਤ੍ਰਿਫਲਾਖਦਿਰਸਾਰਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮਸਨਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸਮੇਨ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਨਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਲਯਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| (ਅਤ੍ਰਮਹਿਸਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਮਧੁਨਸ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਪਿਣ੍ਡੀਭਾਵਮਾਤ੍ਰਯੈਵ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਮ੍)||੪੨||

Adhikarana cikitsAntaranidarshanam (43) · Śloka 43

ਭਗਨ੍ਦਰੇਸ੍ਵੇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਾਧਨਾਨਿ| ਵ੍ਰਣਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ਪਰਿਸ਼ੀਲਨਾਚ੍ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵੌਪਯਿਕਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੪੩||

ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ-ਏਸ ਯੋਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯ ਉਕ੍ਤਃ ਸ ਭਗਨ੍ਦਰੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਾਧਨਾਨਿ ਤੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਾਧਨਾਨਿ ਚ ਵ੍ਰਣਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰਪਿ ਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯਦੌਪਯਿਕਂ ਤਦ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| (ਭਗਨ੍ਦਰੇਸ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋਪਕ੍ਰਮੋਭਿਹਿਤਃ ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਾਧਨਾਨ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਵਿਸ਼ੇਸਾਣਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਕਃ| ਅਤ੍ਰ ਪਿਟਕਾ ਭਗਨ੍ਦਰਭੇਦੇਨਾਵਸ੍ਥਾਦ੍ਵਿਤਯੋਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਵ੍ਰਣਗਤ੍ਯਾਦਿਕਮਵਗਮ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਦੁਪਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵ੍ਰਣਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨਾਤ੍ ਚਿਰਪਰਿਚਯਾਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ ਦੂਸ੍ਯਦੇਸ਼ਾਦਿਸਮੀਕ੍ਸਣਮਪਿ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਦਵਗਮ੍ਯ ਔਪਯਿਕਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ )||੪੩||

Adhikarana rUDhe parihAryANi (44-33) · Śloka 33

ਅਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਂ ਚਲਰੋਧਂ ਮਦ੍ਯਮੈਥੁਨਮਜੀਰ੍ਣਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍| ਸਾਹਸਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਰੂਢੇ ਵਤ੍ਸਰਂ ਪਰਿਹਰੇਦਧਿਕਂ ਵਾ||੪੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਙ੍ਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੩||

ਰੂਢੇਪਿ ਭਗਨ੍ਦਰਵ੍ਰਣੇ ਅਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਾਦਿਕਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਤਤੋਪ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਚਲਰੋਧਂ ਚਲਾਨਾਂ ਵੇਗਾਨਾਂ ਰੋਧਮ੍| ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਸਾਹਸਾਨ੍ਯਨਾਲੋਚਿਤਾਤ੍ਮਵਲਾਨ੍ਯੁਤ੍ਪਤਨਾਦੀਨਿ||੪੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||