Adhikarana atha bhagandarapratiShedho nAma trayastriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਭਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो भगन्दरप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bagandarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਕਠਿਨੋਤ੍ਕਟਕਾਸਨੈਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਾਭਿਹਿਤੈਰਪਰੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸੇਵਿਤੈਃ| ਅਨਿਸ੍ਟਦਿਸ੍ਟਪਾਕੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ਵਾ ਸਾਧੁਗਰ੍ਹਣੈਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਿਟਕਾਪੂਰ੍ਵੋ ਯੋਙ੍ਗੁਲੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇਪਿ ਵਾ| ਪਾਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣੋਨ੍ਤਰ੍ਬਾਹ੍ਯੋ ਵਾ ਦੁਸ੍ਟਾਸਙ੍ਮਾਂਸਗੋ ਭਵੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਾਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਮਕਃ| ਭਗਨ੍ਦਰਃ ਸ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਦਾਰਯਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਵਤਃ| ਭਗਬਸ੍ਤਿਗੁਦਾਨ੍ਤੇਸੁ ਦੀਰ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਭੂਰਿਭਿਃ| ਵਾਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਖੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਵਹਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੨||
हस्त्यश्वपृष्ठगमनकठिनोत्कटकासनैः| अर्शोनिदानाभिहितैरपरैश्च निषेवितैः| अनिष्टदिष्टपाकेन सद्यो वा साधुगर्हणैः| प्रायेण पिटकापूर्वो योऽङ्गुले द्व्यङ्गुलेऽपि वा| पायोर्व्रणोऽन्तर्बाह्यो वा दुष्टासृङ्मांसगो भवेत्| बस्तिमूत्राशयाभ्याशगतत्वात् स्यन्दनात्मकः| भगन्दरः स सर्वांश्च दारयत्यक्रियावतः| भगबस्तिगुदान्तेषु दीर्यमाणेषु भूरिभिः| वातं मूत्रं शकृच्छुक्रं खैः सूक्ष्मैर्वहति क्रमात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
ਦੋਸੈਃ ਪਥਗ੍ਯੁਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਾਗਨ੍ਤੁਃ ਸੋਸ੍ਟਮਃ ਸ੍ਮਤਃ||੩||
दोषैः पृथग्युतैः सर्वैरागन्तुः सोऽष्टमः स्मृतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheShe saMj~jAvisheShaH (4) · Śloka 4
ਅਪਕ੍ਵਂ ਪਿਟਕਾਮਾਹੁਃ ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੪||
अपक्वं पिटकामाहुः पाकप्राप्तं भगन्दरम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAlakShaNam (5) · Śloka 5
ਗੂਢਮੂਲਾਂ ਸਸਂਰਮ੍ਭਾਂ ਰੁਗਾਢ੍ਯਾਂ ਰੂਢਕੋਪਿਨੀਮ੍| ਭਗਨ੍ਦਰਕਰੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਟਕਾਂ ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ||੫||
गूढमूलां ससंरम्भां रुगाढ्यां रूढकोपिनीम्| भगन्दरकरीं विद्यात् पिटकां न त्वतोऽन्यथा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapiTakAlakShaNam (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਤੋਦਭੇਦਸ੍ਫੁਰਣਰੁਕ੍ਕਰੀ| ਪਿਟਕਾਮਾਰੁਤਾਤ੍ ........................||੬||
तत्र श्यावारुणा तोदभेदस्फुरणरुक्करी| पिटकामारुतात् ........................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapiTakAlakShaNam (7) · Śloka 7
.................... ਪਿਤ੍ਤਾਦੁਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ| ਰਾਗਿਣੀ ਤਨੁਰੂਸ੍ਮਾਢ੍ਯਾ ਜ੍ਵਰਧੂਮਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਾ||੭||
.................... पित्तादुष्ट्रग्रीवावदुच्छ्रिता| रागिणी तनुरूष्माढ्या ज्वरधूमायनान्विता||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapiTakAlakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਹਾਮੂਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਕਫਾਤ੍||੮||
स्थिरा स्निग्धा महामूला पाण्डुः कण्डूमती कफात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittapiTakAlakShaNam (9) · Śloka 9
ਸ਼੍ਯਾਵਾਤਾਮ੍ਰਾ ਸਦਾਹੋਸਾ ਘੋਰਰੁਗ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾ||੯||
श्यावाऽऽताम्रा सदाहोषा घोररुग्वातपित्तजा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaphapiTakAlakShaNam (10) · Śloka 10
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸ਼੍ਯਾਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪਾਕਾ ਕਫਾਨਿਲਾਤ੍||੧੦||
पाण्डुरा किञ्चिदाश्यावा कृच्छ्रपाका कफानिलात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtapiTakAlakShaNam (11) · Śloka 11
ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸਮਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਵ੍ਯਥਾ| ਸ਼ੂਲਾਰੋਚਕਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਾ||੧੧||
पादाङ्गुष्ठसमा सर्वैर्दोषैर्नानाविधव्यथा| शूलारोचकतृड्दाहज्वरच्छर्दिरुपद्रुता||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM vraNAvasthAprAptiH (12) · Śloka 12
ਵ੍ਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ........||੧੨||
व्रणतां यान्ति ताः पक्वाः प्रमादात् ........||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataponakaH BagandaraH (13) · Śloka 13
...............................ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਾ| ਚੀਯਤੇਣੁਮੁਖੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਵਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਅਚ੍ਛਂ ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਰਾਸ੍ਰਾਵਮਜਸ੍ਰਂ ਫੇਨਸਂਯੁਤਮ੍| ਸ਼ਤਪੋਨਕਸਂਜ੍ਞੋਯਮ੍.......................||੧੩||
...............................तत्र वातजा| चीयतेऽणुमुखैश्छिद्रैः शतपोनकवत्क्रमात्| अच्छं स्रवद्भिरास्रावमजस्रं फेनसंयुतम्| शतपोनकसंज्ञोऽयम्.......................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShTragrIvaH BagandaraH (14) · Śloka 14
..........................ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਃ||੧੪||
..........................उष्ट्रग्रीवस्तु पित्तजः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parisrAvI BagandaraH (15) · Śloka 15
ਬਹੁਪਿਚ੍ਛਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੀ ਭਗਨ੍ਦਰਃ||੧੫||
बहुपिच्छापरिस्रावी परिस्रावी भगन्दरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikShepI bhagandaraH (16) · Śloka 16
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪੀ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਗੁਦਂ ਗਤਿਃ| ਜਾਯਤੇ ਪਰਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਰਿਖੇਵ ਚ||੧੬||
वातपित्तात् परिक्षेपी परिक्षिप्य गुदं गतिः| जायते परितस्तत्र प्रकारं परिखेव च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RujurBagandaraH (17) · Śloka 17
ਜੁਰ੍ਵਾਤਕਫਾਦਜ੍ਵ੍ਯਾ ਗੁਦੋ ਗਤ੍ਯਾਵਦੀਰ੍ਯਤੇ||੧੭||
ऋजुर्वातकफादृज्व्या गुदो गत्याऽवदीर्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshoBagandaraH (18) · Śloka 18
ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਂ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਤਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਮੂਲੇ ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਾਦਿਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨੋਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ ਮੂਲਮਰ੍ਸ਼ਸਃ| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਜਸ੍ਰਂ ਗਤਿਭਿਰਯਮਰ੍ਸ਼ੋ ਭਗਨ੍ਦਰਃ||੧੮||
कफपित्ते तु पूर्वोत्थं दुर्नामाश्रित्य कुप्यतः| अर्शोमूले ततः शोफः कण्डूदाहादिमान् भवेत्| स शीघ्रं पक्वभिन्नोऽस्य क्लेदयन् मूलमर्शसः| स्रवत्यजस्रं गतिभिरयमर्शो भगन्दरः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shambukAvartaH BagandaraH (19) · Śloka 19
ਸਰ੍ਵਜਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਵਰ੍ਤਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਗਤਯੋ ਦਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੁਗ੍ਵੇਰ੍ਗਰ੍ਦਾਰੁਣੈਰ੍ਗੁਦਮ੍||੧੯||
सर्वजः शम्बुकावर्तः शम्बुकावर्तसन्निभः| गतयो दारयन्त्यस्मिन् रुग्वेर्गर्दारुणैर्गुदम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatajaH BagandaraH (20) · Śloka 20
ਅਸ੍ਥਿਲੇਸ਼ੋਭ੍ਯਵਹਤੋ ਮਾਂਸਗਧ੍ਯਾ ਯਦਾ ਗੁਦਮ੍| ਕ੍ਸਿਣੋਤਿ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤਤੋ ਗਤਿਃ| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਪੂਯਦੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਮਾਂਸਕੋਥੇਨ ਤਤ੍ਰ ਚ| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਮਯਸ੍ਤੇਸ੍ਯ ਖਾਦਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤੋ ਗੁਦਮ੍| ਵਿਦਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਦੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਕ੍ਸਤਜਸ਼੍ਚ ਸਃ||੨੦||
अस्थिलेशोऽभ्यवहृतो मांसगृध्या यदा गुदम्| क्षिणोति तिर्यङ्निर्गच्छनुन्मार्गञ्च ततो गतिः| स्यात्तदा पूयदीर्णायां मांसकोथेन तत्र च| जायन्ते कृमयस्तेऽस्य खादन्तः परितो गुदम्| विदारयन्ति न चिरादुन्मार्गी क्षतजश्च सः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rugAdinirdhAraNaprakAraH (21) · Śloka 21
ਤੇਸੁ ਰੁਗ੍ਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਤਃ||੨੧||
तेषु रुग्दाहकण्ड्वादीन् विद्याद्व्रणविभक्तितः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (22) · Śloka 22
ਸਟ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧਨਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨਿਚਯਕ੍ਸਤਜੌ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਿਣੀ ਵਲੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੇਵਨੀਂ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੨੨||
षट् कृच्छ्रसाधनास्तेषां निचयक्षतजौ त्यजेत्| प्रवाहिणी वलीं प्राप्तं सेवनीं वा समाश्रितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyashcikitsAkramaH (23) · Śloka 23
ਅਥ ਭਗਨ੍ਦਰਿਣਮਪਕ੍ਵਪਿਟਕਂ ਪਾਕਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਪਤ- ਰ੍ਪਣੇਨ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਵਿਹਿਤੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਪਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਪਿਟਕਂ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਰ੍ਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯ- ਕ੍ਤਮਵਗਾਹਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥਮਰ੍ਸ਼ਸਮਿਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਾਚੀਨਮਰ੍ਵਾਚੀਨਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਵਾ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸੇਤ| ਤਤੋਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਪ੍ਰਵਾਹਣਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਂ ਭਗਨ੍ਦਰ- ਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਬਹਿਰ੍ਮੁਖੇ ਤ੍ਵੇਸਣੀਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਸਾਸ਼ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚੋਭਯਮ- ਪ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਂ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੇਣੈਵ| ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਰ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਵਿਧਿਃ||੨੩||
अथ भगन्दरिणमपक्वपिटकं पाकपरिहारार्थमपत- र्पणेन व्रणप्रतिषेधविहितेन शीघ्रमुपचरेत्| पक्वपिटकं पुनरुपस्निग्धमर्कादिक्वाथशुद्धं स्वभ्य- क्तमवगाहस्विन्नं भुक्तवन्तं शयनस्थमर्शसमिव यन्त्र- यित्वा पराचीनमर्वाचीनं बहिर्मुखमन्तर्मुखं वा भगन्दरं सम्यगीक्षेत| ततोऽन्तर्मुखे यन्त्रं प्रणिधाय प्रवाहणप्रविष्टं भगन्दर- मभिसमीक्ष्य सम्यगेषित्वा शस्त्रेण पाटयेत्| बहिर्मुखे त्वेषणीं प्रणिधाय साशयमुद्धरेच्छस्त्रेणानन्तरं चोभयम- प्यग्निना क्षारेण चोपक्रमेत उष्ट्रग्रीवं तु क्षारेणैव| ततो निर्वापणशोधनरोपणैर्यथाकालं साधयेदिति सामान्योविधिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataponakacikitsA (24) · Śloka 24
ਅਥ ਸ਼ਤਪੋਨਕੇ ਨਾਡੀਰੇਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਰੋਪ- ਯੇਤ੍| ਰੂਢਾਸੁ ਚੇਤਰਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਵਿਵਤ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਦਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦਾਰਣਾਦ੍ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍undefinedਨੁਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਮਾ- ਰ੍ਗਗੋ ਵਾਯੁਰਾਧ੍ਮਾਨਾਟੋਪਪਾਯੁਸ਼ੂਲਾਦੀਨੁਪਜਨਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾ- ਭ੍ਯਕ੍ਤਗੁਦਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਨਾਡੀਕੁਮ੍ਭੀਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੁ- ਞ੍ਜੀਤਾਵਗਾਹਂ ਵਾ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਚਾ ਹਿਙ੍ਗੁਕੁਸ੍ਠਵ੍ਯੋਸਲਵਣ- ਪਞ੍ਚਕਾਜਮੋਦਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਦ੍ਯਕਾਞ੍ਜਿਕਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਮਧੁਕਤੈਲੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਗੁਦਂ ਚ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਾਯ੍ਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮਾਪਤਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਕਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਰਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ||੨੪||
अथ शतपोनके नाडीरेकान्तरिताः पाटयित्वा रोप- येत्| रूढासु चेतराश्चिकित्सेत्| अन्यथा तु विवृत्तं व्रणं गुदस्रोतोविदारणाद्वातविण्मूत्रान्य़नुप्रपद्यन्ते| ततश्चोन्मा- र्गगो वायुराध्मानाटोपपायुशूलादीनुपजनयति| तत्र स्नेहा- भ्यक्तगुदस्य स्निग्धान् पिण्डनाडीकुम्भीस्वेदान् प्रयु- ञ्जीतावगाहं वा| स्विन्नञ्च वचा हिङ्गुकुष्ठव्योषलवण- पञ्चकाजमोदान् सर्पिर्मद्यकाञ्जिककुलत्थयूषान्यतमेन पाययेत्| व्रणं चास्य मधुकतैलेनोष्णेन सिञ्चेत्| गुदं च बलातैलादिभिर्वातघ्नैः| अनेन विधिना वाय्वादयः स्वमार्गमापतन्ति| तत्कृताश्च विकारा निवर्तन्ते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikShepiNi vesheShaH (25) · Śloka 25
ਏਵਮੇਵ ਚ ਪਰਿਕ੍ਸੇਪਿਣ੍ਯਾਮਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਗਤਿਂ ਨਾਡੀਵਿਹਿਤੇਨ ਕ੍ਸਾਰਸੂਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੋਵਾਵਦਾਰਯੇਤ੍| ਸਕਦੇਵ ਹ੍ਯਵਦਾਰਣਾਦਸਾਧ੍ਯਤਾ ਯਾਪ੍ਯਤਾ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੫||
एवमेव च परिक्षेपिण्यामपि क्रमाद् गतिं नाडीविहितेन क्षारसूत्रेण द्विशस्त्रिशोवाऽवदारयेत्| सकृदेव ह्यवदारणादसाध्यता याप्यता वा स्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshoBagandare visheShaH (26) · Śloka 26
ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਸ਼ਾਸਿ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤੋ ਗਤ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੨੬||
अर्शोभगन्दरे पूर्वमर्शासि छिन्द्यात् ततो गत्यनुसारेण भगन्दरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmArgicikitsA (27) · Śloka 27
ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਨਿਸ੍ਸਤਂ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਕ੍ਰਮਮਾਲੇਪਾਭ੍ਯਵਹਰਯੋਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਵੇਦਨਾਯਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ| ਵਚਾਦਿਪਾਚਨਂ ਚ| ਸਾਲ੍ਵਲਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਕਦਲੀਮਗਲੋਪਾਕਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕੈਰੁਪਨਾਹਯੇਦਿਤਿ||੨੭||
उन्मार्गिणं तु प्रत्याख्यायोपाचरेत्| अनिस्सृतं च शल्यमाहरेत्| तथा कृमिघ्नं क्रममालेपाभ्यवहरयोः कुर्वीत| वेदनायां तु पूर्वोक्ताः स्वेदाः| वचादिपाचनं च| साल्वलप्रदिग्धं वा व्रणं कदलीमृगलोपाकाजिनकौशेयाविकैरुपनाहयेदिति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CedavisheShaviShayaH (28) · Śloka 28
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਛੇਦਾਨਾਲੋਚ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਗੋਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਮਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਲਾਙ੍ਗਲੌ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਗਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛੇਦੋ ਗੋਤੀਰ੍ਥਕੋ ਮਤਃ| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚ੍ਛੇਦੋਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਲਾਙ੍ਗਲਕਃ ਸਮਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਆਸ੍ਰਾਵਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਂ ਨੈਵਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਪੁਨਃ||੨੮||
भवति चात्र भगन्दरे बहुच्छिद्रे छेदानालोच्य योजयेत्| गोतीर्थं सर्वतोभद्रमर्धलाङ्गललाङ्गलौ| पार्श्वागतेन शस्त्रेण छेदो गोतीर्थको मतः| सर्वतः सर्वतोभद्रः पार्श्वच्छेदोऽर्धलाङ्गलः| पार्श्वद्वये लाङ्गलकः समस्तांश्चाग्निना दहेत्| आस्रावमार्गान् निश्शेषं नैवं विकुरुते पुनः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThashuddhimahattvam (29) · Śloka 29
ਯਤੇਤ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ ਭਿਸਕ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ||੨੯||
यतेत कोष्ठशुद्ध्यै च भिषक् तस्यान्तरान्तरा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanayogaH (30) · Śloka 30
ਅਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਲ੍ਕੇ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਘਤਮ੍| ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਮਾਰੁਤਜੇ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵੇ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੩੦||
अर्द्रकस्य रसे सिद्धं कल्के वा पाययेद् घृतम्| भगन्दरे मारुतजे पक्वापक्वे विरेचयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashodhanavargaH (31) · Śloka 31
ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਗੋਲੋਮੀ ਤਿਲ੍ਵਕੋ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਹੇਮਕ੍ਸੀਰੀ ਚ ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ||੩੧||
ज्योतिष्मतीलाङ्गलिकाश्यामादन्तीत्रिवृत्तिलाः| कुष्ठं शताह्वा गोलोमी तिल्वको गिरिकर्णिका| हेमक्षीरी च वर्गोऽयं लेपाद्यैर्व्रणशोधनः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilAdivargaH shodhane (32) · Śloka 32
ਤਿਲਕੁਮ੍ਭਵਰਾਦਨ੍ਤੀ ਤੁਤ੍ਥਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਸਕਸ੍ਣਰੋਚਨਾਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ੋਧਨਂ.............||੩੨||
तिलकुम्भवरादन्ती तुत्थसिन्धूत्थमाक्षिकम्| सकृष्णरोचनाकुष्ठं शोधनं.............||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdimAMsakRudgaNaH (33) · Śloka 33
..........................ਂਆਂਸਕਤ੍ ਪੁਨਃ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਨਾਗਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾਃ| ਰਸਾਞ੍ਜਨਦ੍ਵਿਰਜਨੀਤੇਜੋਹ੍ਵਾਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਃ||੩੩||
..........................ंआंसकृत् पुनः| मञ्जिष्ठासैन्धवक्षौद्रनागदन्तीत्रिवृत्तिलाः| रसाञ्जनद्विरजनीतेजोह्वानिम्बपल्लवाः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNaghnaH nikumbhAdivargaH (34) · Śloka 34
ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਰਕ੍ਤਾਹ੍ਵਕਲ੍ਕੋ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਃ||੩੪||
निकुम्भकुम्भरक्ताह्वकल्को नाडीव्रणापहः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShyandanAkhyaM tailam (35) · Śloka 35
ਸੁਧਾਸ਼ੇਲੁਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਮਲਯੂਹਯਮਾਰਕੈਃ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਰ੍ਕਵਚਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਖ੍ਯਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੩੫||
सुधाशेलुत्रिवृत्पाठामलयूहयमारकैः| ज्योतिष्मतीलाङ्गलिकास्वर्जिकार्कवचाग्निकैः| विष्यन्दनाख्यं विपचेत्तैलं शोधनरोपणम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutAditailam (36) · Śloka 36
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਹਰਿਦ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਲੋਹਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕੈਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਤ੍ਰਿਫਲਾਸ੍ਨੁਗਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਤੈਲਂ ਸਮਦਨੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਗਨ੍ਦਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||੩੬||
त्रिवृद्दन्तीहरिद्रार्कमूललोहाश्वमारकैः| विडङ्गसारत्रिफलास्नुगर्कक्षीरमाक्षिकैः| तैलं समदनैः सिद्धं भगन्दरनिबर्हणम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavAditailam (37) · Śloka 37
ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਕਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਸਮਙ੍ਗਾਪੂਤਿਕਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਚ੍ਛਦਨੈਸ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੩੭||
सैन्धवार्कत्रिवृत्पाठासमङ्गापूतिकाग्निकैः| समातुलुङ्गच्छदनैस्तैलं शोधनरोपणम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDa~ggasArAdayo lehaH (38) · Śloka 38
ਮਧੁਤੈਲਯੁਤਾ ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਗਧਿਕੋਸਣਾਸ਼੍ਚ ਲੀਢਾ| ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਭਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਮੇਹਕ੍ਸਤਨਾਡੀਵ੍ਰਣਰੋਪਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੮||
मधुतैलयुता विडङ्गसारत्रिफलामागधिकोषणाश्च लीढा| कृमिकुष्ठभगन्दरप्रमेहक्षतनाडीव्रणरोपणा भवन्ति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amRutAdigugguluH (39) · Śloka 39
ਅਮਤਾਤ੍ਰੁਟਿਵੇਲ੍ਲਵਤ੍ਸਕਂ ਕਲਿਪਥ੍ਯਾਮਲਕਾਨਿ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਕ੍ਰਮਵਦ੍ਧਮਿਦਂ ਮਧੁਪ੍ਲੁਤਂ ਪਿਟਕਾਸ੍ਥੌਲ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਾਞ੍ਜਯੇਤ੍||੩੯||
अमृतात्रुटिवेल्लवत्सकं कलिपथ्यामलकानि गुग्गुलुः| क्रमवृद्धमिदं मधुप्लुतं पिटकास्थौल्य भगन्दराञ्जयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guggulupa~jcapalaM cUrNam (40) · Śloka 40
ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਞ੍ਚਪਲਂ ਪਲਿਕਾਂਸ਼ਾ ਮਾਗਧਿਕਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚ ਪਥਕ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੁਟਿਕਰ੍ਸਯੁਤਂ ਮਧੁਲੀਢਂ ਕੁਸ੍ਠਭਗਨ੍ਦਰਗੁਲ੍ਮਗਤਿਘ੍ਨਮ੍||੪੦||
गुग्गुलुपञ्चपलं पलिकांशा मागधिका त्रिफला च पृथक् स्यात्| त्वक्त्रुटिकर्षयुतं मधुलीढं कुष्ठभगन्दरगुल्मगतिघ्नम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gugguluyoge vIryavattaratApAdanam (41) · Śloka 41
ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਰਜੋਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਚ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਦਸ਼ਮੁਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਾਤਰੋਗਜਿਤ੍||੪੧||
शृङ्गवेररजोयुक्तं तदेव च सुभावितम्| क्वाथेन दशमुलस्य विशेषाद्वातरोगजित्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamakhadirasArAdicUrNam (42) · Śloka 42
ਉਤ੍ਤਮਾ ਖਦਿਰਸਾਰਜਂ ਰਜਃ ਸ਼ੀਲਯਨ੍ਨਸਨਵਾਰਿਭਾਵਿਤਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਤੁਲ੍ਯਮਹਿਸਾਕ੍ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਟਕਾਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍||੪੨||
उत्तमा खदिरसारजं रजः शीलयन्नसनवारिभावितम्| हन्ति तुल्यमहिषाक्षमाक्षिकं कुष्ठमेहपिटकाभगन्दरान्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAntaranidarshanam (43) · Śloka 43
ਭਗਨ੍ਦਰੇਸ੍ਵੇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਾਧਨਾਨਿ| ਵ੍ਰਣਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ਪਰਿਸ਼ੀਲਨਾਚ੍ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵੌਪਯਿਕਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੪੩||
भगन्दरेष्वेष विशेष उक्तः शेषाणि तु व्यञ्जनसाधनानि| व्रणाधिकारात्परिशीलनाच्च सम्यग्विदित्वौपयिकं विदध्यात्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUDhe parihAryANi (44-33) · Śloka 33
ਅਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਗਮਨਂ ਚਲਰੋਧਂ ਮਦ੍ਯਮੈਥੁਨਮਜੀਰ੍ਣਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍| ਸਾਹਸਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਰੂਢੇ ਵਤ੍ਸਰਂ ਪਰਿਹਰੇਦਧਿਕਂ ਵਾ||੪੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਙ੍ਗਨ੍ਦਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੩||
अश्वपृष्ठगमनं चलरोधं मद्यमैथुनमजीर्णमसात्म्यम्| साहसानि विविधानि च रूढे वत्सरं परिहरेदधिकं वा||४४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गन्दरप्रतिषेधो नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon