33. bhagandarapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha bhagandarapratiShedho nAma trayastriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಭಗನ್ದರಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ವ್ರಣತನ್ತ್ರಪ್ರಕರಣೇ ಭಗನ್ದರಾಣಾಂ ನಿರ್ಣಯಂ ಕರ್ತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana Bagandarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2

ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಕಠಿನೋತ್ಕಟಕಾಸನೈಃ| ಅರ್ಶೋನಿದಾನಾಭಿಹಿತೈರಪರೈಶ್ಚ ನಿಷೇವಿತೈಃ| ಅನಿಷ್ಟದಿಷ್ಟಪಾಕೇನ ಸದ್ಯೋ ವಾ ಸಾಧುಗರ್ಹಣೈಃ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಪಿಟಕಾಪೂರ್ವೋ ಯೋಽಙ್ಗುಲೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇಽಪಿ ವಾ| ಪಾಯೋರ್ವ್ರಣೋಽನ್ತರ್ಬಾಹ್ಯೋ ವಾ ದುಷ್ಟಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಗೋ ಭವೇತ್| ಬಸ್ತಿಮೂತ್ರಾಶಯಾಭ್ಯಾಶಗತತ್ವಾತ್ ಸ್ಯನ್ದನಾತ್ಮಕಃ| ಭಗನ್ದರಃ ಸ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ದಾರಯತ್ಯಕ್ರಿಯಾವತಃ| ಭಗಬಸ್ತಿಗುದಾನ್ತೇಷು ದೀರ್ಯಮಾಣೇಷು ಭೂರಿಭಿಃ| ವಾತಂ ಮೂತ್ರಂ ಶಕೃಚ್ಛುಕ್ರಂ ಖೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರ್ವಹತಿ ಕ್ರಮಾತ್||೨||

ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಾದಿಭಿಃ ಪಾಯೋರಙ್ಗುಲೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ವಾ ನಿಕಟೇ ಯೋ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್ಸ ಭಗನ್ದರಃ| ಅರ್ಶಸಾಂ ಚ ನಿದಾನೇ ಯೇ ಹೇತವೋಽಭಿಹಿತಾಸ್ತೈರಪ್ಯಪರೈರ್ನಿಷೇವಿತೈರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದಿನಚರ್ಯಾದಾವನಿಷ್ಟಮಿತಿ ದಿಷ್ಟಮುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಪಾಕೇನ ಫಲಪರಿಣಾಮೇನ| ಸದ್ಯಃ ಸಾಧುಗರ್ಹಣೈರಚಿರಕೃತಸಜ್ಜನನಿನ್ದಾಭಿಃ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಪಿಟಕಾಪೂರ್ವಮಾರಮ್ಭೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಸ ಚ ವ್ರಣಃ ಪಾಯೋರನ್ತರ್ಮುಖೋ ವಾ ಭವೇತ್ ಬಹಿರ್ಮುಖೋ ವಾ| ಸ ಚ ವ್ರಣೋ ಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಾಮಭ್ಯಾಶಗತತ್ವಾನ್ನಿಕಟವರ್ತಿತ್ವಾತ್ ಸ್ಯನ್ದನಾತ್ಮಕಃ ಸ್ರವಣಾತ್ಮಕೋ ಭವತಿ| ಸ ಭಗನ್ದರೋಽಕ್ರಿಯಾವತೋಽಪಥ್ಯ ಶೀಲಿನಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸಕಲಾನ್ ಭಗಾದೀನ್ ದಾರಯತಿ ಚ| ತೇಷು ಭಗಾದಿಷು ದೀರ್ಘಮಾಣೇಷು ಖೈಃ ಸ್ರೋತೋಭಿರ್ಬಹುಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರ್ವಾತಾದಿಚತುಷ್ಟಯಂ ಕ್ರಮಾದ್ವಹತಿ| (ನಿಷೇವಿತೈರ್ನಿತರಾಂ ಸೇವಿತೈರ್ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಾದಿಭಿಃ ಹಸ್ತಿಪೃಷ್ಠಗಮನಮಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಂ ಕಠಿನಾಸನಮುತ್ಕಟಕಾಸನಂ ಚ| ಅರ್ಶೋನಿದಾನೇಽಭಿಹಿತಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಯಾನ್ಯಪರಾಣ್ಯತಿವ್ಯವಾಯಾದೀನಿ ತೈಃ ಅರ್ಶೋನಿದಾನಾಭಿಹಿತತ್ವೇನೈವ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಾದಿಕೇ ಸಿದ್ಧೇ ಪುನರಪ್ಯತ್ರ ಕಥನಾದೇತೇಷಾಂ ಭಗನ್ದರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಕಾರಣತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್| ಅಥವಾ ಏವಂವಿಧೈರಪಾನಮರುತ್ಕೋಪಕಾರಣೈರನ್ಯೈಃ| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಅನಿಷ್ಟದಿಷ್ಟಪಾಕೇನ ಪುರಾಕೃತಾಶುಭಕರ್ಮಫಲಪರಿಪಾಕೇನ| ಅಥವಾಽನಿಷ್ಟದಿಷ್ಟಸ್ಯ ದಿನಚರ್ಯಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪಾಪಕರ್ಮಣಃ ಪಾಕೇನ ಫಲಪರಿಣಾಮೇನ| ಸದ್ಯಃ ಸಾಧುಗರ್ಹಣೈರಚಿರಕೃತಾಭಿಃ ಸಜ್ಜನನಿನ್ದಾಭಿಃ ಪಾಯೋರ್ಗುದಸ್ಯೈಕಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೇ ವಾ ನಿಕಟೇ| ವಾಶಬ್ದಾದರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಯೋರಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ಉಕ್ತಞ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- ಪಿಟಿಕಾಂ ಜನಯೇಜ್ಜನ್ತೋರ್ಗುದನಾಡ್ಯಾಂ ಸುದಾರುಣಾಮ್| ಗುದಸ್ಯಾರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವಾಽಪಿ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲೇಽಪಿ ವಾ|| ಇತಿ| ಅನ್ತರನ್ತರ್ಭಾಗೇ ಬಾಹ್ಯಃ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ವಾ| ದುಷ್ಟಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಗೋ ದುಷ್ಟರಕ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಃ| ಬಸ್ತಿಮೂತ್ರಾಶಯಾಭ್ಯಾಶಗತತ್ವಾದ್ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಾಶಯಸ್ಯ ಚ ಸಮೀಪಗತತ್ವಾತ್| ಬಸ್ತಿಮೂತ್ರಾಶಯಯೋರವಯವಾಶಯವಿಶೇಷತ್ವಮಙ್ಗವಿಭಾಗಾಚ್ಛಾರೀರಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ಸ್ಯನ್ದನಾತ್ಮಕಃ ಸದಾಸ್ರಾವಯುಕ್ತಃ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಪಿಟಕಾಪೂರ್ವಃ ಪಿಟಕಾಪೂರ್ವಮಾರಮ್ಭೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಪೂರ್ವಂ ಪಿಟಕಾ ಜಾಯತೇ ತತಃ ಪಾಕಾದ್ ವ್ರಣಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಯಃ ಶಬ್ದೇನ ಕ್ಷತಜಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಸ್ಯ ಪಿಟಕಾಯಾ ವಿನಾ ಸಮ್ಭವಃ ಸೂಚಿತಃ| ಯ ಏವಂವಿಧೋ ವ್ರಣಃ ಸ ಭಗನ್ದರಾಖ್ಯೋ ರೋಗ ಅಕ್ರಿಯಾವತಃ ಪ್ರಮಾದಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಕುರ್ವತೋ ನರಸ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ ಭಗವಸ್ತಿಗುದಾನ್ ದಾರಯತಿ| ಅತ್ರ ಸರ್ವಶಬ್ದೇನ ಸಾಕಲ್ಯಗ್ರಹಣಂ ಭಗಾದೀನ್ ಸಾಕಲ್ಯೇನ ದಾರಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಗಾದಿದೇಶದರಣಾತ್ ಭಗನ್ದರಾಖ್ಯಾಸ್ಯ| ಗುದಪ್ರದೇಶದರಣಾತ್ ಗುದನ್ತರಾಖ್ಯಾ ಬಸ್ತಿಪ್ರದೇಶದರಣಾತ್ ಬಸ್ತಿನ್ದರಾಖ್ಯಾ ಕಥಂ ನ ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಚೇದತ್ರ ಬ್ರೂಮಃ| ವಿಶೇಷೇಣ ಭಗಸ್ಯ ದರಣಾದನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಭಗವದದರಣಾಚ್ಚ ಭಗನ್ದರ ಇತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾ ನ ಗುದನ್ದರೋ ನ ಬಸ್ತಿನ್ದರ ಇತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ ಭೋಜೇ- ಭಗಂ ಪರಿಸಮನ್ತಾಚ್ಚ ಗುದಂ ಬಸ್ತಿಂ ತಥೈವ ಚ| ಭಗವದ್ದಾರಯೇದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಜ್ಞೇಯೋ ಭಗನ್ದರಃ|| ಇತಿ| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ತೇಷ್ವತಿ| ತೇಷು ಭಗಾದಿಷು ದೀರ್ಯಮಾಣೇಷು ದಾರಿತೇಷು ಭೂರಿಭಿರ್ಬಹುಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸ್ರೋತೋಮುಖೈರ್ವಾತಾದೀನ್ ಕ್ರಮೇಣ ವಹತಿ| ವಾತಮಧೋವಾತಮ್| ದ್ರವರೂಪತ್ವಾತ್ ಪುನರ್ಮೂತ್ರಂ ವಹತಿ| ಗುದಾವಯವಸ್ಯ ನಿಕಟವರ್ತಿತ್ವಾತ್ತತಃ ಪುರೀಷಂ ವಹತಿ| ಶುಕ್ರಾಶಯಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೂರತಯಾ ಅನ್ತೇ ಶುಕ್ರಂ ಚೇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ||೨||

Adhikarana sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3

ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ಯುತೈಃ ಸರ್ವೈರಾಗನ್ತುಃ ಸೋಽಷ್ಟಮಃ ಸ್ಮೃತಃ||೩||

ಏವಂವಿಧಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಸ್ಯ ವಾತಾದ್ಯಾಗನ್ತುಕಾರಣಭೇದಾದಷ್ಟವಿಧತ್ವಮಾಹ| ಸ ಚ ಭಗನ್ದರಃ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ| ಯುತೈರಿತಿ ಮಿಶ್ರೈಃ ತೇನ ಸಂಸರ್ಗೇಣ ತ್ರಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನೈಕ ಇತಿ ದೋಷಜಾಃ| ಸಪ್ತ ಭಗನ್ದರಾಃ ಅಷ್ಟಮ ಆಗನ್ತುಃ||೩||

Adhikarana avasthAvisheShe saMj~jAvisheShaH (4) · Śloka 4

ಅಪಕ್ವಂ ಪಿಟಕಾಮಾಹುಃ ಪಾಕಪ್ರಾಪ್ತಂ ಭಗನ್ದರಮ್||೪||

ತಞ್ಚ ರೋಗವಿಶೇಷಮಪಕ್ವಭೂಮಿಕಾಸ್ಥಮಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪಿಟಕಾಮಾಹುಃ| ಸ ಏವ ಚ ಪಾಕಭೂಮಿಕಾಮಾರೂಢೋ ಭಗನ್ದರ ಉಚ್ಯತೇ||೪||

Adhikarana piTakAlakShaNam (5) · Śloka 5

ಗೂಢಮೂಲಾಂ ಸಸಂರಮ್ಭಾಂ ರುಗಾಢ್ಯಾಂ ರೂಢಕೋಪಿನೀಮ್| ಭಗನ್ದರಕರೀಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪಿಟಕಾಂ ನ ತ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ||೫||

ಯಾ ಚ ಪಿಟಕಾ ಗೂಢಮೂಲತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾ ಸಾ ಭಗನ್ದರತ್ವಾಮಾರುರುಕ್ಷುರ್ವಿಜ್ಞೇಯಾ| ಅತ ಉಕ್ತಾದನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಯಾ ಪಿಟಕಾ ಸಾ ಭಗನ್ದರಕರೀತಿ ನ ವಿಜ್ಞೇಯಾ| (ದೃಢಮೂಲಾಮಿತಿ ಚ ಪಾಠಃ| ದೃಢಮೂಲಾಂ ದೃಢಮಚಞ್ಚಲಂ ಮೂಲಂ ಯಸ್ಯಾಃ ತಾಂ ಪುನಃ ಪುನರೇಕತ್ರ ಪೂರ್ವವದೇವೋತ್ಪತ್ತಿರ್ದೃಢಮೂಲತ್ವಮ್| ಸಸಂರಮ್ಭಾಂ ಸಂರಮ್ಭಯುಕ್ತಾಂ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ| ರುಗಾಢ್ಯಾಮತಿಶಯಿತಪೀಡಾಯುಕ್ತಾಮ್| ರುಢಕೋಪಿನೀಂ ತತ್ತತ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಯಾ ವ್ರಣೇರೂಢೇಽಪಿ ಪುನಃ ಕೋಪ ಉದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಾಂ ಪಿಟಕಾಂ ಭಗನ್ದರಕರೀಂ ಭಗನ್ದರಾಖ್ಯವ್ರಣಜನನೀಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಅತ ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರಾದನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇ ತು ನ ಭಗನ್ದರಕರೀಂ ಪಿಟಕಾಮಾತ್ರಾಮೇವ ವಿದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫||

Adhikarana vAtapiTakAlakShaNam (6) · Śloka 6

ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ತೋದಭೇದಸ್ಫುರಣರುಕ್ಕರೀ| ಪಿಟಕಾಮಾರುತಾತ್ ........................||೬||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಭಗನ್ದರಪಿಟಕಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಶ್ಯಾವಾದಿಗುಣಾ ವಾತಾತ್ ಪಿಟಕಾ| (ತತ್ರ ತಾಸು ಮಧ್ಯೇ ಮಾರುತೋದ್ಭವಾ ಪಿಟಕಾ ಶ್ಯಾವಾದ್ಯನ್ಯತರವರ್ಣಾ ತೋದಾದಿಕರೀ ಚ)|| ೬||

Adhikarana pittapiTakAlakShaNam (7) · Śloka 7

.................... ಪಿತ್ತಾದುಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾವದುಚ್ಛ್ರಿತಾ| ರಾಗಿಣೀ ತನುರೂಷ್ಮಾಢ್ಯಾ ಜ್ವರಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಾ||೭||

ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾವದುಚ್ಛ್ರಿತೇತ್ಯಾದಿಗುಣಾ ಪಿತ್ತಾತ್| (ಪಿತ್ತಾತ್ ಪಿಟಕಾ ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾಸಾಮ್ಯೇನೌನ್ನತ್ಯಾಧಿಕ್ಯಮಧೋಗುರುತ್ವಞ್ಚ ಧ್ವನಿತಮ್| ರಾಗಿಣೀ ರಾಗಯುಕ್ತಾ| ತನುರಲ್ಪಾ| ಊಷ್ಮಾಡ್ಯೋಷ್ಮಬಹುಲಾ| ಜ್ವರಧೂಮಾಯನಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಾ| ಧೂಮಾಯನಂ ಧೂಮೋದ್ವಮನಪ್ರತೀತಿಃ||೭||

Adhikarana kaphapiTakAlakShaNam (8) · Śloka 8

ಸ್ಥಿರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಹಾಮೂಲಾ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಣ್ಡೂಮತೀ ಕಫಾತ್||೮||

ಸ್ಥಿರಾದಿಗುಣಾ ಕಫಾತ್| (ಕಫಾತ್ಪಿಟಕಾ ಸ್ಥಿರಾ ಅಚಲಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಹಾಮೂಲಾ ಪೃಥುಮೂಲಾ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪಾಣ್ಡುರವರ್ಣಾ ಕಣ್ಡೂಮತೀ ಕಣ್ಡೂಯುಕ್ತಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಶೇಷಃ)||೮||

Adhikarana vAtapittapiTakAlakShaNam (9) · Śloka 9

ಶ್ಯಾವಾಽಽತಾಮ್ರಾ ಸದಾಹೋಷಾ ಘೋರರುಗ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾ||೯||

ವಾತಪಿತ್ತಜಾ ಪಿಟಕಾ ಶ್ಯಾವಾದಿಗುಣಾ| (ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಞ್ಜಾತಾ ಪಿಟಕಾ ಶ್ಯಾವಾ ಶ್ಯಾವವರ್ಣಾ ಆತಾಮ್ರಾ ಈಷತ್ತಾಮ್ರವರ್ಣಾ| ದ್ವಿದೋಷಜತ್ವಾ ದಸ್ಯಾ ದ್ವಿದೋಷವರ್ಣಾಯೋಃ ಸಮವಲಯೋರೇಕತ್ರಾಸಮ್ಭವಾದಾತಾಮ್ರೇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಸದಾಹೋಷಾ ದಾಹೋಷಾಸಹಿತಾ| ದಾಹಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರಸನ್ತಾಪಃ| ಊಷಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕದಾಹಃ| ಘೋರರುಕ್ ಘೋರಾ ಉಗ್ರಾ ರುಕ್ ಪೀಡಾವಿಶೇಷೋ ಯಸ್ಮಿನ್)||೯||

Adhikarana vAtakaphapiTakAlakShaNam (10) · Śloka 10

ಪಾಣ್ಡುರಾ ಕಿಞ್ಚಿದಾಶ್ಯಾವಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕಾ ಕಫಾನಿಲಾತ್||೧೦||

ಕಫಾನಿಲಾಜ್ಜಾತಾ ಪಿಟಕಾ ಪಾಣ್ಡುರಾದಿಗುಣಾ| ಪಿತ್ತಕಫಜಾ ಪಿಟಕಾ ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರ ಏವ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| (ಕಫಾನಿಲಾಜ್ಜಾತಾ ಪಿಟಕಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಣ್ಡುರಾ ಧೂಸರವರ್ಣಾ ಆಶ್ಯಾವಾ ಈಷಚ್ಛ್ಯಾವಾ ಚ ಅತ್ಯನ್ತವಿಪರೀತಯೋಃ ಶ್ಯಾವಪಾಣ್ಡುರಯೋಃ ಸಙ್ಕರಾದುಭಯೋರಪಿ ವರ್ಣಯೋರಸ್ಪಷ್ಟತಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕಾ ಚಿರಪಾಕಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಶಬ್ದೇನ ಪಾಚನೌಷಧಪ್ರಲೇಪಾದಿಭಿರಪಿ ಪಾಕಸ್ಯ ದುಷ್ಕರತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್)||೧೦||

Adhikarana sannipAtapiTakAlakShaNam (11) · Śloka 11

ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಸಮಾ ಸರ್ವೈರ್ದೋಷೈರ್ನಾನಾವಿಧವ್ಯಥಾ| ಶೂಲಾರೋಚಕತೃಡ್ದಾಹಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿರುಪದ್ರುತಾ||೧೧||

ಸರ್ವೈರ್ದೋಷೈರ್ಜಾತಾ ಪಿಟಕಾ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಸಮತ್ವಾದಿಗುಣಾ| (ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಾ ಪಿಟಕಾಮಾನಸಂಸ್ಥಾನಾದಿಭಿಃ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಸದೃಶೀ| ನಾನಾವಿಧಾ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾ ವ್ಯಥಾ ಪೀಡಾವಿಶೇಶೋ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಾ ತಥಾ| ಶೂಲಾದಿಭಿರರ್ದ್ದಿತಾ ಚ| ಶೂಲಾದ್ಯುಪದ್ರುತಿಃ ಪಾಕೋನ್ಮುಖಾನಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಲಿಙ್ಗಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಕ್ಷತಜಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಸ್ಯ ಪಿಟಕಾಭಾವಾತ್ತತ್ ಪಿಟಕಾ ನಾಭಿಹಿತಾ)|| ೧೧||

Adhikarana piTakAnAM vraNAvasthAprAptiH (12) · Śloka 12

ವ್ರಣತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ತಾಃ ಪಕ್ವಾಃ ಪ್ರಮಾದಾತ್ ........||೧೨||

ಪಿಟಕಾವಸ್ಥಾಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಭಗನ್ದರಾವಸ್ಥಾಲಕ್ಷಣಾನುಸಾರೇಣ ನಾಮವಿಶೇಷಶ್ಚೋಚ್ಯತೇ-ತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಪ್ರಮಾದಾತ್ ಪಕ್ವಾಃ ವ್ರಣತಾಂ ಯಾನ್ತಿ| (ತಾ ಭಗನ್ದರಕಾಱ್ರಿಣ್ಯಃ ಪಿಟಕಾಃ ಪ್ರಮಾದಾದಚಿಕಿತ್ಸಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಪ್ರಮಾದಶಬ್ದಕಥನೇನ ಸಾವಧಾನಶ್ಚೇತ್ ಪಾಕಾದನೇಕೋಪದ್ರವಕಾರಿಣೀಮೇವಂವಿಧಾಂ ಪಿಟಕಾಂ ಕದಾಚಿದಪಿ ನೋಪೇಕ್ಷೇತ ಇತಿ ಚ ಸೂಚಿತಮ್| ಪಕ್ವಾಃ ವ್ರಣತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ವ್ರಣತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ||೧೨||

Adhikarana shataponakaH BagandaraH (13) · Śloka 13

...............................ತತ್ರ ವಾತಜಾ| ಚೀಯತೇಽಣುಮುಖೈಶ್ಛಿದ್ರೈಃ ಶತಪೋನಕವತ್ಕ್ರಮಾತ್| ಅಚ್ಛಂ ಸ್ರವದ್ಭಿರಾಸ್ರಾವಮಜಸ್ರಂ ಫೇನಸಂಯುತಮ್| ಶತಪೋನಕಸಂಜ್ಞೋಽಯಮ್.......................||೧೩||

ತತ್ರ ವಾತಜಾ ಪಿಟಕಾ ಪಕ್ವಾ ಸತ್ಯಣುಮುಖೈಶ್ಛಿದ್ರೈಃ ಶತಪೋನಕವತ್ ಚಾಲನೀವಕ್ರಮಾಚ್ಚೀಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಶ್ಛಿದ್ರೈರಿತ್ಯಾಹ-ಅಜಸ್ರಮವಿಚ್ಛೇದೇನಾಚ್ಛಂ ಫೇನಸಂಯುತಂ ಚಾಸ್ರಾವಂ ಸ್ರವದ್ಭಿಃ| ಅಯಂ ಭಗನ್ದರೋ ನಾಮ್ನಾ ಶತಪೋನಕಃ| ಆಸ್ರಾವಂ ಪೂಯಸ್ರವಣಮ್||೧೩||

Adhikarana uShTragrIvaH BagandaraH (14) · Śloka 14

..........................ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಸ್ತು ಪಿತ್ತಜಃ||೧೪||

ಪಿತ್ತಪಿಟಕಯಾ ಪಕ್ವಯೋಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾಖ್ಯೋ ಭಗನ್ದರ ಉಚ್ಯತೇ| (ಪಿತ್ತಜೋ ಭಗನ್ದರಸ್ತು ಉಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಗ್ರೀವಾವದುಚ್ಛ್ರಿತಮುಖತ್ವಾದುಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾಖ್ಯಃ)||೧೪||

Adhikarana parisrAvI BagandaraH (15) · Śloka 15

ಬಹುಪಿಚ್ಛಾಪರಿಸ್ರಾವೀ ಪರಿಸ್ರಾವೀ ಭಗನ್ದರಃ||೧೫||

ಕಫಪಿಟಕಯಾ ಪಕ್ವಯಾ ಭಗನ್ದರೋ ಬಹುಪಿಚ್ಛಾಪರಿಸ್ರಾವೀ ನಾಮ್ನಾ ಪರಿಸ್ರಾವೀ| (ಕಫಜೋ ಭಗನ್ದರಃ ಅನಲ್ಪಪಿಚ್ಛಸ್ರಾವಯುಕ್ತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪರಿಸ್ರಾವೀಸಂಜ್ಞಃ) ||೧೫||

Adhikarana parikShepI bhagandaraH (16) · Śloka 16

ವಾತಪಿತ್ತಾತ್ ಪರಿಕ್ಷೇಪೀ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಗುದಂ ಗತಿಃ| ಜಾಯತೇ ಪರಿತಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಕಾರಂ ಪರಿಖೇವ ಚ||೧೬||

ವಾತಪಿತ್ತಾತ್ ಭಗನ್ದರೋ ನಾಮ್ನಾ ಪರಿಕ್ಷೇಪೀ| ತತ್ರ ಚ ಗುದಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಣ್ಡಲಾಕೃತ್ಯಾ ಗತಿರ್ನಾಡೀ ಜಾಯತೇ ಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾಸದೃಶೀ ಪ್ರಾಕಾರಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಪರಿಖಾ ಬಹಿರ್ನಿಕಟೇ ಖಾತಾ| (ವಾತಪಿತ್ತಜೋ ಭಗನ್ದರಃ ಪರಿಕ್ಷೇಪೀಸಂಜ್ಞಃ| ತತ್ರ ಪರಿಕ್ಷೇಪಿಣಿ ಪ್ರಕಾರಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಪರಿಖೇವ ಗುದಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಗುದಸ್ಯ ಪರಿತೋ ಮಣ್ಡಲಾಕೃತ್ಯಾ ನಾಡೀ ಜಾಯತೇ)||೧೬||

Adhikarana RujurBagandaraH (17) · Śloka 17

ಋಜುರ್ವಾತಕಫಾದೃಜ್ವ್ಯಾ ಗುದೋ ಗತ್ಯಾಽವದೀರ್ಯತೇ||೧೭||

ವಾತಕಫಾದ್ಯೋ ಭಗನ್ದರಃ ಸ ಋಜುರ್ನಾಮ್ನಾ| ತತ್ರ ಋಜ್ವ್ಯಾ ಗತ್ಯಾ ಗುದಃ ಅವದೀರ್ಯತೇ| (ವಾತಕಫಜೋ ಭಗನ್ದರಃ ಋಜ್ವ್ಯಾಖ್ಯಃ| ತತ್ರೇತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದ್ವಾನುವರ್ತ್ತತೇ| ತತ್ರ ಋಜ್ವಾಖ್ಯೇ ಭಗನ್ದರೇ ಋಜ್ವ್ಯಾ ಅವಕ್ರಯಾ ಗತ್ಯಾ ಗುದೋಽವದೀರ್ಯತೇ)||೧೭||

Adhikarana arshoBagandaraH (18) · Śloka 18

ಕಫಪಿತ್ತೇ ತು ಪೂರ್ವೋತ್ಥಂ ದುರ್ನಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುಪ್ಯತಃ| ಅರ್ಶೋಮೂಲೇ ತತಃ ಶೋಫಃ ಕಣ್ಡೂದಾಹಾದಿಮಾನ್ ಭವೇತ್| ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಪಕ್ವಭಿನ್ನೋಽಸ್ಯ ಕ್ಲೇದಯನ್ ಮೂಲಮರ್ಶಸಃ| ಸ್ರವತ್ಯಜಸ್ರಂ ಗತಿಭಿರಯಮರ್ಶೋ ಭಗನ್ದರಃ||೧೮||

ಪೂರ್ವೋತ್ಥಂ ಸ್ವಕಾರಣೈಃ ಪ್ರಥಮಮುತ್ಪನ್ನಂ ದುರ್ನಾಮಾರ್ಶಾ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತೇ ದ್ವೇ ಕುಪ್ಯತಃ ಕೋಪಮ್ ಗಚ್ಛತಃ| ತತೋ ಹೇತೋರರ್ಶೋಮೂಲೇ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಮಾನ್ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಪಕ್ವಭಿನ್ನೋಽಸ್ಯಾರ್ಶಸೋ ಮೂಲಂ ಕ್ಲೇದಯನ್ ಗತಿಭಿರ್ನಾಡೀಭಿರಜಸ್ರಮವಿಚ್ಛೇದಂ ಪೂಯಂ ಸ್ರವತ್ಯಯಂ ನಾಮ್ನಾಽರ್ಶೋ ಭಗನ್ದರಃ||೧೮||

Adhikarana shambukAvartaH BagandaraH (19) · Śloka 19

ಸರ್ವಜಃ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತಃ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತಸನ್ನಿಭಃ| ಗತಯೋ ದಾರಯನ್ತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರುಗ್ವೇರ್ಗರ್ದಾರುಣೈರ್ಗುದಮ್||೧೯||

ಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋ ಭಗನ್ದರಃ ಸ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತಾಖ್ಯಃ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತಸನ್ನಿಭಃ ಶಮ್ಬುಕಸ್ಯಾವರ್ತೇನ ಸದೃಶಃ ಶಮ್ಬುಕೋ ನಾಮಾವರ್ತಯುಕ್ತೋ ಮತ್ಸ್ಯವಿಶೇಷಃ ತಸ್ಯಾವರ್ತಾ ದೇಹೇ ಭವನ್ತಿ| ಅಸ್ಮಿನ್ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತಾಖ್ಯೇ ಭಗನ್ದರೇ ಗತಯೋ ನಾಡ್ಯಃ ದಾರುಣೈಃ ರುಗ್ವೇಗೈರ್ಗುದಂ ದಾರಯನ್ತಿ||೧೯||

Adhikarana kShatajaH BagandaraH (20) · Śloka 20

ಅಸ್ಥಿಲೇಶೋಽಭ್ಯವಹೃತೋ ಮಾಂಸಗೃಧ್ಯಾ ಯದಾ ಗುದಮ್| ಕ್ಷಿಣೋತಿ ತಿರ್ಯಙ್ನಿರ್ಗಚ್ಛನುನ್ಮಾರ್ಗಞ್ಚ ತತೋ ಗತಿಃ| ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಪೂಯದೀರ್ಣಾಯಾಂ ಮಾಂಸಕೋಥೇನ ತತ್ರ ಚ| ಜಾಯನ್ತೇ ಕೃಮಯಸ್ತೇಽಸ್ಯ ಖಾದನ್ತಃ ಪರಿತೋ ಗುದಮ್| ವಿದಾರಯನ್ತಿ ನ ಚಿರಾದುನ್ಮಾರ್ಗೀ ಕ್ಷತಜಶ್ಚ ಸಃ||೨೦||

ಯದಾ ತು ಮಂಸಗೃಧ್ಯಾ ಮಾಂಸಲೋಭೇನಾಸ್ಥಿಲೇಶೋಽಭ್ಯಬಹೃತ ಭಕ್ಷಿತಃ ಸನ್ ಗುದಂ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಹಿನಸ್ತಿ ತಿರ್ಯಙ್ನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ನುನ್ಮಾರ್ಗಞ್ಚ ತತಃ ಕ್ಷತಾತ್ ಗತಿರ್ನಾಡೀ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ತತ್ರ ತಸ್ಯಾಂ ನಾಡ್ಯಾ ಪೂಯೇಣ ದೀರ್ಣಾಯಾಂ ಮಾಂಸಕೋಥೇನ ಹೇತುನಾ ಕೃಮಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ| ಪರಿತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಗುದಂ ಖಾದನ್ತಸ್ತೇ ಚ ಕೃಮಯೋಽಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಗುದಮಚಿರಾದ್ವಿದಾರಯನ್ತಿ| ಸ ಭಗನ್ದರೋ ನಾಮ್ನಾ ಉನ್ಮಾರ್ಗೀ ಕ್ಷತಜಶ್ಚ ಭವತಿ ||೨೦||

Adhikarana rugAdinirdhAraNaprakAraH (21) · Śloka 21

ತೇಷು ರುಗ್ದಾಹಕಣ್ಡ್ವಾದೀನ್ ವಿದ್ಯಾದ್ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿತಃ||೨೧||

ತೇಷು ಚ ಭಗನ್ದರೇಷು ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿತತೋ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿಪ್ರಕಾರೇಣ ರುಗಾದೀನ್ ವಿದ್ಯಾಜ್ಜಾನೀಯಾತ್| (ರುಗ್ದಾಹಕಣ್ಡ್ವಾದೀನ್ ರುಗಾದೀನ್ ದಾಹಾದೀನ್ ಕಣ್ಡ್ವಾದೀಂಶ್ಚ ವಾತಾದ್ಯಧಿಷ್ಠಿತದುಷ್ಟವ್ರಣೋಕ್ತವಿಶೇಷಲಿಙ್ಗಾನ್) ||೨೧||

Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (22) · Śloka 22

ಷಟ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧನಾಸ್ತೇಷಾಂ ನಿಚಯಕ್ಷತಜೌ ತ್ಯಜೇತ್| ಪ್ರವಾಹಿಣೀ ವಲೀಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸೇವನೀಂ ವಾ ಸಮಾಶ್ರಿತಮ್||೨೨||

ಷಡಿತಿ ಪೃಥಕ್ಸಂಸರ್ಗಜಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧನಾಃ| ನಿಚಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಕ್ಷತಮಸ್ಥಿಕೃತಮ್| ಸರ್ವಞ್ಚ ಭಗನ್ದರಂ ಪ್ರವಾಹಿಣ್ಯಾಖ್ಯಾಮನ್ತರ್ವಲೀಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ತಥಾ ಸೇವನ್ಯಾಶ್ರಿತಂ ಚ| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭಗನ್ದರಾಣಾಂ ಹೇತುಲಿಙ್ಗಮ್| (ತೇಷಾಂ ಭಗನ್ದರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪೃಥಗ್ದೋಷಸಂಸರ್ಗಜಾಃ ಶತಪೋನಕೋಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಪರಿಸ್ರಾವೀಪರಿಕ್ಷೇಪ್ಯುರ್ಜ್ವರ್ಶೋ ಭಗನ್ದರಾಃ ಷಟ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ| ನಿಚಯಕ್ಷತಜೌ ಶಮ್ಬುಕಾವರ್ತೋರ್ನ್ಮಾಗಿಣೌ ತ್ಯಜೇನ್ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್)||೨೨||

Adhikarana sAmAnyashcikitsAkramaH (23) · Śloka 23

ಅಥ ಭಗನ್ದರಿಣಮಪಕ್ವಪಿಟಕಂ ಪಾಕಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮಪತ- ರ್ಪಣೇನ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧವಿಹಿತೇನ ಶೀಘ್ರಮುಪಚರೇತ್| ಪಕ್ವಪಿಟಕಂ ಪುನರುಪಸ್ನಿಗ್ಧಮರ್ಕಾದಿಕ್ವಾಥಶುದ್ಧಂ ಸ್ವಭ್ಯ- ಕ್ತಮವಗಾಹಸ್ವಿನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಶಯನಸ್ಥಮರ್ಶಸಮಿವ ಯನ್ತ್ರ- ಯಿತ್ವಾ ಪರಾಚೀನಮರ್ವಾಚೀನಂ ಬಹಿರ್ಮುಖಮನ್ತರ್ಮುಖಂ ವಾ ಭಗನ್ದರಂ ಸಮ್ಯಗೀಕ್ಷೇತ| ತತೋಽನ್ತರ್ಮುಖೇ ಯನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಪ್ರವಾಹಣಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಭಗನ್ದರ- ಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗೇಷಿತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯೇತ್| ಬಹಿರ್ಮುಖೇ ತ್ವೇಷಣೀಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಸಾಶಯಮುದ್ಧರೇಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣಾನನ್ತರಂ ಚೋಭಯಮ- ಪ್ಯಗ್ನಿನಾ ಕ್ಷಾರೇಣ ಚೋಪಕ್ರಮೇತ ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಂ ತು ಕ್ಷಾರೇಣೈವ| ತತೋ ನಿರ್ವಾಪಣಶೋಧನರೋಪಣೈರ್ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಾಧಯೇದಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋವಿಧಿಃ||೨೩||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ತೇಷಾಮೇವ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸಾಧನಮುಚ್ಯತೇ| ಭಗನ್ದರಿಣಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪಿಟಕಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪಾಕರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ವ್ರಣಪ್ರತಿಶೇಧೋಕ್ತೇನಾಪತರ್ಪಣೇನ ಶೋಧನಾದಿನಾ ಶೀಘ್ರಮುಪಾಚರೇತ್| ಪಕ್ವಪಿಟಕಂ ತು ಭಗನ್ದರಿಣಂ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ತತೋಽರ್ಕಾದಿಗಣಕ್ವಾಥೇನ ಶುದ್ಧಂ ತತೋಽಪಿ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ತತಃ ಸ್ವೇದಯೋಗ್ಯಾವಗಾಹೇನ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಕೃತಭೋಜನಂ ಶಯನಸ್ಥಮರ್ಶಃ ಕರ್ಮವಿಧಾನಪ್ರಕಾರೇಣ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ಪರಾಚೀನಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಭಗನ್ದರಂ ಸಮ್ಯಗೀಕ್ಷೇತ| ಪರಾಚೀನಮನ್ತರ್ಭವಮ್| ಬಹಿರ್ಮುಖಂ ಬಹಿರ್ದ್ವಾರಮನ್ತರ್ಮುಖಂ ಗುದನಾಡ್ಯನ್ತರ್ಗತಮುಖಮ್| ತತ ಇತಿ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಯದನ್ತರ್ಮುಖಂ ತತ್ ಪ್ರವಾಹಣೇನ ಯನ್ತ್ರಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗೇಷಿತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯೇತ್| ಬರ್ಹಿಮುಖಮೇಷಣೀ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ವಿನ್ಯಸ್ಯ ಸಾಶಯಮುದ್ಧರೇಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣ| ಅನನ್ತರಮುಭಯಮಪ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಂ ಬಹಿರ್ಮುಖಮಪಿ| ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಾನಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಕೃತೇ ಅಗ್ನಿಕ್ಷಾರಯೋರ್ವಿಷಮನಿಯಮಃ| ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಾಖ್ಯಂ ಭಗನ್ದರಂ ತು ಕ್ಷಾರೇಣೈವ ನ ಕದಾಚಿದಗ್ನಿನಾ| ತತ ಇತಿ ಕ್ಷಾರೇಽಗ್ನೌ ವಾ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಯಥಾಕಾಲಂ ನಿರ್ವಾಪಣಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಃ ಸರ್ವಭಗನ್ದರಹಿತೋ ವಿಧಿಃ||೨೩||

Adhikarana shataponakacikitsA (24) · Śloka 24

ಅಥ ಶತಪೋನಕೇ ನಾಡೀರೇಕಾನ್ತರಿತಾಃ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ರೋಪ- ಯೇತ್| ರೂಢಾಸು ಚೇತರಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ತು ವಿವೃತ್ತಂ ವ್ರಣಂ ಗುದಸ್ರೋತೋವಿದಾರಣಾದ್ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾನ್ಯನುಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ| ತತಶ್ಚೋನ್ಮಾ- ರ್ಗಗೋ ವಾಯುರಾಧ್ಮಾನಾಟೋಪಪಾಯುಶೂಲಾದೀನುಪಜನಯತಿ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಾ- ಭ್ಯಕ್ತಗುದಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಪಿಣ್ಡನಾಡೀಕುಮ್ಭೀಸ್ವೇದಾನ್ ಪ್ರಯು- ಞ್ಜೀತಾವಗಾಹಂ ವಾ| ಸ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ವಚಾ ಹಿಙ್ಗುಕುಷ್ಠವ್ಯೋಷಲವಣ- ಪಞ್ಚಕಾಜಮೋದಾನ್ ಸರ್ಪಿರ್ಮದ್ಯಕಾಞ್ಜಿಕಕುಲತ್ಥಯೂಷಾನ್ಯತಮೇನ ಪಾಯಯೇತ್| ವ್ರಣಂ ಚಾಸ್ಯ ಮಧುಕತೈಲೇನೋಷ್ಣೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಗುದಂ ಚ ಬಲಾತೈಲಾದಿಭಿರ್ವಾತಘ್ನೈಃ| ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ವಾಯ್ವಾದಯಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಾಪತನ್ತಿ| ತತ್ಕೃತಾಶ್ಚ ವಿಕಾರಾ ನಿವರ್ತನ್ತೇ||೨೪||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶತಪೋನಕಾದೀನಾಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸುಬೋಧಾ| (ನಾಡೀವ್ರಣಮಾರ್ಗಾನ್| ಏಕಾನ್ತರಿತಾಃ ಏಕೈಕಾಂ ನಾಡೀಮನ್ತರೀಕೃತಾಃ| ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಭಿತ್ವಾ ರೋಪಯೇತ್| ತಾಸು ರೂಢಾಸ್ವಿತರಾ ಅವಶಿಷ್ಟಾ ನಾಡೀಶ್ಚ| ಚಶಬ್ದತ್ತದ್ವತ್ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ಉಕ್ತಾದನ್ಯಪ್ರಕಾರೇಣ ಗುದಸ್ರೋತೋವಿದಾರಣಾದ್ವಾತಾದೀನಿ ವಿವೃತಂ ವ್ರಣಮನುಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ| ಮಧುಕೇನ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಮಧುಕತೈಲಮ್)||೨೪||

Adhikarana parikShepiNi vesheShaH (25) · Śloka 25

ಏವಮೇವ ಚ ಪರಿಕ್ಷೇಪಿಣ್ಯಾಮಪಿ ಕ್ರಮಾದ್ ಗತಿಂ ನಾಡೀವಿಹಿತೇನ ಕ್ಷಾರಸೂತ್ರೇಣ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶೋವಾಽವದಾರಯೇತ್| ಸಕೃದೇವ ಹ್ಯವದಾರಣಾದಸಾಧ್ಯತಾ ಯಾಪ್ಯತಾ ವಾ ಸ್ಯಾತ್||೨೫||

ಏವಮೇವ ಚೇತಿ ಶತಪೋನಕವದೇವ ನಾಡೀವಿಹಿತೇನೇತಿ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದ್ಯಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೇನ||೨೫||

Adhikarana arshoBagandare visheShaH (26) · Śloka 26

ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರೇ ಪೂರ್ವಮರ್ಶಾಸಿ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ ತತೋ ಗತ್ಯನುಸಾರೇಣ ಭಗನ್ದರಮ್||೨೬||

ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರಂ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗತ್ಯನುಸಾರೇಣೇತಿ ನಾಡ್ಯನುಸಾರೇಣ ಅರ್ಶೋ ನಾಡೀಕಾರ್ಯಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| (ತತದ್ದೋಷವಿಹಿತೇನ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾದ್ಯನ್ಯತಮೇ ನಾರ್ಶಶ್ಛಿತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಭಗನ್ದರಮಪಿ ಶತಪೋನಕಾದಿವಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ)||೨೬||

Adhikarana unmArgicikitsA (27) · Śloka 27

ಉನ್ಮಾರ್ಗಿಣಂ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಾಚರೇತ್| ಅನಿಸ್ಸೃತಂ ಚ ಶಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ತಥಾ ಕೃಮಿಘ್ನಂ ಕ್ರಮಮಾಲೇಪಾಭ್ಯವಹರಯೋಃ ಕುರ್ವೀತ| ವೇದನಾಯಾಂ ತು ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ| ವಚಾದಿಪಾಚನಂ ಚ| ಸಾಲ್ವಲಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ವಾ ವ್ರಣಂ ಕದಲೀಮೃಗಲೋಪಾಕಾಜಿನಕೌಶೇಯಾವಿಕೈರುಪನಾಹಯೇದಿತಿ||೨೭||

ಉನ್ಮಾರ್ಗಿಣಂ ಕ್ಷತಜಂ ಭಗನ್ದರಂ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ನ ಸಿಧ್ಯತೀತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಉಪಾಚರೇತ್| ಅನಿಸ್ಸೃತಞ್ಚ ದೃಶ್ಯಮಾನಂ ಶಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ ಶತಪೋನಕೋಕ್ತಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ ಪಿಣ್ಡನಾಡ್ಯಾದಯಃ| ಸಾಲ್ವಲಾಖ್ಯಾಃ ಸ್ವೇದವಿಧಾವುಕ್ತಾಃ ಪದ್ಮಕಾದಯಃ| ಲೋಪಾಕೋ ನಾಮ ಶರಭಃ||೨೭||

Adhikarana CedavisheShaviShayaH (28) · Śloka 28

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಭಗನ್ದರೇ ಬಹುಚ್ಛಿದ್ರೇ ಛೇದಾನಾಲೋಚ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಗೋತೀರ್ಥಂ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಮರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಲಾಙ್ಗಲೌ| ಪಾರ್ಶ್ವಾಗತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛೇದೋ ಗೋತೀರ್ಥಕೋ ಮತಃ| ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛೇದೋಽರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಃ| ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ಲಾಙ್ಗಲಕಃ ಸಮಸ್ತಾಂಶ್ಚಾಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| ಆಸ್ರಾವಮಾರ್ಗಾನ್ ನಿಶ್ಶೇಷಂ ನೈವಂ ವಿಕುರುತೇ ಪುನಃ||೨೮||

ಬಹುಚ್ಛಿದ್ರೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಭಗನ್ದರೇ ಚ ಗೋತೀರ್ಥಾದಿಭೇದೇನ ಛೇದಾನಾಲೋಚ್ಯ ನಿರೂಪ್ಯ ಗೋತೀರ್ಥಾದೀನ್ ಯೋಜಯೇತ್| (ಬಹುಚ್ಛಿದ್ರೇ ಅನೇಕಸುಷಿರೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಭಗನ್ದರೇ ಗೋತೀರ್ಥಾದೀನ್ ಛೇದನವಿಶೇಷಾನ್ ಓಲೋಚ್ಯ ಅವಲೋಕನೈಷಣೀಪ್ರಣಯನಾದಿಭಿರತ್ರಾಯಂ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ ಯಥಾವದವಗಮ್ಯ ಗೋತೀರ್ಥಾದ್ಯನ್ಯತಮಂ ಯೋಜಯೇತ್)| (ಗೋತೀರ್ಥಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯತಿ)| ಪಾರ್ಶ್ವಾಗತೇನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗೋತೀರ್ಥಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಯತ್ರಾಗಚ್ಛತಿ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸ ಗೋತೀರ್ಥಕೋ ನಾಮ ಛೇದಃ ಯತ್ರ ತು ಸರ್ವದಿಶಮಾಗಚ್ಛತಿ ಶಸ್ತ್ರಮ್ ಸ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಃ| ಏಕಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಯ ಯಃ ಛೇದಃ ಸೋಽರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಃ| ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ತು ಛೇದಃ ಲಾಙ್ಗಲಕೋ ಭವತಿ| (ಪಾರ್ಶ್ವಾಗತೇನ ನಾಡೀಪಾರ್ಶ್ವಪ್ರಾಪ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛೇದೋ ಗೋತೀರ್ಥಾಖ್ಯಃ| ಗೋತೀರ್ಥೋ ನಾಮ ಗವಾಂ ಜಲಪಾನಾತ್ತತ್ಖುರಾಙ್ಕಿತಾ ಭೂಮಿಃ ತದ್ವಚ್ಛಸ್ರನಿಪಾತೋ ಗೋತೀರ್ಥ ಇತೀರ್ಯತೇ ಕೈಶ್ಚಿತ್| ಯತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸರ್ವದಿಶಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಾಖ್ಯಃ| ಏಕಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಯ ಛೇದೋಽರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಾಖ್ಯಃ| ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ಉಭಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಯಶ್ಛೇದಃ ಸ ಲಾಙ್ಗಲಕಾಖ್ಯಃ)| ಭಗನ್ದರೇ ಸರ್ವಾನಾಸ್ರಾವಮಾಱ್ರ್ಗಾನ್ ನಿಸ್ಶೇಷಮಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| ಏವಂ ಹಿ ಕೃತೇ ಭಗನ್ದರಃ ಪುನರ್ನ ವಿಕುರುತೇ| (ಅಗ್ನಿನಾ ಅಗ್ನಿತಪ್ತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ಸಮಸ್ತಾನ್ ಆಸ್ರಾವಮಾರ್ಗಾನ್ ನಿಸ್ಶೇಷಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ದಹೇತ್ ಸಾಕಲ್ಯೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಶ್ಶೇಷಸಮಸ್ತಶಬ್ದಯೋರೇಕತ್ರಕಥನೇನ ಭಗನ್ದರವ್ರಣಸುಷಿರಸ್ಯ ದೂರಗತಿಸ್ತಸ್ಯಾಮೂಲದಾಹಶ್ಚ ಸೂಚಿತಃ| ಏವಂಕೃತೇ ಸತಿ ಸ ಭಗನ್ದರಃ ಪುನರ್ನ ವಿಕುರುತೇ ವಿಕಾರಕರಣಸಮರ್ಥೋ ನ ಭವತಿ ಪುನರ್ನೋತ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ)||೨೮||

Adhikarana koShThashuddhimahattvam (29) · Śloka 29

ಯತೇತ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧ್ಯೈ ಚ ಭಿಷಕ್ ತಸ್ಯಾನ್ತರಾನ್ತರಾ||೨೯||

ತಸ್ಯ ಚ ಭಗನ್ದರಿಣಃ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಭಿಷಗನ್ದರಾನ್ತರಾ ಯತೇತ| (ವೈದ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧೇರ್ವಮನವಿರೇಚನಾದ್ಯೇಕತ್ವೇಽಪ್ಯತ್ರ ಭಗನ್ದರವ್ರಣಸ್ಯ ಪಕ್ವಾಶಯನಿಕಟವರ್ತಿತ್ವಾದ್ಯಥಾಸನ್ನಂ ವಿಶೋಧನಮಿತಿ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತ್ಯಾ ವ್ರಣಸ್ಯ ವಿರೇಕಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ವಿರೇಚನಮೇವ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಅನ್ತರಾನ್ತರಾ ವ್ರಣರೋಪಣಕ್ರಿಯಾಕರಣಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತೇತ ಪ್ರಯತ್ನವಾನ್ ಭವೇನ್ನ ಪ್ರಮಾದಾದುಪೇಕ್ಷೇತೇತ್ಯರ್ಥಃ)||೨೯||

Adhikarana virecanayogaH (30) · Śloka 30

ಅರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಕಲ್ಕೇ ವಾ ಪಾಯಯೇದ್ ಘೃತಮ್| ಭಗನ್ದರೇ ಮಾರುತಜೇ ಪಕ್ವಾಪಕ್ವೇ ವಿರೇಚಯೇತ್||೩೦||

ಆರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ರಸೇ ವಾ ಕಲ್ಕೇ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾಹ ಮಾರುತಜೇ ಭಗನ್ದರೇ| ಪಕ್ವೇ ಚಾಽಪ್ಯಪಕ್ವೇ ಚ ವಿರೇಚಯೇತ್||೩೦||

Adhikarana vraNashodhanavargaH (31) · Śloka 31

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀತ್ರಿವೃತ್ತಿಲಾಃ| ಕುಷ್ಠಂ ಶತಾಹ್ವಾ ಗೋಲೋಮೀ ತಿಲ್ವಕೋ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ| ಹೇಮಕ್ಷೀರೀ ಚ ವರ್ಗೋಽಯಂ ಲೇಪಾದ್ಯೈರ್ವ್ರಣಶೋಧನಃ||೩೧||

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತ್ಯಾದಿಯೋಗೋ ಲೇಪಾದ್ಯೈರ್ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರಕ್ಷಾಲಾನಾದಿಭಿರ್ಭಗನ್ದರ ವ್ರಣಶೋಧನಃ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಕಙ್ಗುಣಿಕಾ| ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾ ವಿಶಲ್ಯಾ| ಗೋಲೋಮೀ ದೂರ್ವಾ| ಹೇಮಕ್ಷೀರೀ ಕಾಞ್ಚನೀ||೩೧||

Adhikarana tilAdivargaH shodhane (32) · Śloka 32

ತಿಲಕುಮ್ಭವರಾದನ್ತೀ ತುತ್ಥಸಿನ್ಧೂತ್ಥಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಸಕೃಷ್ಣರೋಚನಾಕುಷ್ಠಂ ಶೋಧನಂ.............||೩೨||

ಕೃಷ್ಣಾದಿಸಹಿತಂ ತಿಲಕಾದಿಕಂ ಲೇಪಾದ್ಯರಿವ್ರಣಸ್ಯ ಶೋಧನಮ್| ಕುಮ್ಭೋ ದ್ರವನ್ತೀ||೩೨||

Adhikarana ma~jjiShThAdimAMsakRudgaNaH (33) · Śloka 33

..........................ಂಆಂಸಕೃತ್ ಪುನಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರನಾಗದನ್ತೀತ್ರಿವೃತ್ತಿಲಾಃ| ರಸಾಞ್ಜನದ್ವಿರಜನೀತೇಜೋಹ್ವಾನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಾಃ||೩೩||

ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಿಕಂ ಲೇಪಾದ್ಯೈರ್ವ್ರಣೇ ಮಾಂಸಕೃತ್| ತೇಜೋಹ್ವಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ||೩೩||

Adhikarana nADIvraNaghnaH nikumbhAdivargaH (34) · Śloka 34

ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭರಕ್ತಾಹ್ವಕಲ್ಕೋ ನಾಡೀವ್ರಣಾಪಹಃ||೩೪||

ನಿಕುಮ್ಭಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೋ ನಾಡೀವ್ರಣಾಪಹಃ| ರಕ್ತಾಹ್ವೋ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ||೩೪||

Adhikarana viShyandanAkhyaM tailam (35) · Śloka 35

ಸುಧಾಶೇಲುತ್ರಿವೃತ್ಪಾಠಾಮಲಯೂಹಯಮಾರಕೈಃ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಸ್ವರ್ಜಿಕಾರ್ಕವಚಾಗ್ನಿಕೈಃ| ವಿಷ್ಯನ್ದನಾಖ್ಯಂ ವಿಪಚೇತ್ತೈಲಂ ಶೋಧನರೋಪಣಮ್||೩೫||

ಸುಧಾದಿಭಿರ್ವಿಷ್ಯನ್ದನನಾಮಕಂ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್ತದ್ಗಣಾನಾಂ ಶೋಧನಂ ರೋಪಣಞ್ಚ| ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ| ಮಲಯೂ ಸೋಮರಾಜೀ| ಹಯಮಾರೋಽಶ್ವಮಾರಃ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಕಙ್ಗುಣಿಕಾ| ಲಾಙ್ಗಲೀ ವಿಶಲ್ಯಾ| ಅಗ್ನಿಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ||೩೫||

Adhikarana trivRutAditailam (36) · Śloka 36

ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಹರಿದ್ರಾರ್ಕಮೂಲಲೋಹಾಶ್ವಮಾರಕೈಃ| ವಿಡಙ್ಗಸಾರತ್ರಿಫಲಾಸ್ನುಗರ್ಕಕ್ಷೀರಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ತೈಲಂ ಸಮದನೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಭಗನ್ದರನಿಬರ್ಹಣಮ್||೩೬||

ಸಮದನೈಸ್ತ್ರಿವೃದಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಭಗನ್ದರನಿಬರ್ಹಣಮ್| ಲೋಹೋಽಗರು| ಅಶ್ವಮಾರಃ ಕರವೀರಃ| ಸ್ನುಗರ್ಕಯೋಃ ಕ್ಷೀರಮ್| ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಧಾತುಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಮದನೋ ರಾಠಃ||೩೬||

Adhikarana saindhavAditailam (37) · Śloka 37

ಸೈನ್ಧವಾರ್ಕತ್ರಿವೃತ್ಪಾಠಾಸಮಙ್ಗಾಪೂತಿಕಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಸಮಾತುಲುಙ್ಗಚ್ಛದನೈಸ್ತೈಲಂ ಶೋಧನರೋಪಣಮ್||೩೭||

ಸಮಾತುಲುಙ್ಗಚ್ಛದನೈಃ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಶೋಧನಂ ರೋಪಣಞ್ಚ| ಸಮಙ್ಗಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಅಗ್ನಿಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಚ್ಛದನಂ ಪತ್ರಮ್||೩೭||

Adhikarana viDa~ggasArAdayo lehaH (38) · Śloka 38

ಮಧುತೈಲಯುತಾ ವಿಡಙ್ಗಸಾರತ್ರಿಫಲಾಮಾಗಧಿಕೋಷಣಾಶ್ಚ ಲೀಢಾ| ಕೃಮಿಕುಷ್ಠಭಗನ್ದರಪ್ರಮೇಹಕ್ಷತನಾಡೀವ್ರಣರೋಪಣಾ ಭವನ್ತಿ||೩೮||

ವಿಡಙ್ಗಸಾರಾದಯೋ ಮಧುತೈಲಯುತಾ ಲೀಢಾಃ ಕೃಮ್ಯಾದಿಕ್ಷತಾನಾಂ ನಾಡೀವ್ರಣಾನಾಂ ಚ ರೋಪಣಾ ಭವನ್ತಿ| (ಕೃಮ್ಯಾದಿಹರಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಕೃಮಿ ಉದರಕೃಮಿ| ಕ್ಷತಮುರಃಕ್ಷತಮ್)||೩೮||

Adhikarana amRutAdigugguluH (39) · Śloka 39

ಅಮೃತಾತ್ರುಟಿವೇಲ್ಲವತ್ಸಕಂ ಕಲಿಪಥ್ಯಾಮಲಕಾನಿ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಕ್ರಮವೃದ್ಧಮಿದಂ ಮಧುಪ್ಲುತಂ ಪಿಟಕಾಸ್ಥೌಲ್ಯ ಭಗನ್ದರಾಞ್ಜಯೇತ್||೩೯||

ಅಮೃತಾದಿಕಂ ಕ್ರಮವೃದ್ಧಂ ಮಧುದ್ರವಮಿದಂ ಪಿಟಕಾದೀಞ್ಜಯೇತ್| ಅಮೃತಾಯಾ ಏಕೋ ಭಾಗಃ| ತ್ರುಟ್ಯಾ ದ್ವೌ ಭಾಗೌ| ವೇಲ್ಲಾನಾಂ ತ್ರಯಃ| ವತ್ಸಕಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಃ| ಏವಂ ಭಾಗವೃದ್ಧಿರ್ಯಾವದ್ಗುಗ್ಗುಲೋರಷ್ಟಾವಿತಿ ಕ್ರಮವೃದ್ಧಾರ್ಥಃ||೩೯||

Adhikarana guggulupa~jcapalaM cUrNam (40) · Śloka 40

ಗುಗ್ಗುಲುಪಞ್ಚಪಲಂ ಪಲಿಕಾಂಶಾ ಮಾಗಧಿಕಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಚ ಪೃಥಕ್ ಸ್ಯಾತ್| ತ್ವಕ್ತ್ರುಟಿಕರ್ಷಯುತಂ ಮಧುಲೀಢಂ ಕುಷ್ಠಭಗನ್ದರಗುಲ್ಮಗತಿಘ್ನಮ್||೪೦||

ಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತ್ವಚೋಽರ್ಧಕರ್ಷಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾನಾಂ ಚಾಽರ್ಧಕರ್ಷಃ||೪೦||

Adhikarana gugguluyoge vIryavattaratApAdanam (41) · Śloka 41

ಶೃಙ್ಗವೇರರಜೋಯುಕ್ತಂ ತದೇವ ಚ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಕ್ವಾಥೇನ ದಶಮುಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾದ್ವಾತರೋಗಜಿತ್||೪೧||

ತದೇವಾನನ್ತರೋಕ್ತಂ ಗುಗ್ಗುಲುಪಞ್ಚಪಲಾದಿಕಂ ಶೃಙ್ಗವೇರಚೂರ್ಣೇನ ಸಂಯೋಜ್ಯ ದಶಮುಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಭವಿತಂ ಕುಷ್ಠಾದೀನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ವಾತಪ್ರಧಾನಾನ್ ರೋಗಾನ್ ವಿಶೇಷಾಜ್ಜಯತಿ| (ಶೃಙ್ಗಿವಿರೇಸ್ಯ ರಜಸಾ ಚೂರ್ಣೇನ ಯುಕ್ತಮ್| ಶೃಙ್ಗಿವೇರಂ ನಾಗರಮ್| (ನಿ) 'ನಾಗರಮೂಷಣಮಾರ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ಕಟುಕಾಯನಂ ಮಹೀಚ್ಛತ್ರಮ್| ಶುಣ್ಠೀಕೋಲಂ ವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವೌಷಧಮೌಷಧಂ ಮಹಾಸ್ಕನ್ಧಮ್| ಮಹೌಷಧಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಸಿಂಹಲಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಟು ಚ ಕಾಸಘ್ನಂ ಶೃಙ್ಗಿ ವೇರಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್|' ಇತಿ ಮಞ್ಜರೀ| ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ಸುಭಾವಿತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪೇಷಣಶೋಷಣಾದಿನಾ ಸಮಾರೋಪಿತತದ್ವೀರ್ಯಮ್| ತತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಗುಗ್ಗುಲುಪಞ್ಚಪಲಾಖ್ಯಚೂರ್ಣಮೇವ ವಿಶೇಷಾದ್ವಾತರೋಗಾನ್ ಜಯತಿ| ಅತ್ರ ವಿಶೇಷ ಶಬ್ದಕಥನೇನ ಶುಣ್ಠೀಚೂರ್ಣಾದಿರಹಿತಸ್ಯಾಽಪಿ ವಾತಹರತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್| ವಾತಪ್ರಧಾನಕುಷ್ಠಾದಿಹರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ)||೪೧||

Adhikarana uttamakhadirasArAdicUrNam (42) · Śloka 42

ಉತ್ತಮಾ ಖದಿರಸಾರಜಂ ರಜಃ ಶೀಲಯನ್ನಸನವಾರಿಭಾವಿತಮ್| ಹನ್ತಿ ತುಲ್ಯಮಹಿಷಾಕ್ಷಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮೇಹಪಿಟಕಾಭಗನ್ದರಾನ್||೪೨||

ತ್ರಿಫಲಾಖದಿರಸಾರಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಮಸನಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಯಿತ್ವಾ ಸಮೇನ ಗುಗ್ಗುಲುನಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಶೀಲಯನ್ ಕುಷ್ಠಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| (ಅತ್ರಮಹಿಷಾಕ್ಷಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣೇನ ತುಲ್ಯತ್ವಮ್| ಮಧುನಸ್ತು ಚೂರ್ಣಪಿಣ್ಡೀಭಾವಮಾತ್ರಯೈವ ತುಲ್ಯತ್ವಮ್)||೪೨||

Adhikarana cikitsAntaranidarshanam (43) · Śloka 43

ಭಗನ್ದರೇಷ್ವೇಷ ವಿಶೇಷ ಉಕ್ತಃ ಶೇಷಾಣಿ ತು ವ್ಯಞ್ಜನಸಾಧನಾನಿ| ವ್ರಣಾಧಿಕಾರಾತ್ಪರಿಶೀಲನಾಚ್ಚ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದಿತ್ವೌಪಯಿಕಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೪೩||

ಉಪಸಂಹರನ್ನಾಹ-ಏಷ ಯೋಽತ್ರಾಽಧ್ಯಾಯ ಉಕ್ತಃ ಸ ಭಗನ್ದರೇಷು ವಿಶೇಷಃ| ಶೇಷಾಣಿ ವ್ಯಞ್ಜನಸಾಧನಾನಿ ತು ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ದೋಷಾಣಾಂ ವಿಶೇಷತಃ ಸಾಧನಾನಿ ಚ ವ್ರಣಾಧಿಕಾರಾತ್ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ ಪರಿಶೀಲನಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ಚ ಸಮ್ಯಕ್ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರಪಿ ಪ್ರಕಾರೈರ್ವಿದಿತ್ವಾ ಯದೌಪಯಿಕಂ ತದ್ವಿದಧ್ಯಾತ್| (ಭಗನ್ದರೇಷ್ವಯಂ ವಿಶೇಷೋಪಕ್ರಮೋಽಭಿಹಿತಃ ಶೇಷಾಣ್ಯತ್ರಾನುಕ್ತಾನಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ದೋಷಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಾಧನಾನ್ಯುಪಕ್ರಮವಿಶೇಷಾಣಿ| ತುಶಬ್ದೋ ವಿಶೇಷದ್ಯೋತಕಃ| ಅತ್ರ ಪಿಟಕಾ ಭಗನ್ದರಭೇದೇನಾಽವಸ್ಥಾದ್ವಿತಯೋದೋಷೋದ್ರೇಕವ್ರಣಗತ್ಯಾದಿಕಮವಗಮ್ಯೋಪಕ್ರಮತ್ವಾದುಪಕ್ರಮಸ್ಯ ದುರ್ಜ್ಞೇಯತ್ವಂ ವಿಶೇಷಃ| ವ್ರಣಾಧಿಕಾರಾತ್ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ ಪರಿಶೀಲನಾತ್ ಚಿರಪರಿಚಯಾತ್| ಚಶಬ್ದಾದ್ ದೂಷ್ಯದೇಶಾದಿಸಮೀಕ್ಷಣಮಪಿ ಸೂಚಿತಮ್| ಸಮ್ಯಗ್ವಿದಿತ್ವಾ ಯಥಾವದವಗಮ್ಯ ಔಪಯಿಕಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ )||೪೩||

Adhikarana rUDhe parihAryANi (44-33) · Śloka 33

ಅಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಂ ಚಲರೋಧಂ ಮದ್ಯಮೈಥುನಮಜೀರ್ಣಮಸಾತ್ಮ್ಯಮ್| ಸಾಹಸಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ರೂಢೇ ವತ್ಸರಂ ಪರಿಹರೇದಧಿಕಂ ವಾ||೪೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಭಙ್ಗನ್ದರಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೩||

ರೂಢೇಽಪಿ ಭಗನ್ದರವ್ರಣೇ ಅಶ್ವಪೃಷ್ಠಗಮನಾದಿಕಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ತತೋಽಪ್ಯಧಿಕಂ ವಾ ಪರಿಹರೇತ್| ಚಲರೋಧಂ ಚಲಾನಾಂ ವೇಗಾನಾಂ ರೋಧಮ್| ವಿವಿಧಾನಿ ಸಾಹಸಾಽನ್ಯನಾಲೋಚಿತಾತ್ಮವಲಾನ್ಯುತ್ಪತನಾದೀನಿ||೪೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||