Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਭਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो भङ्गप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਹਾਰਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਭਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੁਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆੜ੍ਰਭ੍ਯਤੇ||੧||
Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2
ਪਤਨਪੀਡਨਪ੍ਰਹਾਰਾਕ੍ਸੇਪਣਵ੍ਯਾਲਦਂਸ਼ਨਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਭਿਘਾਤਵਿ- ਸ਼ੇਸੈਰਨੇਕਵਿਧਮਸ੍ਥਿ ਭਙ੍ਗੁਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ||੨||
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालदंशनप्रभृतिभिरभिघातवि- शेषैरनेकविधमस्थि भङ्गुमुपदिशन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
ਪਤਨਾਦਿਭਿਰਭਿਘਾਤਵਿਸ਼ੇਸੈਰਨੇਕਵਿਧਮਸ੍ਥ੍ਨੋ ਭਙ੍ਗਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ| ਪਤਨਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਦੌ ਵਕ੍ਸਪਰ੍ਵਤਾਦੇਰ੍ਵਾ| ਪੀਡਨਂ ਗੁਲ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਹਾਰੋ ਮੁਦ੍ਗਰਾਦਿਨਾ| ਆਕ੍ਸੇਪਣਮਙ੍ਗਸ੍ਯਾਕਰ੍ਸਣੇਨ ਤ੍ਰੋਟਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਲਗਜਮਹਿਸਾਦਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦਂਸ਼ਨਂ ਦਂਸ਼ਃ| ਏਵਂਵਿਧਮਨ੍ਯਦਪਿ ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਏਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੈਰਨੇਕਵਿਧੋਨਨ੍ਤਰੂਪੋਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗਃ ||੨||
Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗਜਾਤਂ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਸਨ੍ਧੌ ਚ||੩||
तत्तु भङ्गजातं द्व्यधिष्ठानं सन्धावसन्धौ च||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਭਙ੍ਗਜਾਤਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸਨ੍ਧਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍||੩||
Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਡ੍ਵਿਧਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਮਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ||੪||
तत्र सन्धिमुक्तं षड्विधमुत्पिष्टं विश्लिष्टमवक्षिप्तमतिक्षिप्तं तिर्यक् क्षिप्तं विवर्तितमिति||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਸਨ੍ਧਿਗਤਂ ਭਙ੍ਗਜਾਤਮ੍||੪||
Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਵਿਵਰ੍ਤਨਾਕ੍ਸੇਪ- ਣਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਗ੍ਰਰੁਜਤਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਚ||੫||
तस्य सामान्यलक्षणं प्रसारणाऽऽकुञ्चनविवर्तनाक्षेप- णाशक्तिरुग्ररुजता स्पर्शासहिष्णुत्वं च||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਸਨ੍ਧਿਭਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫||
Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6
ਅਥੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਸਨ੍ਧਾਵੁਭਯਤਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇਲ੍ਪਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਸਾਤਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧਿਵਿਕਿਰ੍ਯਾ ਚ| ਅਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਚ ਰੁਕ੍| ਅਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਨੋਰਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵੇਕਸ੍ਯਾਸ੍ਥ੍ਨਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਗਮਨ- ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਵਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਸਨ੍ਧਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਮਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾ ਚ||੬||
अथोत्पिष्टे स्वस्थान एव सन्धावुभयतः शोफो वेदनाविशेषतश्च रात्रौ भवति| विश्लिष्टेऽल्पशोफो वेदनासातत्यं सन्धिविकिर्या च| अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्रा च रुक्| अतिक्षिप्ते द्वयोरपि सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च| तिर्यक् क्षिप्ते त्वेकस्यास्थ्नः पार्श्वतो गमन- मत्यर्थं वेदना च| विवर्तिते सन्धिपार्श्वगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च||६||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਚ੍ਯਤੇ| ਉਤ੍ਪਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਸਨ੍ਧੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਸਨ੍ਧੇਰੁਭਯਤਃ ਸ਼ੋਫਃ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਵੇਦਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਵੇਦਨਾਯਾਃ ਸਾਤਤ੍ਯਮਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾ| ਸਨ੍ਧੇਰ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾ ਪੂਰ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਕਤਤ੍ਵਮ੍| ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾ ਦੂਰਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਮ੍| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਧਿਭਙ੍ਗਃ|| ੬||
Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7
ਅਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਕਰ੍ਕਟਕਂ ਵਕ੍ਰਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਵੇਲ੍ਲਿਤਮਸ੍ਥਿਚ੍ਛਲ੍ਲਿਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਦਾਰਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਤਿਪਾਤਿਤਂ ਸ਼ੇਸਿਤਂ ਮਜ੍ਜਾਨੁਗਤਮਿਤਿ||੭||
असन्धिभग्नं पुनर्द्वादशविधम्| तद्यथा-कर्कटकं वक्रं स्फुटितं वेल्लितमस्थिच्छल्लिकाऽश्वकर्णं पिच्चितं दारितं चूर्णितमतिपातितं शेषितं मज्जानुगतमिति||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਂ ਤੁ ਕਰ੍ਕਟਕਾਦਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਮ੍||੭||
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਵਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨ ਲਭਤ ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਮਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਰੂਪਮ੍|੮|
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्|८|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੮||
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਵਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨ ਲਭਤ ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਮਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਰੂਪਮ੍||੮||
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੮||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10
ਏਸਾਮਨ੍ਤ੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਕਸ਼ਾਤਿਬਾਲਵਦ੍ਧਾਸਹਾਨਾਮਤ੍ਯਾਸ਼ਿਨਾਂ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਵਤਾਂ ਚ| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਟੀਕਪਾਲਂ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਜਘਨਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਕੂਰ੍ਪਰੋ ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤਥਾ ਲਲਾਟਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਕਪਾਲਂ ਚ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਭਙ੍ਗਞ੍ਚੇਤਿ||੧੦||
एषामन्त्यानि पञ्च कृच्छ्रसाध्यानि कृशातिबालवृद्धासहानामत्याशिनां वातात्मकानां कुष्ठिनामुपद्रववतां च| असाध्यं तु भिन्नं कटीकपालं सन्धिमुक्तं वा जघनमुत्पिष्टं कूर्परो विवर्तितस्तथा ललाटं चूर्णितमसंश्लिष्टकपालं च शिरः शङ्खपृष्ठस्तनान्तरभङ्गञ्चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨਾਮਨ੍ਤ੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਦਾਰਿਤਚੂਰ੍ਣਿਤਾਤਿਪਾਤਿਤਸ਼ੇਸਿਤਮਜ੍ਜਾਨੁਗਤਾਨਿ ਕਸ਼ਾਤਿਬਾਲਾਦੀਨਾਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਟੀਕਪਾਲਾਦਿਕਮਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਕਟੀਕਪਾਲਂ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਾ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਮਧ੍ਯੇ ਯਤ੍ ਭਗ੍ਨਂ ਤਦਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਮ੍||੧੦||
Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਅਥਾਵਨਤਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯਮੁਨ੍ਨਤਂ ਚਾਵਪੀਡਯੇਤ੍| ਅਞ੍ਚ੍ਛੇਦਧਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਧੋਗਤਂ ਚੋਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਆਞ੍ਚ੍ਛਨੋਤ੍ਪੀਡਨੋਨ੍ਨਾਮਚਰ੍ਮਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਬਨ੍ਧਨੈਃ||੧੧||
भवन्ति चात्र अथावनतमुन्नाम्यमुन्नतं चावपीडयेत्| अञ्च्छेदधिक्षिप्तमधोगतं चोपरि वर्तयेत्| आञ्च्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसङ्क्षेपबन्धनैः||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦਵਨਤਮਸ੍ਥਿ ਤਦੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯਮੁਨ੍ਨਮਨੀਯਮੁਨ੍ਨਤਂ ਚਾਵਪੀਡਨੀਯਮ੍| ਆਞ੍ਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਧਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਮਸ੍ਥਿ ਆਚ੍ਛੇਦਾਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾ ਅਧੋਗਤਮਾਞ੍ਚ੍ਛਨਾਦਿਭਿਰੁਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਚਰ੍ਮਸਂਕ੍ਸੇਪਬਨ੍ਧਨਂ ਦੇਹਚਰ੍ਮਣਃ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਕਤ੍ਵਾਵਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਅਥੈਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਵਗਤੇਰਨਨ੍ਤਰਮਵਨਤਮਸ੍ਥਿ ਯੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਪਾਯਾਨ੍ਤਰੇਣੋਨ੍ਨਮਨੀਯਮ੍| ਉਨ੍ਨਤਮਸ੍ਥ੍ਯਵਪੀਡਯੇਦ੍ਧਸ੍ਤਤਲਾਦਿਨਾਵਪੀਡਨਂ ਗਮਯੇਤ੍| ਅਧਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਮਾਞ੍ਚ੍ਛੇਦਾਞ੍ਚ੍ਛਨੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਨਯੇਤ੍| ਆਞ੍ਚ੍ਛਨਂ ਸਂਵਾਹਨਮ੍| ਅਧੋਗਤਂ ਪ੍ਰਹਾਰਦਿਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਥ੍ਨ ਅਧੋਭਾਗਗਤਮੁਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਦ੍ਯਥਾਪੁਰਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍||੧੧||
Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12
ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਗਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਲਾਨਪ੍ਯਚਲਾਨਪਿ| ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍| ਪਟ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੈਸ੍ਤਤਃ| ਕਦਮ੍ਬੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਪਲਾਸ਼ਜੈਃ| ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਵਾ ਪਥੁਭਿਸ੍ਤਨੁਭਿਃ ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਮ੍ਭੈਰ੍ਵਲ੍ਕਲੈਃ ਸ਼ਕਲੈਰਪਿ| ਕੁਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈਃ ਸਮਂ ਬਨ੍ਧਂ ਪਟ੍ਟਸ੍ਯੋਪਰਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੨||
सन्धीन् शरीरगान् सर्वाश्चलानप्यचलानपि| इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक्संस्थाप्य निश्चलम्| पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः| कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः| वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः| सुश्लक्ष्णैः सप्रतिष्टम्भैर्वल्कलैः शकलैरपि| कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਧੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤ੍ਯੇਤੈਰਨਨ੍ਤਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤੈਃ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯੈਃ ਸ਼ਰੀਰਗਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਨ੍ਧੀਸ਼੍ਚਲਾਂਸ਼੍ਚਾਚਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਭਿਃ ਸੁਖੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੈਰ੍ਵੈਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਵਾਦਿਗੁਣੈਃ ਕਦਮ੍ਬਾਦਿਜੈਰ੍ਵਲ੍ਕਲੈਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਟ੍ਟੈ ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੈਃ ਸ਼ਕਲੈਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਪਟ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਿਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨਿਹਿਤੈਰੇਵ ਕੁਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟੈਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸਮਂ ਚ| (ਅਚਲਾਨਪੀਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਚਲੇਸੂਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ਵਿਨਾ ਰੂਕ੍ਸ਼ੋਫਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਮੋ ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਭਗ੍ਨਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ੍ਤਾਨ੍ਤਵਾਨੁਪਸ਼੍ਲੇਸਣਾਰ੍ਥਂ ਬਹੁਲਘਤੈਃ| ਪਟ੍ਟੈਰ੍ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚੇਲਖਣ੍ਡੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋਪੇਤੈਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ ਸੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਰ੍ਥਮੁਭਯੋਰਪ੍ਯਗ੍ਰਯੋਃ ਕਰ੍ਣਿਕੋਪੇਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈਃ ਕੁਸ਼ਾਸਂਜ੍ਞੈ ਕੇਵਲਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਰੇਵ ਵਾ| ਬਨ੍ਧਂ ਤਾਨ੍ਤਵਸੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਨ੍ਧਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈਃ ਸ਼ਕਲੈਰਿਤਿ ਪਾਠ੍ਯਾਕਾਰਃ||੧੨||
Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13
ਸ਼ਿਥਿਲੇਨ ਹਿ ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨ ਜਾਯਤੇ| ਗਾਢੇਨਾਤਿਰੁਜਾਦਾਹਪਾਕਸ਼੍ਵਯਥੁਸਮ੍ਭਵਃ||੧੩||
शिथिलेन हि बन्धेन सन्धिस्थैर्यं न जायते| गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਬਨ੍ਧਹੇਤੁਃ ਸ਼ਿਥਿਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਸ਼ਿਥਿਲੇਨ ਸ਼੍ਲਥੇਨ ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਧੇਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮ੍| ਅਧ੍ਵਾਟਨਭਾਰਵਹਨਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ||੧੩||
Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14
ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਤੌ ਘਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸਯੇਦ੍ਧਿਮੇ| ਸਾਧਾਰਣੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਹਾਤ੍ ਭਙ੍ਗਦੋਸਵਸ਼ੇਨ ਵਾ||੧੪||
त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे| साधारणे तु पञ्चाहात् भङ्गदोषवशेन वा||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਿਤਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਾਲਪਰ੍ਯਾਯਃ| ਅਥਵਾ ਭਙ੍ਗਾਧਿਸ੍ਠਾਤਦੋਸਵਸ਼ੇਨ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਚ ਚਿਰਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ||੧੪||
Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਪਕ੍ਵੇਨ ਪਯਸਾ ਤੁ ਸਵੇਦਨਮ੍| ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚਾਵਚਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਜਾਨਤਾ| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਤਤਂ ਲੇਪਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲਾਨ੍| ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਃਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਦ੍ਭਗ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਲਂ ਲਾਕ੍ਸਯਾ ਯੁਤਮ੍| ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਤੁ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣੋ ਮਧੁਘਤੋਤ੍ਤਰੈਃ| ਕਸਾਯੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯੋਥ ਸ਼ੇਸੋ ਭਙ੍ਗੋਦਿਤਃ ਕ੍ਰਮਃ||੧੫||
न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत्| तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम्| सुखोष्णं चावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता| विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम्| प्रततं लेपसेकांश्च विदध्यात् भृशशीतलान्| गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्| प्रातःप्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम्| सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः| कषायैः प्रतिसार्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਂ ਭਗ੍ਨਮਙ੍ਗਂ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਕਸਾਯੇਣ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਸਵੇਦਨਂ ਵੇਦਨਾਨ੍ਵਿਤਂ ਚੇਦ੍ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਕ੍ਵਾਥਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੇਚਯੇਦ੍ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਯ)| ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਚ ਗੁਣਦੋਸੈਰ੍ਵਿਭਜ੍ਯ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਮਵਚਾਰ੍ਯਂ ਯਾਦ੍ਵਿਜਾਨਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਤਾ ਭਿਸਜਾ| (ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਚਕ੍ਰਤੈਲਯੋਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਅਵਚਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍)| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਪ੍ਰਤਤਮਨਵਰਤਂ ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯਯੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਲੇਪਾਨ੍ ਪਰਿਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍)| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਸ੍ਟਿਰੇਕਵਾਰਪ੍ਰਸੂਤਾ ਗੌਃ (ਭਗ੍ਨਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਸਰ੍ਪਿਸੋਪੇਤਂ ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤਂ ਮਧੁਰਸ੍ਕਨ੍ਧਸਿਦ੍ਧਂ ਲਾਕ੍ਸਾਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਕਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਗੌਰ੍ਗਸ੍ਟਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਂ| (ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣੋਪੇਤਸ੍ਯ| ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤੁ ਮਧੁਘਤੋਤ੍ਤਰੈਰੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਮਧੁਘਤੈਃ ਕਸਾਯੈਃ ਕਸਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਃ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਘਸ੍ਟਾਵਕਤ੍ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਤ੍ਵੇਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸੂਚਿਤਃ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਸ਼ੇਸੋਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਭਙ੍ਗੋਦਿਤਃ ਭਙ੍ਗੇਸੁਕ੍ਤੋ ਬਨ੍ਧਨਾਦਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ)||੧੫||
Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16
ਲਮ੍ਬਾਨਿ ਵ੍ਰਣਮਾਂਸਾਨਿ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਸਨ੍ਦਧੀਤ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਬਨ੍ਧਨੈਸ਼੍ਚੋਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਤਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਤਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਫਲਿਨੀਲੋਧ੍ਰਕਟ੍ਫਲੈਃ| ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਲਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਧਾਤਕੀਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਰੋਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਥਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਮੇਵਮੇਵਾਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍| ਉਪਾਚਰੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੧੬||
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा| सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान् समान् सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा मधुशुक्तसमन्वितैः| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः| विश्लिष्टोत्पिष्टयोः सन्धिमेवमेवाविघट्टयन्| उपाचरेद्यथास्वं च विसर्पादीनुपद्रवान्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਸ੍ਟਵਿਧੇਸੁ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੁ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਬਨ੍ਧਨਾਵਸ਼੍ਯਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਚ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਵੈਦ੍ਯੋ ਭਿਸਕ੍ ਲਮ੍ਬਾਨਿ ਯੇਨ-ਕੇਨਾਪਿ ਵੇਧਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਤਾਨਿ ਵ੍ਰਣਮਾਂਸਾਨਿ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਨ੍ਧਧੀਤ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਨ੍ਧਨੈਸ੍ਤਤ੍ਤਦਙ੍ਗ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੋਚਿਤੈਃ ਕੋਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦਿਬਨ੍ਧਨਵਿਸ਼ੇਸੈਰੁਪਪਾਦਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਪਾਦਯੇਤ੍| ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)| ਤਾਨਿਤਿ ਵ੍ਰਣਾਨ੍| ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਲਾਨਾਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਵੇਤਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਚਃ| (ਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਰਹਿਤਾਨ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਦਵਗਮ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀਕਤੈਃ ਸਮਙ੍ਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਃ ਫਲਿਨ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਅਵਾਕਿਰੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਲਚੂਰ੍ਣੈਰਥਵਾ ਧਾਤਕੀਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਰਵਾਕਿਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਵ੍ਰਣਾ ਆਸ਼ੁ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਰੋਹਨ੍ਤਿ )| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਤਥੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟੇ ਚੈਵਮੇਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਸਨ੍ਧਿਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਯੇ ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਦਾਹਕਮ੍ਯਾਦਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨੋਪਚਰੇਤ੍ ||੧੬||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17
ਇਤਿ ਭਙ੍ਗੌਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੋਤੌ ਹਿਮੇ| ਮਾਂਸਲਸ੍ਯਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਸੁਸਾਧੋ ਦਾਰੁਣੋਨ੍ਯਥਾ| ਪੂਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਯਸਾਮੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਮਾਸੈਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਭਵੇਤ੍ਸਨ੍ਧੇਯਥੋਕ੍ਤਂ ਭਜਤਾਂ ਵਿਧਿਮ੍| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਾਧਨਮਿਦਂ ................................||੧੭||
इति भङ्गौपक्रान्तः स्थिरधातोऋतौ हिमे| मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाधो दारुणोऽन्यथा| पूर्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात्| मासैः स्थैर्यं भवेत्सन्धेयथोक्तं भजतां विधिम्| सामान्यं साधनमिदं ................................||१७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੋਰ੍ਮਾਂਸਲਸ੍ਯਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਚ ਹਿਮਤੌ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਸੁਸਾਧੋ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਦਾਰੁਣੋ ਦੁਸ੍ਸਾਧਃ| ਪੂਰ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਯਸੋ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਭਜਤ ਏਕੇਨ ਮਾਸੇਨ ਸਨ੍ਧੇਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਮਧ੍ਯਵਯਸੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਸਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਅਨ੍ਤਵਯਸੋ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਭਙ੍ਗਸਾਧਨਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧੭||
Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18
..........................ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਤਃ| ਨਖਸਨ੍ਧਿਂ ਸਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤਮਾਰਯਾ| ਅਵਮਥ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍||੧੮||
..........................विशेषो वक्ष्यते त्वतः| नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया| अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯੋ ਨਖਸਨ੍ਧਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਸਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤੋ ਭਵਤਿਤ ਤਮਾਰਯਾਰਾਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਮਥ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍||੧੮||
Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19
ਭਗ੍ਨਾਨ੍ ਸਨ੍ਧਿਵਿਮੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਦਙ੍ਗੁਲੀਨ੍| ਤਨੁਨਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੯||
भग्नान् सन्धिविमुक्तांश्च कृत्वा पूर्ववदङ्गुलीन्| तनुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੯||
Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20
ਚਕ੍ਰਯੋਗੇਨ ਮਤਿਮਾਨਾਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਵਸ੍ਥਿ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍||੨੦||
चक्रयोगेन मतिमानाञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਮਤਿਮਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਤਮੂਰ੍ਵਸ੍ਥਿ ਚਕ੍ਰਯੋਗੇਨਾਞ੍ਛੇਤ੍| ਚਕ੍ਰਵਤ੍ ਦੂਰਮਾਕ੍ਸਿਪਨ੍ਨਾਧਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੦||
Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21
ਆਞ੍ਚ੍ਛੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਕਟਿਭਗ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ||੨੧||
आञ्च्छेदूर्ध्वमधस्ताच्च कटिभग्नं चिकित्सकः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ਕਟਿਭਗ੍ਨਂ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਕਾਯਮਧ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਕਾਯਮਾਞ੍ਚ੍ਛੇਦੇਵਂ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਸਾਦਯਤਿ||੨੧||
Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22
ਮੁਸਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਕਕ੍ਸਮਂਸਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਙ੍ਗਤੇ| ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਞ੍ਚ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੇਨ ਸਮਾਹਿਤਃ||੨੨||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षमंससन्धौ विसङ्गते| स्थानस्थितञ्च बध्नीयात्स्वस्तिकेन समाहितः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮੁਸਲੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣੇਨ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਮਂਸਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਖ੍ਯੇਨ ਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍||੨੨||
Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23
ਕੌਰ੍ਪਰਂ ਤੁ ਭਿਸਕ੍ਸਨ੍ਧਿਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨਾਨੁਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਨੁਮਜ੍ਯ ਤਤਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ਕੂਰ੍ਪਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਕੁਞ੍ਚਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੨੩||
कौर्परं तु भिषक्सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत्| अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत्कूर्पराच्च्युतम्| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च कारयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨਂ ਕੌਰ੍ਪਰਂ ਸਨ੍ਧਿਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਨੁਮਾਰ੍ਜਨੇਨ ਕੂਰ੍ਪਰਾਚ੍ਚ੍ਯਾਵਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕੂਰ੍ਪਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਕੁਞ੍ਚਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਸਾਦਯਤਿ||੨੩||
Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24
ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਜਾਨੌ ਚ ਗੁਲ੍ਫੇ ਚੈਸਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੨੪||
मणिबन्धे च जानौ च गुल्फे चैषः क्रियाक्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਮਣਿਬਨ੍ਧਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੨੪||
Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25
ਉਭੇ ਤਲੇ ਸਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ਤਲਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਾਮਤੈਲੇਨ ਪਰਿਸੇਕਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਗੋਮਯਮਯਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਨ੍ਮਯਂ ਤਤਃ| ਹਸ੍ਤੇ ਜਾਤਬਲੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਾਸਾਣਧਾਰਣਮ੍||੨੫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः| बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत्| प्राग्गोमयमयं पिण्डं धारयेन्मृन्मयं ततः| हस्ते जातबले कार्यं क्रमात्पाषाणधारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਤਲਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨ ਉਭੇ ਤਲੇ ਸਮੇ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪੁਟਲਗ੍ਨੇ ਕਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤਃ ਕਰਤਲਮਾਮਤੈਲੇਨਾਪਕ੍ਵਤੈਲੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੨੫||
Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26
ਸਨ੍ਨਮੁਨ੍ਨਾਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਕ੍ਸਕਂ ਮੁਸਲੇਨ ਤੁ| ਤਥੋਨ੍ਨਤਂ ਪੀਡਯੇਤ ਬਧ੍ਨੀਯਾਨ੍ਨਿਬਿਡਂ ਤਤਃ||੨੬||
सन्नमुन्नामयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु| तथोन्नतं पीडयेत बध्नीयान्निबिडं ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨਮਕ੍ਸਕਂ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਸਲੇਨੋਨ੍ਨਾਮਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੂਨ੍ਨਤਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਨਿਬਿਡਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍||੨੬||
Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27
ਊਰੁਵਚ੍ਚ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਬਾਹੁਭਙ੍ਗੋ ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍||੨੭||
ऊरुवच्च विधातव्यं बाहुभङ्गो प्रसाधनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹੁਭਙ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਊਰੁਵਦ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਊਰੁਵਦਿਤਿ ਚਕ੍ਰਯੋਜਨੇਨ||੨੭||
Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28
ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਮਧੋਪਿ ਵਾ| ਅਵਟਾਵਥ ਹਨ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੋਨ੍ਨਮਯੇਚ੍ਛਿਰਃ| ਸਮਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਰ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸ਼ਾਯਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍||੨੮||
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेच्छिरः| समं कुशाभिर्बध्नीयादुत्तानं शाययेच्च तम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਵਤ੍ਤਾ ਪਰਿਵਤਾ ਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾ ਤਸ੍ਯਾਮਥਵਾ ਕ੍ਰੋਡਭਾਗਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸ਼ਿਰਃ ਅਵਟੌ ਚ ਹਨ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੋਨ੍ਨਮਯੇਤ੍| ਅਵਟੁਃ ਕਕਾਟਿਕਾ| ਤਤਃ ਸਮਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਰ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕੁਸ਼ਾਖ੍ਯਾਃ ਕਾਸ੍ਠਵਲ੍ਕਲਾਦਯਃ||੨੮||
Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29
ਹਨ੍ਵਸ੍ਥੀਨਿ ਸਮਾਨੀਯ ਹਨੁਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਙ੍ਗਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀਬਨ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍| ਘਤਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍||੨੯||
हन्वस्थीनि समानीय हनुसन्धौ विसङ्गते| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक्पञ्चाङ्गीबन्धमाचरेत्| घृतं वातघ्नमधुरैः सिद्धं नस्यं च पूजितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀਬਨ੍ਧਃ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੇ ਕਾਸ੍ਠਪ੍ਰਯੋਗੇਨ||੨੯||
Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30
ਦਨ੍ਤਾਨਭਗ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚਲਿਤਾਨ੍ ਸਰਕ੍ਤਾਨਵਪੀਡਯੇਤ੍| ਵਯਸ੍ਥਸ੍ਯਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਣੈਰਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਬਲਾਦ੍ਵਯਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਯੋਰ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਚਲਦ੍ਵਿਜਹਿਤਨਿ ਚ| ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ੍ਤਦ੍ਧਿ ਤੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਕਠਿਨਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੦||
दन्तानभग्नांश्चलितान् सरक्तानवपीडयेत्| वयस्थस्याम्बुभिः शीतैः परिषिच्य प्रलेपयेत्| बहिर्निर्वापणैरन्तः सन्धानीयैरुपाचरेत्| बलाद्वयशृते क्षीरे पद्मकादिशृतं घृतम्| नस्यगण्डूषयोर्योज्यं चलद्विजहितनि च| कल्कितैस्तद्धि तैश्चास्य दन्तमांसानि लेपयेत्| त्रीन् मासान् मृदु भुञ्जीत रसान्नं कठिनांस्त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਲਾਦ੍ਵਯੇਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਰ੍ਭਂ ਘਤਂ ਸ਼੍ਰਪਯੇਤ੍ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯੇ ਗਣ੍ਡੂਸੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਚਲਦ੍ਵਿਜਹਿਤੈਰੌਸਧੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਦਨ੍ਤਚਾਲੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦ੍ਵਕਠਿਨਂ ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕਠਿਨਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੦||
Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31
ਨਾਸਾਂ ਵਿਵਤ੍ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਾਂ ਵਾ ਜੂਕਤ੍ਯ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਸ੍ਤਤੋ ਨਾਡੀਂ ਦ੍ਵਿਮੁਖੀਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪਟ੍ਟੇਨ ਸਂਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੩੧||
नासां विवृत्तां सन्नां वा ऋजूकृत्य शलाकया| प्रत्येकं नस्ततो नाडीं द्विमुखीं सम्प्रवेशयेत्| ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਵਤ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਾਂ ਵਾ ਨਾਸਾਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਜੂਪਵਿਸ੍ਟਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਾਸਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਉਭਯਮੁਖੀਂ ਨਾਡੀਂ ਯਸ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵਹਿਸ਼੍ਚ ਮੁਖਂ ਏਕੇਨ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮਨ੍ਯੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਤਿ ਤਾਮ੍||੩੧||
Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32
ਭਗ੍ਨਂ ਕਰ੍ਣਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸਤਵਿਧਾਨਂ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੩੨||
भग्नं कर्णं घृताभ्यक्तं न्यस्य बन्धेन योजयेत्| सद्यः क्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਸ੍ਵੇ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ||੩੨||
Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33
ਕਟੀਜਙ੍ਘੋਰੁਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕਵਾਟਸ਼ਯਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਕੀਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ| ਜਡੋਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤਲ ਏਕਸ਼੍ਚ ਕੀਲਕਃ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ ਵਾ ਵਕ੍ਸਸ੍ਯਕ੍ਸਕਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਵਿਮੋਕ੍ਸੇ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵਿਧਿਮੇਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੩੩||
कटीजङ्घोरुभग्नानां कवाटशयनं हितम्| यन्त्रणार्थं ततः कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः| जडोरुपार्श्वयोर्द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः| श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा| विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेनं समाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਕਟੀਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਜਙ੍ਘਾਭਗ੍ਨਾਨਾਮੂਰੁਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਕਵਾਟਸ਼ਯਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਵਾਟਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਕਾਸ੍ਠਪਟ੍ਟਮ੍| ਯੇਸਾਂ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਰ੍ਥਮਚਲਨਾਯ ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ ਨਿਯਮਨਾਧਾਰਭੂਤਾਃ ਪਞ੍ਚਕੀਲਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਿਯੋਜਨਮਾਹਜਙ੍ਘਾ ਚ ਊਰੁਸ਼੍ਚ ਜਙ੍ਘੋਰੁ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਙ੍ਘੋਰੁਣਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਕੀਲਕੌ ਤਲੇ ਪਾਦਤਲੇ ਏਕਃ| ਤੇਨੋਤ੍ਤਾਨਸ੍ਯ ਕਵਾਟੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਵਾਮੇ ਜਙ੍ਹ੍ਘੋਰੁਣ੍ਯੇਕਃ ਕੀਲਕੋ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਜਙ੍ਘੋਰੁਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਵਾਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਤੀਯੋ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਪਾਦਤਲੇ ਏਕਃ ਕੀਲਕੋ ਵਿਸ਼੍ਰਮਾਯ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਦਿਸੁ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸੇ ਚੈਤਦੇਵ| ਸ਼੍ਰੋਣਿਰ੍ਜਘਨਮੂਲਮ੍| ਅਕ੍ਸਕੋ ਦੋਰ੍ਵਕ੍ਸੋਮੂਲਮ੍| (ਕੀਲਕਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਥਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਕੀਲਕਾਃ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧੇਰਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਞ੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਕੀਲਕੋ ਭਵਤਃ ਤਲ ਏਕਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਨਾਭੇਰੁਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨਾਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਭਙ੍ਗੇ ਤ੍ਵੇਕਃ ਕੀਲਕ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ)||੩੩||
Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34
ਸਨ੍ਧੀਂਸ਼੍ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਦੂਕਤਾਨ੍| ਉਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਨਯੇਤ੍||੩੪||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान्| उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमानयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
(ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧੇਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯਮਾਹ) ਸੁਬੋਧਮ੍| ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਯੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਬਹੁਕਾਲਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਯਥੌਪਯਿਕਂ ਵਿਕਲ੍ਪਨੇਨ||੩੪||
Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35
ਅਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨੇ ਰੂਢੇ ਤੁ ਵਿਸਮੋਲ੍ਬਣਸਾਧਿਤੇ| ਆਪੋਥ੍ਯ ਭਗ੍ਨਂ ਯਮਯੇਤ੍ਤਤੋ ਭਗ੍ਨਵਦਾਚਰੇਤ੍||੩੫||
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते| आपोथ्य भग्नं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
(ਅਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਰੂਢਸ੍ਯਾਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸ੍ਣੋਪਾਯਮਾਹ) ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਃ ਸ ਵਿਸਮੋਲ੍ਬਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਧਿਤੋ ਦੁਰ੍ਯੋਜਿਤੋ ਰੂਢਸ਼੍ਚ ਤਂ ਸਨ੍ਧਿਮਾਪੋਥ੍ਯ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਯਮਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਭਗ੍ਨਵਤ੍ ਭਙ੍ਗੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨਾਚਰੇਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੩੫||
Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36
ਭਗ੍ਨੋ ਨੈਤਿ ਯਥਾ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍| ਪਕ੍ਵਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਃ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ||੩੬||
भग्नो नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक्| पक्वमांससिरास्नायुः सन्धिः श्लेषं न गच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਭਿਸਕ੍ ਭਙ੍ਗਕ੍ਰਿਯਾਕੁਸ਼ਲੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਭਙ੍ਗੋ ਯਥਾ ਪਾਕਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਃ ਪਕ੍ਵਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਃ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਮਾਂਸਸਿਰਾਦੀਨਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਃ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਲੇਸਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ) ||੩੬||
Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਬਲ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੩੭||
वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्| चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च बस्तिकर्म च शीलयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਨ੍ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤਿਕ੍ਤਬਲਾਤੈਲਾਦੀਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍| ਬਲ੍ਯਾਨ੍ ਬਲਕਰਾਨ੍ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਪਾਨਾਨ੍ਵਾਸਨਨਾਵਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮਕਾਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬਹਵਿਧਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਦਭ੍ਯਸੇਤ੍)||੩੭||
Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38
ਸ਼ਾਲੀਕ੍ਸੀਰਰਸਾਜ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਪੌਸ੍ਟਿਕੈਰਵਿਦਾਹਿਭਿਃ| ਮਾਤ੍ਰਯੋਪਚਰੇਤ੍ ਭਗ੍ਨਂ ਸਨ੍ਧਿਸਂਸ਼੍ਲੇਸਕਾਰਿਭਿਃ| ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਦ੍ਧਿ ਸਾ| ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਕ੍ਸਾਰਮਮ੍ਲਂ ਮੈਥੁਨਮਾਤਪਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਞ੍ਚ ਨ ਸੇਵੇਤ ਭਗ੍ਨੋ ਰੂਕ੍ਸਞ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੩੮||
शालीक्षीररसाज्याद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः| मात्रयोपचरेत् भग्नं सन्धिसंश्लेषकारिभिः| ग्लानिर्न शस्यते तस्य सन्धिविश्लेषकृद्धि सा| लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम्| व्यायामञ्च न सेवेत भग्नो रूक्षञ्च भेषजम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਭਗ੍ਨਂ ਪੁਰੁਸਂ ਸਨ੍ਧਿਸਂਸ਼੍ਲੇਸਕਾਰਿਭਿਃ ਸਨ੍ਧੇਃ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਕਰਣਸਮਰ੍ਥੈਃ ਪੌਸ੍ਟਿਕੈਰ੍ਦੇਹਪੁਸ੍ਟਿਕਰੈਰਵਿਦਾਹਿਭਿਰ੍ਵਿਦਾਹਰਹਿਤੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰਯੋਪਚਰੇਤ੍ ਭੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਕਙ੍ਗੁਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ)| ਤਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਤੁ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸਾ ਹਿ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਤ੍ (ਗ੍ਲਾਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਾਦਃ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਨ ਹਿਤਾ)| ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਦਿਕਂ ਨ ਸੇਵੇਤ| ਕ੍ਸਾਰਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਮ੍||੩੮||
Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39
ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਮਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਥਿ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਦੁਰ੍ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਦਪਿ ਯਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਦਿਤੋ ਯਚ੍ਚ ਦੁਰ੍ਜਾਤਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਰਥਾਪਿ ਵਾ||੩੯||
सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्| सङ्क्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्विवर्जयेत्| आदितो यच्च दुर्जातमस्थिसन्धिरथापि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਨਿਯਮਿਤਮਪਿ ਤਤ੍ਕਾਲਮ੍| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸਾਦਿਨਾ ਯਦਸ੍ਥਿ ਵਿਕਾਰਂ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਤਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਦਿਤੋ ਗਰ੍ਭਾਦੇਵ ਯਦਸ੍ਥਿ ਵਾ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਜਾਤਂ ਤਦਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| (ਵਿਕ੍ਰਿਯਾ ਉਨ੍ਨਤਾਵਨਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਯਥਾਪੂਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ)||੩੯||
Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40
ਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਲਕਾਨਿ ਤੁ| ਕਪਾਲਾਨਿ ਵਿਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਫੁਟਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਭੂਯਸਾ||੪੦||
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा||४०||
🔊 Audio coming soon
(ਅਸ੍ਥਿਵਿਸ਼ੇਸਕਤਂ ਭਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਹ)| ਤਰੁਣਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸ਼ਾਰੀਰ ਉਕ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ| ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਟਿਲੀਭਵਨ੍ਤਿ| ਭਙ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਧਾਭਵਨਮ੍| ਵਿਭੇਦਃ ਛਿਦ੍ਰਣਮ੍| ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਦਲਨਮ੍| (ਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਨਾਸਾਦਿਗਤਾਨਿ ਮਦ੍ਵਸ੍ਥੀਨਿ| ਨਲਕਾਨਿ ਕੌਰ੍ਪਰਜਙ੍ਘਾਦਿਗਤਾਨਿ| ਕਪਾਲਾਨਿ ਸ਼ਿਰਃਕਟੀਕਪਾਲਾਦਿਗਤਾਨਿ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਗ੍ਰਾਦੀਨਿ||੪੦||
Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41
ਅਨੁਲ੍ਬਣਮਨਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਆਵੇਦਨਞ੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਯਾਂ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਸਾਧਿਤਮ੍||੪੧||
अनुल्बणमनाविद्धं स्वस्थाने पर्यवस्थितम्| आवेदनञ्च चेष्टायां भग्नं विद्यात् सुसाधितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਲ੍ਬਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਸਾਧਿਤਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪੧||
Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32
ਕਸ੍ਣਾਸ੍ਤਿਲਾਨ੍ ਵਿਰਜਸੋ ਦਢਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਕ੍ਸਪਾ ਵਹਤਿ ਵਾਰਿਣਿ ਵਾਸਯੇਤ| ਸਂਸ਼ੋਸਯੇਦਨੁਦਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਚੈਨਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਥੈਵ ਮਧੁਕਕ੍ਵਥਿਤੇ ਚ ਤੋਯੇ| ਪੁਨਰਪਿ ਪੀਤਪਯਸ੍ਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਸ਼ੋਸਿਤਾਨ੍ ਬਾਢਮ੍| ਵਿਗਤਤੁਸਾਨਰਜਸ੍ਕਾਨ੍ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਿਰ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਨਲਦਵਾਲਕਲੋਹਿਤਯਸ੍ਟਿਕਾ ਨਖਮਿਸਿਪ੍ਲਵਕੁਸ੍ਠਬਲਾਤ੍ਰਯੈਃ| ਅਗਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਚਨ੍ਦਨਸਾਰਿਵਾ ਸਰਲਸਰ੍ਜਰਸਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਣੋਪੇਤੈਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍| ਸਮਸ੍ਤਗਨ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਸਿਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਸ਼ੈਲੇਯਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ੁਮਤੀਕਸ਼ੇਰੁਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀਨਤਪਤ੍ਰਲੋਧ੍ਰੈਃ| ਸਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਸਪਯਃ ਸਦੂਰ੍ਵੈਃ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍ਤਨ੍ਨਲਦਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮਸ੍ਥਿ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਜ੍ਜਯਤਿ ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਕਾਰਾਨ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਾਨਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਪਿ ਵਿਵਿਧੈਰੁਪਯੋਗੈਃ||੪੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੨||
कृष्णास्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्तक्षपा वहति वारिणि वासयेत| संशोषयेदनुदिनं प्रतिसार्य चैनान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये| पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववदेव शोषितान् बाढम्| विगततुषानरजस्कान् सञ्चूर्ण्य विचूर्णितिर्युञ्ज्यात्| नलदवालकलोहितयष्टिका नखमिसिप्लवकुष्ठबलात्रयैः| अगरुकुङ्कुमचन्दनसारिवा सरलसर्जरसामरदारुभिः| पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत्| समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत्| शैलेयरास्नाशुमतीकशेरुकालानुसारीनतपत्रलोध्रैः| सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैः तैलं पचेत्तन्नलदादिभिश्च| गन्धतैलमिदमुत्तममस्थि स्थैर्यकृज्जयति चाशु विकारान्| वातपित्तजनितानतिवीर्यं व्यापिनोऽपि विविधैरुपयोगैः||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣਾਮ੍ਸ੍ਤਿਲਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਾਹ| ਤਿਲਾਨਾਮ੍ ਦਿਵਾ ਸ਼ੋਸਣਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਹਤਿ ਪ੍ਰਵਹਤਿ ਵਾਰਿਣਿ ਪਾਨੀਯੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਸਨਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮ੍| ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਚ| ਤਤੋ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਜਲੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਸਣਮ੍| ਪੁਨਰਪਿ ਕ੍ਸੀਰੇ ਭਾਵਨਮ੍| ਤਤਃ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਾਵਚੂਰ੍ਣਨਮ੍| ਤਤੋ ਨਲਦਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਂਯੋਜਨਮ੍| ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪੀਡਨਮ੍| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯੈਰ੍ਤੈਰ੍ਨਲਦਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੈਲੇਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹ ਪਚਨਮਿਤਿ ਗਨ੍ਧਤੈਲਵਿਧਾਨਮ੍| ਨਲਦਂ ਮਾਂਸੀ ਉਸ਼ੀਰਂ ਵਾ| ਬਾਲਕਂ ਜਲਮ੍| ਲੋਹਿਤਯਸ੍ਟਿਕਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਮਿਸਿਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਪ੍ਲਵਙ੍ਕੈਵਰ੍ਤੀ ਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਬਲਾ ਅਤਿਬਲਾ ਸ਼੍ਵੇਤਬਲਾ ਚ| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਣਃ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣੋਕ੍ਤਃ| ਸਰ੍ਜੋ ਦੇਵਧੂਪਃ| ਰਸੋ ਨਿਰ੍ਯਾਸਃ| ਅਮਰਦਾਰੁ ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀ| ਸ਼ੈਲੇਯਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ| ਕਸ਼ੇਰੁ ਪ੍ਲਵਮ੍| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਃ| ਨਤਂ ਤਗਰਮ੍| ਪਤ੍ਰਂ ਗਨ੍ਧਪਤ੍ਰਮ੍| ਇਦਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਨ੍ਧਤੈਲਮ੍| ਉਤ੍ਤਮਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ੍ਥਰ੍ਯਕਤ੍| ਏਤਚ੍ਚਾਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਜਨਿਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵਿਵਿਧੈਃ ਪਾਨਾਦਿਭਿਰੁਪਯੋਗੈਰ੍ਜਯਤੀਤਿ| (ਵਿਰਜਸੋ ਰਜੋਰਹਿਤਾਨ੍ ਦਢਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਦਢੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ ਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਨ੍ ਵਹਤਿ ਪ੍ਰਵਾਹਯੁਕ੍ਤੇ ਜਲੇ ਸਪ੍ਤਾਕ੍ਸਪਾਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾਸਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰੇਵ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਏਨਾਨ੍ ਤਿਲਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਮਧੁਕਕ੍ਵਥਿਤੇ ਤੋਯੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਤਥੈਵ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਕ੍ਸਪਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨੁਦਿਨਮਹਨ੍ਯਹਨਿ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਚ੍ਚ| ਨਿਸ਼ਿਤੋਯਾਦਿਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਦਿਨੇਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤਪੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਦਿਵਾ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੇ- ਰਾਤ੍ਰੌ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਿਲਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ ਵਾਸਯੇਦਸ੍ਥਿਰੇ ਜਲੇ| ਦਿਵਾ ਦਿਵਾ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਗਵਾਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਭਾਵਯੇਤ੍|| ਤਤੀਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਵਯੇਨ੍ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੀਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਸ਼੍ਕਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ਭਿਸਕ|| ਇਤਿ| ਪੁਨਰਪਿ ਪੀਤਪਯਸ੍ਕਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਸ੍ਥਿਤਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਬਾਢਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੋਸਿਤਾਨ੍| ਵਿਗਤਤੁਸਾਨ੍ ਵੀਤਤ੍ਵਚਃ| ਅਰਜਸ੍ਕਾਨਪਗਤਰਜਸਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਨ੍ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀ ਕਤੈਰ੍ਨਲਦਾਦਿਭਿਰ੍ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਲਦਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਿਲਾਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਤਿਲਪੀਡਨੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਭੈਸਜ੍ਯਭਵਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਚੂਰ੍ਣੇਤਿਰਿਕ੍ਤੇ ਨ ਤੁ ਤੈਲਭਵੋ ਨ੍ਯੂਨੇ ਨ ਭੈਸਜ੍ਯਫਲਂ ਭਵੇਚ੍ਚ|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਤਂ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਸਮਸ੍ਤਗਨ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਸਿਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚੋਰਕਵਾਲਕੋਸ਼ੀਰਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਾਦਿਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਸਹ ਚਕ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪੀਡਯੇਚ੍ਚ| ਪੀਡਨਸ੍ਯ ਤੋਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪਯੋ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੀਡਨੋਦ੍ਭੂਤਂ ਤਂ ਤੈਲਂ ਪੁਨਃ ਸਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸਹਿਤੈਃ ਸਦੂਰ੍ਵੈਰ੍ਦੂਰ੍ਵਯੋਪੇਤੈਃ ਸ਼ੈਲੇਯਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਨਲਦਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹ ਸਪਯਃ ਪਯੋਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੇ-'ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਭਿਸਗਿ'ਤਿ| ਉਤ੍ਤਮਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਇਦਂ ਗਨ੍ਧਤੈਲਾਖ੍ਯਂ ਤੈਲਮਸ੍ਥਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਨਾ ਅਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ ਕਰੋਤਿ| ਵਿਵਿਧੈਰੁਪਯੋਗੈਃ ਪਾਨਾਨ੍ਵਾਸਨਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਭੇਦੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਾਨ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਅਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਅਤਿਸ਼ਯਿਤਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਰ੍ਯਾਦਮਿਤ੍ਯਥ| ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਪਿਨਃ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨਃ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨ ਚਿਰਾਜ੍ਜਯਤਿ| ਗਨ੍ਧਤੈਲਾਖ੍ਯੇਸ੍ਮਿਨ੍ਯੋਗੇ ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਾਯੌਪਚ੍ਛਨ੍ਦਸਿਕੇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਸ੍ਵਾਗਤਾਖ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਵਤ੍ਤਾਨਿ ਚ)|| ੪੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ