Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਭਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो भङ्गप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2
ਪਤਨਪੀਡਨਪ੍ਰਹਾਰਾਕ੍ਸੇਪਣਵ੍ਯਾਲਦਂਸ਼ਨਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਭਿਘਾਤਵਿ- ਸ਼ੇਸੈਰਨੇਕਵਿਧਮਸ੍ਥਿ ਭਙ੍ਗੁਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ||੨||
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालदंशनप्रभृतिभिरभिघातवि- शेषैरनेकविधमस्थि भङ्गुमुपदिशन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗਜਾਤਂ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਸਨ੍ਧੌ ਚ||੩||
तत्तु भङ्गजातं द्व्यधिष्ठानं सन्धावसन्धौ च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਡ੍ਵਿਧਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਮਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ||੪||
तत्र सन्धिमुक्तं षड्विधमुत्पिष्टं विश्लिष्टमवक्षिप्तमतिक्षिप्तं तिर्यक् क्षिप्तं विवर्तितमिति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਵਿਵਰ੍ਤਨਾਕ੍ਸੇਪ- ਣਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਗ੍ਰਰੁਜਤਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਚ||੫||
तस्य सामान्यलक्षणं प्रसारणाऽऽकुञ्चनविवर्तनाक्षेप- णाशक्तिरुग्ररुजता स्पर्शासहिष्णुत्वं च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6
ਅਥੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਸਨ੍ਧਾਵੁਭਯਤਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇਲ੍ਪਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਸਾਤਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧਿਵਿਕਿਰ੍ਯਾ ਚ| ਅਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਚ ਰੁਕ੍| ਅਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਨੋਰਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵੇਕਸ੍ਯਾਸ੍ਥ੍ਨਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਗਮਨ- ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਵਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਸਨ੍ਧਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਮਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾ ਚ||੬||
अथोत्पिष्टे स्वस्थान एव सन्धावुभयतः शोफो वेदनाविशेषतश्च रात्रौ भवति| विश्लिष्टेऽल्पशोफो वेदनासातत्यं सन्धिविकिर्या च| अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्रा च रुक्| अतिक्षिप्ते द्वयोरपि सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च| तिर्यक् क्षिप्ते त्वेकस्यास्थ्नः पार्श्वतो गमन- मत्यर्थं वेदना च| विवर्तिते सन्धिपार्श्वगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7
ਅਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਕਰ੍ਕਟਕਂ ਵਕ੍ਰਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਵੇਲ੍ਲਿਤਮਸ੍ਥਿਚ੍ਛਲ੍ਲਿਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਦਾਰਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਤਿਪਾਤਿਤਂ ਸ਼ੇਸਿਤਂ ਮਜ੍ਜਾਨੁਗਤਮਿਤਿ||੭||
असन्धिभग्नं पुनर्द्वादशविधम्| तद्यथा-कर्कटकं वक्रं स्फुटितं वेल्लितमस्थिच्छल्लिकाऽश्वकर्णं पिच्चितं दारितं चूर्णितमतिपातितं शेषितं मज्जानुगतमिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਵਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨ ਲਭਤ ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਮਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਰੂਪਮ੍|੮|
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਵਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਵੇਦਨਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨ ਲਭਤ ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਮਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਰੂਪਮ੍||੮||
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10
ਏਸਾਮਨ੍ਤ੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਕਸ਼ਾਤਿਬਾਲਵਦ੍ਧਾਸਹਾਨਾਮਤ੍ਯਾਸ਼ਿਨਾਂ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਵਤਾਂ ਚ| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਟੀਕਪਾਲਂ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਜਘਨਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਕੂਰ੍ਪਰੋ ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤਥਾ ਲਲਾਟਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਕਪਾਲਂ ਚ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਭਙ੍ਗਞ੍ਚੇਤਿ||੧੦||
एषामन्त्यानि पञ्च कृच्छ्रसाध्यानि कृशातिबालवृद्धासहानामत्याशिनां वातात्मकानां कुष्ठिनामुपद्रववतां च| असाध्यं तु भिन्नं कटीकपालं सन्धिमुक्तं वा जघनमुत्पिष्टं कूर्परो विवर्तितस्तथा ललाटं चूर्णितमसंश्लिष्टकपालं च शिरः शङ्खपृष्ठस्तनान्तरभङ्गञ्चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਅਥਾਵਨਤਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯਮੁਨ੍ਨਤਂ ਚਾਵਪੀਡਯੇਤ੍| ਅਞ੍ਚ੍ਛੇਦਧਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਧੋਗਤਂ ਚੋਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਆਞ੍ਚ੍ਛਨੋਤ੍ਪੀਡਨੋਨ੍ਨਾਮਚਰ੍ਮਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਬਨ੍ਧਨੈਃ||੧੧||
भवन्ति चात्र अथावनतमुन्नाम्यमुन्नतं चावपीडयेत्| अञ्च्छेदधिक्षिप्तमधोगतं चोपरि वर्तयेत्| आञ्च्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसङ्क्षेपबन्धनैः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12
ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਗਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਲਾਨਪ੍ਯਚਲਾਨਪਿ| ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍| ਪਟ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੈਸ੍ਤਤਃ| ਕਦਮ੍ਬੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਪਲਾਸ਼ਜੈਃ| ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਵਾ ਪਥੁਭਿਸ੍ਤਨੁਭਿਃ ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਮ੍ਭੈਰ੍ਵਲ੍ਕਲੈਃ ਸ਼ਕਲੈਰਪਿ| ਕੁਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈਃ ਸਮਂ ਬਨ੍ਧਂ ਪਟ੍ਟਸ੍ਯੋਪਰਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੨||
सन्धीन् शरीरगान् सर्वाश्चलानप्यचलानपि| इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक्संस्थाप्य निश्चलम्| पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः| कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः| वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः| सुश्लक्ष्णैः सप्रतिष्टम्भैर्वल्कलैः शकलैरपि| कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13
ਸ਼ਿਥਿਲੇਨ ਹਿ ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨ ਜਾਯਤੇ| ਗਾਢੇਨਾਤਿਰੁਜਾਦਾਹਪਾਕਸ਼੍ਵਯਥੁਸਮ੍ਭਵਃ||੧੩||
शिथिलेन हि बन्धेन सन्धिस्थैर्यं न जायते| गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14
ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਤੌ ਘਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸਯੇਦ੍ਧਿਮੇ| ਸਾਧਾਰਣੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਹਾਤ੍ ਭਙ੍ਗਦੋਸਵਸ਼ੇਨ ਵਾ||੧੪||
त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे| साधारणे तु पञ्चाहात् भङ्गदोषवशेन वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਪਕ੍ਵੇਨ ਪਯਸਾ ਤੁ ਸਵੇਦਨਮ੍| ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚਾਵਚਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਜਾਨਤਾ| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਤਤਂ ਲੇਪਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲਾਨ੍| ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਃਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਦ੍ਭਗ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਲਂ ਲਾਕ੍ਸਯਾ ਯੁਤਮ੍| ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਤੁ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣੋ ਮਧੁਘਤੋਤ੍ਤਰੈਃ| ਕਸਾਯੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯੋਥ ਸ਼ੇਸੋ ਭਙ੍ਗੋਦਿਤਃ ਕ੍ਰਮਃ||੧੫||
न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत्| तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम्| सुखोष्णं चावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता| विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम्| प्रततं लेपसेकांश्च विदध्यात् भृशशीतलान्| गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्| प्रातःप्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम्| सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः| कषायैः प्रतिसार्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16
ਲਮ੍ਬਾਨਿ ਵ੍ਰਣਮਾਂਸਾਨਿ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਸਨ੍ਦਧੀਤ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਬਨ੍ਧਨੈਸ਼੍ਚੋਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਤਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਤਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਫਲਿਨੀਲੋਧ੍ਰਕਟ੍ਫਲੈਃ| ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਲਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਧਾਤਕੀਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਰੋਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਥਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਮੇਵਮੇਵਾਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍| ਉਪਾਚਰੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੧੬||
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा| सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान् समान् सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा मधुशुक्तसमन्वितैः| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः| विश्लिष्टोत्पिष्टयोः सन्धिमेवमेवाविघट्टयन्| उपाचरेद्यथास्वं च विसर्पादीनुपद्रवान्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17
ਇਤਿ ਭਙ੍ਗੌਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੋਤੌ ਹਿਮੇ| ਮਾਂਸਲਸ੍ਯਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਸੁਸਾਧੋ ਦਾਰੁਣੋਨ੍ਯਥਾ| ਪੂਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਯਸਾਮੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਮਾਸੈਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਭਵੇਤ੍ਸਨ੍ਧੇਯਥੋਕ੍ਤਂ ਭਜਤਾਂ ਵਿਧਿਮ੍| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਾਧਨਮਿਦਂ ................................||੧੭||
इति भङ्गौपक्रान्तः स्थिरधातोऋतौ हिमे| मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाधो दारुणोऽन्यथा| पूर्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात्| मासैः स्थैर्यं भवेत्सन्धेयथोक्तं भजतां विधिम्| सामान्यं साधनमिदं ................................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18
..........................ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਤਃ| ਨਖਸਨ੍ਧਿਂ ਸਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤਮਾਰਯਾ| ਅਵਮਥ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍||੧੮||
..........................विशेषो वक्ष्यते त्वतः| नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया| अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19
ਭਗ੍ਨਾਨ੍ ਸਨ੍ਧਿਵਿਮੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਦਙ੍ਗੁਲੀਨ੍| ਤਨੁਨਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੯||
भग्नान् सन्धिविमुक्तांश्च कृत्वा पूर्ववदङ्गुलीन्| तनुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20
ਚਕ੍ਰਯੋਗੇਨ ਮਤਿਮਾਨਾਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਵਸ੍ਥਿ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍||੨੦||
चक्रयोगेन मतिमानाञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21
ਆਞ੍ਚ੍ਛੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਕਟਿਭਗ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ||੨੧||
आञ्च्छेदूर्ध्वमधस्ताच्च कटिभग्नं चिकित्सकः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22
ਮੁਸਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਕਕ੍ਸਮਂਸਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਙ੍ਗਤੇ| ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਞ੍ਚ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੇਨ ਸਮਾਹਿਤਃ||੨੨||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षमंससन्धौ विसङ्गते| स्थानस्थितञ्च बध्नीयात्स्वस्तिकेन समाहितः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23
ਕੌਰ੍ਪਰਂ ਤੁ ਭਿਸਕ੍ਸਨ੍ਧਿਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨਾਨੁਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਨੁਮਜ੍ਯ ਤਤਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ਕੂਰ੍ਪਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਕੁਞ੍ਚਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੨੩||
कौर्परं तु भिषक्सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत्| अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत्कूर्पराच्च्युतम्| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च कारयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24
ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਜਾਨੌ ਚ ਗੁਲ੍ਫੇ ਚੈਸਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੨੪||
मणिबन्धे च जानौ च गुल्फे चैषः क्रियाक्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25
ਉਭੇ ਤਲੇ ਸਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ਤਲਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਾਮਤੈਲੇਨ ਪਰਿਸੇਕਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਗੋਮਯਮਯਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਨ੍ਮਯਂ ਤਤਃ| ਹਸ੍ਤੇ ਜਾਤਬਲੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਾਸਾਣਧਾਰਣਮ੍||੨੫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः| बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत्| प्राग्गोमयमयं पिण्डं धारयेन्मृन्मयं ततः| हस्ते जातबले कार्यं क्रमात्पाषाणधारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26
ਸਨ੍ਨਮੁਨ੍ਨਾਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਕ੍ਸਕਂ ਮੁਸਲੇਨ ਤੁ| ਤਥੋਨ੍ਨਤਂ ਪੀਡਯੇਤ ਬਧ੍ਨੀਯਾਨ੍ਨਿਬਿਡਂ ਤਤਃ||੨੬||
सन्नमुन्नामयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु| तथोन्नतं पीडयेत बध्नीयान्निबिडं ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27
ਊਰੁਵਚ੍ਚ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਬਾਹੁਭਙ੍ਗੋ ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍||੨੭||
ऊरुवच्च विधातव्यं बाहुभङ्गो प्रसाधनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28
ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਮਧੋਪਿ ਵਾ| ਅਵਟਾਵਥ ਹਨ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੋਨ੍ਨਮਯੇਚ੍ਛਿਰਃ| ਸਮਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਰ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸ਼ਾਯਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍||੨੮||
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेच्छिरः| समं कुशाभिर्बध्नीयादुत्तानं शाययेच्च तम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29
ਹਨ੍ਵਸ੍ਥੀਨਿ ਸਮਾਨੀਯ ਹਨੁਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਙ੍ਗਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀਬਨ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍| ਘਤਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍||੨੯||
हन्वस्थीनि समानीय हनुसन्धौ विसङ्गते| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक्पञ्चाङ्गीबन्धमाचरेत्| घृतं वातघ्नमधुरैः सिद्धं नस्यं च पूजितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30
ਦਨ੍ਤਾਨਭਗ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚਲਿਤਾਨ੍ ਸਰਕ੍ਤਾਨਵਪੀਡਯੇਤ੍| ਵਯਸ੍ਥਸ੍ਯਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਣੈਰਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਬਲਾਦ੍ਵਯਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਯੋਰ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਚਲਦ੍ਵਿਜਹਿਤਨਿ ਚ| ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ੍ਤਦ੍ਧਿ ਤੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਕਠਿਨਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੦||
दन्तानभग्नांश्चलितान् सरक्तानवपीडयेत्| वयस्थस्याम्बुभिः शीतैः परिषिच्य प्रलेपयेत्| बहिर्निर्वापणैरन्तः सन्धानीयैरुपाचरेत्| बलाद्वयशृते क्षीरे पद्मकादिशृतं घृतम्| नस्यगण्डूषयोर्योज्यं चलद्विजहितनि च| कल्कितैस्तद्धि तैश्चास्य दन्तमांसानि लेपयेत्| त्रीन् मासान् मृदु भुञ्जीत रसान्नं कठिनांस्त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31
ਨਾਸਾਂ ਵਿਵਤ੍ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਾਂ ਵਾ ਜੂਕਤ੍ਯ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਸ੍ਤਤੋ ਨਾਡੀਂ ਦ੍ਵਿਮੁਖੀਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪਟ੍ਟੇਨ ਸਂਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੩੧||
नासां विवृत्तां सन्नां वा ऋजूकृत्य शलाकया| प्रत्येकं नस्ततो नाडीं द्विमुखीं सम्प्रवेशयेत्| ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32
ਭਗ੍ਨਂ ਕਰ੍ਣਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸਤਵਿਧਾਨਂ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੩੨||
भग्नं कर्णं घृताभ्यक्तं न्यस्य बन्धेन योजयेत्| सद्यः क्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33
ਕਟੀਜਙ੍ਘੋਰੁਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕਵਾਟਸ਼ਯਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਕੀਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ| ਜਡੋਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤਲ ਏਕਸ਼੍ਚ ਕੀਲਕਃ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ ਵਾ ਵਕ੍ਸਸ੍ਯਕ੍ਸਕਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਵਿਮੋਕ੍ਸੇ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵਿਧਿਮੇਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੩੩||
कटीजङ्घोरुभग्नानां कवाटशयनं हितम्| यन्त्रणार्थं ततः कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः| जडोरुपार्श्वयोर्द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः| श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा| विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेनं समाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34
ਸਨ੍ਧੀਂਸ਼੍ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਦੂਕਤਾਨ੍| ਉਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਨਯੇਤ੍||੩੪||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान्| उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमानयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35
ਅਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨੇ ਰੂਢੇ ਤੁ ਵਿਸਮੋਲ੍ਬਣਸਾਧਿਤੇ| ਆਪੋਥ੍ਯ ਭਗ੍ਨਂ ਯਮਯੇਤ੍ਤਤੋ ਭਗ੍ਨਵਦਾਚਰੇਤ੍||੩੫||
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते| आपोथ्य भग्नं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36
ਭਗ੍ਨੋ ਨੈਤਿ ਯਥਾ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍| ਪਕ੍ਵਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਃ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ||੩੬||
भग्नो नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक्| पक्वमांससिरास्नायुः सन्धिः श्लेषं न गच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਬਲ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੩੭||
वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्| चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च बस्तिकर्म च शीलयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38
ਸ਼ਾਲੀਕ੍ਸੀਰਰਸਾਜ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਪੌਸ੍ਟਿਕੈਰਵਿਦਾਹਿਭਿਃ| ਮਾਤ੍ਰਯੋਪਚਰੇਤ੍ ਭਗ੍ਨਂ ਸਨ੍ਧਿਸਂਸ਼੍ਲੇਸਕਾਰਿਭਿਃ| ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਦ੍ਧਿ ਸਾ| ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਕ੍ਸਾਰਮਮ੍ਲਂ ਮੈਥੁਨਮਾਤਪਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਞ੍ਚ ਨ ਸੇਵੇਤ ਭਗ੍ਨੋ ਰੂਕ੍ਸਞ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੩੮||
शालीक्षीररसाज्याद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः| मात्रयोपचरेत् भग्नं सन्धिसंश्लेषकारिभिः| ग्लानिर्न शस्यते तस्य सन्धिविश्लेषकृद्धि सा| लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम्| व्यायामञ्च न सेवेत भग्नो रूक्षञ्च भेषजम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39
ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਮਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਥਿ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਦੁਰ੍ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਦਪਿ ਯਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਦਿਤੋ ਯਚ੍ਚ ਦੁਰ੍ਜਾਤਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਰਥਾਪਿ ਵਾ||੩੯||
सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्| सङ्क्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्विवर्जयेत्| आदितो यच्च दुर्जातमस्थिसन्धिरथापि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40
ਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਲਕਾਨਿ ਤੁ| ਕਪਾਲਾਨਿ ਵਿਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਫੁਟਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਭੂਯਸਾ||੪੦||
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41
ਅਨੁਲ੍ਬਣਮਨਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਆਵੇਦਨਞ੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਯਾਂ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਸਾਧਿਤਮ੍||੪੧||
अनुल्बणमनाविद्धं स्वस्थाने पर्यवस्थितम्| आवेदनञ्च चेष्टायां भग्नं विद्यात् सुसाधितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32
ਕਸ੍ਣਾਸ੍ਤਿਲਾਨ੍ ਵਿਰਜਸੋ ਦਢਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਕ੍ਸਪਾ ਵਹਤਿ ਵਾਰਿਣਿ ਵਾਸਯੇਤ| ਸਂਸ਼ੋਸਯੇਦਨੁਦਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਚੈਨਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਥੈਵ ਮਧੁਕਕ੍ਵਥਿਤੇ ਚ ਤੋਯੇ| ਪੁਨਰਪਿ ਪੀਤਪਯਸ੍ਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਸ਼ੋਸਿਤਾਨ੍ ਬਾਢਮ੍| ਵਿਗਤਤੁਸਾਨਰਜਸ੍ਕਾਨ੍ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਿਰ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਨਲਦਵਾਲਕਲੋਹਿਤਯਸ੍ਟਿਕਾ ਨਖਮਿਸਿਪ੍ਲਵਕੁਸ੍ਠਬਲਾਤ੍ਰਯੈਃ| ਅਗਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਚਨ੍ਦਨਸਾਰਿਵਾ ਸਰਲਸਰ੍ਜਰਸਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਣੋਪੇਤੈਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍| ਸਮਸ੍ਤਗਨ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਸਿਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਸ਼ੈਲੇਯਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ੁਮਤੀਕਸ਼ੇਰੁਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀਨਤਪਤ੍ਰਲੋਧ੍ਰੈਃ| ਸਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਸਪਯਃ ਸਦੂਰ੍ਵੈਃ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍ਤਨ੍ਨਲਦਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮਸ੍ਥਿ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਜ੍ਜਯਤਿ ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਕਾਰਾਨ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਾਨਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਪਿ ਵਿਵਿਧੈਰੁਪਯੋਗੈਃ||੪੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੨||
कृष्णास्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्तक्षपा वहति वारिणि वासयेत| संशोषयेदनुदिनं प्रतिसार्य चैनान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये| पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववदेव शोषितान् बाढम्| विगततुषानरजस्कान् सञ्चूर्ण्य विचूर्णितिर्युञ्ज्यात्| नलदवालकलोहितयष्टिका नखमिसिप्लवकुष्ठबलात्रयैः| अगरुकुङ्कुमचन्दनसारिवा सरलसर्जरसामरदारुभिः| पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत्| समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत्| शैलेयरास्नाशुमतीकशेरुकालानुसारीनतपत्रलोध्रैः| सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैः तैलं पचेत्तन्नलदादिभिश्च| गन्धतैलमिदमुत्तममस्थि स्थैर्यकृज्जयति चाशु विकारान्| वातपित्तजनितानतिवीर्यं व्यापिनोऽपि विविधैरुपयोगैः||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon