32. bhaṅgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ பங்கப்ரதிஷேதஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ப்ரஹாரப்ரஸங்கேந பங்காநாஂ ஸ்வரூபஂ சிகித்ஸாஂ ச ப்ரதர்ஶயுதுமத்யாய ஆற்ரப்யதே||௧||

Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2

பதநபீடநப்ரஹாராக்ஷேபணவ்யாலதஂஶநப்ரபதிபிரபிகாதவி- ஶேஷைரநேகவிதமஸ்தி பங்குமுபதிஶந்தி||௨||

பதநாதிபிரபிகாதவிஶேஷைரநேகவிதமஸ்த்நோ பங்கமுபதிஶந்த்யாசார்யாஃ| பதநஂ ஶ்வப்ராதௌ வக்ஷபர்வதாதேர்வா| பீடநஂ குல்மயந்த்ராதிநா| ப்ரஹாரோ முத்கராதிநா| ஆக்ஷேபணமங்கஸ்யாகர்ஷணேந த்ரோடநம்| வ்யாலகஜமஹிஷாதயஸ்தேஷாஂ தஂஶநஂ தஂஶஃ| ஏவஂவிதமந்யதபி ப்ரபதிஶப்தேந கஹ்யதே| ஏதேஷாஂ விஶேஷைரநேகவிதோऽநந்தரூபோऽஸ்திபங்கஃ ||௨||

Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3

தத்து பங்கஜாதஂ த்வ்யதிஷ்டாநஂ ஸந்தாவஸந்தௌ ச||௩||

தச்ச பங்கஜாதஂ ஸந்த்யஸந்திபேதேந த்வ்யதிஷ்டாநம்||௩||

Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4

தத்ர ஸந்திமுக்தஂ ஷட்விதமுத்பிஷ்டஂ விஶ்லிஷ்டமவக்ஷிப்தமதிக்ஷிப்தஂ திர்யக் க்ஷிப்தஂ விவர்திதமிதி||௪||

தத்ரோத்பிஷ்டாதிபேதேந ஷட்விதஂ ஸந்திகதஂ பங்கஜாதம்||௪||

Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5

தஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணஂ ப்ரஸாரணாऽऽகுஞ்சநவிவர்தநாக்ஷேப- ணாஶக்திருக்ரருஜதா ஸ்பர்ஶாஸஹிஷ்ணுத்வஂ ச||௫||

தஸ்ய ச ஷட்விதஸ்யாபி ஸந்திபங்கஸ்ய ப்ரஸாரணாऽஶக்த்யாதிகஂ ஸாமாந்யஂ ஸாதாரணஂ லக்ஷணம்||௫||

Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6

அதோத்பிஷ்டே ஸ்வஸ்தாந ஏவ ஸந்தாவுபயதஃ ஶோபோ வேதநாவிஶேஷதஶ்ச ராத்ரௌ பவதி| விஶ்லிஷ்டேऽல்பஶோபோ வேதநாஸாதத்யஂ ஸந்திவிகிர்யா ச| அவக்ஷிப்தே ஸந்திவிஶ்லேஷஸ்தீவ்ரா ச ருக்| அதிக்ஷிப்தே த்வயோரபி ஸந்த்யஸ்த்நோரதிக்ராந்ததா வேதநா ச| திர்யக் க்ஷிப்தே த்வேகஸ்யாஸ்த்நஃ பார்ஶ்வதோ கமந- மத்யர்தஂ வேதநா ச| விவர்திதே ஸந்திபார்ஶ்வகமநாத்விஷமாங்கதா வேதநா ச||௬||

அதேத்யாதிநோத்பிஷ்டாதி விஶேஷேணோச்யதே| உத்பிஷ்டே ஸ்வஸ்தாந ஏவ ஸந்தௌ ஸ்வஸ்தாநஸ்தஸ்யைவ ஸந்தேருபயதஃ ஶோபஃ| ராத்ரௌ ச வேதநா விஶேஷேண பவதி| விஶ்லிஷ்டேத்யாதி ஸுபோதம்| வேதநாயாஃ ஸாதத்யமவிச்சிந்நதா| ஸந்தேர்விக்ரியா பூர்வாபேக்ஷயா கிஞ்சித்விகதத்வம்| அதிக்ராந்ததா தூரவர்தித்வம்| இத்யுக்தஃ ஸந்திபங்கஃ|| ௬||

Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7

அஸந்திபக்நஂ புநர்த்வாதஶவிதம்| தத்யதா-கர்கடகஂ வக்ரஂ ஸ்புடிதஂ வேல்லிதமஸ்திச்சல்லிகாऽஶ்வகர்ணஂ பிச்சிதஂ தாரிதஂ சூர்ணிதமதிபாதிதஂ ஶேஷிதஂ மஜ்ஜாநுகதமிதி||௭||

அஸந்திபக்நஂ து கர்கடகாதிபேதேந த்வாதஶவிதம்||௭||

Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8

ஶ்வயதுபாஹுல்யஂ ஸ்பந்தநஂ விவர்தநஂ ஸ்பர்ஶாஸஹிஷ்ணுதா ச பீட்யமாநே ஶப்தஃ ஸ்ரஸ்தாங்கதா வேதநாதிப்ரவத்திஃ ஸர்வாஸு சாவஸ்தாஸு ஶர்ம ந லபத இதி ஸாதாரணமஸந்திபக்நரூபம்|௮|

தஸ்ய ச த்வாதஶவிதஸ்யாऽப்யஸந்திபக்நஸ்ய ஶ்வயதுபாஹுல்யாதிகஂ ஸாதாரணஂ லக்ஷணம்||௮||

Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8

ஶ்வயதுபாஹுல்யஂ ஸ்பந்தநஂ விவர்தநஂ ஸ்பர்ஶாஸஹிஷ்ணுதா ச பீட்யமாநே ஶப்தஃ ஸ்ரஸ்தாங்கதா வேதநாதிப்ரவத்திஃ ஸர்வாஸு சாவஸ்தாஸு ஶர்ம ந லபத இதி ஸாதாரணமஸந்திபக்நரூபம்||௮||

தஸ்ய ச த்வாதஶவிதஸ்யாऽப்யஸந்திபக்நஸ்ய ஶ்வயதுபாஹுல்யாதிகஂ ஸாதாரணஂ லக்ஷணம்||௮||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10

ஏஷாமந்த்யாநி பஞ்ச கச்ச்ரஸாத்யாநி கஶாதிபாலவத்தாஸஹாநாமத்யாஶிநாஂ வாதாத்மகாநாஂ குஷ்டிநாமுபத்ரவவதாஂ ச| அஸாத்யஂ து பிந்நஂ கடீகபாலஂ ஸந்திமுக்தஂ வா ஜகநமுத்பிஷ்டஂ கூர்பரோ விவர்திதஸ்ததா லலாடஂ சூர்ணிதமஸஂஶ்லிஷ்டகபாலஂ ச ஶிரஃ ஶங்கபஷ்டஸ்தநாந்தரபங்கஞ்சேதி||௧௦||

ஏஷாஂ த்வாதஶாநாமந்த்யாநி பஞ்ச தாரிதசூர்ணிதாதிபாதிதஶேஷிதமஜ்ஜாநுகதாநி கஶாதிபாலாதீநாஂ கச்ச்ரஸாத்யாநி| பிந்நஂ கடீகபாலாதிகமஸாத்யம்| கடீகபாலஂ ஸந்திமுக்தஂ வா பிந்நஂ வா| ஸுபோதம்| ஶிரஃ ஶங்கஸ்ய பஷ்டஸ்தநஸ்ய சாந்தரே மத்யே யத் பக்நஂ ததப்யஸாத்யம்||௧௦||

Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11

பவந்தி சாத்ர அதாவநதமுந்நாம்யமுந்நதஂ சாவபீடயேத்| அஞ்ச்சேததிக்ஷிப்தமதோகதஂ சோபரி வர்தயேத்| ஆஞ்ச்சநோத்பீடநோந்நாமசர்மஸங்க்ஷேபபந்தநைஃ||௧௧||

அதேத்யாதி| யதவநதமஸ்தி ததுந்நாம்யமுந்நமநீயமுந்நதஂ சாவபீடநீயம்| ஆஞ்ச்சேதித்யாதி அதிக்ஷிப்தஂ ஸ்தாநாந்தரகதமஸ்தி ஆச்சேதாகர்ஷேத்| ததா அதோகதமாஞ்ச்சநாதிபிருபரி வர்தயேத்| சர்மஸஂக்ஷேபபந்தநஂ தேஹசர்மணஃ ஸங்கோசஂ கத்வாऽவபந்தநம்| அதைஷாஂ விஶேஷாவகதேரநந்தரமவநதமஸ்தி யேந கேநாऽப்யுபாயாந்தரேணோந்நமநீயம்| உந்நதமஸ்த்யவபீடயேத்தஸ்ததலாதிநாவபீடநஂ கமயேத்| அதிக்ஷிப்தஂ ஸ்தாநாத் ஸ்தாநாந்தரகதமாஞ்ச்சேதாஞ்ச்சநேந ஸ்வஸ்தாநமாநயேத்| ஆஞ்ச்சநஂ ஸஂவாஹநம்| அதோகதஂ ப்ரஹாரதிவைசித்ர்யாதந்யஸ்யாஸ்த்ந அதோபாககதமுபரி வர்தயேத்யதாபுரஂ ஸ்தாபயேத்||௧௧||

Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12

ஸந்தீந் ஶரீரகாந் ஸர்வாஶ்சலாநப்யசலாநபி| இத்யேதைஃ ஸ்தாபநோபாயைஃ ஸம்யக்ஸஂஸ்தாப்ய நிஶ்சலம்| பட்டைஃ ப்ரபூதஸர்பிர்பிர்வேஷ்டயித்வா ஸுகைஸ்ததஃ| கதம்போதும்பராஶ்வத்தஸர்ஜார்ஜுநபலாஶஜைஃ| வஂஶோத்பவைர்வா பதுபிஸ்தநுபிஃ ஸுநிவேஶிதைஃ| ஸுஶ்லக்ஷ்ணைஃ ஸப்ரதிஷ்டம்பைர்வல்கலைஃ ஶகலைரபி| குஶாஹ்வயைஃ ஸமஂ பந்தஂ பட்டஸ்யோபரி யோஜயேத்||௧௨||

ஸந்தீநித்யாதி| இத்யேதைரநந்தரப்ரதர்ஶிதைஃ ஸ்தாபநோபாயைஃ ஶரீரகாந் ஸர்வாந் ஸந்தீஶ்சலாஂஶ்சாசலாஂஶ்ச ஶரீரப்ரதேஶகாந் ஸம்யங் நிஶ்சலஂ ஸஂஸ்தாப்ய ப்ரபூதஸர்பிபிஃ ஸுகைர்வஸ்த்ரபட்டைர்வைஷ்டயித்வா ததோऽநந்தரஂ பத்வாதிகுணைஃ கதம்பாதிஜைர்வல்கலைஸ்த்வக்பட்டை வஂஶோத்பவைஃ ஶகலைஸ்த்வக்ஸாரபட்டைர்வா வேஷ்டிதஸ்ய வஸ்த்ரஸ்யோபரி நிஹிதைரேவ குஶாஹ்வயை ரஜ்ஜ்வாதிபிஃ ஸந்நிவிஷ்டைர்பந்தஂ யோஜயேத் ஸமஂ ச| (அசலாநபீத்யபி ஶப்தேநாசலேஷூத்பிஷ்டாதிஷ்வபி பந்தநாத்விநா ரூக்ஶோபாத்யுபஶமோ ந ஸ்யாதிதி ஸூசிதம்| ஸர்வாந் ஸந்தீந் பக்நாநித்யர்தாத் கம்யதே| ப்ரபூதஸர்பிர்பிஸ்தாந்தவாநுபஶ்லேஷணார்தஂ பஹுலகதைஃ| பட்டைர்வ்ரணப்ரமாணைஶ்சேலகண்டைஃ ப்ரதிஷ்டம்போபேதைஃ| ப்ரதிஷ்டம்பஃ ப்ரதிபந்தஃ ஸூத்ரஸங்கார்தமுபயோரப்யக்ரயோஃ கர்ணிகோபேதைரித்யர்தஃ| குஶாஹ்வயைஃ குஶாஸஂஜ்ஞை கேவலஂ குஶாபிரேவ வா| பந்தஂ தாந்தவஸூத்ராதிபிர்வந்தநஂ யோஜயேத்| குஶாஹ்வயைஃ ஶகலைரிதி பாட்யாகாரஃ||௧௨||

Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13

ஶிதிலேந ஹி பந்தேந ஸந்திஸ்தைர்யஂ ந ஜாயதே| காடேநாதிருஜாதாஹபாகஶ்வயதுஸம்பவஃ||௧௩||

ஸமபந்தஹேதுஃ ஶிதில இத்யாதி| ஸுபோதம்| (ஶிதிலேந ஶ்லதேந பந்தேந ஸந்தேஃ ஸ்தைர்யம்| அத்வாடநபாரவஹநவ்யாயாமாதி க்லேஶஸஹிஷ்ணுத்வஂ ந ஸம்பத்யதே| ஹி யஸ்மாதர்தே||௧௩||

Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14

த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாததௌ கர்மே ஸப்தாஹாந்மோக்ஷயேத்திமே| ஸாதாரணே து பஞ்சாஹாத் பங்கதோஷவஶேந வா||௧௪||

த்ர்யஹாதிதி| துஶப்தஃ காலபர்யாயஃ| அதவா பங்காதிஷ்டாததோஷவஶேந மோக்ஷயேத்| வாதே ஶ்லேஷ்மணி ச சிராத்| பித்தே ரக்தே ச ஶீக்ரமித்யர்தஃ ||௧௪||

Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15

ந்யக்ரோதாதிகஷாயேண ததஃ ஶீதேந ஸேசயேத்| தஂ பஞ்சமூலபக்வேந பயஸா து ஸவேதநம்| ஸுகோஷ்ணஂ சாவசார்யஂ ஸ்யாச்சக்ரதைலஂ விஜாநதா| விபஜ்ய தேஶஂ காலஂ ச வாதக்நௌஷதஸஂயுதம்| ப்ரததஂ லேபஸேகாஂஶ்ச விதத்யாத் பஶஶீதலாந்| கஷ்டிக்ஷீரஂ ஸஸர்பிஷ்கஂ மதுரௌஷதஸாதிதம்| ப்ராதஃப்ராதஃ பிபேத்பக்நஃ ஶீதலஂ லாக்ஷயா யுதம்| ஸவ்ரணஸ்ய து பக்நஸ்ய வ்ரணோ மதுகதோத்தரைஃ| கஷாயைஃ ப்ரதிஸார்யோऽத ஶேஷோ பங்கோதிதஃ க்ரமஃ||௧௫||

ந்யக்ரோதாதீத்யாதி| ஸுபோதம்| (ததோ பந்தநாதநந்தரஂ தஂ பக்நமங்கஂ ஶீதேந ஸ்பர்ஶஶீதலேந ந்யக்ரோதாதிகணகஷாயேண ஸேசயேத்| ஸவேதநஂ வேதநாந்விதஂ சேத்பில்வாதிபஞ்சகக்வாதவிபக்வேந க்ஷீரேண ஸேசயேத்வேதநோபஶமாய)| ஸுகோஷ்ணமித்யாதி| தேஶஂ காலஂ ச குணதோஷைர்விபஜ்ய வாதக்நௌஷதஸஂயுதஂ ஸுகோஷ்ணஂ சக்ரதைலமவசார்யஂ யாத்விஜாநதா விஜ்ஞாநவதா பிஷஜா| (வாஶப்தஃ பஞ்சமூலஸித்தக்ஷீரசக்ரதைலயோர்விகல்பார்தஃ| அவசார்யஂ ப்ரயோஜ்யஂ ஸ்யாத்)| ஸுபோதம்| (ப்ரததமநவரதஂ பஶஶீதலாந் ஸ்பர்ஶவீர்யயோரதிஶயேந ஶீதாந் ப்ரலேபாந் பரிஷேகாஂஶ்ச குர்யாத்)| ஸுபோதம்| கஷ்டிரேகவாரப்ரஸூதா கௌஃ (பக்நஃ புருஷஃ ஸஸர்பிஷ்கஂ ஸர்பிஷோபேதஂ மதுரௌஷதஸாதிதஂ மதுரஸ்கந்தஸித்தஂ லாக்ஷாசூர்ணயுக்தஂ ஶீதஸ்பர்ஶஂ கஷ்டிக்ஷீரஂ ஸகத்ப்ரஸூதா கௌர்கஷ்டிஸ்தஸ்யாஃ க்ஷீரஂ ப்ரதிதிநஂ ப்ராதஃகாலே பிபேத்| ஸவ்ரணஸ்யேத்யாதி ஸுபோதஂ| (ஸவ்ரணஸ்ய வ்ரணோபேதஸ்ய| பக்நஸ்ய வ்ரணஸ்து மதுகதோத்தரைருத்ரிக்தமதுகதைஃ கஷாயைஃ கஷாயத்ரவ்யசூர்ணைஃ ப்ரதிஸார்யஃ| துஶப்தேந பக்நவ்ரணஸ்ய கஷ்டாவகத்தாத்யந்யதமத்வேऽபி க்ரியாவிஶேஷஃ ஸூசிதஃ| அதேத்யாநந்தர்யே ஶேஷோऽவஶிஷ்டோ பங்கோதிதஃ பங்கேஷுக்தோ பந்தநாதிஃ க்ரியாக்ரமஃ கார்யஃ)||௧௫||

Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16

லம்பாநி வ்ரணமாஂஸாநி ப்ரலிப்ய மதுஸர்பிஷா| ஸந்ததீத வ்ரணாந் வைத்யோ பந்தநைஶ்சோபபாதயேத்| தாந் ஸமாந் ஸுஸ்திதாஞ்ஜ்ஞாத்வா பலிநீலோத்ரகட்பலைஃ| ஸமங்காதாதகீயுக்தைஶ்சூர்ணிதைரவசூர்ணயேத்| பஞ்சவல்கலசூர்ணைர்வா மதுஶுக்தஸமந்விதைஃ| தாதகீலோத்ரசூர்ணைர்வா ரோஹந்த்யாஶு ததா வ்ரணாஃ| விஶ்லிஷ்டோத்பிஷ்டயோஃ ஸந்திமேவமேவாவிகட்டயந்| உபாசரேத்யதாஸ்வஂ ச விஸர்பாதீநுபத்ரவாந்||௧௬||

அத்ர வ்ரணப்ரஸங்காதஷ்டவிதேஷு ஸத்யோவ்ரணேஷு ப்ரவிலம்பிவ்ரணஸ்யாபி பந்தநாவஶ்யகத்வாத் தத்க்ரியாऽத்ர விஶேஷேணோச்யதே| ஸுபோதம்| (வைத்யோ பிஷக் லம்பாநி யேந-கேநாபி வேதவிஶேஷேண ப்ரவிலம்பிதாநி வ்ரணமாஂஸாநி மதுமிஶ்ரிதேந ஸர்பிஷா ப்ரலிப்ய வ்ரணாந் ஸந்ததீத அந்யோந்யஂ ஸஂஶ்லேஷயேத்| யதாஸ்தாநஂ நிவேஶ்ய ஸீவ்யேதித்யர்தஃ| பந்தநைஸ்தத்ததங்க ப்ரத்யங்கோசிதைஃ கோஶஸ்வஸ்திகாதிபந்தநவிஶேஷைருபபாதயேத் ஸம்பாதயேத்| பத்நீயாதித்யர்தஃ)| தாநிதி வ்ரணாந்| பஞ்சவல்கலாநாஂ ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷவேதஸாநாஂ த்வசஃ| (தாந் வ்ரணாந் ஸமாந் நிம்நோந்நதரஹிதாந் அந்யோந்யஸஂஶ்லிஷ்டாந் ஜ்ஞாத்வா யதாவதவகம்ய சூர்ணிதைஃ ஸூக்ஷ்மரஜீகதைஃ ஸமங்காதியுக்தைஃ பலிந்யாதிசூர்ணைர்வ்ரணே அவாகிரேத்| அதவா மதுஶுக்தயுக்தைஃ பஞ்சவல்கலசூர்ணைரதவா தாதகீலோத்ரசூர்ணைரவாகிரேத்| ததா ஏவஂ கதே ஸதி வ்ரணா ஆஶு த்ராகேவ ரோஹந்தி )| விஶ்லிஷ்டே ததோத்பிஷ்டே சைவமேவாநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேணாऽவிகட்டயந் ஸந்திமுபாசரேத்| வ்ரணே ச யே விஸர்பஶ்வயதுதாஹகம்யாதய உபத்ரவாஸ்தாந்யதாஸ்வமுக்தேந சிகித்ஸிதேநோபசரேத் ||௧௬||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17

இதி பங்கௌபக்ராந்தஃ ஸ்திரதாதோதௌ ஹிமே| மாஂஸலஸ்யால்பதோஷஸ்ய ஸுஸாதோ தாருணோऽந்யதா| பூர்வமத்யாந்தவயஸாமேகத்வித்ரிகுணைஃ க்ரமாத்| மாஸைஃ ஸ்தைர்யஂ பவேத்ஸந்தேயதோக்தஂ பஜதாஂ விதிம்| ஸாமாந்யஂ ஸாதநமிதஂ ................................||௧௭||

இத்யநேநோபக்ராந்தோ பங்கஃ ஸ்திரதாதோர்மாஂஸலஸ்யால்பதோஷஸ்ய ச ஹிமதௌ ஶீதகாலே ஸுஸாதோ பவதி| அந்யதேத்யுக்தவைபரீத்யே தாருணோ துஸ்ஸாதஃ| பூர்வ இத்யாதி| பூர்வவயஸோ யதோக்தஂ விதிஂ பஜத ஏகேந மாஸேந ஸந்தேஃ ஸ்தைர்யஂ பவதி| மத்யவயஸோ த்வாப்யாஂ மாஸாப்யாம்| அந்தவயஸோ வத்தஸ்ய த்ரிபிர்மாஸைரிதி க்ரமார்தஃ| இதி ஸாமாந்யஂ பங்கஸாதநமுக்தம்||௧௭||

Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18

..........................விஶேஷோ வக்ஷ்யதே த்வதஃ| நகஸந்திஂ ஸமுத்பிஷ்டஂ ரக்தாநுகதமாரயா| அவமத்ய ஸ்ருதே ரக்தே ஶாலிபிஷ்டேந லேபயேத்||௧௮||

அதோऽநந்தரஂ விஶேஷோ வக்ஷ்யதே| யோ நகஸந்திஃ ஸமுத்பிஷ்டஂ ஸந் ரக்தாநுகதோ பவதித தமாரயாऽऽராக்யேந ஶஸ்த்ரேணாவமத்ய ஸ்ருதே து ரக்தே ஶாலிபிஷ்டேந லேபயேத்||௧௮||

Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19

பக்நாந் ஸந்திவிமுக்தாஂஶ்ச கத்வா பூர்வவதங்குலீந்| தநுநாऽऽவேஷ்ட்ய பட்டேந கதஸேகஂ ப்ரதாபயேத்||௧௯||

பக்நாநித்யாதி| ஸுபோதம்||௧௯||

Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20

சக்ரயோகேந மதிமாநாஞ்சேதூர்வஸ்தி நிர்கதம்||௨௦||

மதிமாந் நிர்கதமூர்வஸ்தி சக்ரயோகேநாஞ்சேத்| சக்ரவத் தூரமாக்ஷிபந்நாதாரே ப்ரவேஶயேதித்யர்தஃ||௨௦||

Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21

ஆஞ்ச்சேதூர்த்வமதஸ்தாச்ச கடிபக்நஂ சிகித்ஸகஃ||௨௧||

சிகித்ஸகஃ கடிபக்நஂ ஊர்த்வமிதி பூர்வகாயமத இதி பஶ்சிமகாயமாஞ்ச்சேதேவஂ ஸந்திஃ ஸ்வஸ்தாநமாஸாதயதி||௨௧||

Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22

முஸலேநோத்க்ஷிபேத் கக்ஷமஂஸஸந்தௌ விஸங்கதே| ஸ்தாநஸ்திதஞ்ச பத்நீயாத்ஸ்வஸ்திகேந ஸமாஹிதஃ||௨௨||

ஸுபோதம்| முஸலோத்க்ஷேபணேந ஸ்தாநஸ்திதமஂஸஂ ஸ்வஸ்திகாக்யேந பந்தேந பத்நீயாத்||௨௨||

Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23

கௌர்பரஂ து பிஷக்ஸந்திமங்குஷ்டேநாநுமார்ஜயேத்| அநுமஜ்ய ததஃ ஸந்திஂ பீடயேத்கூர்பராச்ச்யுதம்| ப்ரஸார்யாகுஞ்சயேச்சைநஂ ஸ்நேஹஸேகஂ ச காரயேத்||௨௩||

பக்நஂ கௌர்பரஂ ஸந்திமங்குஷ்டாநுமார்ஜநேந கூர்பராச்ச்யாவயேத்| ததஃ கூர்பராச்ச்யுதஂ ப்ரஸார்யாऽऽகுஞ்சயேத்| ஏவஂ ஹி ஸ்வஸ்தாநமாஸாதயதி||௨௩||

Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24

மணிபந்தே ச ஜாநௌ ச குல்பே சைஷஃ க்ரியாக்ரமஃ||௨௪||

மணிபந்தஃ இத்யாதி| ஸுபோதம்||௨௪||

Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25

உபே தலே ஸமே கத்வா தலபக்நஸ்ய தேஹிநஃ| பத்நீயாதாமதைலேந பரிஷேகஂ ச காரயேத்| ப்ராக்கோமயமயஂ பிண்டஂ தாரயேந்மந்மயஂ ததஃ| ஹஸ்தே ஜாதபலே கார்யஂ க்ரமாத்பாஷாணதாரணம்||௨௫||

தலபக்நஸ்ய தேஹிந உபே தலே ஸமே பரஸ்பரஂ புடலக்நே கத்வா பத்நீயாத்| ததஃ கரதலமாமதைலேநாபக்வதைலேந பரிஷேசயேத்| ப்ராகித்யாதி| ஸுபோதம்||௨௫||

Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26

ஸந்நமுந்நாமயேத் ஸ்விந்நமக்ஷகஂ முஸலேந து| ததோந்நதஂ பீடயேத பத்நீயாந்நிபிடஂ ததஃ||௨௬||

ஸந்நமக்ஷகஂ ஸ்வேதயித்வா முஸலேநோந்நாமயேத்| தத்தூந்நதஂ தத்ஸம்பீட்ய நிபிடஂ பத்நீயாத்||௨௬||

Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27

ஊருவச்ச விதாதவ்யஂ பாஹுபங்கோ ப்ரஸாதநம்||௨௭||

பாஹுபங்கே ச ப்ரஸாதநஂ ஊருவத்விதாதவ்யம்| ஊருவதிதி சக்ரயோஜநேந||௨௭||

Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28

க்ரீவாயாஂ து விவத்தாயாஂ ப்ரவிஷ்டாயாமதோऽபி வா| அவடாவத ஹந்வோஶ்ச ப்ரகஹ்யோந்நமயேச்சிரஃ| ஸமஂ குஶாபிர்பத்நீயாதுத்தாநஂ ஶாயயேச்ச தம்||௨௮||

விவத்தா பரிவதா யா க்ரீவா தஸ்யாமதவா க்ரோடபாகப்ரவிஷ்டாயாஂ க்ரீவாயாஂ ஶிரஃ அவடௌ ச ஹந்வோஶ்ச ப்ரகஹ்யோந்நமயேத்| அவடுஃ ககாடிகா| ததஃ ஸமஂ குஶாபிர்பத்நீயாத்| குஶாக்யாஃ காஷ்டவல்கலாதயஃ||௨௮||

Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29

ஹந்வஸ்தீநி ஸமாநீய ஹநுஸந்தௌ விஸங்கதே| ஸ்வேதயித்வா ஸ்திதே ஸம்யக்பஞ்சாங்கீபந்தமாசரேத்| கதஂ வாதக்நமதுரைஃ ஸித்தஂ நஸ்யஂ ச பூஜிதம்||௨௯||

ஸுபோதம்| பஞ்சாங்கீபந்தஃ அந்தரிக்ஷே காஷ்டப்ரயோகேந||௨௯||

Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30

தந்தாநபக்நாஂஶ்சலிதாந் ஸரக்தாநவபீடயேத்| வயஸ்தஸ்யாம்புபிஃ ஶீதைஃ பரிஷிச்ய ப்ரலேபயேத்| பஹிர்நிர்வாபணைரந்தஃ ஸந்தாநீயைருபாசரேத்| பலாத்வயஶதே க்ஷீரே பத்மகாதிஶதஂ கதம்| நஸ்யகண்டூஷயோர்யோஜ்யஂ சலத்விஜஹிதநி ச| கல்கிதைஸ்தத்தி தைஶ்சாஸ்ய தந்தமாஂஸாநி லேபயேத்| த்ரீந் மாஸாந் மது புஞ்ஜீத ரஸாந்நஂ கடிநாஂஸ்த்யஜேத்||௩௦||

ஸுபோதம்| க்ஷீரஂ பலாத்வயேந ஶ்ருதஂ கத்வா தஸ்மிந் பத்மகாதிகர்பஂ கதஂ ஶ்ரபயேத் தந்நஸ்யே கண்டூஷே ச யோஜ்யம்| சலத்விஜஹிதைரௌஷதைஃ கல்கிதைர்தந்தமாஂஸாநி லேபயேத்| அத்ர ச தந்தசாலே த்ரீந் மாஸாந் மத்வகடிநஂ ரஸாந்நஂ புஞ்ஜீத| கடிநாஂஶ்ச பக்ஷ்யாதீஂஸ்த்யஜேத்||௩௦||

Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31

நாஸாஂ விவத்தாஂ ஸந்நாஂ வா ஜூகத்ய ஶலாகயா| ப்ரத்யேகஂ நஸ்ததோ நாடீஂ த்விமுகீஂ ஸம்ப்ரவேஶயேத்| ததஃ பட்டேந ஸஂவேஷ்ட்ய கதஸேகஂ ப்ரதாபயேத்||௩௧||

விவத்தாஂ பரிவத்தாஂ ஸந்நாஂ வா நாஸாஂ ஶலாகயா ஜூபவிஷ்டாஂ கத்வா ப்ரத்யேகஂ நாஸாச்சித்ரஂ உபயமுகீஂ நாடீஂ யஸ்யாமந்தர்வஹிஶ்ச முகஂ ஏகேந ஶ்வாஸஂ ப்ரவிஷ்டமந்யேந நிஸ்ஸரதி தாம்||௩௧||

Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32

பக்நஂ கர்ணஂ கதாப்யக்தஂ ந்யஸ்ய பந்தேந யோஜயேத்| ஸத்யஃ க்ஷதவிதாநஂ ச ததஃ பஶ்சாத் ஸமாசரேத்||௩௨||

ஸுபோதம்| ந்யஸ்யேதி ஸ்வே ஸந்நிவேஶே ஸ்தாப்ய||௩௨||

Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33

கடீஜங்கோருபக்நாநாஂ கவாடஶயநஂ ஹிதம்| யந்த்ரணார்தஂ ததஃ கீலாஃ பஞ்ச கார்யா நிபந்தநாஃ| ஜடோருபார்ஶ்வயோர்த்வௌ த்வௌ தல ஏகஶ்ச கீலகஃ| ஶ்ரோண்யாஂ வா பஷ்டவஂஶே வா வக்ஷஸ்யக்ஷகயோஸ்ததா| விமோக்ஷே பக்நஸந்தீநாஂ விதிமேநஂ ஸமாசரேத்||௩௩||

கடீபக்நாநாஂ ஜங்காபக்நாநாமூருபக்நாநாஂ ச கவாடஶயநஂ ஹிதம்| கவாடஂ ஸ்திரஂ காஷ்டபட்டம்| யேஷாஂ ச யந்த்ரணார்தமசலநாய நிபந்தநாஃ நியமநாதாரபூதாஃ பஞ்சகீலாஃ கார்யாஃ| தேஷாஂ நியோஜநமாஹஜங்கா ச ஊருஶ்ச ஜங்கோரு, தஸ்மிந் ஜங்கோருணி பார்ஶ்வயோஶ்ச த்வௌ த்வௌ கீலகௌ தலே பாததலே ஏகஃ| தேநோத்தாநஸ்ய கவாடே ஸ்திதஸ்யவாமே ஜங்ஹ்கோருண்யேகஃ கீலகோ தக்ஷிணே ஜங்கோருணி த்விதீயஃ| வாமே பார்ஶ்வே ததீயோ தக்ஷிணே பாற்ஶ்வே சதுர்தஃ| பாததலே ஏகஃ கீலகோ விஶ்ரமாய| ஶ்ரோண்யாதிஷு பக்நஸந்தீநாஂ விமோக்ஷே சைததேவ| ஶ்ரோணிர்ஜகநமூலம்| அக்ஷகோ தோர்வக்ஷோமூலம்| (கீலகஸ்ய பஞ்சஸங்க்யாகதநாத் ஸர்வத்ராபி பஞ்சைவ கீலகாஃ பக்நஸ்ய ஸந்தேரத ஊர்த்வஞ்ச த்வௌ த்வௌ கீலகோ பவதஃ தல ஏகஶ்ச| தத்ர நாபேருர்த்வகாநாஂ ஸந்தீநாஂ பங்கே த்வேகஃ கீலக உபரிஷ்டாத்யோஜ்ய இதி விஶேஷஃ)||௩௩||

Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34

ஸந்தீஂஶ்சிரவிமுக்தாஂஸ்து ஸ்நிக்தஸ்விந்நாந் மதூகதாந்| உக்தைர்விதாநைர்புத்த்யா ச யதாஸ்வஂ ஸ்தாநமாநயேத்||௩௪||

(சிரவிமுக்தஸந்தேஃ ஸ்வஸ்தாநஸ்தாபநோபாயமாஹ) ஸுபோதம்| சிரவிமுக்தாஃ யே விமுக்தாஃ ஸந்தோ பஹுகாலமுபேக்ஷிதாஃ| புத்த்யேதி யதௌபயிகஂ விகல்பநேந||௩௪||

Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35

அஸந்திபக்நே ரூடே து விஷமோல்பணஸாதிதே| ஆபோத்ய பக்நஂ யமயேத்ததோ பக்நவதாசரேத்||௩௫||

(அஸஂஶ்லிஷ்டரூடஸ்யாऽஸந்திபக்நஸ்ய ஸஂஶ்லேஷ்ணோபாயமாஹ) யஸ்த்வஸந்திபக்நஃ ஸ விஷமோல்பணஂ கத்வா ஸாதிதோ துர்யோஜிதோ ரூடஶ்ச தஂ ஸந்திமாபோத்ய பங்க்த்வா புநர்யமயேத்| ததோ பக்நவத் பங்கோக்தவிதாநேநாசரேத் சிகித்ஸேத்||௩௫||

Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36

பக்நோ நைதி யதா பாகஂ ப்ரயதேத ததா பிஷக்| பக்வமாஂஸஸிராஸ்நாயுஃ ஸந்திஃ ஶ்லேஷஂ ந கச்சதி||௩௬||

ஸுபோதம்| (பிஷக் பங்கக்ரியாகுஶலோ வைத்யஃ பங்கோ யதா பாகஂ ந ப்ராப்நோதி ததா ப்ரத்யநஂ குர்யாத்| யதஃ பக்வமாஂஸஸிராஸ்நாயுஃ பக்வாநி மாஂஸஸிராதீநி யஸ்மிந் ஸஃ ஸந்திஃ ஶ்லேஷமந்யோந்யஸஂஶ்லேஷஂ ந கச்சதி ப்ராப்நோதி) ||௩௬||

Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37

வாதவ்யாதிவிநிர்திஷ்டாந் ஸ்நேஹாந் பக்நஸ்ய யோஜயேத்| சதுஷ்ப்ரயோகாந் பல்யாஂஶ்ச பஸ்திகர்ம ச ஶீலயேத்||௩௭||

ஸுபோதம்| (பக்நஸ்ய நரஸ்ய வாதவ்யாதிவிநிர்திஷ்டந் வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதோக்தகுக்குலுதிக்தபலாதைலாதீந் ஸ்நேஹாந்| பல்யாந் பலகராந் சதுஷ்ப்ரயோகாந் பாநாந்வாஸநநாவநாப்யங்காந் யோஜயேத்| ததா பஸ்திகர்ம கர்மகாலாதிபேதேந பஹவிதஂ பஸ்திகர்ம ச ஶீலயேதப்யஸேத்)||௩௭||

Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38

ஶாலீக்ஷீரரஸாஜ்யாத்யைஃ பௌஷ்டிகைரவிதாஹிபிஃ| மாத்ரயோபசரேத் பக்நஂ ஸந்திஸஂஶ்லேஷகாரிபிஃ| க்லாநிர்ந ஶஸ்யதே தஸ்ய ஸந்திவிஶ்லேஷகத்தி ஸா| லவணஂ கடுகஂ க்ஷாரமம்லஂ மைதுநமாதபம்| வ்யாயாமஞ்ச ந ஸேவேத பக்நோ ரூக்ஷஞ்ச பேஷஜம்||௩௮||

ஸுபோதம்| (பக்நஂ புருஷஂ ஸந்திஸஂஶ்லேஷகாரிபிஃ ஸந்தேஃ ஸஂஶ்லேஷகரணஸமர்தைஃ பௌஷ்டிகைர்தேஹபுஷ்டிகரைரவிதாஹிபிர்விதாஹரஹிதைஃ ஶால்யாதிபிர்மாத்ரயோபசரேத் போஜயேதித்யர்தஃ| ஆதிஶப்தேந மாஂஸகங்குஷஷ்டிகாதி பரிக்ரஹஃ)| தஸ்ய பக்நஸ்ய து க்லாநிர்ந ஶஸ்யதே ஸா ஹி க்லாநிஃ ஸந்திவிஶ்லேஷகத் (க்லாநிரிந்த்ரியஸாதஃ தத்காரணஂ வ்யாயாமாதிகமித்யர்தஃ| ஸா க்லாநிஃ ஸந்திவிஶ்லேஷகத்யஸ்மாத்தஸ்மாத் க்லாநிர்ந ஹிதா)| பக்நஶ்ச லவணாதிகஂ ந ஸேவேத| க்ஷாரஂ யவக்ஷாராதி| ரூக்ஷஂ நிஃஸ்நேஹம்||௩௮||

Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39

ஸம்யக்யமிதமப்யஸ்தி துர்ந்யாஸாத்துர்நிபந்தநாத்| ஸங்க்ஷோபாதபி யத்கச்சேத்விக்ரியாஂ தத்விவர்ஜயேத்| ஆதிதோ யச்ச துர்ஜாதமஸ்திஸந்திரதாபி வா||௩௯||

ஸம்யக்ஶாஸ்த்ரோக்தவிதாநேந நியமிதமபி தத்காலம்| காலாந்தரேண துர்ந்யாஸாதிநா யதஸ்தி விகாரஂ விக்ரியாஂ கச்சேத் தத்விவர்ஜயேத்| ஆதிதோ கர்பாதேவ யதஸ்தி வா ஸந்திர்வா துர்ஜாதஂ ததபி வர்ஜயேத்| (விக்ரியா உந்நதாவநதத்வாத்யயதாபூர்வஸஂஸ்திதிஃ)||௩௯||

Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40

தருணாஸ்தீநி புஜ்யந்தே பஜ்யந்தே நலகாநி து| கபாலாநி விபித்யந்தே ஸ்புடந்த்யந்யாநி பூயஸா||௪௦||

(அஸ்திவிஶேஷகதஂ பங்கஸ்ய வ்யவஹாரவிஶேஷநிமித்தமாஹ)| தருணாஸ்த்யாதீநி ஶாரீர உக்தாந்யஸ்தீநி| புஜ்யந்தே குடிலீபவந்தி| பங்கோ த்விதாபவநம்| விபேதஃ சித்ரணம்| ஸ்புடநஂ தலநம்| (தருணாஸ்தீநி நாஸாதிகதாநி மத்வஸ்தீநி| நலகாநி கௌர்பரஜங்காதிகதாநி| கபாலாநி ஶிரஃகடீகபாலாதிகதாநி| அந்யாநி பஷ்டவஂஶபர்ஶுகாக்ராதீநி||௪௦||

Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41

அநுல்பணமநாவித்தஂ ஸ்வஸ்தாநே பர்யவஸ்திதம்| ஆவேதநஞ்ச சேஷ்டாயாஂ பக்நஂ வித்யாத் ஸுஸாதிதம்||௪௧||

அநுல்பணமித்யாதி ஸுஸாதிதஸ்ய பக்நஸ்ய லக்ஷணம் ||௪௧||

Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32

கஷ்ணாஸ்திலாந் விரஜஸோ தடவஸ்த்ரபத்தாந் ஸப்தக்ஷபா வஹதி வாரிணி வாஸயேத| ஸஂஶோஷயேதநுதிநஂ ப்ரதிஸார்ய சைநாந் க்ஷீரே ததைவ மதுகக்வதிதே ச தோயே| புநரபி பீதபயஸ்காஂஸ்தாந் பூர்வவதேவ ஶோஷிதாந் பாடம்| விகததுஷாநரஜஸ்காந் ஸஞ்சூர்ண்ய விசூர்ணிதிர்யுஞ்ஜ்யாத்| நலதவாலகலோஹிதயஷ்டிகா நகமிஸிப்லவகுஷ்டபலாத்ரயைஃ| அகருகுங்குமசந்தநஸாரிவா ஸரலஸர்ஜரஸாமரதாருபிஃ| பத்மகாதிகணோபேதைஸ்திலபிஷ்டஂ ததஶ்ச தத்| ஸமஸ்தகந்தபைஷஜ்யஸித்ததுக்தேந பீடயேத்| ஶைலேயராஸ்நாஶுமதீகஶேருகாலாநுஸாரீநதபத்ரலோத்ரைஃ| ஸக்ஷீரஶுக்லைஃ ஸபயஃ ஸதூர்வைஃ தைலஂ பசேத்தந்நலதாதிபிஶ்ச| கந்ததைலமிதமுத்தமமஸ்தி ஸ்தைர்யகஜ்ஜயதி சாஶு விகாராந்| வாதபித்தஜநிதாநதிவீர்யஂ வ்யாபிநோऽபி விவிதைருபயோகைஃ||௪௨|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதா- வஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே பங்கப்ரதிஷேதோ நாம த்வாத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௩௨||

கஷ்ணாம்ஸ்திலாநித்யாதிநா கந்ததைலமாஹ| திலாநாம் திவா ஶோஷணஂ ராத்ரௌ வஹதி ப்ரவஹதி வாரிணி பாநீயே வஸ்த்ரபத்தாநாஂ வாஸநமிதி ஸப்தராத்ரம்| ததஃ க்ஷீரே ப்ரதிஸாரணஂ ஶோஷணஂ ச| ததோ மதுயஷ்டீஜலே ப்ரதிஸாரணஂ புநஃ ஶோஷணம்| புநரபி க்ஷீரே பாவநம்| ததஃ ஸஂஶோஷ்யாவசூர்ணநம்| ததோ நலதாதிசூர்ணைஃ ஸஂயோஜநம்| ததஃ ஸர்வகந்தத்ரவ்ய ஸித்தக்ஷீரேண பீடநம்| ததஸ்தஸ்ய தைலஸ்யைர்தைர்நலதாதிபிஃ ஶைலேயாதிபிஶ்ச ஸஹ பசநமிதி கந்ததைலவிதாநம்| நலதஂ மாஂஸீ உஶீரஂ வா| பாலகஂ ஜலம்| லோஹிதயஷ்டிகா மஞ்ஜிஷ்டா| மிஸிஃ ஶதபுஷ்பா| ப்லவங்கைவர்தீ முஸ்தகம்| பலாத்ரயஂ பலா அதிபலா ஶ்வேதபலா ச| பத்மகாதிகணஃ ஶோதநாதிகணோக்தஃ| ஸர்ஜோ தேவதூபஃ| ரஸோ நிர்யாஸஃ| அமரதாரு தேவகாஷ்டம்| க்ஷீரஶுக்லா க்ஷீரவிதாரீ| ஶைலேயஂ ஶிலாஜது| கஶேரு ப்லவம்| காலாநுஸாரீ தும்புருஃ| நதஂ தகரம்| பத்ரஂ கந்தபத்ரம்| இதஂ நாம்நா கந்ததைலம்| உத்தமஂ ஶ்ரேஷ்டமஸ்த்நாஂ ஸ்தர்யகத்| ஏதச்சாதிவீர்யஂ வ்யாபிநோऽபி வாதபித்தாஜநிதாந் விகாராந் விவிதைஃ பாநாதிபிருபயோகைர்ஜயதீதி| (விரஜஸோ ரஜோரஹிதாந் தடவஸ்த்ரபத்தாந் தடேந வஸ்த்ரகண்டேந பத்தாந் கஷ்ணதிலாந் வஹதி ப்ரவாஹயுக்தே ஜலே ஸப்தாக்ஷபாஃ ஸப்தராத்ரஂ வாஸயேத்| அத்ர க்ஷபாஶப்தேந ராத்ரிரேவ கஹ்யதே| ஏநாந் திலாந் புநஃ க்ஷீரே மதுகக்வதிதே தோயே ச ப்ரதிஸார்ய நிக்ஷிப்யேத்யர்தஃ| சஶப்தஃ ஸமுச்சயே| ததைவ தத்வதேவ ஸப்தஸப்தக்ஷபா இத்யர்தஃ| அநுதிநமஹந்யஹநி பரிஶோஷயேச்ச| நிஶிதோயாதிநிக்ஷிப்தேஷ்வேகவிஂஶதிதிநேஷ்வப்யாதபே நிக்ஷிப்ய திவா பரிஶோஷயேதித்யர்தஃ| உக்தஂ ச ஸௌஶ்ருதே- ராத்ரௌ ராத்ரௌ திலாந் கஷ்ணாந் வாஸயேதஸ்திரே ஜலே| திவா திவா ஶோஷயித்வா கவாஂ க்ஷீரே ச பாவயேத்|| ததீயஂ ஸப்தராத்ரஂ து பாவயேந்மதுகாம்புநா| ததஃ க்ஷீரஂ புநஃ பீதாந் விஶுஶ்காஂஶ்சூர்ணயேத்பிஷக|| இதி| புநரபி பீதபயஸ்காந் க்ஷீராஸ்திதாநித்யர்தஃ| பூர்வவதேவ பாடமதிஶயேந ஶோஷிதாந்| விகததுஷாந் வீதத்வசஃ| அரஜஸ்காநபகதரஜஸஸ்தாந் கஷ்ணதிலாந் ஸஞ்சூர்ண்ய சூர்ணயித்வா விசூர்ணிதைஃ ஸூக்ஷ்மரஜீ கதைர்நலதாதிபிர்யோஜயேத்| நலதாதிசூர்ணஂ திலசூர்ணாத்தஶாஂஶஂ யோஜ்யம்| திலாத்தஶாஂஶஂ திலபீடநேஷு சூர்ணஂ து பைஷஜ்யபவஂ ப்ரயுஞ்ஜ்யாத்| சூர்ணேऽதிரிக்தே ந து தைலபவோ ந்யூநே ந பைஷஜ்யபலஂ பவேச்ச|| இத்யுக்தத்வாத்| ததோऽநந்தரஂ தஂ திலபிஷ்டஂ ஸமஸ்தகந்தபைஷஜ்யஸித்ததுக்தேந ஸமஸ்தைர்கந்தபைஷஜ்யைஶ்சோரகவாலகோஶீரகுஷ்டசந்தநாதிகந்தத்ரவ்யைஃ ஸித்தேந பயஸா ஸஹ சக்ரயந்த்ரே பீடயேச்ச| பீடநஸ்ய தோயஸ்தாநே பயோ யோஜ்யமித்யர்தஃ| பீடநோத்பூதஂ தஂ தைலஂ புநஃ ஸக்ஷீரஶுக்லைஃ க்ஷீரஶுக்லாஸஹிதைஃ ஸதூர்வைர்தூர்வயோபேதைஃ ஶைலேயாதிபிஃ பூர்வோக்தைர்நலதாதிபிஶ்ச ஸஹ ஸபயஃ பயோயுக்தஂ தைலாச்சதுர்குணேந பயஸா யுக்தமித்யர்தஃ| உக்தஂ ச ஸௌஶ்ருதே-'சதுர்குணேந பயஸா தத்தைலஂ விபசேத்பிஷகி'தி| உத்தமஂ ஶ்ரேஷ்டஂ இதஂ கந்ததைலாக்யஂ தைலமஸ்திஸ்தைர்யகத் பாநாப்யங்காதிநா அஸ்த்நஃ ஸ்தைர்ய கரோதி| விவிதைருபயோகைஃ பாநாந்வாஸநநஸ்யாப்யங்காதிபேதைஃ ப்ரயோகவிஶேஷைஃ வாதபித்தஜநிதாந் வாதபித்தோத்தாந் அதிவீர்யஂ அதிஶயிதமுத்கஷ்டஂ வீர்யஂ யஸ்ய தத் அதிக்ராந்தமர்யாதமித்யத| யதா பவதி ததா வ்யாபிநஃ ஸகலஶரீரவ்யாபிநஃ விகாராந் வ்யாதீநப்யாஶு ந சிராஜ்ஜயதி| கந்ததைலாக்யேऽஸ்மிந்யோகே வஸந்ததிலகாயௌபச்சந்தஸிகேந்த்ரவஜ்ராஸ்வாகதாக்யாநி க்ரமாத் பஞ்சவத்தாநி ச)|| ௪௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா- மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாமுத்தரதந்த்ரே த்வாத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ