8. bhūtapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha bhUtapratiShedho nAmAShTamo~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka

ઉક્તક્રમેણૈવ ભૂતાનાં ચિકિત્સિતં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે||

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો ભૂતપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana sAdhyeShu sAmAnyopakramaH (2) · Śloka 2

ભૂતં જયેદહિંસેચ્છું જપહોમબલિવ્રતૈઃ| તપશ્શીલસમધાનજ્ઞાનદાનદયાદિભિઃ||૨||

અહિંસેચ્છું સાધ્યં રતિકામં બલિકામં ચ ભૂતં જપપ્રભૃતિભિર્જયેત્||૨||

Adhikarana hi~gvAdivargaprayogaH (3) · Śloka 3

હિઙુવ્યોષાલનૈમાલીલશુનાર્કજટાજટાઃ| અજલોમી સગોલોમી ભૂતકેશી વચા લતા| કુક્કુટીસર્પગન્ધાખ્યા તિલાઃ કાણવિકાણકે| વજ્રપ્રોક્તા વયસ્થા ચ શૃઙ્ગી મોહનવત્યપિ| સ્રોતોજાઞ્જનરક્ષોઘ્નં રક્ષોઘ્નં ચાન્યદૌષધમ્| ખરાશ્વશ્વાવિડુષ્ટ્રર્ક્ષગોધાનકુલશલ્યકાત્| દ્વીપિમાર્જારગોસિંહવ્યાઘ્રસામુદ્રસત્વતઃ| ચર્મપિત્તદ્વિજનખા વર્ગેઽસ્મિન્ સાધયેદ્ ઘૃતમ્| પુરાણામથવા તૈલં નવં તત્પાનનસ્યયોઃ| અભ્યઙ્ગે ચ પ્રયોક્તવ્યમેષાં ચૂર્ણં ચ ધૂપને| એભિશ્ચ ગુલિકાં યુઞ્જ્યાદઞ્જને સાવપીડને| પ્રલેપે કલ્કમેતેષાં ક્વાથં ચ પરિષેચને| પ્રયોગોઽયં ગ્રહોન્માદાન્સાસ્પસ્મારાન્ શમં નયેત્||૩||

હિઙ્ગ્વાદૌ વર્ગે પુરાણં ઘૃતં સિદ્ધં નવં તૈલં વા પાનનસ્યયોરભ્યઙ્ગે ચ પ્રયોક્તવ્યમ્| નૈપાલી મનઃશિલા| અર્કજટા અર્કમૂલમ્| જટા માંસી| અજલોમી મેષવિલોચના| ગોલોમી દૂર્વા| ભૂતકેશી શુક્લા નિર્ગુણ્ડી| લતા શતપુષ્પા| કુક્કુટી રસાયનોક્તલક્ષણા| સર્પગન્ધા ગન્ધનાકુલી| કાણા કાકોલી| વિકાણા ક્ષીરકાકોલી| વજ્રપ્રોક્તા સુધા| વયસ્થાં આમલકમ્| શૃઙ્ગી કર્કટશૃઙ્ગી| મોહનવલ્લી બ્રાહ્મી શિરીષશ્ચ| રક્ષોઘ્નં સર્ષપમ્| અન્યદ્રક્ષોઘ્નમૌષધં વચાદિ યથાલાભમ્| ખરાદીનાં ત્રયોદશાનાં સામુદ્રાણાં ચ સત્ત્વાનાં પ્રાણિનાં યથાલાભં ચર્માદિકમ્| એષામિત્યેભિરિતિ ચ હિઙ્ગ્વાદીનાં પરામર્શઃ| અવપીડનં કલ્કાદિનસ્યમ્| સુબોધમ્||૩||

Adhikarana gajAhvAdiyogaH (4) · Śloka 4

ગજાહ્વાપિપ્પલીમૂલવ્યોષામલકસર્ષપાન્| ગોધાનકુલમાર્જારશશપિત્તપ્રપેષિતાન્| નાવનાભ્યઙ્ગસેકેષુ વિદધીત ગ્રહાપહાન્||૪||

ગજાહ્વાદીન્ ગોધાદિપિત્તપ્રપેષિતાન્ નાવનાદિષુ ગ્રહાપહાન્ વિદધીત| ગજાહ્વા હસ્તિપિપ્પલી||૪||

Adhikarana ashvAdiviDyogaH (5) · Śloka 5

અશ્વશ્વાશ્વતરોલૂકકઙ્કગૃધ્રસૃગાલજા| વિટ્ખરોષ્ટ્રવરાહાશ્ચ તયા તૈલં વિપાચિતમ્| પિષ્ટયા બસ્નમૂત્રેણ નાવનાદિષુ પૂજિતમ્||૫||

અશ્વાદીનાં દશાનાં વિશા પુરીષેણ વસ્તમૂત્રપિષ્ટયા તૈલં વિપાચિતં નાવનાદિષુ પૂજિતમ્| અશ્વતરો વેસરઃ||૫||

Adhikarana shirIShAdya~jjanam (6) · Śloka 6

શિરીષપુષ્પં લશુનં શુણ્ઠીં સિદ્ધાર્થકં વચામ્| મઞ્જિષ્ઠાં દ્વે નિશે કૃષ્ણાં બસ્તમૂત્રેણ પેષયેત્| છાયાશુષ્કા કૃતા વર્તિઃ મત્સ્યપિત્તદ્રુતાઞ્જનમ્||૬||

શિરીષાદિભિર્બસ્તમૂત્રપિષ્ટૈઃ કૃતા વર્તિઃ છાયાશુષ્કા સતી પ્રયોગકાલે મત્સ્યપિત્તેન દ્રુતા ભૂતેષ્વઞ્જનમ્||૬||

Adhikarana naktamAlaPalAdya~jjanam (7) · Śloka 7

નક્તમાલફલં વ્યોષં બિલ્વસ્યોનાકયોર્જટા| હરિદ્રે ચ કૃતા વર્તિઃ પૂર્વવન્નયનાઞ્જનમ્| વયસ્થાહિઙ્ગુકટુકાષડ્ગ્રન્થાસૈન્ધવં તથા||૭||

નક્તમાલફલાદિભિઃ કૃતા વર્તિઃ પૂર્વવદિતિ બસ્તમૂત્રપિષ્ટા શુષ્કા ચ મત્સ્યપિત્તેન દ્રુતા નયનાઞ્જનમ્| નક્તમાલઃ કર્ણિકારઃ| જટા મૂલમ્| વયેસ્થેત્યાદિ| તથા પૂર્વવન્નયનઞ્જનમ્| વયસ્થા આમલકમ્| ષડ્ગ્રન્થા વચા|| ૭||

Adhikarana siddhArthakAdisarpiragadashca (8) · Śloka 8

સિદ્ધાર્થકવચાહિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુરજનીદ્વયમ્| મઞ્જિષ્ઠાશ્વેતકટભ્Vઈવરાશ્વેતાદ્રિકર્ણિકા| નિમ્બસ્ય પત્રં બીજં તુ નક્તમાલશિરીષયોઃ| સુરાહ્વં ત્ર્યૂષણં સર્પિર્ગોમૂત્રે તૈશ્ચતુર્ગુણે| સિદ્ધં સિદ્ધાર્થકં નામ પાને નસ્યે ચ યોજિતમ્| ગ્રહાન્સર્વાન્નિહન્ત્યાશુ વિશેષાદાસુરાન્ ગ્રહાન્| કૃત્યાલક્ષ્મીવિષોન્માદજ્વરાપસ્મારપાપ્મજિત્| એભિરેવૌષધૈર્બસ્તવારિણા કલ્પિતોઽગદઃ| પાનનસ્યાઞ્જનાલેપસ્નાનોદ્ઘર્undefined્ષણયોજિતઃ| ગુણૈઃ પૂર્વવદુદ્દિષ્ટો રાજદ્વારે ચ સિદ્ધિકૃત્||૮||

સિદ્ધાર્થકાદિભિઃ કલ્કીકૃતૈશ્ચતુર્ગુણે ગોમૂત્રે સિદ્ધં સર્પિર્નામ્ના સિદ્ધાર્થકમ્| ગ્રહાન્ સર્વાન્ સુરાદીન્ નિહન્તિ| આસુરાન્ ગ્રહાન્ વિશેષાન્નિહન્તિ| કૃત્યાદિઘ્નઞ્ચ| કૃત્યા આભિચારદેવતા| એભિરિતિ સિદ્ધાર્થકાદિભિર્વસ્તમૂત્રેણાગદઃ પાનાદિયોજિતો ગુણૈઃ પૂર્વવત્| સુબોધમ્|| ૮||

Adhikarana siddhArthakAdiguDAH (9) · Śloka 9

સિદ્ધાર્થકવ્યોષવચાશ્વગન્ધા નિશાદ્વયં હિઙ્ગુપલાણ્ડુકન્દમ્| બીજં કરઞ્જાત્કુસુમં શીરિષાત્ ફલઞ્ચ વલ્કઞ્ચકપિત્થવૃક્ષાત્| સમાણિમન્થં સનતં સકુષ્ઠં સ્યોનાકમૂલં કિણિહી સિતા ચ| બસ્તસ્ય મૂત્રેણ સુભાવિતં તત્ પિત્તેન ગવ્યેન ગુડાન્ વિદધ્યાત્| દુષ્ટગ્રહોન્માદતમો નિશાન્ધા નુદ્બન્ધકાન્ વારિનિમગ્નદેહાન્| દિગ્ધાહનાન્ દર્પિતસર્પદષ્ટાં સ્તે સાધયન્ત્યઞ્જનનસ્યલેપૈઃ||૯||

સિદ્ધાર્થકાદ્યનેકવારં બસ્તમૂત્રેણ ભાવિતં ગોપિત્તેન ગુડાન્ કુર્યાત્| તે ગુડા અઞ્જનાદિભિર્દુષ્ટગ્રહાદીન્ સાધયન્તિ| વલ્કં ત્વક્| માણિમન્થં સૈન્ધવમ્| સ્યોનાકસ્ય મયૂરજઙ્ઘસ્ય મૂલમ્| કિણિહી ગિરિકર્ણિકા| સા તુ સિતા શુક્લા| તમસ્તિમિરમ્| ઉદ્બન્ધકો ગલબન્ધેન મૃતકલ્પઃ| તદ્વજ્જલનિમગ્નદેહઃ| વિષલિપ્તેન શસ્ત્રેણાહતો દિગ્ધાહતઃ||૯||

Adhikarana kArpAsAsthyAdidhUpanam (10) · Śloka 10

કાર્પાસાસ્થિમયૂરપત્રબૃહતીનિર્માલ્યપિણ્ડીતક ત્વગ્વાંશીવૃષદંશવિટ્તુષવચાકેશાહિનિર્મોચનૈઃ| નાગેન્દ્રદ્વિજશૃઙ્ગહિઙ્ગુમરિચૈસ્તુલ્યૈઃ કૃતં ધૂપનં સ્કન્દોન્માદપિશાચરાક્ષસસુરોવેશગ્રહઘ્નં પરમ્||૧૦||

કાર્પાસાસ્થ્યાદિભિસ્તુલ્યૈઃ સમભાગૈઃ કૃતં ધૂપનં સ્કન્દગ્રહાદિઘ્નમ્| નિર્માલ્યં સ્પૃક્કા| પિણ્ડીતકો મદનઃ||૧૦||

Adhikarana bhUtarAvaM ghRutam (11) · Śloka 11

ત્રિકટુકદલકુઙ્કુમગ્રન્થિકક્ષારસિંહી નિશાદારુસિદ્ધાર્થયુગ્મામ્બુશક્રાહ્વયૈઃ| સિતલશુનફલત્રયોશીરતિક્તાવચા તુત્થયષ્ટીબલાલોહિતૈલાશિલાપદ્મકૈઃ| દધિતગરમધૂકસારપ્રિયાહ્વાવિષાખ્યા વિષાતાર્ક્ષ્યશૈલૈઃ સચવ્યામયૈઃ કલ્કિતૈઃ| ઘૃતમનવમશેષમૂત્રાંશસિદ્ધં મતં ભૂતરાવાહ્વયં પાનતસ્તદ્ગ્રહઘ્નં પરમ્||૧૧||

ત્રિકટુકાદિભિસ્તુલ્યૈઃ સમભાગૈઃ કલ્કિતૈરશેષમૂત્રાંશસિદ્ધમષ્ટાનાં મૂત્રાણામંશેન ભાગેન પક્વમાજ્યમનવં પુરાણં નામ્ના ભૂતરાવમ્| તત્પાનાત્પરં ગ્રહઘ્નમ્| ગ્રન્થિકં પિપ્પલીમૂલમ્| સિંહી બૃહતી| સિદ્ધાર્થયુગ્મં રક્તશ્વેતભેદેન| સિતં ચન્દનમ્| લોહિતા મઞ્જિષ્ઠા| દધિ શ્રીવાસમ્| પ્રિયાહ્વા પ્રિયઙ્ગુઃ| વિષાખ્યા લાઙ્ગલી| વિષા અતિવિષા| આભયં કુષ્ઠમ્| ત્રિંશદ્વર્ણૈઃ પૂર્ણપાદસ્ત્વર્ણાખ્યોયં હિ દણ્ડકઃ|| ૧૧||

Adhikarana mahAbhUtarAvaM ghRutam (12) · Śloka 12

નતમધુકકરઞ્જલાક્ષાપટોલીસમઙ્ગાવચા પાટલીહિઙ્ગુસિદ્ધાર્થસિંહીનિશાયુગ્લતારોહિણૈઃ| બદરકટ્ફલત્રિકાકાણ્ડદ્રુક્રિમિઘ્નાજગ ન્ધામરાઙ્કોલકોશાતકીશિગ્રુનિમ્બામ્બુદેન્દ્રાહ્વયૈઃ| ગદશુકતરુપુષ્પબીજોગ્રયષ્ટ્યાદ્રિકર્ણીનિકુ મ્ભાગ્નિબિલ્વૈઃ સમૈઃ કલ્કિતૈર્મૂત્રવર્ગેણ સિદ્ધં ઘૃતમ્| વિધિવિનિહિતમાશુ સર્વૈઃ ક્રમૈર્યોજિતં હન્તિ સ ર્વગ્રહોન્માદકુષ્ઠજ્વરંસ્તન્મહાભૂતરાવં સ્મૃતમ્||૧૨||

નતાદિભિઃ સમૈઃ કલ્કિતૈર્ઘૃતં મૂત્રવર્ગેણાષ્ટભિર્મૂત્રૈઃ સિદ્ધં વિધિના ચ પાત્રે નિહિતં સર્વૈશ્ચ પાનાદિભિઃ ક્રમૈર્યોજિતં સર્વ ગ્રહાદીન્ હન્તિ નામ્ના મહાભૂતરાવં સ્મૃતમ્| સમઙ્ગા મઞ્જિષ્ઠા| સિંહી બૃહતી| નિશાયુગ્દાર્વી પિણ્ડાહરિદ્રા ચ| લતા શારિવા શતપુષ્પા ચ| રોહિણી કટુરોહિણી| કટુ મરિચમ્| ફલત્રિકં ત્રિફલા| દારુર્દેવદારુઃ| અમરા નિર્ગુણ્ડી| અઙ્કોલોઽઙ્કોલઃ| અમ્બુદો મુસ્તઃ| ઇન્દ્રાહ્વયઃ ઇન્દ્રવૃક્ષઃ| ગદં કુષ્ઠમ્| શુકતરુઃ શિરીષઃ| બીજોગ્રો વંશઃ| અદ્રિકર્ણી ગિરિકર્ણી| નિકુમ્ભો દન્તી| અગ્નિશ્ચિત્રકઃ| ષટ્ત્રિંશદ્વર્ણપાદોઽયં વ્યાલાખ્યો દણ્ડકઃ સ્મૃતઃ|| ૧૨||

Adhikarana balihomAdyarthe kAlanirdeshaH (13) · Śloka 13

ગ્રહા ગૃહ્ણન્તિ યે યેષુ તેષાં તેષુ વિશેષતઃ| દિનેષુ બલિહોમાદીન્ પ્રયુઞ્જીત ચિકિત્સકઃ||૧૩||

પૂર્વાધ્યાયોક્તપ્રકારેણ ગ્રહા ભૂતા યેષુ દિનેષુ ગૃહ્ણન્તિ તેષ્વેવ દિનેષુ વિશેષતસ્તેષાં બલ્યાદીશ્ચિકિત્સકઃ પ્રયુઞ્જીત| વિશેષશબ્દાદન્યદાપીતિ||૧૩||

Adhikarana balyupaharaNArthaM sAmAnyavidhiH (14) · Śloka 14

સ્નાનવસ્ત્રવસામાંસમદ્યક્ષીરગુડાદિ ચ| રોચતે યદ્યદા યેભ્યસ્તાનેષામાહરેત્તદા| રત્નાનિ ગન્ધમાલ્યાનિ બીજાનિ મધુસર્પિષી| ભક્ષ્યાશ્ચ સર્વે સર્વેષાં સામાન્યો વિધિરિત્યયમ્||૧૪||

યેભ્યો ગ્રહેભ્યઃ સ્નાનાદિકં યદૈવ રોચતે તદૈવાહરેદુપનયેત્| રત્નાદિકં સર્વેષાં ગ્રહાણાં સામાન્યઃ સાધા્રણો વિધિઃ||૧૪||

Adhikarana balyupaharaNArthaM deshanidarshanam (15) · Śloka 15

સુરર્ષિગુરુવૃદ્ધેભ્યઃ સિદ્ધેભ્યશ્ચ સુરાલયે| દિશ્યુત્તરસ્યાં તત્રાપિ દેવાયોપહરેત્ બલિમ્| પશ્ચિમાયાં યથાકાલં દૈત્યભૂતાય ચત્વરે| ગન્ધર્વાય ગવાં માર્ગે સવસ્ત્રાભરણં બલિમ્| પિતૃનાગગ્રહે નદ્યાં નાગેભ્યઃ પૂર્વદક્ષિણે| યક્ષાય યક્ષાયતને સરિતોર્વા સમાગમે| ચતુષ્પથે રાક્ષસયોર્ભીમેષુ ગહનેષુ વા| રક્ષસાં દક્ષિણસ્યાં તુ પૂર્વસ્યાં બ્રહ્મરક્ષસામ્| શૂન્યાલયે પિશાચાય પશ્ચિમાં દિશમાસ્થિતે||૧૫||

સુરાદિભ્યઃ પઞ્ચભ્યઃ સુરાલયે બલિસ્તત્રાપિ તેષ્વપિ ઉત્તરસ્યાં દિશિદેવેષુ વિશેષઃ| દૈત્યભૂતાય ચત્વરે ત્રિપથે પશ્ચિમાયામ્ દિશિ| ગવાં માર્ગે વસ્ત્રાભરણયુક્તો ગન્ધર્વાય બલિઃ| પિતૃગ્રહે નાગગ્રહે ચ નદ્યાં બલિઃ| નાગાનાં વિશેષમાહ- નાગેભ્યઃ પૂર્વદક્ષિણાયાં દિશિ| યક્ષાય યક્ષાયતને યક્ષાયતનં યક્ષદેવતાક્ષેત્રમ્| યદ્વા વટવિટપિમૂલં તત્ર યક્ષાધિવાસસ્ય પ્રસિદ્ધત્વાત્| સરિતોઃ સમાગમો નદ્યોઃ સઙ્ગમઃ| રાક્ષસયોરિતિ રાક્ષસાનાં બ્રહ્મ-રાક્ષસાનાં ચ ચતુષ્પથે વા ભીષણેષુ વા ગહનેષુ કાનનેષુ| તયોરેવ દિક્ સબોધા| પશ્ચિમાં દિશમાસ્થિતે શૂન્યાલયે પિશાચાય બલિઃ સર્વત્ર દિગ્વિભાગ આતુરગૃહાપેક્ષયેતિ|| ૧૫||

Adhikarana devAnAM baliH (16) · Śloka 16

શુચિશુક્લાનિ માલ્યાનિ ગન્ધાઃ ક્ષૈરેયમોદનમ્| દધિચ્છત્રં ચ ધવલં દેવાનાં બલિરિષ્યતે||૧૬||

દિગ્દેશમુક્ત્વા શુચીત્યાદિના બલિરુચ્યતે| શુચિમાલ્યાદિકં દેવાનાં બલિરિષ્યતે||૧૬||

Adhikarana devagrahe pAnAdyupacArAH (17) · Śloka 17

હિઙ્ગુસર્ષપષડ્ગ્રન્થાવ્યોષૈરર્ધપલોન્મિતૈઃ| ચતુર્ગુણે ગવાં મૂત્રે ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્| તત્પાનનાવનાભ્યઙ્ગૈર્દેવગ્રહવિમોક્ષણમ્| નસ્યાઞ્જનં વચાહિઙ્ગુલશુનં બસ્તવારિણા||૧૭||

હિઙ્ગ્વાદિભિરર્ધપલોન્મિતૈર્ઘૃતપ્રસ્થં ચતુર્ષુ ગોમૂત્રપ્રસ્થેષુ વિપાચયેત્| તદ્ ઘૃતં પાનાદિભિર્દેવગ્રહવિમોક્ષણમ્| ષડ્ગ્રન્થા વચા| વચાદિકં બસ્તમૂત્રેણ સહ નસ્યં ચાઞ્જનં ચ દેવગ્રહવિમોક્ષણમિતિ સમ્બન્ધઃ| ઇતિ દેવાનામ્||૧૭||

Adhikarana daitye balivisheShaH (18) · Śloka 18

દૈત્યે બલિર્બહુફલઃ સોશીરકમલોત્પલઃ||૧૮||

બહફલાદિયુક્તો દૈત્યે બલિઃ| ઇતિ દૈત્યે|| ૧૮||

Adhikarana nAgAnAM balyAdivisheShAH (19) · Śloka 19

નાગાનાં સુમનોલાજગુડાપૂપગુડૌદનૈઃ| પરમાન્નમધુક્ષીરકૃષ્ણમૃન્નાગકેસરૈઃ| વચાપદ્મપુરોશીરરક્તોત્પલદલૈર્બલિઃ| શ્વેતપત્રં ચ લોધ્રં ચ તગરં નાગસર્ષપાઃ| શીતેન વારિણા પિષ્ટં નાવનાઞ્જનયોર્હિતમ્||૧૯||

સુમનઃપ્રભૃતિભિર્નાગાનાં બલિઃ ગુડાપૂપઃ સોમાલકમ્| પરમાન્નં પાયસમ્| પુરો ગુગ્ગુલુઃ| રક્તોત્પલં રક્તોત્પલકુસુમમ્| ઇતિ નાગાનામ્|| (શ્વેતપત્રમિત્યાદિ| શીતેનાનુષ્ણેન જલેન પિષ્ટં શ્વેતપત્રાદિકં નાવનાઞ્જનયોર્નાવનેઽઞ્જને ચ હિતં નાગગ્રહવિમોક્ષણમિત્યર્થઃ| શ્વેતપત્રં (વેલ્લિયિલ) શ્વેતપદ્મમિતિ કેચિત્| નાગં નખમ્| સર્ષપં હ્રસ્વસર્ષપમ્| નપુંસકમનપુંસકેનૈકવચ્ચાન્યતરસ્યામિતિ હિતશબ્દસ્ય ક્લીબત્વમેકત્વં ચ| ઇતિ કૈરલી વ્યાખ્યા|| ૧૯||

Adhikarana yakShANAM balyAdivisheShAH (20) · Śloka 20

યક્ષાણાં ક્ષીરદધ્યાજ્યમિશ્રકૌદનગુગ્ગુલુઃ| દેવદારુત્પલં પદ્મમુશીરં વસ્ત્રકાઞ્ચનમ્| હિરણ્યં ચ બલિર્યોજ્યો મૂત્રાજ્યક્ષીરમેકતઃ| સિદ્ધં સમોન્મિતં પાનનાવનાભ્યઞ્જને હિતમ્| હરીતકી હરિદ્રે દ્વે લશુનો મરિચં વચા| નિમ્બપત્રઞ્ચ બસ્તામ્બુકલ્કિતં નાવનાઞ્જનમ્||૨૦||

ક્ષીરાદિકં હિરણ્યાન્તં યક્ષાણાં બલિઃ| મિશ્રકૌદનં માંસમિશ્રમોદનમ્| વસ્ત્રકાઞ્ચનં હિરણ્યં સ્વર્ણમ્| નાગકેસરમિતિ કેચિત્| મૂત્રં ઘૃતં ક્ષીરં ચ સમોન્મિતં તુલ્યમેકત્ર મિશ્રીભાવેન સિદ્ધં પાનાદૌ હિતમ્| હરીતક્યાદિકં બસ્તમૂત્રેણ કલ્કિતં નાવનમઞ્જનં ચ નાવનાઞ્જનવિષયે હિતમ્| ઇતિ યક્ષાણામ્||૨૦||

Adhikarana brahmarakShasAM balyAdivisheShAH (21) · Śloka 21

બ્રહ્મરક્ષો બલિઃ સિદ્ધં યવાનાં પૂર્ણમાઢકમ્| તોયસ્ય કુમ્ભઃ પલલં છત્રં વસ્ત્રં વિલેપનમ્| ગાયત્રીવિંશતિપલક્વાથેઽર્ધપલિકૈઃ પચેત્| ત્ર્યૂષણત્રિફલાહિઙ્ગુષડ્ગ્રન્થામિસિસર્ષપૈઃ| ગોમૂત્રે ત્રિગુણે પાનનસ્યાભ્યઙ્ગેષુ તદ્ધિતમ્||૨૧||

યવાનાં પૂર્ણમન્યૂનાધિકમાઢકં સિદ્ધં કલ્કિતં તોયકુમ્ભાદિકં ચ બ્રહ્મરક્ષસો બલિર્ભવતિ| આઢકં ષોડશકુડવપ્રમાણમ્| તોયસ્ય કુમ્ભો દ્રોણઃ| પલલં માંસમ્| વિલેપનં ચન્દનાદ્યનુલેપનમ્| ગાયત્રીવિંશતિપલસ્ય ખદિરપલવિંશતેઃ ક્વાથે ક્વાથપરિભાષયા કૃતે ત્ર્યૂષણાદિભિરર્ધપલૈઃ સહ સપ્ત કુડવાન્ સર્પિષસ્ત્રિગુણે ગોમૂત્રે પચેત્| તત્ પક્વં ઘૃતં બ્રહ્મરક્ષસાં પાનાદિષુ હિતમ્| લશુનં સિતલશુનમ્| ઇતિ બ્રહ્મરક્ષસામ્||૨૧||

Adhikarana rakShasAM balyAdivisheShAH (22) · Śloka 22

રક્ષસાં પલલં શુક્લં કુસુમં મિશ્રકૌદનમ્| બલિઃ પક્વામમાંસાનિ નિષ્પાવા રુધિરોક્ષિતાઃ| નક્તમાલશિરીષત્વઙ્મૂલપુષ્પફલાનિ ચ| તદ્વચ્ચ કૃષ્ણપાટલ્યા બિલ્વમૂલં કટુત્રિકમ્| હિઙિગ્વન્દ્રયવસિદ્ધાર્થલશુનામલકીફલમ્| નાવનાઞ્જનયોર્યોજ્યો બસ્તમૂત્રદ્રુતોઽગદઃ| એભિરેવ ઘૃતં સિદ્ધં ગવાં મૂત્રે ચતુર્ગુણે| રક્ષોગ્રહાન્ વારયતે પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૨||

પલલાદિકં રુધિરોક્ષિતનિષ્પાવાન્તં રક્ષસાં બલિઃ બલિસાધનમ્| પલલં તિલચૂર્ણમ્| મિશ્રકૌદનં માંસેન સહ પક્વમોદનમ્| પક્વાન્યામાનિ ચ માંસાનિ| રુધિરેણ રક્તોનોક્ષિતઃ સિક્તાઃ| નક્તમાલશિરીષત્વગાદિકં બસ્તમૂત્રદ્રુતોઽગદો રક્ષસાં નાવનાઞ્જનયોર્નાવનવિષયે ચ યોજ્યઃ| નક્તમાલઃ કર્ણિકારઃ| કૃષ્ણપાટલી કૃષ્ણપુષ્પા પાટલી| એભિરેવ નક્તમાલત્વગાદિભિશ્ચતુર્ગુણે ગોમૂત્રે સિદ્ધં પક્વં ઘૃતં પાનાદિભી રક્ષોગ્રહાન્ વારયતે રુણાદ્ધિ| ઇતિ રક્ષસામ્|| ૨૨||

Adhikarana pishAcAnAM balyAdivisheShAH (23) · Śloka 23

પિશાચાનાં બલિઃ સીધુઃ પિણ્યાકઃ પલલં દધિ| મૂલકં લવણં સર્પિઃ સભૂતૌદનયાવકમ્| હરિદ્રાદ્વયમઞ્જિષ્ઠામિસિસૈન્ધવનાગરમ્| હિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુત્રિકટુરસોનત્રિફલાવચાઃ| પાટલીશ્વેતકટભીશિરીષકુસુમૈર્ઘૃતમ્| ગોમૂત્રપાદિકં સિદ્ધં પાનાભ્યઞ્જનયોર્હિતમ્| બસ્તામ્બુપિષ્ટૈસ્તૈરેવ યોજ્યમઞ્જનનાવનમ્||૨૩||

સીધ્વાદિ યાવકાન્તં પિશાચાનાં બલિઃ| સીધુરિક્ષુકૃતં મદ્યમ્| પિણ્યાકસ્તિલકલ્કઃ| પલલં માંસમ્| મૂલકં તત્સંજ્ઞં શાકમ્| ભૂતૌદનં માંસૌદનમ્| યાવકં વાટ્યમ્| પાટલ્યાદિભિઃ કૃતે ક્વાથે હરિદ્રાદ્વયાદિકં કલ્કીકૃત્ય ગોમૂત્રચતુર્ભાગયુક્તં સિદ્ધં ઘૃતં પાનેઽભ્યઞ્જને ચ પિશાચાનાં પિશાચગ્રહગૃહીતાનાં હિતમ્| શ્વેતકટભી સુષવી| પુલ્લાનીતિ ભાષાયામ્| બસ્તામ્બુનાવિમૂત્રેણ પિષ્ટૈસ્તૈરેવ હરિદ્રાદ્વયાદિભિરઞ્જનં નાવનં ચ યોજ્યમ્| ઇતિ પિશાચાનામ્||૨૩||

Adhikarana tIkShNapratikUlopacAraniShedhavisheShAH (24) · Śloka 24

દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વે તીક્ષ્ણં નસ્યાદિ વર્જયેત્| સર્પિષ્પાનાદિ મૃદ્વસ્મિન્ ભૈષજ્યમવચારયેત્| ઋતે પિશાચાત્સર્વેષુ પ્રતિકૂલં ચ નાચરેત્| સવૈદ્યમાતુરં ઘ્નન્તિ ક્રુદ્ધાસ્તે હિ મહૌજસઃ||૨૪||

દેવાદિચતુષ્ટયે તીક્ષ્ણમસહનીયં નસ્યાદિકં વર્જયેત્| અસ્મિંશ્ચતુષ્ટયે સર્પિષ્પાનાદિકં સર્વં ચ ભૈષજ્યં મૃદ્વતીક્ષ્ણમવચારયેત્ પ્રયોજયેત્| સર્પિષ્પાનાદીત્યત્રાદિશબ્દેન નાવનાભ્યઙ્ગાદિપરિગ્રહઃ| સર્વેષુ ગ્રહેષુ પ્રતિકૂલં ન કિઞ્ચિદપ્યાચરેત્ પિશાચાદૃતે પિશાચં વર્જયિત્વા| તે સુરાદયઃ પિશાચવર્જિતા મહૌજસોઽનિર્દેશ્યશક્તિવિશેષા યતઃ પ્રતિકૂલાચરણેન ક્રુદ્ધાઃ સવૈદ્યમાતુરં ઘ્નન્તિ|| ૨૪||

Adhikarana cittaviplave japAdyupacArAH (25) · Śloka 25

ઈશ્વરં દ્વાદશભુજં નાથમાર્યાવલોકિતમ્| સર્વવ્યાધિચિકિત્સાં ચ જપન્સર્વગ્રહાઞ્જયેત્| તથોન્માદાનપસ્મારાનન્યં વા ચિત્તવિપ્લવમ્| મહાવિદ્યાં ચ માયૂરીં શુચિસ્તં શ્રાવયેત્સદા| ભૂતેશં પૂજયેત્સ્થાણું પ્રમથાખ્યાંશ્ચ તદ્ગણાન્| જપન્ સિદ્ધાંશ્ચ તન્માત્રાન્ ગ્રહાન્ સર્વાનપોહતિ||૨૫||

નાથમાર્યાવલોકિતાખ્યં ધ્યાત્વા સર્વવ્યાધિચિકિત્સાં વિદ્યાં જપન્ સમાહિતઃ પૌનઃપુન્યેનોચ્ચરન્ સર્વગ્રહાનુન્માદાદીંશ્ચ જયેત્| ઈશ્વરાદિકં તસ્યૈવ| (ઈશ્વરમિતિ)| દ્વાદશભુજં દ્વાદશસઙ્ખ્યૈર્ભુજૈર્યુતં આર્યાવલોકિતં આર્યયા પાર્વત્યા અવલોકિતમાર્યાસહિતમિત્યર્થઃ| નાથં લોકૈકનાથમીશ્વરં મહાદેવં ધ્યાત્વા સર્વવ્યાધિચિકિત્સાં લક્ષણયા સર્વવ્યોધેઃ પ્રાયશ્ચિત્તભૂતં શ્રીપઞ્ચાક્ષરાદિકં મન્ત્રં જપન્ સમાહિતઃ પૌનઃપુન્યોનોચ્ચરન્ સર્વગ્રહાન્ પઞ્ચસપ્તાષ્ટાદશવિધાનુન્માદાન્ વક્ષ્યમાણલક્ષણાનપસ્મા રાનપસ્મારગ્રહાનન્યં વા યેન કેનાપિ હેતુનોત્પન્નં ચિત્તવિપ્લવં બુદ્ધિ વિભ્રંશં જયેચ્છમયેત્| ઇતિ કૈરલી)| તં ચાતુરં શુચિર્વૈદ્યો માયૂરીં મહાવિદ્યાં સદા શ્રાવયેત્| ('શુચિં તં શ્રાવયેત્સદા' ઇતિ ચ પાઠઃ| મહાવિદ્યામિતિ| શુચિં કાયવાઙ્હ્મનોવ્યાપારશુદ્ધં તમાતુરં મહાવિદ્યાં બુદ્ધદેવતાખ્યાં માયુરીં ત્વરિતાં સદાનવરતં શ્રાવયેત્ તં પ્રતિ બ્રૂયાત્| ઇતિ કૈરલી)| ભૂતેશમિતિ| ભૂતનાથવિગ્રહં સ્થાણુઞ્ચ ભગવન્તં મહેશ્વરં પ્રમથાખ્યાંસ્તદ્ગણાંશ્ચ પૂજયેત્| તદિતિ સ્થાણુપરામર્શઃ| (ભૂતેશમિતિ| ભૂતેશં સર્વભૂતાનામીશં સ્થાણું મહાદેવં પ્રમથાખ્યાન્ ભૂતપ્રમથગુહ્યકાદિષુ મધ્યે પ્રમથાખ્યાન્ ગણાંશ્ચ તદિતિ સ્થાણુપરામર્શઃ પૂજયેત્ બલિકર્માદિપૂજાવિશેષૈઃ પ્રસાદયેત્| જપન્નિતિ| સિદ્ધાન્ પ્રસિદ્ધાંસ્તન્મન્ત્રાનઘોરાદીનિતિ પાટ્યકારઃ| ગ્રન્થાન્તરેઽન્યથા પ્રોક્તં ચ - વ્યોમા વાપી મહાવિદ્યા મહાપાશુપતસ્તથા| ફેનલાક્ષી વજ્રગાન્ધારી માલિનિ મન્ત્રસંહિતા| તથા ચિવિડનાસા ચ શૂલિની ચેતિ કીર્તિતાઃ| તન્ત્રે સિદ્ધા મહામન્ત્રા ગ્રહાણાં નિગ્રહા હિતાઃ| ઇતિ તાન્ મન્ત્રાન્ જપન્ સર્વાન્ ગ્રહાનપોહતિ| ઇતિ કૈરલી) ||૨૫||

Adhikarana atideshena cikitsAnirdeshaH (8) · Śloka 8

યચ્ચાનન્તરયોઃ કિઞ્ચિદ્વક્ષ્યતેઽધ્યાયયોર્હિતમ્| યચ્ચોક્તમિહ તત્સર્વં પ્રયુઞ્જીત પરસ્પરમ્||૨૬|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે ભૂતપ્રતિવેધો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ||૮||

યચ્ચેત્યાદિનોન્માદાપસ્મારયોર્ભૂતાનાઞ્ચ સાધારણી ચિકિત્સા બોદ્ધવ્યેત્યુક્તમ્| (યચ્ચેતિ| અનન્તરયોરુન્માદાપસ્મારપ્રતિષેધયોર્યદ્ધિતં ચિકિત્સિતં વક્ષ્યતે ઇહ ભૂતપ્રતિષેધે યદુક્તં ચ તત્સર્વં કર્મ પરસ્પરં વ્યત્યસ્ય પ્રયોજયેત્| તચ્ચેતિ ચ શબ્દેન અસ્મિન્નાધ્યાયે દેવદાનવગ્રહદીનુદ્દિશ્ય પ્રોક્તં કર્મપિ પરસ્પરં પ્રયુઞ્જીતેતિ દ્યોતિતમ્| ઇતિ કૈરલી)||૨૬|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા- મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયામુત્તરતન્ત્રે અષ્ટમોઽધ્યાયઃ ||૮||