8. bhūtapratiṣēdhaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો ભૂતપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana sAdhyeShu sAmAnyopakramaH (2) · Śloka 2

ભૂતં જયેદહિંસેચ્છું જપહોમબલિવ્રતૈઃ| તપશ્શીલસમધાનજ્ઞાનદાનદયાદિભિઃ||૨||

Adhikarana hi~gvAdivargaprayogaH (3) · Śloka 3

હિઙુવ્યોષાલનૈમાલીલશુનાર્કજટાજટાઃ| અજલોમી સગોલોમી ભૂતકેશી વચા લતા| કુક્કુટીસર્પગન્ધાખ્યા તિલાઃ કાણવિકાણકે| વજ્રપ્રોક્તા વયસ્થા ચ શૃઙ્ગી મોહનવત્યપિ| સ્રોતોજાઞ્જનરક્ષોઘ્નં રક્ષોઘ્નં ચાન્યદૌષધમ્| ખરાશ્વશ્વાવિડુષ્ટ્રર્ક્ષગોધાનકુલશલ્યકાત્| દ્વીપિમાર્જારગોસિંહવ્યાઘ્રસામુદ્રસત્વતઃ| ચર્મપિત્તદ્વિજનખા વર્ગેઽસ્મિન્ સાધયેદ્ ઘૃતમ્| પુરાણામથવા તૈલં નવં તત્પાનનસ્યયોઃ| અભ્યઙ્ગે ચ પ્રયોક્તવ્યમેષાં ચૂર્ણં ચ ધૂપને| એભિશ્ચ ગુલિકાં યુઞ્જ્યાદઞ્જને સાવપીડને| પ્રલેપે કલ્કમેતેષાં ક્વાથં ચ પરિષેચને| પ્રયોગોઽયં ગ્રહોન્માદાન્સાસ્પસ્મારાન્ શમં નયેત્||૩||

Adhikarana gajAhvAdiyogaH (4) · Śloka 4

ગજાહ્વાપિપ્પલીમૂલવ્યોષામલકસર્ષપાન્| ગોધાનકુલમાર્જારશશપિત્તપ્રપેષિતાન્| નાવનાભ્યઙ્ગસેકેષુ વિદધીત ગ્રહાપહાન્||૪||

Adhikarana ashvAdiviDyogaH (5) · Śloka 5

અશ્વશ્વાશ્વતરોલૂકકઙ્કગૃધ્રસૃગાલજા| વિટ્ખરોષ્ટ્રવરાહાશ્ચ તયા તૈલં વિપાચિતમ્| પિષ્ટયા બસ્નમૂત્રેણ નાવનાદિષુ પૂજિતમ્||૫||

Adhikarana shirIShAdya~jjanam (6) · Śloka 6

શિરીષપુષ્પં લશુનં શુણ્ઠીં સિદ્ધાર્થકં વચામ્| મઞ્જિષ્ઠાં દ્વે નિશે કૃષ્ણાં બસ્તમૂત્રેણ પેષયેત્| છાયાશુષ્કા કૃતા વર્તિઃ મત્સ્યપિત્તદ્રુતાઞ્જનમ્||૬||

Adhikarana naktamAlaPalAdya~jjanam (7) · Śloka 7

નક્તમાલફલં વ્યોષં બિલ્વસ્યોનાકયોર્જટા| હરિદ્રે ચ કૃતા વર્તિઃ પૂર્વવન્નયનાઞ્જનમ્| વયસ્થાહિઙ્ગુકટુકાષડ્ગ્રન્થાસૈન્ધવં તથા||૭||

Adhikarana siddhArthakAdisarpiragadashca (8) · Śloka 8

સિદ્ધાર્થકવચાહિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુરજનીદ્વયમ્| મઞ્જિષ્ઠાશ્વેતકટભ્Vઈવરાશ્વેતાદ્રિકર્ણિકા| નિમ્બસ્ય પત્રં બીજં તુ નક્તમાલશિરીષયોઃ| સુરાહ્વં ત્ર્યૂષણં સર્પિર્ગોમૂત્રે તૈશ્ચતુર્ગુણે| સિદ્ધં સિદ્ધાર્થકં નામ પાને નસ્યે ચ યોજિતમ્| ગ્રહાન્સર્વાન્નિહન્ત્યાશુ વિશેષાદાસુરાન્ ગ્રહાન્| કૃત્યાલક્ષ્મીવિષોન્માદજ્વરાપસ્મારપાપ્મજિત્| એભિરેવૌષધૈર્બસ્તવારિણા કલ્પિતોઽગદઃ| પાનનસ્યાઞ્જનાલેપસ્નાનોદ્ઘર્undefined્ષણયોજિતઃ| ગુણૈઃ પૂર્વવદુદ્દિષ્ટો રાજદ્વારે ચ સિદ્ધિકૃત્||૮||

Adhikarana siddhArthakAdiguDAH (9) · Śloka 9

સિદ્ધાર્થકવ્યોષવચાશ્વગન્ધા નિશાદ્વયં હિઙ્ગુપલાણ્ડુકન્દમ્| બીજં કરઞ્જાત્કુસુમં શીરિષાત્ ફલઞ્ચ વલ્કઞ્ચકપિત્થવૃક્ષાત્| સમાણિમન્થં સનતં સકુષ્ઠં સ્યોનાકમૂલં કિણિહી સિતા ચ| બસ્તસ્ય મૂત્રેણ સુભાવિતં તત્ પિત્તેન ગવ્યેન ગુડાન્ વિદધ્યાત્| દુષ્ટગ્રહોન્માદતમો નિશાન્ધા નુદ્બન્ધકાન્ વારિનિમગ્નદેહાન્| દિગ્ધાહનાન્ દર્પિતસર્પદષ્ટાં સ્તે સાધયન્ત્યઞ્જનનસ્યલેપૈઃ||૯||

Adhikarana kArpAsAsthyAdidhUpanam (10) · Śloka 10

કાર્પાસાસ્થિમયૂરપત્રબૃહતીનિર્માલ્યપિણ્ડીતક ત્વગ્વાંશીવૃષદંશવિટ્તુષવચાકેશાહિનિર્મોચનૈઃ| નાગેન્દ્રદ્વિજશૃઙ્ગહિઙ્ગુમરિચૈસ્તુલ્યૈઃ કૃતં ધૂપનં સ્કન્દોન્માદપિશાચરાક્ષસસુરોવેશગ્રહઘ્નં પરમ્||૧૦||

Adhikarana bhUtarAvaM ghRutam (11) · Śloka 11

ત્રિકટુકદલકુઙ્કુમગ્રન્થિકક્ષારસિંહી નિશાદારુસિદ્ધાર્થયુગ્મામ્બુશક્રાહ્વયૈઃ| સિતલશુનફલત્રયોશીરતિક્તાવચા તુત્થયષ્ટીબલાલોહિતૈલાશિલાપદ્મકૈઃ| દધિતગરમધૂકસારપ્રિયાહ્વાવિષાખ્યા વિષાતાર્ક્ષ્યશૈલૈઃ સચવ્યામયૈઃ કલ્કિતૈઃ| ઘૃતમનવમશેષમૂત્રાંશસિદ્ધં મતં ભૂતરાવાહ્વયં પાનતસ્તદ્ગ્રહઘ્નં પરમ્||૧૧||

Adhikarana mahAbhUtarAvaM ghRutam (12) · Śloka 12

નતમધુકકરઞ્જલાક્ષાપટોલીસમઙ્ગાવચા પાટલીહિઙ્ગુસિદ્ધાર્થસિંહીનિશાયુગ્લતારોહિણૈઃ| બદરકટ્ફલત્રિકાકાણ્ડદ્રુક્રિમિઘ્નાજગ ન્ધામરાઙ્કોલકોશાતકીશિગ્રુનિમ્બામ્બુદેન્દ્રાહ્વયૈઃ| ગદશુકતરુપુષ્પબીજોગ્રયષ્ટ્યાદ્રિકર્ણીનિકુ મ્ભાગ્નિબિલ્વૈઃ સમૈઃ કલ્કિતૈર્મૂત્રવર્ગેણ સિદ્ધં ઘૃતમ્| વિધિવિનિહિતમાશુ સર્વૈઃ ક્રમૈર્યોજિતં હન્તિ સ ર્વગ્રહોન્માદકુષ્ઠજ્વરંસ્તન્મહાભૂતરાવં સ્મૃતમ્||૧૨||

Adhikarana balihomAdyarthe kAlanirdeshaH (13) · Śloka 13

ગ્રહા ગૃહ્ણન્તિ યે યેષુ તેષાં તેષુ વિશેષતઃ| દિનેષુ બલિહોમાદીન્ પ્રયુઞ્જીત ચિકિત્સકઃ||૧૩||

Adhikarana balyupaharaNArthaM sAmAnyavidhiH (14) · Śloka 14

સ્નાનવસ્ત્રવસામાંસમદ્યક્ષીરગુડાદિ ચ| રોચતે યદ્યદા યેભ્યસ્તાનેષામાહરેત્તદા| રત્નાનિ ગન્ધમાલ્યાનિ બીજાનિ મધુસર્પિષી| ભક્ષ્યાશ્ચ સર્વે સર્વેષાં સામાન્યો વિધિરિત્યયમ્||૧૪||

Adhikarana balyupaharaNArthaM deshanidarshanam (15) · Śloka 15

સુરર્ષિગુરુવૃદ્ધેભ્યઃ સિદ્ધેભ્યશ્ચ સુરાલયે| દિશ્યુત્તરસ્યાં તત્રાપિ દેવાયોપહરેત્ બલિમ્| પશ્ચિમાયાં યથાકાલં દૈત્યભૂતાય ચત્વરે| ગન્ધર્વાય ગવાં માર્ગે સવસ્ત્રાભરણં બલિમ્| પિતૃનાગગ્રહે નદ્યાં નાગેભ્યઃ પૂર્વદક્ષિણે| યક્ષાય યક્ષાયતને સરિતોર્વા સમાગમે| ચતુષ્પથે રાક્ષસયોર્ભીમેષુ ગહનેષુ વા| રક્ષસાં દક્ષિણસ્યાં તુ પૂર્વસ્યાં બ્રહ્મરક્ષસામ્| શૂન્યાલયે પિશાચાય પશ્ચિમાં દિશમાસ્થિતે||૧૫||

Adhikarana devAnAM baliH (16) · Śloka 16

શુચિશુક્લાનિ માલ્યાનિ ગન્ધાઃ ક્ષૈરેયમોદનમ્| દધિચ્છત્રં ચ ધવલં દેવાનાં બલિરિષ્યતે||૧૬||

Adhikarana devagrahe pAnAdyupacArAH (17) · Śloka 17

હિઙ્ગુસર્ષપષડ્ગ્રન્થાવ્યોષૈરર્ધપલોન્મિતૈઃ| ચતુર્ગુણે ગવાં મૂત્રે ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્| તત્પાનનાવનાભ્યઙ્ગૈર્દેવગ્રહવિમોક્ષણમ્| નસ્યાઞ્જનં વચાહિઙ્ગુલશુનં બસ્તવારિણા||૧૭||

Adhikarana daitye balivisheShaH (18) · Śloka 18

દૈત્યે બલિર્બહુફલઃ સોશીરકમલોત્પલઃ||૧૮||

Adhikarana nAgAnAM balyAdivisheShAH (19) · Śloka 19

નાગાનાં સુમનોલાજગુડાપૂપગુડૌદનૈઃ| પરમાન્નમધુક્ષીરકૃષ્ણમૃન્નાગકેસરૈઃ| વચાપદ્મપુરોશીરરક્તોત્પલદલૈર્બલિઃ| શ્વેતપત્રં ચ લોધ્રં ચ તગરં નાગસર્ષપાઃ| શીતેન વારિણા પિષ્ટં નાવનાઞ્જનયોર્હિતમ્||૧૯||

Adhikarana yakShANAM balyAdivisheShAH (20) · Śloka 20

યક્ષાણાં ક્ષીરદધ્યાજ્યમિશ્રકૌદનગુગ્ગુલુઃ| દેવદારુત્પલં પદ્મમુશીરં વસ્ત્રકાઞ્ચનમ્| હિરણ્યં ચ બલિર્યોજ્યો મૂત્રાજ્યક્ષીરમેકતઃ| સિદ્ધં સમોન્મિતં પાનનાવનાભ્યઞ્જને હિતમ્| હરીતકી હરિદ્રે દ્વે લશુનો મરિચં વચા| નિમ્બપત્રઞ્ચ બસ્તામ્બુકલ્કિતં નાવનાઞ્જનમ્||૨૦||

Adhikarana brahmarakShasAM balyAdivisheShAH (21) · Śloka 21

બ્રહ્મરક્ષો બલિઃ સિદ્ધં યવાનાં પૂર્ણમાઢકમ્| તોયસ્ય કુમ્ભઃ પલલં છત્રં વસ્ત્રં વિલેપનમ્| ગાયત્રીવિંશતિપલક્વાથેઽર્ધપલિકૈઃ પચેત્| ત્ર્યૂષણત્રિફલાહિઙ્ગુષડ્ગ્રન્થામિસિસર્ષપૈઃ| ગોમૂત્રે ત્રિગુણે પાનનસ્યાભ્યઙ્ગેષુ તદ્ધિતમ્||૨૧||

Adhikarana rakShasAM balyAdivisheShAH (22) · Śloka 22

રક્ષસાં પલલં શુક્લં કુસુમં મિશ્રકૌદનમ્| બલિઃ પક્વામમાંસાનિ નિષ્પાવા રુધિરોક્ષિતાઃ| નક્તમાલશિરીષત્વઙ્મૂલપુષ્પફલાનિ ચ| તદ્વચ્ચ કૃષ્ણપાટલ્યા બિલ્વમૂલં કટુત્રિકમ્| હિઙિગ્વન્દ્રયવસિદ્ધાર્થલશુનામલકીફલમ્| નાવનાઞ્જનયોર્યોજ્યો બસ્તમૂત્રદ્રુતોઽગદઃ| એભિરેવ ઘૃતં સિદ્ધં ગવાં મૂત્રે ચતુર્ગુણે| રક્ષોગ્રહાન્ વારયતે પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૨||

Adhikarana pishAcAnAM balyAdivisheShAH (23) · Śloka 23

પિશાચાનાં બલિઃ સીધુઃ પિણ્યાકઃ પલલં દધિ| મૂલકં લવણં સર્પિઃ સભૂતૌદનયાવકમ્| હરિદ્રાદ્વયમઞ્જિષ્ઠામિસિસૈન્ધવનાગરમ્| હિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુત્રિકટુરસોનત્રિફલાવચાઃ| પાટલીશ્વેતકટભીશિરીષકુસુમૈર્ઘૃતમ્| ગોમૂત્રપાદિકં સિદ્ધં પાનાભ્યઞ્જનયોર્હિતમ્| બસ્તામ્બુપિષ્ટૈસ્તૈરેવ યોજ્યમઞ્જનનાવનમ્||૨૩||

Adhikarana tIkShNapratikUlopacAraniShedhavisheShAH (24) · Śloka 24

દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વે તીક્ષ્ણં નસ્યાદિ વર્જયેત્| સર્પિષ્પાનાદિ મૃદ્વસ્મિન્ ભૈષજ્યમવચારયેત્| ઋતે પિશાચાત્સર્વેષુ પ્રતિકૂલં ચ નાચરેત્| સવૈદ્યમાતુરં ઘ્નન્તિ ક્રુદ્ધાસ્તે હિ મહૌજસઃ||૨૪||

Adhikarana cittaviplave japAdyupacArAH (25) · Śloka 25

ઈશ્વરં દ્વાદશભુજં નાથમાર્યાવલોકિતમ્| સર્વવ્યાધિચિકિત્સાં ચ જપન્સર્વગ્રહાઞ્જયેત્| તથોન્માદાનપસ્મારાનન્યં વા ચિત્તવિપ્લવમ્| મહાવિદ્યાં ચ માયૂરીં શુચિસ્તં શ્રાવયેત્સદા| ભૂતેશં પૂજયેત્સ્થાણું પ્રમથાખ્યાંશ્ચ તદ્ગણાન્| જપન્ સિદ્ધાંશ્ચ તન્માત્રાન્ ગ્રહાન્ સર્વાનપોહતિ||૨૫||

Adhikarana atideshena cikitsAnirdeshaH (8) · Śloka 8

યચ્ચાનન્તરયોઃ કિઞ્ચિદ્વક્ષ્યતેઽધ્યાયયોર્હિતમ્| યચ્ચોક્તમિહ તત્સર્વં પ્રયુઞ્જીત પરસ્પરમ્||૨૬|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે ભૂતપ્રતિવેધો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ||૮||