Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyo nAma pa~jcadasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਾਣਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਦਸ੍ਟਿਭਾਗਪਟ੍ਲਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਦੋਸਸ੍ਯ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ||੧||
Adhikarana prathamapaTalagatadoShalakShaNam (2) · Śloka 2
ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣਿ ਮਲੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਟਲਂ ਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮੀਕ੍ਸਤੇ ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਪ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ||੨||
सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते| अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਲੋਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਕਤੋ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣਿ ਸਿਰਾਭਿਃ ਕੋਸ੍ਠਾਤ੍ ਦਸ੍ਟਿਮਨੁਸਰਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧੇਮਲੇ ਪ੍ਰਥਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨ ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਟਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸਤਿ ਪੁਰੁਸੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਪਿ ਰੂਪਂ ਕਲਸ਼ਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|(ਨਨੁ ਕਥਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਥਮਪਟਲਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਰਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਥਮਪਟਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ- ਪਟਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਾਤ੍ ਪਟਲਾਦਾਰਭ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਪਟਲਯੋਰਾਵੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਥਮਪਟਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣਿ ਮਲ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਤ੍ਵਾਤ੍ ਬਹਿਰ੍ਨਿਗਚ੍ਛਤੋ ਮਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪਟਲਸਂਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪਟਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਪਟਲਮ੍| ਨਿਮਿਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- ਯਦਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੂਪਵਹੇ ਸਿਰੇ| ਦਸ੍ਟੇਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਤੁ ਪਟਲਂ ਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤਾਃ|| ਅਪਿਧਾਨਾਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਨੀਰੁਜਤ੍ਵਾਦੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਦਸ਼ੋਃ ਪਟਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਨੁਸਾਰਿਣਃ|| ਏਕੈਕਮਨੁਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਪਟਲਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਸ਼ਨੈਰਨੁਸਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਾਃ|| ਓਸਧੀਰਸਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਵਤ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ|| ਇਤਿ| ਬਾਹ੍ਯਮੇਵ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਥਮਪਟਲਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਦਯੁਕ੍ਤਮ੍; ਤਿਮਿਰਕਾਲੇ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਰਾਗਾਦ੍ਯਭਾਵਾਤ੍| ਕਾਚਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਰਾਗਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ ਤਿਮਿਰਰੋਗੇ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਟਲਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਪਟਲਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਾਨਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਤਮਨੁਸਤ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰੂਮਃ| ਦਸ੍ਟੇਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਟਲਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ| ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯੀ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤੇਸੁ ਪਟਲੇਸੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਪ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮੇਦੋਮਯੇ ਪਟਲ ਏਵ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟੌ- ਸਿਰਾਗੁਣੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਕਣ੍ਡਰਾਗੁਣਃ| ਮੇਦੋਗੁਣਸ੍ਤਤੀਯੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਮੇਦਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ|| ਤਤਃ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍ਕਾਲਂ ਤਤਃ ਕਾਲਾਤ੍ਪਰਂ ਕਫਃ| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸਿਰਾਗ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਖਲ੍ਵਸ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਯਾਵਦਾਹਦਯਾਦ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯਾਵਤ੍ਪਾਦਤਲਾਦਿਤਿ|| ਨਨੁ ਏਵਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਪਟਲੇ ਦਸ੍ਟੌ ਸ੍ਥਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਸ੍ਥ ਏਵ ਮਲੇ ਦੋਸਾਵਦਾਚ੍ਛਾਦਿਤਤ੍ਵਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਨਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਚ੍ਯਤੇ ਤੇਜ-ਸ੍ਸਮ੍ਭਵਾਯਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸਾਂ ਸਾਕਲ੍ਯੇਨ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਪਟਲੇ ਮਲਸ੍ਯ ਬਲਹਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਮਲਸ੍ਯ ਤੇਜਃਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇਨਾਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਾਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਸ੍ਤਿਰੋਧਾਨੇਪਿ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਕਰਣੇ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਯਥਾ ਪਟਾਨ੍ਤਰਿਤੋਪਿ ਦੀਪਸ੍ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਘਟਪਟਾਦੀਨ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਵਦ੍ਯੋਤਯਤਿ ਤਥਾ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਿਤਾਪਿ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਰੂਪਾਵਦ੍ਯੋਤਿਨੀ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ- ਯਥਾ ਪਟੇਨਾਨ੍ਤਿਕਸਂਸ੍ਥਿਤੇਨ ਤਿਰੋਹਿਤਾ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾ| ਤਥਾ ਮਲੇਨਾਨ੍ਤਰਿਤਾਪਿ ਦਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਦ੍ਰੂਪਮਦੂਰਸਂਸ੍ਥਮ੍|| ਇਤਿ| ਏਵਂ ਪਟਲਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਤਯਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਮਲਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਯ ਭਵਤਿ|| ੨||
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (3) · Śloka 3
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਮਭੂਤਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਭੂਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨਾਦਾਸਨ੍ਨਂ ਦੂਰੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਞ੍ਚ ਨੇਕ੍ਸਤੇ| ਦੂਰਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਂ ਰੂਪਞ੍ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇਨ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਦੋਸੇ ਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦ੍ਵਿਧੈਕਂ ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥੇ ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਧਾਸ੍ਥਿਤੇ| ਦਸ੍ਟੇਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਵਢ੍ਰਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍| ਨਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਮਧਃਸਂਸ੍ਥੇ ਦੂਰਗਂ ਨੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤੇ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯੋਯਮਾਮਯਃ||੩||
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति| भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मञ्च नेक्षते| दूरान्तिकस्थं रूपञ्च विपर्यासेन मन्यते| दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति| द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते| दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्रस्ववढ्रविपर्ययम्| नान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरिस्थिते| पार्श्वे पश्येन्न पार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||३||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਪਿ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਅਭੂਤਮਪ੍ਯਪਦਪਿ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਭੂਤਂ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਭੂਤਂ ਦੂਰੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਾ ਤਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯੇਵ| ਦੂਰਸ੍ਥਮਨ੍ਤਿਕੇ ਸਮੀਪੇ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਂ ਦੂਰ ਇਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਯਦਾ ਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਾਨੋਪਲਯਾ ਕਤ੍ਯਾ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਗ੍ਰੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥੇ ਰੇਖਾ ਕਤਾਵੇਕਂ ਰੂਪਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਬਹੁਧਾਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਦਸ੍ਟੇਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਵਢ੍ਰਂ ਰੂਪਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਦਾਤੁ ਦਸ੍ਟੇਰੁਪਰਿ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਦੂਰਸ੍ਥਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਦਸ੍ਟਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦੋਸੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦਯਮਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰ ਆਮਯਃ ਆਖ੍ਯਯਾ ਤਿਮਿਰਃ|| ੩||
Adhikarana tRutIyapaTalASritadoShalakShaNam (4) · Śloka 4
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਚਤਾਂ ਦੋਸੇ ਤਤੀਯਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਤੇਨੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮੀਕ੍ਸਤੇ ਨਾਧਸ੍ਤਨੁ ਚੈਲਾਵਤੋਪਮਮ੍| ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਞ੍ਚ ਰਜ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਹੀਯੇਤ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੪||
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते| तेनोर्द्ध्वमीक्षते नाधस्तनु चैलावृतोपमम्| यथा वर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्||४||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਤਤੀਯਮਪਿ ਪਟਲਂ ਦੋਸੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਤਦੇਵ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਂ ਕਾਚਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਤੇਨ ਕਾਚੇਨ ਤੁ ਨਰ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਂ ਰੂਪਮੀਕ੍ਸਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਨਾਧਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਤਨੁਚੈਲਾਵਤੋਪਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦਸ੍ਟੇਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਯਥਾ ਵਰ੍ਣੋ ਰਜ੍ਯੇਤ ਤਥਾ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਹੀਯੇਤ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ|| ੪||
Adhikarana caturthapaTalAshritadoShalakShaNam (5) · Śloka 5
ਤਥਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਗਤਃ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਮਲਃ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛਾਦਯੇਦ੍ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਮ੍||੫||
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः| लिङ्गनाशं मलः कुर्वञ्छादयेद्दृष्टिमण्डलम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾਭੂਤੋਪਿ ਦੋਸ ਉਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਖ੍ਯਂ ਰੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਮਸ਼ੇਸਮਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਾਂ ਰੂਪਮ੍||੫||
Adhikarana vAtajatimiralakShaNam (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਚਲਾਵਿਲਾਰੁਣਾਭਾਸਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਞ੍ਚੇਕ੍ਸਤੇ ਮੁਹੁਃ| ਜਾਲਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਮਸ਼ਕਾਨ੍ ਰਸ਼੍ਮੀਂਸ਼੍ਚੋਪੇਕ੍ਸਿਤੇਤ੍ਰ ਚ| ਕਾਚੀਭੂਤੇ ਦਗਰੁਣਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਸ੍ਯਮਨਾਸਿਕਮ੍| ਚਨ੍ਦ੍ਰਦੀਪਾਦ੍ਯਨੇਕਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਰਮਜ੍ਵਪਿ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਵਦ੍ਧਃ ਕਾਚੋ ਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਜੋ ਧੂਮਾਵਤਾਮਿਵ| ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰੁਣਾਭਾਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਵਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍| ਸਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਵਾਤੇ ਤੁ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਦਕ੍ਸਿਰਾਃ| ਦਙ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਦਰਸੌ ਸ੍ਮਤਾ||੬||
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति| चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः| जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च| काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्| चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते| वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजो धूमावृतामिव| स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्| सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः| दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृरसौ स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਮਾਕੁਲਮ੍| ਚਲਾਭਾਸਮਸ੍ਥਿਰਮ੍| ਆਵਿਲਮਸ੍ਫੁਟਮ੍| ਰਸ਼੍ਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮੁਹੁਰੀਕ੍ਸਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਤਿਮਿਰ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤੇ ਵਾਤਕਾਚਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਗਰੁਣਵਰ੍ਣਾ ਭਵਤ੍ਯਾਤੁਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਮਾਸ੍ਯਮਨਾਸਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਸ ਏਵ ਵਾਤਕਾਚੋ ਵਦ੍ਧੋ ਦਸ਼ਂ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਰਜਸੇਵ ਧੂਮੇਨੇਵ ਚਾਵਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਪਸ੍ਟਮਰੁਣਮਾਭਾਤਿ ਯਸ੍ਯਾ ਦਸ਼ਃ ਸ ਵਾਤਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਾਤਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਦਕ੍ਸਿਰਾ ਵਾਤੇਨ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ| ਦਙ੍ਮਣ੍ਡਲਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਸੌ ਦਙ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ| ਗਮ੍ਭੀਰਾਵਗਾਢਰੂਪਾ| ਇਤਿ ਵਾਤਿਕਤਿਮਿਰਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੬||
Adhikarana pittajatimiralakShaNam (7) · Śloka 7
ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਖਦ੍ਯੋਤਦੀਪਿਤਮ੍| ਸ਼ਿਖਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਤ੍ਰਾਭਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨੀਲਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇ ਦਕ੍ਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲਾਭਾ ਤਾਦਗੇਵ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਪਰਿਵੇਸਾਗ੍ਨਿਮਰੀਚੀਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂਸਿ ਚ| ਬਙ੍ਹ੍ਗਨੀਲਾ ਨਿਰਾਲੋਕਾ ਦਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਤਃ| ਦਸ੍ਟਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਸਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਹ੍ਰਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ| ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾਕ੍ਯਾ ਪੀਤਾ ਪੀਤਾਭਦਰ੍ਸ਼ਨਾ||੭||
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतदीपितम्| शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलञ्च पश्यति| काचे दृक्कांस्यनीलाभा तादृगेव च पश्यति| अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च| बृङ्ह्गनीला निरालोका दृक्स्निग्धा लिङ्गनाशतः| दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वाह्रस्वदर्शिनी| भवेत् पित्तविदग्धाक्या पीता पीताभदर्शना||७||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਸਦਸਦ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਦੀਪਿਤਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਖਦ੍ਯੋਤੋ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਕੀਟਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਾਚੀਭੂਤੇ ਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲਾਭਾ ਦਗ੍ਭਵਤਿ| ਤਾਦਗੇਵ ਚ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਪਰਿਵੇਸਾਦਿਕਂ ਵਾਸਦੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਪਰਿਵੇਸੋ ਮਣ੍ਡਲਮਗ੍ਨਿਮਰੀਚ੍ਯੋ ਰਸ਼੍ਮਯਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਾਚ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤੇ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੀਭੂਤੇ ਦਗ੍ਭਙ੍ਗਵਦ੍ਭ੍ਰਮਰਵਨ੍ਨੀਲਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਯਾ ਮਹਦਪਿ ਰੂਪਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਪੀਤਵਰ੍ਣੇਨ ਦਸ੍ਟਿਃ ਪੀਤਾਭਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੭||
Adhikarana kaphajatimiralakShaNam (8) · Śloka 8
ਕਫੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਸ਼ਙ੍ਖੇਨ੍ਦੁਕੁਨ੍ਦਕੁਸੁਮੈਃ ਕੁਮੁਦੈਰਿਵ ਚਾਚਿਤਮ੍| ਕਾਚੇ ਤੁ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਪ੍ਰਦੀਪਾਦ੍ਯੈਰਿਵਾਚਿਤਮ੍| ਸਿਤਾਭਾਸਾ ਚ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਫੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਨਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਜਲਸ੍ਯੇਵ ਚਲਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਉਸ੍ਣੇ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਤਿ ਛਾਯਾਯਾਂ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਕੁਮੁਦਸ੍ਫਟਿਕੋਪਮਸ਼ੁਕ੍ਲਿਮਾ||੮||
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति| शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्| काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्| सिताभासा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु दृश्यते| मूर्त्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः| बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंश्रितः| उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति| शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा||८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਫੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਭਿਰਿਵ ਚਾਚਿਤਂ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਫਕਾਚੀਭੂਤੇ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾ ਦਗਿਨ੍ਦ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰਾਚਿਤਮਿਵ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸਿਤਾਭਾਸਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੂਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਫਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੀਭੂਤੇ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤ ਏਵ ਕਫਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤੋ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸ ਤਥਾਵਿਧੋ ਦਸ੍ਟਿਕਫ ਉਸ੍ਣੇ ਆਤਪੇ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਤਿ ਛਾਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦ੍ਯੁਪਮਸ਼ੁਕ੍ਲਿਮਾ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ| ਇਤਿ ਕਫਜਤਿਮਿਰਾਦੀਨਾਂ ਰੂਪਮ੍|| ੮||
Adhikarana raktajatimiralakShaNam (9) · Śloka 9
ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਰਕ੍ਤਂ ਤਮੋਭੂਤਞ੍ਚੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇਨ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਾਦਕ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਪਿ ਦਕ੍ ਤਾਦਙ੍ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾ||੯||
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्चु पश्यति| काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक्च पश्यति| लिङ्गनाशेऽपि दृक् तादृङ्निष्प्रभा हतदर्शना||९||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਰਕ੍ਤਕਾਚੀਭੂਤੇ ਰਕ੍ਤਾ ਵਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਦਗੇਵ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਦੁਪੇਕ੍ਸਯਾ ਰਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਦਕ੍ ਤਾਂਦਗਿਤਿ ਕਾਚਸਮਾ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ||੯||
Adhikarana saMsargasannipAtatimiralakShaNam (10) · Śloka 10
ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਨ੍| ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ| ਤਿਮਿਰੇ ਸ਼ੇਸਯੋਰ੍ਦਸ੍ਟੌ ਚਿਤ੍ਰੌ ਰਾਗਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੧੦||
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात् सङ्कीर्णलक्षणान्| तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः| तिमिरे शेषयोर्दृष्टौ चित्रौ रागः प्रजायते||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸਰ੍ਗੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਤਿਮਿਰਾਦੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਯੋਸ਼੍ਚੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਭੇਦਤ੍ਵਮ੍| ਤੇਨ ਸਂਸਰ੍ਗਜਂ ਤਿਮਿਰਂ ਸਂਸਰ੍ਗਜਃ ਕਾਚਃ ਸਂਸਰ੍ਗਜੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ| ਤਥਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਂ ਤਿਮਿਰਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਃ ਕਾਚਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਸ੍ਤਿਮਿਰੇ ਅਕਸ੍ਮਾਦਕਾਰਣਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ| ਸ਼ੇਸਯੋਃ ਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਯੋਸ੍ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟੌ ਚਿਤ੍ਰੋਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰੋ ਰਾਗੋ ਜਾਯਤੇ| (ਨਨ੍ਵੇਵਂ ਸਂਸਰ੍ਗਨਾਨਾਤ੍ਵੇ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਰਗ੍ਰੇਨੁਪਪਨ੍ਨੇਤ੍ਯਤ ਆਹ-ਸਂਸਰ੍ਗੇਤਿ| ਅਯਂ ਭਾਵਃ-ਯਥਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨਾਂ ਨਾਨਾਤ੍ਵੇਪਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਤ੍ਵੇਨੈਕਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸਂਸਰ੍ਗਾਣਾਮਪਿ ਸਂਸਰ੍ਗਤ੍ਵੇਨੈਕਤ੍ਵਂ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਏਵਚ੍ਚ ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਵਿਭਾਗਃ ਸਙ੍ਗਚ੍ਛਤ ਇਤਿ||੧੦||
Adhikarana nakulAndhyam (11) · Śloka 11
ਦ੍ਯੋਤਤੇ ਨਕੁਲਸ੍ਯੇਵ ਯਸ੍ਯ ਦਙ੍ ਨਿਚਿਤਾ ਮਲੈਃ| ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਸ੍ਸ ਤਤ੍ਰਾਹ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੋ ਨਿਸ਼ਿ||੧੧||
द्योतते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः| नकुलान्धस्स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि||११||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯ ਦਗ੍ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਮਲੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਚਿਤਾ ਨਕੁਲਸ੍ਯੇਵ ਦ੍ਯੋਤਤੇ ਦੀਪ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਸ ਪੁਰੁਸੋ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਚਾਹ੍ਨਿ ਦਿਵਸੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਸ਼ਿ ਤੁ ਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|| ੧੧||
Adhikarana doShAndhyam ( rAtryandham ) (12) · Śloka 12
ਅਰ੍ਕੇਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਨ੍ਯਸ੍ਤਗਭਸ੍ਤੌ ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਗਤਾਃ| ਸ੍ਥਗਯਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ਂ ਦੋਸਾ ਦੋਸਾਨ੍ਧਃ ਸਗਦੋਪਰਃ| ਦਿਵਾਕਰਕਰਸ੍ਪਸ੍ਟਾ ਭ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦਸ੍ਟਿਪਥਾਨ੍ਮਲਾਃ| ਵਿਲੀਨਲੀਨਾ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰਾਹ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੨||
अर्केस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः| स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः सगदोपरः| दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः| विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्निदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਗਤਾ ਦੋਸਾ ਦਸ਼ਂ ਸ੍ਥਾਗਯਨ੍ਤਿ| ਕਦੇਤ੍ਯਾਹ-ਅਰ੍ਕੇ ਭਗਵਤਿ ਤਿਗ੍ਮਰਸ਼੍ਮਾਵਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਨ੍ਯਸ੍ਤਗਭਸ੍ਤੌ| ਅਸ੍ਤੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਸ੍ਤਕੇ ਸ਼ਿਖਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ ਗਭਸ੍ਤਯੋ ਮਰੀਚਯੋ ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਅਨੇਨ ਦਿਨਾਪਗਮਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਅਯਮੇਵਮ੍ਭੂਤੋ ਗਦੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੋਸਾਨ੍ਧਃ| ਦੋਸਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ| ਅਪਰ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਸਾਮ੍ਯੇਨ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਦੋਸਾਨ੍ਧੇ ਦੋਸਾਃ ਅਹ੍ਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਫੁਟਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਦਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਆਹ-ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰੈ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾ ਅਤ-ਏਵ ਚ ਦਸ੍ਟਿਪਥਾਦ੍ ਭ੍ਰਸ੍ਟਾ ਵਿਲੀਨਾਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਚ ਲੀਨਾਸ਼੍ਚ|| ੧੨||
Adhikarana uShNavidagdhadRuShTiH (13) · Śloka 13
ਉਸ੍ਣਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਨਿਮਜ੍ਜਨਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਰਕ੍ਤਸਮ੍ਪਕ੍ਤੋ ਯਾਤ੍ਯੂਸ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤੋਕ੍ਸਿਣੀ| ਦਾਹੋਸੇ ਮਲਿਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਹਨ੍ਯਾਵਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਰਾਤ੍ਰਾਵਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚ ਜਾਯੇਤ ਵਿਦਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ||੧੩||
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्| त्रिदोषरक्तसम्पृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणी| दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्| रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता||१३||
🔊 Audio coming soon
ਉਸ੍ਣੇਨਾਤਪਾਦਿਨਾ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਯਚ੍ਛੀਤਵਾਰਿਨਿਮਜ੍ਜਨਂ ਤਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈ ਰਕ੍ਤਚਤੁਰ੍ਥੈਸ੍ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਦੇਹੋਸ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋ ਯਾਤਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਾਤੇ ਅਕ੍ਸਿਣਿ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦਾਹਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਸਾ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨੋਸ੍ਣਵਿਦਗ੍ਧੋਚ੍ਯਤੇ||੧੩||
Adhikarana vidagdhAmladRuShTiH (14) · Śloka 14
ਭਸ਼ਮਮ੍ਲਾਸ਼ਨਾਦ੍ਦੋਸੈਃ ਸਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਰਾਚਿਤਾ| ਸਕ੍ਲੇਦਕਣ੍ਡੂਃ ਕਲੁਸਾ ਵਿਦਗ੍ਧਾਮ੍ਲੇਨ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ||੧੪||
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्त्रैर्या दृष्टिराचिता| सक्लेदकण्डूः कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਾਮ੍ਲਾਸ਼ਨਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਰਾਚਿਤਾ ਤਤ ਏਵ ਚ ਸਕ੍ਲੇਦਾਦਿਕਾ ਸਾਮ੍ਲਵਿਦਗ੍ਧੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਮਤਾ ਆਚਾਰ੍ਯੈਃ|| ੧੪||
Adhikarana dhUmaraH (15) · Śloka 15
ਸ਼ੋਕਜ੍ਵਰਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਾਦਯਃ| ਧੂਮਾਵਿਲਾਂ ਧੂਮਦਸ਼ਂ ਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸ ਧੂਮਰਃ||੧੫||
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः| धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਕਾਦਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਾਦਯੋ ਧੂਮਾਵਿਲਾਂ ਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਸਾ ਚ ਧੂਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਧੂਮਦਕ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧੂਮਰਃ||੧੫||
Adhikarana aupasargikaH (AgantukaH), li~gganAshaH (16) · Śloka 16
ਸਹਸੈਵਾਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਰੂਪਮਦ੍ਭੁਤਮ੍| ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦਿ ਵਾ ਵਾਤਾਦ੍ਯਾ ਨਯਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਜਃ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਂ ਮੁਸਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍| ਵੈਡੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਮਿਵਾਵ੍ਯਥਾਮ੍| ਔਪਸਰ੍ਗਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ............||੧੬||
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्| भास्वरं भास्करादि वा वाताद्या नयनाश्रिताः| कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्| वैडूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थमिवाव्यथाम्| औपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशः............||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸਹਸਾ ਝਟਿਤ੍ਯੇਵਾਦ੍ਭੁਤਾਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਜਨਨਂ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦੇਰ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਤੇਜਸ੍ਵਿ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯ ਨਯਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਕਂ ਤੇਜਃ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਮੁਸਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਂ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਵੈਡੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਟਿਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਯਂ ਰੋਗ ਔਪਸਰ੍ਗਿਕ ਆਗਨ੍ਤੁਕੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ੧੬||
Adhikarana dRuShTirogANAM sAdhyAsAdhyatA (17-15) · Śloka 15
..............................ਅਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਿਨਾ ਕਫਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਮਪਿ| ਸਟ੍ ਕਾਚਾ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸ਼ੇਸਾਂਸ੍ਤੁ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਗਦਾ ਦਸ੍ਟੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੭|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
..............................अत्र वर्जयेत्| विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्वजामपि| षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः शेषांस्तु साधयेत्| द्वादशेति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ-ਅਤ੍ਰੇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗੇਸੁ ਕਫਾਦ੍ਵਿਨਾ ਕਫਜਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਪਸਰ੍ਗਜਾਨ੍ ਸਡ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਾਮਪਿ ਦਸ੍ਟਿਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਮਪ੍ਯੇਵਮਸ੍ਟੌ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ| ਸਟ੍ ਕਾਚਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਪ੍ਤਯਾਪ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੈਰੇਕੀਕਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨਿ ਸਟ੍ ਤਿਮਿਰਾਣਿ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾਂ ਕਫਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਦੋਸਾਨ੍ਧ੍ਯਾਮ੍ਲਵਿਦਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵਿਦਗ੍ਧਾਧੂਮਰ ਇਤਿ ਸਾਧਯੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗਦਾ ਦਸ੍ਟਾਵੁਕ੍ਤਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਨ੍ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦਸ੍ਟੌ ਭਵਤਿ ਤਥਾਪ੍ਯਸਿਤਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਮਿਤਿ|| ੧੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ|