Adhikarana atha granthyarbudashlIpadA~apacInADIpratiShedho nAma pa~jcatriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గ్రంథ్యాదిప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो ग्रन्थ्यादिप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తక్రమేణైవ గ్రంథ్యాదీనాం సాధనం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana granthiShu sAmAnyacikitsA (2) · Śloka 2
సర్వేష్వేవ పూర్వం గ్రంథిషు బృహతీద్వయపిప్పలీచిత్రకసాధితేన పురాణసర్పిషా స్నిగ్ధం వామయేద్విరేచయేచ్చ| కృతసంసర్జనస్య చోత్తమాంగగతేషు గ్రంథిషు లాక్షాద్విరజనీవిడంగశుంఠీపూతీ దారుభిః శిరో విరచయేత్| ధూమకవలగండూషాంశ్చ సంసేవేత| అంకోలమధుకమాతులుంగహింస్రాపూతీదారుబిల్వమూలసరలకుష్ఠవచావరుణత్వక్కాలాతివిషాజగంధార్భిర్లేపః| శ్యామా సురదారుసమంగాకోశాతక్Oపునర్నవసర్షపైర్వ్వా| సశోఫరుక్స్తంభే చోపనాహో యవసక్తుమధుకకుష్ఠశత పుష్పాదేవదారుభిర్ఘృతయుక్తైః| గోజాఽవిఖరోష్ట్రాశ్వహస్తిమూ షికమాంసైర్వా వేశవారీకృతైర్వసాతైలవద్భిః| పలాశవృంతాగ్నిమంథత్వక్కల్కేన మాంసపిండైర్వా| బహుశః స్విన్నమంగుష్ఠేన వేణుపర్వణా వా శతైశ్శనైః పునః పునర్విమ ర్ద్దయేత్| యథాయథంచ శోఫవత్ క్రియాం ప్రయుంజీత||2||
सर्वेष्वेव पूर्वं ग्रन्थिषु बृहतीद्वयपिप्पलीचित्रकसाधितेन पुराणसर्पिषा स्निग्धं वामयेद्विरेचयेच्च| कृतसंसर्जनस्य चोत्तमाङ्गगतेषु ग्रन्थिषु लाक्षाद्विरजनीविडङ्गशुण्ठीपूती दारुभिः शिरो विरचयेत्| धूमकवलगण्डूषांश्च संसेवेत| अङ्कोलमधुकमातुलुङ्गहिंस्रापूतीदारुबिल्वमूलसरलकुष्ठवचावरुणत्वक्कालातिविषाजगन्धार्भिर्लेपः| श्यामा सुरदारुसमङ्गाकोशातकोपुनर्नवसर्षपैर्Vवा| सशोफरुक्स्तम्भे चोपनाहो यवसक्तुमधुककुष्ठशत पुष्पादेवदारुभिर्घृतयुक्तैः| गोजाऽविखरोष्ट्राश्वहस्तिमू षिकमांसैर्वा वेशवारीकृतैर्वसातैलवद्भिः| पलाशवृन्ताग्निमन्थत्वक्कल्केन मांसपिण्डैर्वा| बहुशः स्विन्नमङ्गुष्ठेन वेणुपर्वणा वा शतैश्शनैः पुनः पुनर्विम र्द्दयेत्| यथायथञ्च शोफवत् क्रियां प्रयुञ्जीत||२||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు గ్రంథిషు పూర్వం బృహతీద్వయాదిసిద్ధేన పురాణసర్పిషా స్నేహః| తత్స్నిగ్ధస్య వమనం విరేచనంచ| పశ్చాత్ సంసర్జనే పేయాదిక్రమే కృత ఊర్ధ్వాంగగతేషు గ్రంథిషు లాక్షాదిభిః శిరో విరేచయేత్| ధూమాదీంశ్చ యథాగమం సేవేత| అంకోలాదినా సామాన్యలేపః| శ్యామాదిభిర్వా| అంకోలః ప్రసిద్ధో మాలవాదిషు వేతసాకారపత్రైస్సకంటకః| హింస్రా మాంసీ| కాలా నీలినీ| సశోఫాదికే చ గ్రంథౌ యవసక్త్వాదిభిర్వా గవాదిమాంసైర్వా వేశవారీకృతైర్వసాతైలవద్భిరుపనాహో బంధః| పలాశవృంతాదిభిర్వా స్విన్నే యథోక్తేన విమర్ద్దనం యథాయథమితి దోషాద్యనతిక్రమేణ| ఇతి సాధారణం|| 2||
Adhikarana vAtajagranthicikitsA (3) · Śloka 3
అథ వాతజే గ్రంథౌ దశమూలసిద్ధం మహాస్నేహం పిబేత్| అమృతా నింబబీజభారంగీస్యోనాకబాణతాలపత్రీకృష్ణగంధాగరుభిః క్షీరపిష్టైస్సుఖోష్ణైర్లేపః| వివిధాశ్చ వాతవ్యాధివిహితాః స్నేహస్వేదోపనాహాః| తథానుపశమే సిరావ్యధః| పక్వం తు విదార్య నిరస్తపూయం కృత్వాఽర్కాదివర్గాంభసా ప్రక్షా ల్య తిలకల్కేన సచిత్రకసైంధవేనాలేపయేత్| తైలంచ రోపణం రాస్నాసరలోశీరవిడంగమధుకక్షీరసంస్కృతం కుర్యాత్||3||
अथ वातजे ग्रन्थौ दशमूलसिद्धं महास्नेहं पिबेत्| अमृता निम्बबीजभार्ङ्गीस्योनाकबाणतालपत्रीकृष्णगन्धागरुभिः क्षीरपिष्टैस्सुखोष्णैर्लेपः| विविधाश्च वातव्याधिविहिताः स्नेहस्वेदोपनाहाः| तथानुपशमे सिराव्यधः| पक्वं तु विदार्य निरस्तपूयं कृत्वाऽर्कादिवर्गाम्भसा प्रक्षा ल्य तिलकल्केन सचित्रकसैन्धवेनालेपयेत्| तैलञ्च रोपणं रास्नासरलोशीरविडङ्गमधुकक्षीरसंस्कृतं कुर्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
(అథేత్యాదినా వాతాదివిశేషేణోచ్యతే) మహాస్నేహః స్నేహచతుష్టయం| అమృతాదిభిః క్షీరపిష్టైః సుఖోష్ణైర్లేపః| బాణో నీలసహచరః| తాలపత్రీ మౌసలీ| కృష్ణగంధా సౌభాంజనం| సుబోధం| పక్వమితి గ్రంథిం రాస్నాదిభిః సంస్కృతం తైలం రోపణం కుర్యాత్|| 3||
Adhikarana pittajagranthicikitsA raktajA ca (4) · Śloka 4
పిత్తజే రక్తజే చ జలౌకసో న్యగ్రోధాదిః ప్రదేహపరిషే కయోః పద్మకాదిః పానే చ ద్రాక్షేక్షురసయుక్తా హరీతకీవిరేకః| పక్వే పాటితే చ పిత్తవ్రణోక్తో విధిః||4||
पित्तजे रक्तजे च जलौकसो न्यग्रोधादिः प्रदेहपरिषे कयोः पद्मकादिः पाने च द्राक्षेक्षुरसयुक्ता हरीतकीविरेकः| पक्वे पाटिते च पित्तव्रणोक्तो विधिः||४||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజరక్తజయోః సుబోధం| ఉభయే భిన్నవిపక్వే పిత్తవ్రణోక్తోవిధిః|| 4||
Adhikarana kaphajagranthicikitsA (5) · Śloka 5
కఫజమంతఃశుద్ధస్య భృశం స్వేదయేద్విమ్లాపయేచ్చ కాకా దనీవికంకతకాకనందికారగ్వధేంగుదమూలమదనఫలభారంగీ కరంజైర్లేపయేత్| నాగరవిడంగైలవాలుకచవ్యపలాశవృంత చిత్రకైర్వా| భల్లాతకసైంధవాజగంధాసర్షర్పైర్వా| ఏవమప్యపచ్యమానమమర్మస్థం విదార్య స్థితరక్తం నిశ్శేష మగ్నినా దహేత్| సశేషో హి పునరాపూర్యతే| తతో నిర్వాపితం క్షారక్షౌద్రగుడోత్తరైరాలేపైస్సంశుద్ధం రోపయేత్||5||
कफजमन्तःशुद्धस्य भृशं स्वेदयेद्विम्लापयेच्च काका दनीविकङ्कतकाकनन्दिकारग्वधेङ्गुदमूलमदनफलभार्ङ्गी करञ्जैर्लेपयेत्| नागरविडङ्गैलवालुकचव्यपलाशवृन्त चित्रकैर्वा| भल्लातकसैन्धवाजगन्धासर्षर्पैर्वा| एवमप्यपच्यमानममर्मस्थं विदार्य स्थितरक्तं निश्शेष मग्निना दहेत्| सशेषो हि पुनरापूर्यते| ततो निर्वापितं क्षारक्षौद्रगुडोत्तरैरालेपैस्संशुद्धं रोपयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
కఫజేఽంతశ్శుద్ధిర్వమనవిరేచనాభ్యాం| విమ్లాపనం విలాయనం| కాకాదన్యాదిభిర్లేపయేత్| కాకాదనీ స్థూలకాకాదినీ| కాకనందికా గుంజా| (నాగరాదిభిర్వా లేపయేదితి సంబంధః) పలాశవృంతం పలాశపత్రం| ఏవమిత్యనంతరోక్తక్రియయాఽపచ్యమానమర్మణోఽన్యత్ర స్థితం శస్త్రేణ విదార్య స్థితరక్తం నిశ్శేషమగ్నినా దహేత్| సశేషస్య పునరాపూరణాత్| నిర్వాపితం శీతీకృతం| రోపణైరోలేపైః క్షారాద్యధికైస్సంశుద్ధం రోపయేత్||5||
Adhikarana mAMsavraNamedogranthInAM cikitsA (6) · Śloka 6
మాంసవ్రణగ్రంథీ చైవమేవ యాపయేత్| మేదోజేఽప్యయమేవ విధిః| అపి చ మేదోగ్రంథిం తిలకల్కదిగ్ధం ద్విగుణపటాంతరితం తప్తేన ఫాలేన దర్వ్యా వా జతులిప్తయా బహుశః ప్రమృజ్యాత్| శస్త్రం చావచార్య పూర్వవన్మేదో దహేత్| సుపక్వం వా విపాట్య మూత్రప్రక్షాలితం క్షౌద్రసైంధవసువర్చికాకాంచనక్షీరీహరితాల మిశ్రైః క్షీరబకప్రగాఢైస్తిలైరాలేపయేత్| గుంజాద్వికరంజతాపసవృక్షవంశావలేఖమూత్రసిద్ధం తైలమభ్యంగః| సమ్యకశుద్ధం చైనం రోపయేత్||6||
मांसव्रणग्रन्थी चैवमेव यापयेत्| मेदोजेऽप्ययमेव विधिः| अपि च मेदोग्रन्थिं तिलकल्कदिग्धं द्विगुणपटान्तरितं तप्तेन फालेन दर्व्या वा जतुलिप्तया बहुशः प्रमृज्यात्| शस्त्रं चावचार्य पूर्ववन्मेदो दहेत्| सुपक्वं वा विपाट्य मूत्रप्रक्षालितं क्षौद्रसैन्धवसुवर्चिकाकाञ्चनक्षीरीहरिताल मिश्रैः क्षीरबकप्रगाढैस्तिलैरालेपयेत्| गुञ्जाद्विकरञ्जतापसवृक्षवंशावलेखमूत्रसिद्धं तैलमभ्यङ्गः| सम्यकशुद्धं चैनं रोपयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ఏవమేవేత్యనయైవ కిర్యయా యాపయేత్| అపి చేతి సముచ్చయే| సుబోధం| ఫాలో లోహదలః| జతులిప్తయా దర్వ్యా తప్తయేత్యర్థాత్| శస్త్రమవచార్య శస్త్రేణ పాటయిత్వేత్యర్థః| క్షీరబకం శ్వేతికా| గుంజాదిసిద్ధం తైలమభ్యంగః| తాపసవృక్షః ఇంగుదః| వంశావలేఖో వంశతనువల్కః| సమ్యక్శుద్ధమేనం రోపయేత్|| 6||
Adhikarana sirAgranthicikitsA (7) · Śloka 7
సిరాగ్రంథౌ త్వభినవే తైలే సాహచరం పిబేత్ ఉపనాహంచ వాత హరైర్బస్తికర్మ చ కుర్యాత్| సిరావ్యధంచ||7||
सिराग्रन्थौ त्वभिनवे तैले साहचरं पिबेत् उपनाहञ्च वात हरैर्बस्तिकर्म च कुर्यात्| सिराव्यधञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
అభినవే సిరాగ్రంథౌ సాహచరం తైలం పిబేత్| ఉపనాహాదీంశ్చ కుర్యాత్||7||
Adhikarana vAtArbudacikitsA (8) · Śloka 8
వాతార్బుదమైరండప్రియాలనాలికేరమజ్జోర్వారుకర్కారుబీ జోత్కారికయోపనాహయేత్| ఆనూపామిషవేశవారైర్వా| నాడీ స్వేదంచ కుర్యాత్ బహుశశ్చాత్ర శృంగేణ రుధిరమవసేచయేత్| వాతహరవర్గక్వాథపయోఽమ్లసిద్ధం త్రివృతం పిబేత్||8||
वातार्बुदमैरण्डप्रियालनालिकेरमज्जोर्वारुकर्कारुबी जोत्कारिकयोपनाहयेत्| आनूपामिषवेशवारैर्वा| नाडी स्वेदञ्च कुर्यात् बहुशश्चात्र शृङ्गेण रुधिरमवसेचयेत्| वातहरवर्गक्वाथपयोऽम्लसिद्धं त्रिवृतं पिबेत्||८||
🔊 Audio coming soon
వాతార్బుదే ఏరండపత్రాదిభిరుపనాహం నాడీస్వేదంచ కుర్యాత్| అత్ర వాతార్బుదే బహుశః శృంగేణ రుధిరమవసేచయేత్| వాతహరవర్గాదిసిద్ధం త్రివృత్స్నేహం పిబేత్|| 8||
Adhikarana pittArbudacikitsA (9) · Śloka 9
పిత్తోత్థే మృదూన్ స్వేదోపనాహాన్ కాయవిరేచనంచ ప్రయోజయేత్| శాకకాకోదుంబరికాపత్రఘృష్టే చ ప్రియంగుపత్తంగంగసర్జరసా ర్జునలోధ్రమధుకైర్లేపః| శ్యామాగిరికర్ణికాంజనక్లీతన కనఖద్రాక్షాసప్తలాన్యతమరససాధితం సర్పిః పీతం పిత్తా ర్బుదశ్లీపదోదరఘ్నం||9||
पित्तोत्थे मृदून् स्वेदोपनाहान् कायविरेचनञ्च प्रयोजयेत्| शाककाकोदुम्बरिकापत्रघृष्टे च प्रियङ्गुपत्तङ्गङ्गसर्जरसा र्जुनलोध्रमधुकैर्लेपः| श्यामागिरिकर्णिकाञ्जनक्लीतन कनखद्राक्षासप्तलान्यतमरससाधितं सर्पिः पीतं पित्ता र्बुदश्लीपदोदरघ्नम्||९||
🔊 Audio coming soon
పిత్తోత్థే మృదూన్ స్వేదోపనాహాన్ కాయవిరేచనంచ శాకాదిపత్రఘృష్టే ప్రియంగ్వాదిభిర్లేపః| ప్రియంగ్వాదిభిస్సాధితం సర్పిః పీతం పిత్తార్బుదాదిఘ్నం|| 9||
Adhikarana shleShmArbudacikitsA (10) · Śloka 10
శ్లేష్మజే తూర్ధ్వమధశ్చ హృతదోషస్య స్రుతరక్తస్య చ వమన విరేచనద్రవ్యైః ప్రలేపః| కాకాదనీశుకబర్హిగ్నిజిహ్వామూల దక్షకపోతగృధ్రపురీషకాశమూలైర్వా పలాశక్షీరపిష్టైః| పిణ్యా కకులత్థనిష్పావైర్వా మాంసప్రగాఢైర్దధిపిష్టైర్లేపయేత్| లేపా స్వాదలోభేన చ నిలీయమానాః మక్షికాః సముపేక్షేత| తద్విముక్తైః కృమిభిరితరైర్వా భక్ష్యమాణంచ| తతః కృమిభక్షి తావశేషం శాకాదిపత్రైర్విలిఖ్యాఽగ్నినా ప్రతిసారయేత్| అల్పమూలం వా త్రపుతామ్రాయః సీసపట్టకవేష్టితం| పునః పునశ్చ క్షారాన్ కాలాపేక్షయా యోజయేత్| జాత్యాస్ఫోతకరవీరపల్లవాంశ్చ వ్రణశోధనాయ కల్కాదౌ| తైలంచాత్ర పాఠావి డంగభారంగీత్రిఫలాకషాయసిద్ధమభ్యంజనం||10||
श्लेष्मजे तूर्ध्वमधश्च हृतदोषस्य स्रुतरक्तस्य च वमन विरेचनद्रव्यैः प्रलेपः| काकादनीशुकबर्हिग्निजिह्वामूल दक्षकपोतगृध्रपुरीषकाशमूलैर्वा पलाशक्षीरपिष्टैः| पिण्या ककुलत्थनिष्पावैर्वा मांसप्रगाढैर्दधिपिष्टैर्लेपयेत्| लेपा स्वादलोभेन च निलीयमानाः मक्षिकाः समुपेक्षेत| तद्विमुक्तैः कृमिभिरितरैर्वा भक्ष्यमाणञ्च| ततः कृमिभक्षि तावशेषं शाकादिपत्रैर्विलिख्याऽग्निना प्रतिसारयेत्| अल्पमूलं वा त्रपुताम्रायः सीसपट्टकवेष्टितम्| पुनः पुनश्च क्षारान् कालापेक्षया योजयेत्| जात्यास्फोतकरवीरपल्लवांश्च व्रणशोधनाय कल्कादौ| तैलञ्चात्र पाठावि डङ्गभार्ङ्गीत्रिफलाकषायसिद्धमभ्यञ्जनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మజే ఊర్ధ్వమధశ్చ హృతదోషస్య స్రుతరక్తస్య వమనవిరేచన ద్రవ్యైర్మదనాదిభిః ప్రలేపః కాకాదన్యాదిభిర్వా| శేషం సుబోధం|| 10||
Adhikarana medo~arbudacikitsA (11) · Śloka 11
మేదోఽర్బుదం స్విన్నభిన్నం సుశోధితమేదస్కముపశాంతరక్త స్రావం సద్యస్సీవ్యేత్| తతో గృహధూమలోధ్రమనః శిలాహరి ద్రాపత్తంగచూర్ణైర్మధుమద్భిః ప్రతిసారయేత్| కరంజతైలంచాభ్యంచనార్థే నియుంజీత| సర్వార్బుదాని చ యదృచ్ఛయా పర్యాగతాని సుపరిశోధితాని రోపయేత్| అపి చ సశోషదోషాణి తు యోఽర్బుదాని కరోతి తస్యాశు పునర్భవంతి| తస్మాదశేషోద్ధరణం ప్రశస్తం క్షారేణ శస్త్రేణ తథాగ్నినా వా||11||
मेदोऽर्बुदं स्विन्नभिन्नं सुशोधितमेदस्कमुपशान्तरक्त स्रावं सद्यस्सीव्येत्| ततो गृहधूमलोध्रमनः शिलाहरि द्रापत्तङ्गचूर्णैर्मधुमद्भिः प्रतिसारयेत्| करञ्जतैलञ्चाभ्यञ्चनार्थे नियुञ्जीत| सर्वार्बुदानि च यदृच्छया पर्यागतानि सुपरिशोधितानि रोपयेत्| अपि च सशोषदोषाणि तु योऽर्बुदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति| तस्मादशेषोद्धरणं प्रशस्तं क्षारेण शस्त्रेण तथाग्निना वा||११||
🔊 Audio coming soon
మేదోఽర్బుదక్రియా చ సుబోధా|| 11||
Adhikarana vAtajashlIpadacikitsA (12) · Śloka 12
శ్లీపదే తు వాతాత్మకే స్నేహస్వేదోపనాహాన్ ప్రయుజ్యగుల్ఫస్యోపరిష్ట్యంగులే సిరాం విధ్యేత్| ఏరండతైలంచ గోమూత్రేణ మాసం పిబేత్| జీర్ణే నాగరక్వథితేన పయసా పురాణధా న్యాన్యశ్నీయాత్| త్రివృతంచ పాయయేత్| బస్తించ ప్రయుంజీత| ఏవమప్యశామ్యత్యగ్నినా దహేత్||12||
श्लीपदे तु वातात्मके स्नेहस्वेदोपनाहान् प्रयुज्यगुल्फस्योपरिष्ट्यङ्गुले सिरां विध्येत्| एरण्डतैलञ्च गोमूत्रेण मासं पिबेत्| जीर्णे नागरक्वथितेन पयसा पुराणधा न्यान्यश्नीयात्| त्रिवृतञ्च पाययेत्| बस्तिञ्च प्रयुञ्जीत| एवमप्यशाम्यत्यग्निना दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
వాతాత్మకే శ్లీపదే స్వేదాదీన్ ప్రయుజ్య సిరాం విధ్యేత్| ఏరండతైలం త్రివృత్స్నేహంచ పాయయేత్| బస్తించ కుర్యాత్| అనంతరోక్తేనాశాన్యత్యగ్నినా దాహః|| 12||
Adhikarana paittikashlIpadacikitsA (13) · Śloka 13
పైత్తికే మృదురుపనాహో గుల్ఫస్యాధఃసిరామోక్షః పిత్తార్బుదో క్తాః స్నేహవిరేకాః పిత్తఘ్నాశ్చ లేపాః||13||
पैत्तिके मृदुरुपनाहो गुल्फस्याधःसिरामोक्षः पित्तार्बुदो क्ताः स्नेहविरेकाः पित्तघ्नाश्च लेपाः||१३||
🔊 Audio coming soon
పైత్తికే ఉపనాహాదికం పిత్తఘ్నలేపాంతం|| 13||
Adhikarana shlaiShmikashlIpadacikitsA (14) · Śloka 14
శ్లైష్మికే త్వంగుష్ఠే సిరాం ముంచేత్| సక్షౌద్రాంశ్చ కఫఘ్నాన్ కషాయానభీక్ష్ణం పాయయేత్| యథాబలం వా హరీతకీ వర్ద్ధ మానాః||14||
श्लैष्मिके त्वङ्गुष्ठे सिरां मुञ्चेत्| सक्षौद्रांश्च कफघ्नान् कषायानभीक्ष्णं पाययेत्| यथाबलं वा हरीतकी वर्द्ध मानाः||१४||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మాత్మకే అంగుష్ఠే సిరావ్యధః| కఫఘ్నాన్యుక్తాని తేషాం కషాయాత్సక్షౌద్రానభీక్ష్ణం పాయయేత్| పిప్పలీవర్ద్ధమానం రసాయనే వక్ష్యతే||14||
Adhikarana shlIpadAdiShu AhAryakShAraprayogaH (15) · Śloka 15
ఆదారీకాకజంగాకాకాదనీశుకనాసాకదంబపుష్పబృహతీ ద్వయమంతర్ధూమం దగ్ధ్వా గోమూత్రేణ బహుశః పరిస్రావయేత్| తత స్తత్ క్షారోదకం క్షారకల్పేన విపచేత్| దద్యాచ్చాత్ర ప్రతీ వాపం ఫల్గుశుకాఖ్యా మదనఫలరసం| ఏష క్షారో మధురా హారేణాభ్యస్తః శ్లీపదాపచీగ్రహణీదోషారోచకాన్ సర్వ విషాణి చ నియచ్ఛతి||15||
आदारीकाकजङ्गाकाकादनीशुकनासाकदम्बपुष्पबृहती द्वयमन्तर्धूमं दग्ध्वा गोमूत्रेण बहुशः परिस्रावयेत्| तत स्तत् क्षारोदकं क्षारकल्पेन विपचेत्| दद्याच्चात्र प्रती वापं फल्गुशुकाख्या मदनफलरसम्| एष क्षारो मधुरा हारेणाभ्यस्तः श्लीपदापचीग्रहणीदोषारोचकान् सर्व विषाणि च नियच्छति||१५||
🔊 Audio coming soon
ఆదార్యాదీనామంతర్ధూమదగ్ధానాం క్షారపరిస్రుతం గోమూత్రం సూత్రోక్తక్షారవిధానేన విపచేత్| క్షారోదకశబ్దేన సామాన్యేన క్షారాచ్ఛముచ్యతే||15||
Adhikarana viDa~ggAditailapAnam (16) · Śloka 16
తైలం వా పిబేద్విడంగార్కమరిచచిత్రకశుంఠీదేవదార్వైలవాలు కలవణపంచకైస్సిద్ధం||16||
तैलं वा पिबेद्विडङ्गार्कमरिचचित्रकशुण्ठीदेवदार्वैलवालु कलवणपञ्चकैस्सिद्धम्||१६||
🔊 Audio coming soon
విడంగాదిభిస్సిద్ధం తైలం వా పిబేత్|| 16||
Adhikarana nAgarAdyAlepanAni (17) · Śloka 17
ఓలేపయేచ్చ నాగరామృతావిడంగకటుకాభద్రదారుభిర్మూత్రపిష్టైః ఊరుస్తంభోక్తైశ్చ భేషజైర్యవాన్నంచ శీలయేత్||17||
ओलेपयेच्च नागरामृताविडङ्गकटुकाभद्रदारुभिर्मूत्रपिष्टैः ऊरुस्तम्भोक्तैश्च भेषजैर्यवान्नञ्च शीलयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ఆలేపయేన్నాగరాదిభిః| ఉరుస్తంభోక్తైశ్చ భేషజైర్మూత్రపిష్టైరాలేపయేదితి సంబంధః| యవాన్నంచ భోజనే శీలయేత్| ఇతి శ్లీపదం||17||
Adhikarana gaNDamAlAcikitsA (18) · Śloka 18
గండమాలాయాం కుంభనికుంభద్రవంతీజీమూతకోశాతకీ ఫలవిపక్వం ఘృతముభయానులోమనం పిబేత్| శారంగష్టామూలం వా తక్రపిష్టం| వమనార్థం సుఖోదకేన వా జాతీర్బహిష్ఠ నిర్గుండీజీమూతకోత్తుండకీమూలత్వక్చూర్ణం| సిరా చాస్య విధ్యేత్| సశేషదోషం తు కౌష్ఠికం నవకం పాయయేత్| రసాంజనం గోమూత్ర తండులోదకాన్యతరేణ| తదేవ చ నావయేత్| మధుకసారం వా శిగ్రుఫలాని వా నింబకరంజకరవీరసిద్ధం వా తైలం వైరేచనికంచ ధూమం పిబేత్| అపక్వాంశ్చ గండాన్నాకులీసైంధవనాగరైర్లేపయేత్| గుంజాక రవీరార్కశ్యామాసిద్ధార్థకైరజామూత్రయుక్తైర్ద్దశకృత్వో విపక్వం తైలం లవణపంచకపిప్పలీమరిచచూర్ణోపేతమభ్యంగాత్సర్వావ స్థానపచ్యర్శోఽర్బుదనాడీదుష్టవ్రణవల్మీకానపోహతి||18||
गण्डमालायां कुम्भनिकुम्भद्रवन्तीजीमूतकोशातकी फलविपक्वं घृतमुभयानुलोमनं पिबेत्| शार्ङ्गष्टामूलं वा तक्रपिष्टम्| वमनार्थं सुखोदकेन वा जातीर्बहिष्ठ निर्गुण्डीजीमूतकोत्तुण्डकीमूलत्वक्चूर्णम्| सिरा चास्य विध्येत्| सशेषदोषं तु कौष्ठिकं नवकं पाययेत्| रसाञ्जनं गोमूत्र तण्डुलोदकान्यतरेण| तदेव च नावयेत्| मधुकसारं वा शिग्रुफलानि वा निम्बकरञ्जकरवीरसिद्धं वा तैलं वैरेचनिकञ्च धूमं पिबेत्| अपक्वांश्च गण्डान्नाकुलीसैन्धवनागरैर्लेपयेत्| गुञ्जाक रवीरार्कश्यामासिद्धार्थकैरजामूत्रयुक्तैर्द्दशकृत्वो विपक्वं तैलं लवणपञ्चकपिप्पलीमरिचचूर्णोपेतमभ्यङ्गात्सर्वाव स्थानपच्यर्शोऽर्बुदनाडीदुष्टव्रणवल्मीकानपोहति||१८||
🔊 Audio coming soon
గండమాలాయాం కుంభాదివిపక్వం ఘృతముభయానులోమకం వమనవిరేచనం పిబేత్| శారంగాష్టామూలం వా తక్రపిష్టం పిబేత్| జాత్యాదిమూలత్వక్చూర్ణం వోష్ణోదకేన వమనార్థం పిబేత్| బర్హిష్ఠం హ్నీబేరం| అస్యేతి గండమాలావతః| శోధనేన సశేషదోషం గండమాలినం కుష్ఠోక్తం నవకం హరిద్రాదికం పాయయేత్| గూమూత్రేణ వా తండులోదకేన వా రసాంజనం పాయయేత్| తదేవేతి గోమూత్రేణ తండులోదకేన వా యుక్తం రసాంజనం నావయేత్| మధూకసారాద్యన్యతమ్మం వా నావయేత్| వైరేచనికంచ ధూమం సూత్రోక్తం| అపక్వశ్చేత్యాది సుబోధం| నాకులీ సర్పగంధా| గుంజాదిభిర్విపక్వం తైలం తైరేవ పునః పచేత్| ఏవమేవ పునర్ద్దశవారాన్ ఏవంపక్వేన లవణాద్యుపేతేనాభ్యంగః సర్వావస్థానపచ్యాదీనపోహతి| వల్మీకాఖ్యః క్షుద్రరోగః|| 18||
Adhikarana apacIcikitsA (19) · Śloka 19
ఔర్వచలసైంధవోద్భిదదంతీభల్లాతకచిత్రకకల్కేన సిద్ధం తైలమభ్యంగోఽపచ్యాం| తండులీయకస్వరసేన వా సని ర్గుండీరసం వా తైలం సాధితమభ్యంగపాననావనైర్గండమాలా నాడీవ్రణకుష్ఠానిలర్తిహరం| కాకాదనీనలికాగ్నిజిహ్వావంధ్యాకర్కోటకీవిశా లాపాఠోత్తుండకీజీమూతకోశాతకీబీజైరార్ద్ధపలంశైర్విషక ర్షయుక్తైర్నిర్గుండీస్వరసోపేతం కరంజతైలప్రస్థం విపచేత్తత్పూర్వ వదేవ ప్రయుక్తం పరమపచీఘ్నం||19||
और्वचलसैन्धवोद्भिददन्तीभल्लातकचित्रककल्केन सिद्धं तैलमभ्यङ्गोऽपच्याम्| तण्डुलीयकस्वरसेन वा सनि र्गुण्डीरसं वा तैलं साधितमभ्यङ्गपाननावनैर्गण्डमाला नाडीव्रणकुष्ठानिलर्तिहरम्| काकादनीनलिकाग्निजिह्वावन्ध्याकर्कोटकीविशा लापाठोत्तुण्डकीजीमूतकोशातकीबीजैरार्द्धपलंशैर्विषक र्षयुक्तैर्निर्गुण्डीस्वरसोपेतं करञ्जतैलप्रस्थं विपचेत्तत्पूर्व वदेव प्रयुक्तं परमपचीघ्नम्||१९||
🔊 Audio coming soon
సౌవర్చలాదిసిద్ధం తైలమపచ్యామభ్యంగః| తండులీయకనిర్గుండీస్వరసాభ్యాం ప్రత్యేకం తైలం సాధితమభ్యంగాదిభిర్గండమాలాదిహరం| కాకాదన్యాదిభిః పలాంశికైర్విషకర్షేణ యుక్తైర్నిర్గుండీస్వరససమం తైలప్రస్థం విపచేత్తత్పూర్వవదభ్యంగాదిషూపయుక్తం పరమతిశయేనాఽపచీఘ్నం| బంధ్యాకర్కోటకీ నిష్ఫలా| వనజా కారవల్లీ|| 19||
Adhikarana amarmajeShu gaNDeShu shastrakarma (20) · Śloka 20
అమర్మజాంశ్చ గండానపక్వానేవోద్ధృత్యాగ్నినా క్షారేణ వా ప్రసాధయేత్| సర్షపవృక్షాదనీక్వాథైర్వ్రణక్షాలనం| తిలకు ంతలక్షారపిష్టస్తిలకల్కః సుఖోష్ణో లేపః| కాకకృ కలాసగోధాహినిర్మోకకూర్మాణామన్యతమస్యాంతర్ధూమదగ్ధస్య మషీంగుదతైలప్లుతాభ్యంగః| మాంసీసర్జరసకార్పాసీఫల సైంధవైః స్తన్యపిష్టైస్తైలం విపక్వమభ్యంగో వ్రణకాఠిన్యఘ్నః సర్పాజగరవసే తైలం చ సమం త్రయమేతదపచీఘ్నం| శ్లీ పదోక్తాని చ తైలాని ప్రయోజయేత్| ఏవమనుపశమే వామపార్శ్వజాయాం దక్షిణజంఘాపృష్ఠమధ్యాదింద్ర వస్తేరధ ఊర్ధ్వం వా శస్త్రేణాక్షిమాత్రం వ్రణం కృత్వా మత్స్యా ండజాలనిభం మేదోపనీయాఽగ్నినా దహేత్| అనేనేతరపార్శ్వజా వ్యాఖ్యాతా| ఏవముభయపార్శ్వజాయాముభయతః| యవముద్గప్రాయం చ గండమాలాసు భోజనం||20||
अमर्मजांश्च गण्डानपक्वानेवोद्धृत्याग्निना क्षारेण वा प्रसाधयेत्| सर्षपवृक्षादनीक्वाथैर्व्रणक्षालनम्| तिलकु न्तलक्षारपिष्टस्तिलकल्कः सुखोष्णो लेपः| काककृ कलासगोधाहिनिर्मोककूर्माणामन्यतमस्यान्तर्धूमदग्धस्य मषीङ्गुदतैलप्लुताभ्यङ्गः| मांसीसर्जरसकार्पासीफल सैन्धवैः स्तन्यपिष्टैस्तैलं विपक्वमभ्यङ्गो व्रणकाठिन्यघ्नः सर्पाजगरवसे तैलं च समं त्रयमेतदपचीघ्नम्| श्ली पदोक्तानि च तैलानि प्रयोजयेत्| एवमनुपशमे वामपार्श्वजायां दक्षिणजङ्घापृष्ठमध्यादिन्द्र वस्तेरध ऊर्ध्वं वा शस्त्रेणाक्षिमात्रं व्रणं कृत्वा मत्स्या ण्डजालनिभं मेदोपनीयाऽग्निना दहेत्| अनेनेतरपार्श्वजा व्याख्याता| एवमुभयपार्श्वजायामुभयतः| यवमुद्गप्रायं च गण्डमालासु भोजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చామర్మజాన్ గండాన్ మర్మేభ్యోఽన్యత్ర జాతానుద్ధృత్యోత్పాట్యాఽగ్నిక్షారాన్యతరేణ సాధయేత్| ప్రక్షాలనేలేపౌ సుబోధౌ| కాకాదీనామన్యతమస్యాఽంతర్ధూమదగ్ధస్య మషీంగుదతైలాప్లుతాభ్యంగః| మాంస్యాదిభిస్తైలం సుబోధం| సర్షపవసాఽజగరవసా తైలంచేత్యేతత్ త్రయమభ్యంగేనాఽపచీఘ్నం| సుబోధం| ఏవమిత్యనంతరోక్తప్రకారేణ గండమాలాయా అనుపశమే వామపార్శ్వజాయామపచ్యాం దక్షిణజంఘాయాః యత్ పృష్ఠమగ్రభాగం తస్య మధ్యేంద్రవస్త్యాఖ్యస్య జంఘామధ్యభవమర్మణ ఊర్ధ్వం వాఽధో వాఽక్షిమాత్రం వ్రణం కృత్వా తతో మత్స్యాండజాలనిభం మేదోపనీయ వ్రణమగ్నినా దహేత్| అనేన వామపార్శ్వజంఘావిధానేనేతరపాRశ్వజా దక్షిణపార్శ్వజాఽపచీ వ్యాఖ్యాతా| తేనైతదుక్తం భవతి-దక్షిణపార్శ్వజాయామపచ్యాం వామజంఘాయాం దక్షిణప్రకారేణ కర్మ కార్యమితి| ఉభయపార్శ్వజాయాం గండమాలాయాం దక్షిణపార్శ్వమాశ్రితాయాం వామపార్శ్వజంఘాయామపి వామపార్శ్వమాశ్రితాయాం దక్షిణపార్శ్వజంఘాయామపి| యవముద్గప్రాయం యవముద్గభూయిష్ఠం ఇత్యపచీ|| 20||
Adhikarana vAtajanADIcikitsA (21) · Śloka 21
నాడీమనిలజాముపనాహ్య పూయగతిమస్యా నిశ్శేషమేషిత్వాఽ వదారయేచ్ఛస్త్రేణ| తతస్తిలాపామార్గఫలకల్కేన ససై ంధవేన పూరయిత్వా బధ్నీయాత్||21||
नाडीमनिलजामुपनाह्य पूयगतिमस्या निश्शेषमेषित्वाऽ वदारयेच्छस्त्रेण| ततस्तिलापामार्गफलकल्केन ससै न्धवेन पूरयित्वा बध्नीयात्||२१||
🔊 Audio coming soon
నాడీమనిలజాముపనాహ్య బధ్వా అర్థాద్వాతహరద్రవ్యైః| పూయగతిం పూయనాడీమోషిణ్యాన్ వీక్ష్య| సుబోధం|| 21||
Adhikarana pittajanADIcikitsA (22) · Śloka 22
పిత్తజాం సఘృతక్షీరయా పద్మకాదికృతయోత్కారికయోఽపనా హితాం| విదారితాంచ తిలనాగదంతీమంజిష్ఠాకల్కేన పూర యేత్| శ్యామాత్రిభండీత్రిఫలాతిల్వకహరిద్రాద్వయకల్క క్షీరసంస్కృతం సర్పిరభ్యంగః| పరం నాడీనిబర్హణం||22||
पित्तजां सघृतक्षीरया पद्मकादिकृतयोत्कारिकयोऽपना हिताम्| विदारिताञ्च तिलनागदन्तीमञ्जिष्ठाकल्केन पूर येत्| श्यामात्रिभण्डीत्रिफलातिल्वकहरिद्राद्वयकल्क क्षीरसंस्कृतं सर्पिरभ्यङ्गः| परं नाडीनिबर्हणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజాయా నాడ్యాః పద్మకాదిగణకృతయా సఘృతక్షీరయోత్కారికయోఽపనాహః| తతః శస్త్రేణ విదారణం| తతస్తిలాదికల్కేన పూరణం| శ్యామాదికల్కక్షీరసంస్కృతం సర్పిరభ్యంగః|| 22||
Adhikarana kaphajanADicikitsA (23) · Śloka 23
శ్లేష్మజాం సక్తుకులత్థకిణ్వసర్షపైరుపనాహ్య విదార్య చ నింబతైలసైంధవసౌరాష్ట్రీనికుంభైర్లేపయేత్| దంతీచిత్రకస్వ ర్జికాసైంధవతాలీసనలదపూతికాపామార్గఫలైస్తైలం సమూత్రం పాచితమభ్యంగః||23||
श्लेष्मजां सक्तुकुलत्थकिण्वसर्षपैरुपनाह्य विदार्य च निम्बतैलसैन्धवसौराष्ट्रीनिकुम्भैर्लेपयेत्| दन्तीचित्रकस्व र्जिकासैन्धवतालीसनलदपूतिकापामार्गफलैस्तैलं समूत्रं पाचितमभ्यङ्गः||२३||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మజాయా నాడ్యాః సక్త్వాదిభిరుపనాహః విదారణంచ| నింబాదిభిర్లేపః| దంత్యాదిభిః సమూత్రం తైలం పాచితమభ్యంగః|| 23||
Adhikarana shalyajanADIcikitsA (24) · Śloka 24
శల్యహేతుకీం పాటయిత్వా సర్వశః శల్యం విశోధ్య మధుఘృత తిలకల్కప్రతిచ్ఛన్నాం బధ్నీయాత్| బిల్వకపిత్థకుంభీ ఖర్జూరవనస్పతిశలాటుక్వాథే ప్రియంగుముస్తోరుపూగశకునసు గంధికాలోధ్రమోచరసధాతకీపుష్పగర్భాం తైలం ప్రసాధితం సాధయత్యాశు శల్యజాం గతిం||24||
शल्यहेतुकीं पाटयित्वा सर्वशः शल्यं विशोध्य मधुघृत तिलकल्कप्रतिच्छन्नां बध्नीयात्| बिल्वकपित्थकुम्भी खर्जूरवनस्पतिशलाटुक्वाथे प्रियङ्गुमुस्तोरुपूगशकुनसु गन्धिकालोध्रमोचरसधातकीपुष्पगर्भां तैलं प्रसाधितं साधयत्याशु शल्यजां गतिम्||२४||
🔊 Audio coming soon
శల్యహేతుకీం నాడీం శస్త్రేణ పాటయిత్వా సర్వశ ఇత్యాది సుబోధం| బిల్వాదివనస్పతిశలాటుక్వాథే ప్రియంగ్వాదిగర్భం తైలం ప్రసాధితం శల్యజాం గతిమాశు సాధయతి|| 24||
Adhikarana ashastrakRutyArhanADIcikitsA (25) · Śloka 25
అశస్త్రకృత్యాం నాడ్యాం భేదిన్యైషిణ్యాఽంతే సముద్భిద్య క్షా రాక్తం సూత్రం ప్రవేశయేత్| తదసన్నిధానే త్వితరయైషిణ్యా చ తేనావదీర్ణాయాం తదనుస్యూతమన్యదన్యత్ క్షారసూత్రం సంచారయే దాగతిభేదాదమనపాయేఽభ్యుపాయః| సూక్ష్మానేకగతిషు భగ ందరేషు మూలేషు చ ఛిద్రితేషు గ్రంథ్యర్బుదేష్వితి||25||
अशस्त्रकृत्यां नाड्यां भेदिन्यैषिण्याऽन्ते समुद्भिद्य क्षा राक्तं सूत्रं प्रवेशयेत्| तदसन्निधाने त्वितरयैषिण्या च तेनावदीर्णायां तदनुस्यूतमन्यदन्यत् क्षारसूत्रं सञ्चारये दागतिभेदादमनपायेऽभ्युपायः| सूक्ष्मानेकगतिषु भग न्दरेषु मूलेषु च छिद्रितेषु ग्रन्थ्यर्बुदेष्विति||२५||
🔊 Audio coming soon
యా నాడీ సూత్రోక్తప్రకారేణ శస్త్రకృత్యా న భవతి తాం భేదిన్యా విశిష్టయైషిణ్యాఽంతే సముద్భిద్యేత్యాది సుబోధం| తదసన్నిధాన ఇతి భేదిన్యేషణ్యసన్నిధానే| తేనేతి క్షారసూత్రేణ తదనుస్యూతమితి పూర్వవత్ క్షారసూత్రవేష్టితం కృత్వా సూచీవత్సూత్రం సూత్రేణ ప్రవేశయేదయం క్షారసూత్రప్రయోగః అనపాయః పరిణామే నిర్దోష ఉపాయః| కిం నాడీష్వేవాయమనపాయోఽభ్యుపాయ ఆహోస్విదన్యత్రాపీత్యాహ| సూక్ష్మాఽనేకగతిష్విత్యాదిమూలేషు చ ఛిద్రితేష్వితి గ్రంథ్యర్బుదవిశేషణం| ఛిద్రేణైవ సూత్రప్రయోగః|| 25||
Adhikarana atideshena vraNacikitsA (26-35) · Śloka 35
భవతి చాత్ర- వ్రణేషు దుష్టసూక్ష్మాస్యగంభరాదిషు సాధనం| యా వర్త్యో యాని తైలాని తన్నాడీష్వపి కల్పయేత్| విభీతకామ్రాస్థివటప్రవాలహరేణుకాశాల్మలిబీజయుక్తా| వరాహవిష్ఠా చ మషీ సుదగ్ధా తైలప్లుతా సర్వగతీర్నిహంతి| ధత్తూరకం మదనకోద్రవజంచ బీజం కోశాతకీ శుకనసా మృగభాజనీ చ| అంకోలజంచ కుసుమం పరికల్ప్య చూర్ణం లాక్షోదకాపహృతదోషగతౌ ప్రయోజ్యం| మిశ్రితం తేన తైలంచ పరమం గతిరోపణం| సౌవహేషు చ కందేషు కృతం వజ్రాహ్వయేషు చ| భల్లాతకార్కమరిచైర్లవణోత్తమేన సిద్ధం విడంగరజనీద్వయచిత్రకైశ్చ| తైలం సమార్కవరసైర్వినిహంతి కృచ్ఛ్రాం నాడీం కఫానిలకృతామపచీవ్రణాంశ్చ||26|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగ సంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీ నాడీప్రతిషేధో నామ పంచత్రింశోఽధ్యాయః||35||
भवति चात्र- व्रणेषु दुष्टसूक्ष्मास्यगम्भरादिषु साधनम्| या वर्त्यो यानि तैलानि तन्नाडीष्वपि कल्पयेत्| विभीतकाम्रास्थिवटप्रवालहरेणुकाशाल्मलिबीजयुक्ता| वराहविष्ठा च मषी सुदग्धा तैलप्लुता सर्वगतीर्निहन्ति| धत्तूरकं मदनकोद्रवजञ्च बीजं कोशातकी शुकनसा मृगभाजनी च| अङ्कोलजञ्च कुसुमं परिकल्प्य चूर्णं लाक्षोदकापहृतदोषगतौ प्रयोज्यम्| मिश्रितं तेन तैलञ्च परमं गतिरोपणम्| सौवहेषु च कन्देषु कृतं वज्राह्वयेषु च| भल्लातकार्कमरिचैर्लवणोत्तमेन सिद्धं विडङ्गरजनीद्वयचित्रकैश्च| तैलं समार्कवरसैर्विनिहन्ति कृच्छ्रां नाडीं कफानिलकृतामपचीव्रणांश्च||२६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीप्रतिषेधो नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः||३५||
🔊 Audio coming soon
పూర్వం వ్రణేషు దుష్టేషు సూక్ష్మాస్యేషు గంభీరాదిషు యా వర్త్యో యాని చ తైలాని తత్సాధనం చికిత్సితం నాడీష్వపి కల్పయేత్| విభీతకాదిమష్యాస్తైలప్లుతాయాస్సర్వగతిప్రయోగః| ధత్తూరాదికం చూర్ణం పరికల్ప్య మదనకోద్రవౌ శాలివిశేషౌ మృగభోజనీ మృగాదినీ, తేన చ ధత్తూరాదిచూర్ణేన యుక్తం తైలం పరమం గతిరోపణం| భల్లాతకాదిభిస్సభృంగరసైస్సిద్ధం తైలం సుకృచ్ఛ్రానపి నాడ్యాదీన్ వినిహంతి|| 26|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహ- వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే పంచత్రింశోఽధ్యాయః