Adhikarana atha granthyarbudashlIpadA~apacInADIpratiShedho nAma pa~jcatriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గ్రంథ్యాదిప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो ग्रन्थ्यादिप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthiShu sAmAnyacikitsA (2) · Śloka 2
సర్వేష్వేవ పూర్వం గ్రంథిషు బృహతీద్వయపిప్పలీచిత్రకసాధితేన పురాణసర్పిషా స్నిగ్ధం వామయేద్విరేచయేచ్చ| కృతసంసర్జనస్య చోత్తమాంగగతేషు గ్రంథిషు లాక్షాద్విరజనీవిడంగశుంఠీపూతీ దారుభిః శిరో విరచయేత్| ధూమకవలగండూషాంశ్చ సంసేవేత| అంకోలమధుకమాతులుంగహింస్రాపూతీదారుబిల్వమూలసరలకుష్ఠవచావరుణత్వక్కాలాతివిషాజగంధార్భిర్లేపః| శ్యామా సురదారుసమంగాకోశాతక్Oపునర్నవసర్షపైర్వ్వా| సశోఫరుక్స్తంభే చోపనాహో యవసక్తుమధుకకుష్ఠశత పుష్పాదేవదారుభిర్ఘృతయుక్తైః| గోజాఽవిఖరోష్ట్రాశ్వహస్తిమూ షికమాంసైర్వా వేశవారీకృతైర్వసాతైలవద్భిః| పలాశవృంతాగ్నిమంథత్వక్కల్కేన మాంసపిండైర్వా| బహుశః స్విన్నమంగుష్ఠేన వేణుపర్వణా వా శతైశ్శనైః పునః పునర్విమ ర్ద్దయేత్| యథాయథంచ శోఫవత్ క్రియాం ప్రయుంజీత||2||
सर्वेष्वेव पूर्वं ग्रन्थिषु बृहतीद्वयपिप्पलीचित्रकसाधितेन पुराणसर्पिषा स्निग्धं वामयेद्विरेचयेच्च| कृतसंसर्जनस्य चोत्तमाङ्गगतेषु ग्रन्थिषु लाक्षाद्विरजनीविडङ्गशुण्ठीपूती दारुभिः शिरो विरचयेत्| धूमकवलगण्डूषांश्च संसेवेत| अङ्कोलमधुकमातुलुङ्गहिंस्रापूतीदारुबिल्वमूलसरलकुष्ठवचावरुणत्वक्कालातिविषाजगन्धार्भिर्लेपः| श्यामा सुरदारुसमङ्गाकोशातकोपुनर्नवसर्षपैर्Vवा| सशोफरुक्स्तम्भे चोपनाहो यवसक्तुमधुककुष्ठशत पुष्पादेवदारुभिर्घृतयुक्तैः| गोजाऽविखरोष्ट्राश्वहस्तिमू षिकमांसैर्वा वेशवारीकृतैर्वसातैलवद्भिः| पलाशवृन्ताग्निमन्थत्वक्कल्केन मांसपिण्डैर्वा| बहुशः स्विन्नमङ्गुष्ठेन वेणुपर्वणा वा शतैश्शनैः पुनः पुनर्विम र्द्दयेत्| यथायथञ्च शोफवत् क्रियां प्रयुञ्जीत||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagranthicikitsA (3) · Śloka 3
అథ వాతజే గ్రంథౌ దశమూలసిద్ధం మహాస్నేహం పిబేత్| అమృతా నింబబీజభారంగీస్యోనాకబాణతాలపత్రీకృష్ణగంధాగరుభిః క్షీరపిష్టైస్సుఖోష్ణైర్లేపః| వివిధాశ్చ వాతవ్యాధివిహితాః స్నేహస్వేదోపనాహాః| తథానుపశమే సిరావ్యధః| పక్వం తు విదార్య నిరస్తపూయం కృత్వాఽర్కాదివర్గాంభసా ప్రక్షా ల్య తిలకల్కేన సచిత్రకసైంధవేనాలేపయేత్| తైలంచ రోపణం రాస్నాసరలోశీరవిడంగమధుకక్షీరసంస్కృతం కుర్యాత్||3||
अथ वातजे ग्रन्थौ दशमूलसिद्धं महास्नेहं पिबेत्| अमृता निम्बबीजभार्ङ्गीस्योनाकबाणतालपत्रीकृष्णगन्धागरुभिः क्षीरपिष्टैस्सुखोष्णैर्लेपः| विविधाश्च वातव्याधिविहिताः स्नेहस्वेदोपनाहाः| तथानुपशमे सिराव्यधः| पक्वं तु विदार्य निरस्तपूयं कृत्वाऽर्कादिवर्गाम्भसा प्रक्षा ल्य तिलकल्केन सचित्रकसैन्धवेनालेपयेत्| तैलञ्च रोपणं रास्नासरलोशीरविडङ्गमधुकक्षीरसंस्कृतं कुर्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagranthicikitsA raktajA ca (4) · Śloka 4
పిత్తజే రక్తజే చ జలౌకసో న్యగ్రోధాదిః ప్రదేహపరిషే కయోః పద్మకాదిః పానే చ ద్రాక్షేక్షురసయుక్తా హరీతకీవిరేకః| పక్వే పాటితే చ పిత్తవ్రణోక్తో విధిః||4||
पित्तजे रक्तजे च जलौकसो न्यग्रोधादिः प्रदेहपरिषे कयोः पद्मकादिः पाने च द्राक्षेक्षुरसयुक्ता हरीतकीविरेकः| पक्वे पाटिते च पित्तव्रणोक्तो विधिः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagranthicikitsA (5) · Śloka 5
కఫజమంతఃశుద్ధస్య భృశం స్వేదయేద్విమ్లాపయేచ్చ కాకా దనీవికంకతకాకనందికారగ్వధేంగుదమూలమదనఫలభారంగీ కరంజైర్లేపయేత్| నాగరవిడంగైలవాలుకచవ్యపలాశవృంత చిత్రకైర్వా| భల్లాతకసైంధవాజగంధాసర్షర్పైర్వా| ఏవమప్యపచ్యమానమమర్మస్థం విదార్య స్థితరక్తం నిశ్శేష మగ్నినా దహేత్| సశేషో హి పునరాపూర్యతే| తతో నిర్వాపితం క్షారక్షౌద్రగుడోత్తరైరాలేపైస్సంశుద్ధం రోపయేత్||5||
कफजमन्तःशुद्धस्य भृशं स्वेदयेद्विम्लापयेच्च काका दनीविकङ्कतकाकनन्दिकारग्वधेङ्गुदमूलमदनफलभार्ङ्गी करञ्जैर्लेपयेत्| नागरविडङ्गैलवालुकचव्यपलाशवृन्त चित्रकैर्वा| भल्लातकसैन्धवाजगन्धासर्षर्पैर्वा| एवमप्यपच्यमानममर्मस्थं विदार्य स्थितरक्तं निश्शेष मग्निना दहेत्| सशेषो हि पुनरापूर्यते| ततो निर्वापितं क्षारक्षौद्रगुडोत्तरैरालेपैस्संशुद्धं रोपयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavraNamedogranthInAM cikitsA (6) · Śloka 6
మాంసవ్రణగ్రంథీ చైవమేవ యాపయేత్| మేదోజేఽప్యయమేవ విధిః| అపి చ మేదోగ్రంథిం తిలకల్కదిగ్ధం ద్విగుణపటాంతరితం తప్తేన ఫాలేన దర్వ్యా వా జతులిప్తయా బహుశః ప్రమృజ్యాత్| శస్త్రం చావచార్య పూర్వవన్మేదో దహేత్| సుపక్వం వా విపాట్య మూత్రప్రక్షాలితం క్షౌద్రసైంధవసువర్చికాకాంచనక్షీరీహరితాల మిశ్రైః క్షీరబకప్రగాఢైస్తిలైరాలేపయేత్| గుంజాద్వికరంజతాపసవృక్షవంశావలేఖమూత్రసిద్ధం తైలమభ్యంగః| సమ్యకశుద్ధం చైనం రోపయేత్||6||
मांसव्रणग्रन्थी चैवमेव यापयेत्| मेदोजेऽप्ययमेव विधिः| अपि च मेदोग्रन्थिं तिलकल्कदिग्धं द्विगुणपटान्तरितं तप्तेन फालेन दर्व्या वा जतुलिप्तया बहुशः प्रमृज्यात्| शस्त्रं चावचार्य पूर्ववन्मेदो दहेत्| सुपक्वं वा विपाट्य मूत्रप्रक्षालितं क्षौद्रसैन्धवसुवर्चिकाकाञ्चनक्षीरीहरिताल मिश्रैः क्षीरबकप्रगाढैस्तिलैरालेपयेत्| गुञ्जाद्विकरञ्जतापसवृक्षवंशावलेखमूत्रसिद्धं तैलमभ्यङ्गः| सम्यकशुद्धं चैनं रोपयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgranthicikitsA (7) · Śloka 7
సిరాగ్రంథౌ త్వభినవే తైలే సాహచరం పిబేత్ ఉపనాహంచ వాత హరైర్బస్తికర్మ చ కుర్యాత్| సిరావ్యధంచ||7||
सिराग्रन्थौ त्वभिनवे तैले साहचरं पिबेत् उपनाहञ्च वात हरैर्बस्तिकर्म च कुर्यात्| सिराव्यधञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArbudacikitsA (8) · Śloka 8
వాతార్బుదమైరండప్రియాలనాలికేరమజ్జోర్వారుకర్కారుబీ జోత్కారికయోపనాహయేత్| ఆనూపామిషవేశవారైర్వా| నాడీ స్వేదంచ కుర్యాత్ బహుశశ్చాత్ర శృంగేణ రుధిరమవసేచయేత్| వాతహరవర్గక్వాథపయోఽమ్లసిద్ధం త్రివృతం పిబేత్||8||
वातार्बुदमैरण्डप्रियालनालिकेरमज्जोर्वारुकर्कारुबी जोत्कारिकयोपनाहयेत्| आनूपामिषवेशवारैर्वा| नाडी स्वेदञ्च कुर्यात् बहुशश्चात्र शृङ्गेण रुधिरमवसेचयेत्| वातहरवर्गक्वाथपयोऽम्लसिद्धं त्रिवृतं पिबेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArbudacikitsA (9) · Śloka 9
పిత్తోత్థే మృదూన్ స్వేదోపనాహాన్ కాయవిరేచనంచ ప్రయోజయేత్| శాకకాకోదుంబరికాపత్రఘృష్టే చ ప్రియంగుపత్తంగంగసర్జరసా ర్జునలోధ్రమధుకైర్లేపః| శ్యామాగిరికర్ణికాంజనక్లీతన కనఖద్రాక్షాసప్తలాన్యతమరససాధితం సర్పిః పీతం పిత్తా ర్బుదశ్లీపదోదరఘ్నం||9||
पित्तोत्थे मृदून् स्वेदोपनाहान् कायविरेचनञ्च प्रयोजयेत्| शाककाकोदुम्बरिकापत्रघृष्टे च प्रियङ्गुपत्तङ्गङ्गसर्जरसा र्जुनलोध्रमधुकैर्लेपः| श्यामागिरिकर्णिकाञ्जनक्लीतन कनखद्राक्षासप्तलान्यतमरससाधितं सर्पिः पीतं पित्ता र्बुदश्लीपदोदरघ्नम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArbudacikitsA (10) · Śloka 10
శ్లేష్మజే తూర్ధ్వమధశ్చ హృతదోషస్య స్రుతరక్తస్య చ వమన విరేచనద్రవ్యైః ప్రలేపః| కాకాదనీశుకబర్హిగ్నిజిహ్వామూల దక్షకపోతగృధ్రపురీషకాశమూలైర్వా పలాశక్షీరపిష్టైః| పిణ్యా కకులత్థనిష్పావైర్వా మాంసప్రగాఢైర్దధిపిష్టైర్లేపయేత్| లేపా స్వాదలోభేన చ నిలీయమానాః మక్షికాః సముపేక్షేత| తద్విముక్తైః కృమిభిరితరైర్వా భక్ష్యమాణంచ| తతః కృమిభక్షి తావశేషం శాకాదిపత్రైర్విలిఖ్యాఽగ్నినా ప్రతిసారయేత్| అల్పమూలం వా త్రపుతామ్రాయః సీసపట్టకవేష్టితం| పునః పునశ్చ క్షారాన్ కాలాపేక్షయా యోజయేత్| జాత్యాస్ఫోతకరవీరపల్లవాంశ్చ వ్రణశోధనాయ కల్కాదౌ| తైలంచాత్ర పాఠావి డంగభారంగీత్రిఫలాకషాయసిద్ధమభ్యంజనం||10||
श्लेष्मजे तूर्ध्वमधश्च हृतदोषस्य स्रुतरक्तस्य च वमन विरेचनद्रव्यैः प्रलेपः| काकादनीशुकबर्हिग्निजिह्वामूल दक्षकपोतगृध्रपुरीषकाशमूलैर्वा पलाशक्षीरपिष्टैः| पिण्या ककुलत्थनिष्पावैर्वा मांसप्रगाढैर्दधिपिष्टैर्लेपयेत्| लेपा स्वादलोभेन च निलीयमानाः मक्षिकाः समुपेक्षेत| तद्विमुक्तैः कृमिभिरितरैर्वा भक्ष्यमाणञ्च| ततः कृमिभक्षि तावशेषं शाकादिपत्रैर्विलिख्याऽग्निना प्रतिसारयेत्| अल्पमूलं वा त्रपुताम्रायः सीसपट्टकवेष्टितम्| पुनः पुनश्च क्षारान् कालापेक्षया योजयेत्| जात्यास्फोतकरवीरपल्लवांश्च व्रणशोधनाय कल्कादौ| तैलञ्चात्र पाठावि डङ्गभार्ङ्गीत्रिफलाकषायसिद्धमभ्यञ्जनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medo~arbudacikitsA (11) · Śloka 11
మేదోఽర్బుదం స్విన్నభిన్నం సుశోధితమేదస్కముపశాంతరక్త స్రావం సద్యస్సీవ్యేత్| తతో గృహధూమలోధ్రమనః శిలాహరి ద్రాపత్తంగచూర్ణైర్మధుమద్భిః ప్రతిసారయేత్| కరంజతైలంచాభ్యంచనార్థే నియుంజీత| సర్వార్బుదాని చ యదృచ్ఛయా పర్యాగతాని సుపరిశోధితాని రోపయేత్| అపి చ సశోషదోషాణి తు యోఽర్బుదాని కరోతి తస్యాశు పునర్భవంతి| తస్మాదశేషోద్ధరణం ప్రశస్తం క్షారేణ శస్త్రేణ తథాగ్నినా వా||11||
मेदोऽर्बुदं स्विन्नभिन्नं सुशोधितमेदस्कमुपशान्तरक्त स्रावं सद्यस्सीव्येत्| ततो गृहधूमलोध्रमनः शिलाहरि द्रापत्तङ्गचूर्णैर्मधुमद्भिः प्रतिसारयेत्| करञ्जतैलञ्चाभ्यञ्चनार्थे नियुञ्जीत| सर्वार्बुदानि च यदृच्छया पर्यागतानि सुपरिशोधितानि रोपयेत्| अपि च सशोषदोषाणि तु योऽर्बुदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति| तस्मादशेषोद्धरणं प्रशस्तं क्षारेण शस्त्रेण तथाग्निना वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashlIpadacikitsA (12) · Śloka 12
శ్లీపదే తు వాతాత్మకే స్నేహస్వేదోపనాహాన్ ప్రయుజ్యగుల్ఫస్యోపరిష్ట్యంగులే సిరాం విధ్యేత్| ఏరండతైలంచ గోమూత్రేణ మాసం పిబేత్| జీర్ణే నాగరక్వథితేన పయసా పురాణధా న్యాన్యశ్నీయాత్| త్రివృతంచ పాయయేత్| బస్తించ ప్రయుంజీత| ఏవమప్యశామ్యత్యగ్నినా దహేత్||12||
श्लीपदे तु वातात्मके स्नेहस्वेदोपनाहान् प्रयुज्यगुल्फस्योपरिष्ट्यङ्गुले सिरां विध्येत्| एरण्डतैलञ्च गोमूत्रेण मासं पिबेत्| जीर्णे नागरक्वथितेन पयसा पुराणधा न्यान्यश्नीयात्| त्रिवृतञ्च पाययेत्| बस्तिञ्च प्रयुञ्जीत| एवमप्यशाम्यत्यग्निना दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashlIpadacikitsA (13) · Śloka 13
పైత్తికే మృదురుపనాహో గుల్ఫస్యాధఃసిరామోక్షః పిత్తార్బుదో క్తాః స్నేహవిరేకాః పిత్తఘ్నాశ్చ లేపాః||13||
पैत्तिके मृदुरुपनाहो गुल्फस्याधःसिरामोक्षः पित्तार्बुदो क्ताः स्नेहविरेकाः पित्तघ्नाश्च लेपाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashlIpadacikitsA (14) · Śloka 14
శ్లైష్మికే త్వంగుష్ఠే సిరాం ముంచేత్| సక్షౌద్రాంశ్చ కఫఘ్నాన్ కషాయానభీక్ష్ణం పాయయేత్| యథాబలం వా హరీతకీ వర్ద్ధ మానాః||14||
श्लैष्मिके त्वङ्गुष्ठे सिरां मुञ्चेत्| सक्षौद्रांश्च कफघ्नान् कषायानभीक्ष्णं पाययेत्| यथाबलं वा हरीतकी वर्द्ध मानाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadAdiShu AhAryakShAraprayogaH (15) · Śloka 15
ఆదారీకాకజంగాకాకాదనీశుకనాసాకదంబపుష్పబృహతీ ద్వయమంతర్ధూమం దగ్ధ్వా గోమూత్రేణ బహుశః పరిస్రావయేత్| తత స్తత్ క్షారోదకం క్షారకల్పేన విపచేత్| దద్యాచ్చాత్ర ప్రతీ వాపం ఫల్గుశుకాఖ్యా మదనఫలరసం| ఏష క్షారో మధురా హారేణాభ్యస్తః శ్లీపదాపచీగ్రహణీదోషారోచకాన్ సర్వ విషాణి చ నియచ్ఛతి||15||
आदारीकाकजङ्गाकाकादनीशुकनासाकदम्बपुष्पबृहती द्वयमन्तर्धूमं दग्ध्वा गोमूत्रेण बहुशः परिस्रावयेत्| तत स्तत् क्षारोदकं क्षारकल्पेन विपचेत्| दद्याच्चात्र प्रती वापं फल्गुशुकाख्या मदनफलरसम्| एष क्षारो मधुरा हारेणाभ्यस्तः श्लीपदापचीग्रहणीदोषारोचकान् सर्व विषाणि च नियच्छति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDa~ggAditailapAnam (16) · Śloka 16
తైలం వా పిబేద్విడంగార్కమరిచచిత్రకశుంఠీదేవదార్వైలవాలు కలవణపంచకైస్సిద్ధం||16||
तैलं वा पिबेद्विडङ्गार्कमरिचचित्रकशुण्ठीदेवदार्वैलवालु कलवणपञ्चकैस्सिद्धम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdyAlepanAni (17) · Śloka 17
ఓలేపయేచ్చ నాగరామృతావిడంగకటుకాభద్రదారుభిర్మూత్రపిష్టైః ఊరుస్తంభోక్తైశ్చ భేషజైర్యవాన్నంచ శీలయేత్||17||
ओलेपयेच्च नागरामृताविडङ्गकटुकाभद्रदारुभिर्मूत्रपिष्टैः ऊरुस्तम्भोक्तैश्च भेषजैर्यवान्नञ्च शीलयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDamAlAcikitsA (18) · Śloka 18
గండమాలాయాం కుంభనికుంభద్రవంతీజీమూతకోశాతకీ ఫలవిపక్వం ఘృతముభయానులోమనం పిబేత్| శారంగష్టామూలం వా తక్రపిష్టం| వమనార్థం సుఖోదకేన వా జాతీర్బహిష్ఠ నిర్గుండీజీమూతకోత్తుండకీమూలత్వక్చూర్ణం| సిరా చాస్య విధ్యేత్| సశేషదోషం తు కౌష్ఠికం నవకం పాయయేత్| రసాంజనం గోమూత్ర తండులోదకాన్యతరేణ| తదేవ చ నావయేత్| మధుకసారం వా శిగ్రుఫలాని వా నింబకరంజకరవీరసిద్ధం వా తైలం వైరేచనికంచ ధూమం పిబేత్| అపక్వాంశ్చ గండాన్నాకులీసైంధవనాగరైర్లేపయేత్| గుంజాక రవీరార్కశ్యామాసిద్ధార్థకైరజామూత్రయుక్తైర్ద్దశకృత్వో విపక్వం తైలం లవణపంచకపిప్పలీమరిచచూర్ణోపేతమభ్యంగాత్సర్వావ స్థానపచ్యర్శోఽర్బుదనాడీదుష్టవ్రణవల్మీకానపోహతి||18||
गण्डमालायां कुम्भनिकुम्भद्रवन्तीजीमूतकोशातकी फलविपक्वं घृतमुभयानुलोमनं पिबेत्| शार्ङ्गष्टामूलं वा तक्रपिष्टम्| वमनार्थं सुखोदकेन वा जातीर्बहिष्ठ निर्गुण्डीजीमूतकोत्तुण्डकीमूलत्वक्चूर्णम्| सिरा चास्य विध्येत्| सशेषदोषं तु कौष्ठिकं नवकं पाययेत्| रसाञ्जनं गोमूत्र तण्डुलोदकान्यतरेण| तदेव च नावयेत्| मधुकसारं वा शिग्रुफलानि वा निम्बकरञ्जकरवीरसिद्धं वा तैलं वैरेचनिकञ्च धूमं पिबेत्| अपक्वांश्च गण्डान्नाकुलीसैन्धवनागरैर्लेपयेत्| गुञ्जाक रवीरार्कश्यामासिद्धार्थकैरजामूत्रयुक्तैर्द्दशकृत्वो विपक्वं तैलं लवणपञ्चकपिप्पलीमरिचचूर्णोपेतमभ्यङ्गात्सर्वाव स्थानपच्यर्शोऽर्बुदनाडीदुष्टव्रणवल्मीकानपोहति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacIcikitsA (19) · Śloka 19
ఔర్వచలసైంధవోద్భిదదంతీభల్లాతకచిత్రకకల్కేన సిద్ధం తైలమభ్యంగోఽపచ్యాం| తండులీయకస్వరసేన వా సని ర్గుండీరసం వా తైలం సాధితమభ్యంగపాననావనైర్గండమాలా నాడీవ్రణకుష్ఠానిలర్తిహరం| కాకాదనీనలికాగ్నిజిహ్వావంధ్యాకర్కోటకీవిశా లాపాఠోత్తుండకీజీమూతకోశాతకీబీజైరార్ద్ధపలంశైర్విషక ర్షయుక్తైర్నిర్గుండీస్వరసోపేతం కరంజతైలప్రస్థం విపచేత్తత్పూర్వ వదేవ ప్రయుక్తం పరమపచీఘ్నం||19||
और्वचलसैन्धवोद्भिददन्तीभल्लातकचित्रककल्केन सिद्धं तैलमभ्यङ्गोऽपच्याम्| तण्डुलीयकस्वरसेन वा सनि र्गुण्डीरसं वा तैलं साधितमभ्यङ्गपाननावनैर्गण्डमाला नाडीव्रणकुष्ठानिलर्तिहरम्| काकादनीनलिकाग्निजिह्वावन्ध्याकर्कोटकीविशा लापाठोत्तुण्डकीजीमूतकोशातकीबीजैरार्द्धपलंशैर्विषक र्षयुक्तैर्निर्गुण्डीस्वरसोपेतं करञ्जतैलप्रस्थं विपचेत्तत्पूर्व वदेव प्रयुक्तं परमपचीघ्नम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amarmajeShu gaNDeShu shastrakarma (20) · Śloka 20
అమర్మజాంశ్చ గండానపక్వానేవోద్ధృత్యాగ్నినా క్షారేణ వా ప్రసాధయేత్| సర్షపవృక్షాదనీక్వాథైర్వ్రణక్షాలనం| తిలకు ంతలక్షారపిష్టస్తిలకల్కః సుఖోష్ణో లేపః| కాకకృ కలాసగోధాహినిర్మోకకూర్మాణామన్యతమస్యాంతర్ధూమదగ్ధస్య మషీంగుదతైలప్లుతాభ్యంగః| మాంసీసర్జరసకార్పాసీఫల సైంధవైః స్తన్యపిష్టైస్తైలం విపక్వమభ్యంగో వ్రణకాఠిన్యఘ్నః సర్పాజగరవసే తైలం చ సమం త్రయమేతదపచీఘ్నం| శ్లీ పదోక్తాని చ తైలాని ప్రయోజయేత్| ఏవమనుపశమే వామపార్శ్వజాయాం దక్షిణజంఘాపృష్ఠమధ్యాదింద్ర వస్తేరధ ఊర్ధ్వం వా శస్త్రేణాక్షిమాత్రం వ్రణం కృత్వా మత్స్యా ండజాలనిభం మేదోపనీయాఽగ్నినా దహేత్| అనేనేతరపార్శ్వజా వ్యాఖ్యాతా| ఏవముభయపార్శ్వజాయాముభయతః| యవముద్గప్రాయం చ గండమాలాసు భోజనం||20||
अमर्मजांश्च गण्डानपक्वानेवोद्धृत्याग्निना क्षारेण वा प्रसाधयेत्| सर्षपवृक्षादनीक्वाथैर्व्रणक्षालनम्| तिलकु न्तलक्षारपिष्टस्तिलकल्कः सुखोष्णो लेपः| काककृ कलासगोधाहिनिर्मोककूर्माणामन्यतमस्यान्तर्धूमदग्धस्य मषीङ्गुदतैलप्लुताभ्यङ्गः| मांसीसर्जरसकार्पासीफल सैन्धवैः स्तन्यपिष्टैस्तैलं विपक्वमभ्यङ्गो व्रणकाठिन्यघ्नः सर्पाजगरवसे तैलं च समं त्रयमेतदपचीघ्नम्| श्ली पदोक्तानि च तैलानि प्रयोजयेत्| एवमनुपशमे वामपार्श्वजायां दक्षिणजङ्घापृष्ठमध्यादिन्द्र वस्तेरध ऊर्ध्वं वा शस्त्रेणाक्षिमात्रं व्रणं कृत्वा मत्स्या ण्डजालनिभं मेदोपनीयाऽग्निना दहेत्| अनेनेतरपार्श्वजा व्याख्याता| एवमुभयपार्श्वजायामुभयतः| यवमुद्गप्रायं च गण्डमालासु भोजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajanADIcikitsA (21) · Śloka 21
నాడీమనిలజాముపనాహ్య పూయగతిమస్యా నిశ్శేషమేషిత్వాఽ వదారయేచ్ఛస్త్రేణ| తతస్తిలాపామార్గఫలకల్కేన ససై ంధవేన పూరయిత్వా బధ్నీయాత్||21||
नाडीमनिलजामुपनाह्य पूयगतिमस्या निश्शेषमेषित्वाऽ वदारयेच्छस्त्रेण| ततस्तिलापामार्गफलकल्केन ससै न्धवेन पूरयित्वा बध्नीयात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajanADIcikitsA (22) · Śloka 22
పిత్తజాం సఘృతక్షీరయా పద్మకాదికృతయోత్కారికయోఽపనా హితాం| విదారితాంచ తిలనాగదంతీమంజిష్ఠాకల్కేన పూర యేత్| శ్యామాత్రిభండీత్రిఫలాతిల్వకహరిద్రాద్వయకల్క క్షీరసంస్కృతం సర్పిరభ్యంగః| పరం నాడీనిబర్హణం||22||
पित्तजां सघृतक्षीरया पद्मकादिकृतयोत्कारिकयोऽपना हिताम्| विदारिताञ्च तिलनागदन्तीमञ्जिष्ठाकल्केन पूर येत्| श्यामात्रिभण्डीत्रिफलातिल्वकहरिद्राद्वयकल्क क्षीरसंस्कृतं सर्पिरभ्यङ्गः| परं नाडीनिबर्हणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajanADicikitsA (23) · Śloka 23
శ్లేష్మజాం సక్తుకులత్థకిణ్వసర్షపైరుపనాహ్య విదార్య చ నింబతైలసైంధవసౌరాష్ట్రీనికుంభైర్లేపయేత్| దంతీచిత్రకస్వ ర్జికాసైంధవతాలీసనలదపూతికాపామార్గఫలైస్తైలం సమూత్రం పాచితమభ్యంగః||23||
श्लेष्मजां सक्तुकुलत्थकिण्वसर्षपैरुपनाह्य विदार्य च निम्बतैलसैन्धवसौराष्ट्रीनिकुम्भैर्लेपयेत्| दन्तीचित्रकस्व र्जिकासैन्धवतालीसनलदपूतिकापामार्गफलैस्तैलं समूत्रं पाचितमभ्यङ्गः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyajanADIcikitsA (24) · Śloka 24
శల్యహేతుకీం పాటయిత్వా సర్వశః శల్యం విశోధ్య మధుఘృత తిలకల్కప్రతిచ్ఛన్నాం బధ్నీయాత్| బిల్వకపిత్థకుంభీ ఖర్జూరవనస్పతిశలాటుక్వాథే ప్రియంగుముస్తోరుపూగశకునసు గంధికాలోధ్రమోచరసధాతకీపుష్పగర్భాం తైలం ప్రసాధితం సాధయత్యాశు శల్యజాం గతిం||24||
शल्यहेतुकीं पाटयित्वा सर्वशः शल्यं विशोध्य मधुघृत तिलकल्कप्रतिच्छन्नां बध्नीयात्| बिल्वकपित्थकुम्भी खर्जूरवनस्पतिशलाटुक्वाथे प्रियङ्गुमुस्तोरुपूगशकुनसु गन्धिकालोध्रमोचरसधातकीपुष्पगर्भां तैलं प्रसाधितं साधयत्याशु शल्यजां गतिम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashastrakRutyArhanADIcikitsA (25) · Śloka 25
అశస్త్రకృత్యాం నాడ్యాం భేదిన్యైషిణ్యాఽంతే సముద్భిద్య క్షా రాక్తం సూత్రం ప్రవేశయేత్| తదసన్నిధానే త్వితరయైషిణ్యా చ తేనావదీర్ణాయాం తదనుస్యూతమన్యదన్యత్ క్షారసూత్రం సంచారయే దాగతిభేదాదమనపాయేఽభ్యుపాయః| సూక్ష్మానేకగతిషు భగ ందరేషు మూలేషు చ ఛిద్రితేషు గ్రంథ్యర్బుదేష్వితి||25||
अशस्त्रकृत्यां नाड्यां भेदिन्यैषिण्याऽन्ते समुद्भिद्य क्षा राक्तं सूत्रं प्रवेशयेत्| तदसन्निधाने त्वितरयैषिण्या च तेनावदीर्णायां तदनुस्यूतमन्यदन्यत् क्षारसूत्रं सञ्चारये दागतिभेदादमनपायेऽभ्युपायः| सूक्ष्मानेकगतिषु भग न्दरेषु मूलेषु च छिद्रितेषु ग्रन्थ्यर्बुदेष्विति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena vraNacikitsA (26-35) · Śloka 35
భవతి చాత్ర- వ్రణేషు దుష్టసూక్ష్మాస్యగంభరాదిషు సాధనం| యా వర్త్యో యాని తైలాని తన్నాడీష్వపి కల్పయేత్| విభీతకామ్రాస్థివటప్రవాలహరేణుకాశాల్మలిబీజయుక్తా| వరాహవిష్ఠా చ మషీ సుదగ్ధా తైలప్లుతా సర్వగతీర్నిహంతి| ధత్తూరకం మదనకోద్రవజంచ బీజం కోశాతకీ శుకనసా మృగభాజనీ చ| అంకోలజంచ కుసుమం పరికల్ప్య చూర్ణం లాక్షోదకాపహృతదోషగతౌ ప్రయోజ్యం| మిశ్రితం తేన తైలంచ పరమం గతిరోపణం| సౌవహేషు చ కందేషు కృతం వజ్రాహ్వయేషు చ| భల్లాతకార్కమరిచైర్లవణోత్తమేన సిద్ధం విడంగరజనీద్వయచిత్రకైశ్చ| తైలం సమార్కవరసైర్వినిహంతి కృచ్ఛ్రాం నాడీం కఫానిలకృతామపచీవ్రణాంశ్చ||26|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగ సంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీ నాడీప్రతిషేధో నామ పంచత్రింశోఽధ్యాయః||35||
भवति चात्र- व्रणेषु दुष्टसूक्ष्मास्यगम्भरादिषु साधनम्| या वर्त्यो यानि तैलानि तन्नाडीष्वपि कल्पयेत्| विभीतकाम्रास्थिवटप्रवालहरेणुकाशाल्मलिबीजयुक्ता| वराहविष्ठा च मषी सुदग्धा तैलप्लुता सर्वगतीर्निहन्ति| धत्तूरकं मदनकोद्रवजञ्च बीजं कोशातकी शुकनसा मृगभाजनी च| अङ्कोलजञ्च कुसुमं परिकल्प्य चूर्णं लाक्षोदकापहृतदोषगतौ प्रयोज्यम्| मिश्रितं तेन तैलञ्च परमं गतिरोपणम्| सौवहेषु च कन्देषु कृतं वज्राह्वयेषु च| भल्लातकार्कमरिचैर्लवणोत्तमेन सिद्धं विडङ्गरजनीद्वयचित्रकैश्च| तैलं समार्कवरसैर्विनिहन्ति कृच्छ्रां नाडीं कफानिलकृतामपचीव्रणांश्च||२६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीप्रतिषेधो नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः||३५||
🔊 Audio coming soon