Adhikarana atha granthyarbudashlIpadApacInADIvij~jAnIyo nAma catustriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
വ്രണവിചാരപ്രസങ്ഗേ ഗ്രന്ഥ്യാദീനാം ഹേത്വാദികം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana granthinidAnaM niruktishca (2) · Śloka 2
കഫപ്രധാനാഃ കുര്വന്തി മേദോമാംസാസ്രഗാമലാഃ| വൃത്തോന്നതം തം ശ്വയഥും സ ഗ്രന്ഥിര്ഗ്രഥനാത് സ്മൃതഃ||൨||
कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगामलाः| वृत्तोन्नतं तं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात् स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
ഗ്രന്ഥിരിതി കിമുച്യത ഇത്യാഹ-കഫപ്രധാനാ ഇത്യാദി| ശ്ലേഷ്മ പ്രധാനാ മലാസ്ത്രയോ ദോഷാ മേദഃപ്രഭൃതീര്ഗത്വാ പരിവതുലമുന്നതഞ്ച യം ശ്വയഥും കുര്വന്തി സ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥനാത്മകത്വാത് ഗ്രന്ഥിരിതി സ്മൃതഃ||൨||
Adhikarana grantheH sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
ദോഷാസൃങ്ഹ്മാംസമേദോऽസ്ഥിസിരാവ്രണഭവാ നവ| തേ.......................................||൩||
दोषासृङ्ह्मांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव| ते.......................................||३||
🔊 Audio coming soon
ത്രിഭിര്ദോഷൈരസ്രാദിഭിശ്ച ഷഡ്ഭിസ്തേ ഗ്രന്ഥയോ നവ ഭവന്തി||൩||
Adhikarana vAtagranthilakShaNam (4) · Śloka 4
അത്ര വാതാദായാമതോദഭേദാന്വിതോऽസിതഃ| സ്ഥാനാത്സ്ഥാനാന്തരഗതിരകസ്മാദ്ധാനിവൃദ്ധിമാന്| മൃദുര്ബസ്തിരിവാനദ്ധോ വിഭിന്നോച്ഛം സ്രവത്യസൃക്||൪||
अत्र वातादायामतोदभेदान्वितोऽसितः| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोच्छं स्रवत्यसृक्||४||
🔊 Audio coming soon
സ്ഥിതേऽപി സമ്പ്രാപ്തൌ കഫപ്രാധാന്യേ ആയാമാദികം വിഭേദേ ചാऽച്ഛാസൃക് സ്രാവാന്തം വാതഗ്രന്ഥിലിങ്ഗമ്| അകസ്മാദകരണാദ്ധാനിമാന് വൃദ്ധിമാംശ്ച||൪||
Adhikarana pittagranthilakShaNam (5) · Śloka 5
പിത്താത് സദാഹപീതാഭോ രക്തോ വാ പച്യതേ ദ്രുതമ്| ഭിന്നോऽസ്രമുഷ്ണം സ്രവതി....................||൫||
पित्तात् सदाहपीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति....................||५||
🔊 Audio coming soon
സദാഹാദിഭേദ ഉഷ്ണാസ്രസ്രാവാന്തം പിത്തഗ്രന്ഥൌ| വാശബ്ദഃ പീതരക്തയോര്വികല്പാര്ഥഃ||൫||
Adhikarana shleShmagranthilakShaNam (6) · Śloka 6
.........................ശ്ലേഷ്മണാ നീരുജോ ഘനഃ| ശീതഃ സവര്ണഃ കണ്ഡൂമാന് പക്വഃ പൂയം സ്രവേദ് ഘനമ്||൬||
.........................श्लेष्मणा नीरुजो घनः| शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्||६||
🔊 Audio coming soon
നീരുജത്വാദികം ഘനപൂയസ്രാവാന്തം കഫഗ്രന്ഥൌ| സവര്ണോ ദേഹസമാനവര്ണഃ||൬||
Adhikarana raktajagranthilakShaNam (7) · Śloka 7
ദോഷൈര്ദുഷ്ടേऽസൃജി ഗ്രന്ഥിര്ഭവേന്മൂര്ച്ഛത്സു ജന്തുഷു| സിരാമാംസഞ്ച സംശ്രിത്യ സസ്വാപഃ പൈത്തലക്ഷണഃ||൭||
दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु| सिरामांसञ्च संश्रित्य सस्वापः पैत्तलक्षणः||७||
🔊 Audio coming soon
ദോഷൈര്വാതാദിഭിരസൃജി രക്തേ ദുഷ്ടേ ജന്തുഷു കൃമിഷു മൂര്ച്ഛത്സൂച്ഛ്രായമാപ്നുവത്സു സിരാ മാംസം ച തയോരന്യതരമുഭയം വാ സംശ്രിത്യ സ്വാപയുക്തോ ഗ്രന്ഥിര്ഭവേത്| തസ്യ പിത്തഗ്രന്ഥിവല്ലിങ്ഗമ്| ദോഷൈര്ദുഷ്ട ഇതി വിശേഷണം രക്തസ്യ ദോഷതാശങ്കനിരാസായ||൭||
Adhikarana mAMsagranthilakShaNam (8) · Śloka 8
മാംസലൈര്ദൂഷിതം മാംസമാഹാരൈര്ഗ്രന്ഥിമാവഹേത്| സ്നിഗ്ധം മഹാന്തം കഠിനം സിരാനദ്ധം കഫാകൃതിമ്||൮||
मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्||८||
🔊 Audio coming soon
മാംസലൈരാഹാരൈര്മാസം ദൂഷിതം സ്നിഗ്ധത്വാദിഗുണം കഫഗ്രന്ഥിലിങ്ഗം ഗ്രന്ഥിമാവഹേത്| (മാംസലൈര്മാംസവര്ധനൈരാഹാരൈഃ ക്രവ്യാദപ്രസഹമാംസാദ്യുപേതൈരത്രൈര്ദൂഷിതം കൃതദൂഷണം മാംസം സ്നിഗ്ധം സ്നേഹദിഗ്ധപ്രതിമം മഹാന്തം പീവരം കഠിനം കഠിനസ്പര്ശം സിരാനദ്ധം സിരാഭിരാചിതം കഫാകൃതിം കഫഗ്രന്ഥിലിങ്ഗം ഗ്രന്ഥിം കുര്യാത്| മാംസകഫയോരാധാരാധേയത്വേനാകൃതിസാമ്യേസിദ്ധേ പുനരപി തത്സാമ്യകഥനമത്രാനുക്താനാം നീരുജത്വാദീനാം ഗ്രഹണാര്ഥമ്| ഉഭയത്രോക്താനാം നിബിഡത്വാദീനാമതിശയഗ്രഹണാര്ഥം ച)||൮||
Adhikarana medogranthilakShaNam (9) · Śloka 9
പ്രവൃദ്ധം മേദുരൈര്മേദോ നീതം മാംസേऽഥ വാ ത്വചി| വായുനാ കുരുതേ ഗ്രന്ഥിം ഭൃശം സ്നിഗ്ധം മൃദും ചലമ്| ശ്ലേഷ്മതുല്യാകൃതിം ദേഹക്ഷയവൃദ്ധിക്ഷയോദയമ്| സ വിഭിന്നോ ഘനം മേദസ്താമ്രാസിതസിതം സ്രവേത്||൯||
प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथ वा त्वचि| वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्||९||
🔊 Audio coming soon
മേദുരൈരാഹാരവിഹാരൈഃ പ്രവൃദ്ധം മേദോ വായുനാ മാംസേ ത്വചി വാ നീതം ഭൃശം സ്നിഗ്ധത്വാദിഗുണം ശ്ലേഷ്മഗ്രന്ഥിതുല്യലിങ്ഗം ഗ്രന്ഥിം കുരുതേ| പുനഃ കിമ്ഭൂതം ഗ്രന്ഥിമാഹ-ദേഹക്ഷയവൃദ്ധിക്ഷയോദയം യദാ ദേഹസ്യ കേനചിത് കാരണേനാപചയോ ഭവതി തദാ തസ്യാऽപ്യപചയഃ യദാ തു ദേഹസ്യ വൃദ്ധിസ്തദാ തസ്യാऽപ്യുപചയഃ| സ ച മേദോഗ്രന്ഥിവിഭിന്നഃ സന് ഘനത്വാദിഗുണം മേദഃ സ്രവേത്| (മേദുരൈര്മേദോവൃദ്ധികരൈരാഹാരവിഹാരൈഃ പ്രവൃദ്ധമതിശയേന വൃദ്ധിങ്ഗതം തേന രുദ്ധാവകാശതയാകുപിതേന ന വായുനാ മാംസത്വചോരന്യതരം നീതം മേദഃ ഭൃശമതിശയേന സ്നിഗ്ധമരൂക്ഷം മൃദും മാര്ദവയുക്തം ചലമസ്ഥിരം, ഭൃശശബ്ദശ്ചലാന്തൈഃ സംയുജ്യതേ| സ വിഭിന്നഃ പക്വഭിന്നഃ ഘനം നിബിഡം താമ്രാദ്യന്യതമവര്ണം മേദഃ സ്രവേത്| മേദഃ ശബ്ദേന പൂയസ്യാന്യാദൃശത്വം സൂചിതമ്| ഉക്തഞ്ച ധന്വന്തരിണാ-'മേദഃ കൃതേ പ്രസ്രവതി പ്രഭിന്നേ പിണ്യാകകല്കപ്രതിമന്തു പൂയമി'തി)||൯||
Adhikarana asthigranthilakShaNam (10) · Śloka 10
അസ്ഥിഭങ്ഗാഭിഘാതാഭ്യാമുന്നതാവനതം തു യത്| സോऽസ്ഥിഗ്രന്ഥിഃ............................||൧൦||
अस्थिभङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्| सोऽस्थिग्रन्थिः............................||१०||
🔊 Audio coming soon
ഭങ്ഗേന വാऽഭിഘാതേന വാ യദസ്ഥ്യുന്ന്തം വാऽവനതം വാ സോऽസ്ഥി ഗ്രന്ഥിര്നാമ്നാ ഭവതി| (യദസ്ഥി തു ഭങ്ഗാദഭിഘാതാദ്വാ ഹേതോരുന്നതമവനതം വാ ഭവതി| തുശബ്ദേന ഭങ്ഗാഭിഘാതാഭ്യാം വിനാ സഹജയോരപ്യുന്നതാവനതയോരസ്ഥ്നോര്ഗ്രന്ഥികരത്വം സൂചിതമ്| ഭങ്ഗാദുന്നതമഭിഘാതാദവനതിമിതി യഥാക്രമം വേതി കേചിത്| സ ഏവംവിധഃ സോऽസ്ഥിഗ്രന്ഥിര്നാമ്നാ ഭവതി| അവനതസ്യാപി ഗ്രന്ഥിസംജ്ഞാകഥനാദുന്നതാവനതയോരസ്ഥ്നോഃ പുനര്ഗ്രന്ഥിരൂപേണ വൃദ്ധിര്ഭവതീതി സൂചിതമ്) ||൧൦||
Adhikarana sirAgranthilakShaNam (11) · Śloka 11
.........................പദാതേസ്തു സഹസാऽമ്ഭോऽവഗാഹനാത്| വ്യായാമാദ്വാ പ്രതാന്തസ്യ സിരാജാലം സശോണിതമ്| വായുഃ സമ്പീഡ്യ സങ്കോച്യ വക്രീകൃത്യ വിശോഷ്യ ച| നിസ്ഫുരം നീരുജം ഗ്രന്ഥിം കുരുതേ സ സിരാഹ്വയഃ||൧൧||
.........................पदातेस्तु सहसाऽम्भोऽवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||
🔊 Audio coming soon
പദാതേസ്ത്വിത്യാദിനാ സിരാഗ്രന്ഥിഃ| സുബോധമ്| (പദാതേര്വാഹനേന വിനാ മാറ്ഗഗമനം കുര്വതോ, വ്യായാമാത് കായക്ലേശജനനകര്മണാ പ്രതാന്തസ്യ പ്രകര്ഷേണ താന്തസ്യാവസന്നസ്യ വാശബ്ദസ്തയോര്വികല്പാര്ഥഃ| സഹസാ ആശ്വേവാമ്ഭോവഗാഹനാജ്ജലേ നിമജ്ജനാത്തുര്വിശേഷേ സ്നാനാന്നതാപഹാനിരപി തു സമീരേണ കോപ ഇതി വിശേഷഃ| കുപിത ഇത്യര്ഥാദ്ഗമ്യതേ| കുപിതോ വായുഃ സശോണിതം ശോണിതോപേതം സിരാജാലം സിരാസമൂഹം ജാലാകാരാഃ സിരാ വാ രക്തവാഹിന്യ ഇത്യര്ഥഃ| നിഷ്പീഡ്യ സങ്കോച്യ സങ്കുഞ്ചനാത് സുഷിരസംവൃതിമാപാദ്യ വക്രീകൃത്യാനൃജുത്വമുത്പാദ്യ വിശോഷ്യ സംവൃതമാര്ഗതയാ രക്തസ്യ വഹനാഭാവാച്ഛോഷയിത്വാ നിസ്ഫുരം സ്ഫുരണരഹിതം രുജാരഹിതഞ്ച ഗ്രന്ഥിം കുര്യാത്, സ സിരാഹ്വയഃ സിരാഗ്രന്ഥിസംജ്ഞഃ| ശാസ്ത്രാന്തരോക്തയോഃ സസ്ഫുരസരുജയോര്ഗ്രഹണാര്ഥശ്ചശബ്ദഃ| ധന്വന്തരിണാപ്യുക്തമ് - ഗ്രന്ഥിഃ സിരാജഃ സ തു കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവേദ്യദി സ്യാത്സരുജശ്ചലശ്ച| തത്രാരുജശ്ചാപ്യചലോ മഹാംശ്ച മര്മോത്ഥിതശ്ചാപി വിവര്ജനീയഃ|| ഇതി)||൧൧||
Adhikarana vraNagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
അരൂഢേ രൂഢമാത്രേ വാ വ്രണേ സര്വരസാശിനഃ| സാര്ദ്രേ വാ ബന്ധരഹിതേ ഗാത്രേऽശ്മാഭിഹതേऽഥ വാ| വാതോऽസ്രമസ്രുതം ദുഷ്ടം സംശോഷ്യ ഗ്രഥിതം വ്രണമ്| കുര്യാത് സദാഹഃ കണ്ഡൂമാന് വ്രണഗ്രന്ഥിരയം സ്മൃതഃ||൧൨||
अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथ वा| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
അരൂഢേ വ്രണേ മധുരാദിസര്വരസാശിനഃ പുംസോ രൂഢമാത്രേ വാ അചിരപ്രരൂഢ ഏവംവിധസ്യാഥവാ സാര്ദ്രേ നവേ വ്രണേ ബന്ധരഹിതേ അശ്മനാ വാഭിഹതേ ഗാത്രേ വായുരസ്രുതം ദുഷ്ടമസ്രം സംശോഷ്യ ഗ്രഥിതം വ്രണം കുര്യാത്| ദാഹാദിയുക്തോऽയം വ്രണഗ്രന്ഥിരിതി സ്മൃതഃ| (വ്രണേ അരൂഢേ ഈഷദ്രൂഢേ രോഹണസമയ ഇത്യര്ഥഃ| രൂഢമാത്രേ രൂഢപ്രായേ രൂഢാനന്തരമേവേത്യര്ഥഃ| വാശബ്ദോ വികല്പാര്ഥഃ| സര്വരസാശിനഃ വ്രണവിരുദ്ധാമ്ലാദിരസനിഷേവിണഃ അപഥ്യസേവിനഃ ഇത്യര്ഥഃ| സാര്ദ്രേ നവേ വ്രണേ ബന്ധരഹിതേ അബദ്ധേ വാ അഥവാ ഗാത്രേ ശരീരേ അശ്മാദിഹതേ ആദിശബ്ദേന കാഷ്ഠലോഹാദിപരിഗ്രഹഃ| വാതഃ വികാരകരണാദേവാസ്യ വികൃതിരുഹ്യാ| കുപിതോ വായുരിത്യര്ഥഃ| അസ്രുതമനിര്ഗതം അത ഏവ ദുഷ്ടം സ്വസ്ഥാനാച്ചലിതസ്യാസ്രുതിരേവ ദുഷ്ടിഹേതുഃ| അസ്രം രക്തം സംശോഷ്യ ശോഷയിത്വാ ഗ്രഥിതം കഠിനം വ്രണം കുര്യാത്)||൧൨||
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (13) · Śloka 13
സാധ്യാ ദോഷാസ്രമേദോജാ ന തു സ്ഥൂലഖരാശ്ചലാഃ| മര്മകണ്ഠോദരസ്ഥാശ്ച........................||൧൩||
साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च........................||१३||
🔊 Audio coming soon
ഏഭ്യോ ദോഷാസ്രമേദോജാഃ പഞ്ച സാധ്യാഃ| ഏത ഏവ സ്ഥൂലത്വാദിഗുണാ മര്മാദിസ്ഥാശ്ച ന സാധ്യാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ഇത്യുക്താ നവഗ്രന്ഥയഃ| (സ്ഥൂലാഃ ഖരാശ്ച സ്ഥൂലഖരാഃ, സ്ഥൂലാ മഹാന്തഃ ഖരാഃ ഖരസ്പര്ശാഃ, ചലാനി പീഡനാത് സ്ഥാനാന്തരയായിനഃ| തുര്വിശേഷേ അത്ര സാധ്യേഷ്വപ്യേവംവിധാനാമസാധ്യത്വം വിശേഷഃ| മര്മാദിജാശ്ച ന സാധ്യാഃ, തേഷാമഭേദ്യത്വാത്| ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ| അനുക്താനാമന്യേഷാം ചികിത്സാകഥനാദ്യാപ്യത്വം സൂചിതമ്| അനുക്തസാധനത്വാദസ്ഥിഗ്രന്ഥേരസാധ്യത്വഞ്ച)||൧൩||
Adhikarana arbudasya sAmAnyasvarUpam (14) · Śloka 14
...............................ംഅഹത്തു ഗ്രന്ഥിതോऽര്ബുദമ്||൧൪||
...............................ंअहत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४||
🔊 Audio coming soon
(ഗ്രന്ഥേഃ സ്വരൂപമുക്ത്വാऽനന്തരം ഗ്രഥനസാധര്മ്യാദര്ബുദസ്യ സ്വരൂപം ദര്ശയതി)| യസ്തു ഗ്രന്ഥിര്മഹാന് ഗ്രഥിതശ്ച സോऽര്ബുദം ഭവേത്| (അര്ബുദാഖ്യോ രോഗഃ| തുശബ്ദേന കാരണസാമ്യേऽപി ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദയോരര്ബുദസ്യ ദോഷാസ്രമാംസമേദോ ഗ്രന്ഥിതോऽപി രുഗാദീനാമത്യല്പത്വം സൂചിതമ്)||൧൪||
Adhikarana atideshena lakShaNanirdeshaH (15) · Śloka 15
തല്ലക്ഷണം ച മേദോऽന്തൈഃ ഷോഢാ ദോഷാദിഭിസ്തു തത്| പ്രായോ മേദഃ കഫാഢ്യത്വാത് സ്ഥിരത്വാച്ച ന പച്യതേ||൧൫||
तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
തസ്യര്ബുദസ്യ ലക്ഷണം ഗ്രന്ഥിപഠിതൈര്മേദോऽന്തൈര്ദോഷാദിഭിഃ ഷോഢാ| അനേനാസ്ഥിസിരാവ്രണജാനാം പ്രതിഷേധഃ| ഏതച്ചാര്ബുദം മേദഃകഫാഢ്യത്വാത് സ്ഥിരത്വാച്ച ഹേതോഃ പ്രായോ ന പച്യതേ||൧൫||
Adhikarana shoNitArbudasya visheShalakShaNam (16) · Śloka 16
സിരാസ്ഥം ശോണിതം ദോഷഃ സങ്കോച്യാനുപ്രപീഡ്യ ച| പാചയേച്ച തദാനദ്ധം സാऽസ്രാവം മാംസപിണ്ഡിതമ്| മാംസാങ്കുരൈശ്ചിതം യാതി വൃദ്ധിം ചാശു സ്രവേത്തതഃ| അജസ്രം ദുഷ്ടരുധിരം ഭൂരി തച്ഛോണിതാര്ബുദമ്||൧൬||
सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यानुप्रपीड्य च| पाचयेच्च तदानद्धं साऽस्रावं मांसपिण्डितम्| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശോണിതാര്ബുദസ്യ വിശേഷലക്ഷണത്വാത്തല്ലക്ഷണമാഹസിരാസ്ഥമിത്യാദി| ദോഷോ വാതാദിഃ കുപിതഃ സിരാസ്ഥം ശോണിതം സങ്കോച്യാനുപ്രപീഡ്യ ച തച്ഛോണിതം പാചയേത്| തച്ചാനദ്ധത്വാദിയുക്തമാശു വൃദ്ധിം യാതി| തതോ വൃദ്ധം സദജസ്രമാവിച്ഛേദേന ഭൂരി പ്രഭൂതം ദുഷ്ടരുധിരം സ്രവേത്| ഏതച്ഛോണിതാര്ബുദമുച്യതേ| (ദോഷോ വാതാദ്യന്യതമഃ സിരാസ്ഥിതം രക്തം സങ്കോച്യൈകത്ര പുഞ്ജീകൃത്യാന്വനന്തരം പ്രപീഡ്യ പീഡയിത്വാ| ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ| തത്സ്ഥേനാഗ്നിനാ മാംസത്വാപാദനായ പാചയേച്ച| ആനദ്ധമന്തഃ പൂരിതശോണിതത്വാദാനാഹയുക്തം സാസ്രാവമാസ്രാവയുക്തം മാംസപിണ്ഡിതം മാംസപിണ്ഡാകാരേണ സഞ്ജാതം തച്ഛോണിതാര്ബുദം മംസാങ്കുരാകാരൈര്മാംസൈര്ബഹുശിഖരൈരിത്യര്ഥഃ| ചിതം വ്യാപ്തമാശു ശീഘ്രം വൃദ്ധിം യാതി| തതോऽനന്തരം ദുഷ്ടരുധിരം ദുഷ്ടരക്തം അജസ്രമനവരതം ഭൂരി പ്രഭൂതം സ്രവേത്| തച്ഛോണിതാര്ബുദസംജ്ഞാ ഭവതി)||൧൬||
Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyavibhAgaH (17) · Śloka 17
തേഷ്വസൃങ്മാംസജേ വര്ജ്യേ ചത്വാര്യന്യാനി സാധയേത്||൧൭||
तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
തേഷു ഷതസ്വര്ബുദേഷ്വസൃങ്മാംസജേ ദ്വേ വര്ജ്യേ| അന്യാനി ചത്വാരി ദോഷ മേദോഭവാനി സാധയേത്| ഇത്യുര്ബുദാനി||൧൭||
Adhikarana shlIpadalakShaNam (18) · Śloka 18
പ്രസ്ഥിതാ വങ്ക്ഷണോര്വാദിമധഃ കായം കഫോല്ബണാഃ| ദോഷാ മാംസാസ്രഗാഃ പാദൌ കാലേനാശ്രിത്യ കുര്വതേ| ശനൈഃ ശനൈര്ഘനം ശോഫം ശ്ലീപദം തം പ്രചക്ഷതേ||൧൮||
प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिमधः कायं कफोल्बणाः| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैः शनैर्घनं शोफं श्लीपदं तं प्रचक्षते||१८||
🔊 Audio coming soon
(അര്ബുദലക്ഷണമുക്ത്വാऽനന്തരം കഫാധിക്യസാമ്യാച്ഛ്ലീപദലിങ്ഗമാഹ|) കഫോല്ബണാ ദോഷാ വാതാദയോ വങ്ക്ഷണാദികമധഃകായം പ്രസ്ഥിതാ മാംസമസ്രം ചാശ്രിതാഃ കാലേന പാദാവാശ്രിത്യ ശനൈഃ ശനൈര്ഘനം ശോഫം കുര്വതേ| തം നാമ്നാ ശ്ലീപദം പ്രചക്ഷതേ| (ദോഷാ വാതാദയഃ കഫോല്ബണാ ഉദ്രിക്തകഫഃ കഫോല്ബണത്വം ശാസ്ത്രാന്തരേഷ്വപ്യുക്തമ് ത്രീണ്യപ്യേതാനി ജാനീയാച്ഛ്ലീപദാനി കഫോച്ഛ്രയാത്| ഗുരുത്വം ച മഹത്വം ച യസ്മാന്നാസ്തി കഫം വിനാ|| ഇതി| മാംസാസ്രഗാ മാംസം രക്തഞ്ച പ്രാപ്താഃ വങ്ക്ഷണോര്വാദി അത്രാദിശബ്ദേന ജങ്ഘാഗുല്ഫാദിപരിഗ്രഹഃ| അധഃകായം കായാധോഭാഗം പ്രസ്ഥിതാഃ പ്രാപ്താ ഇത്യര്ഥഃ| പ്രസ്ഥിതാ ഇത്യുക്തത്വാദ്ദോഷാണാം കഫോല്ബണതയോര്ധ്വാങ്ഗാദധഃ കായം പ്രതി പുനഃ പുനഃ പ്രസ്ഥാനസ്യാऽനിവൃത്തിഃ സൂചിതാ| കാലേന കാലാന്തരേണ പാദൌ പ്രപദേ ആശ്രിത്യ പ്രാപ്യ ശനൈഃ ശനൈര്മന്ദം മന്ദം ഘനം നിബിഡം ശോഫം കുര്വതേ| തം ശോഫം ശ്ലീപദമിതി വദന്ത്യാചാര്യാ ഇതി ശേഷഃ)||൧൮||
Adhikarana vAtajashlIpadalakShaNam (19) · Śloka 19
പരിപോടയുതം കൃഷ്ണമനിമിത്തരുജം ഖരമ്| രൂക്ഷം ച വാതാത്...........................||൧൯||
परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्...........................||१९||
🔊 Audio coming soon
(തസ്യ ശ്ലീപദസ്യ വാതാദിഭേദേന വിശേഷലക്ഷണം ദര്ശയതി|) പരിപോടയുതത്വാദികം വാതാച്ഛ്ലീപദേ ലക്ഷണമ്| (വാതാജ്ജാതം ശ്ലീപദം പരിപോടേന യുതം കൃഷ്ണം കൃഷ്ണവര്ണമനിമിത്തരുജം നിമിത്തമന്തരേണ ജാതയാ രുജയാ യുക്തം, ഖരം ഖരസ്പര്ശം രൂക്ഷമസ്നിഗ്ധം, ചഃ സമുച്ചയേ) ||൧൯||
Adhikarana pittajashlIpadalakShaNam (20) · Śloka 20
...................പിത്താത്തു പീതം ദാഹജ്വരാന്വിതമ്||൨൦||
...................पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
പീതത്വാദികം പിത്താത്| (പിത്താജ്ജാതം ശ്ലീപദം, തുശബ്ദോ വിശേഷദ്യോതകഃ| പീതം പീതവര്ണം ദാഹജ്വരാന്വിതം ദാഹജ്വരാഭ്യാം യുക്തം ദാഹാദിജ്വരയുക്തം വാ)||൨൦||
Adhikarana kaphajashlIpadalakShaNam (21) · Śloka 21
കഫാദ്ഗുരുസ്നിഗ്ധമരുക്ചിതം മാംസാങ്കുരൈര്ബൃഹത്||൨൧||
कफाद्गुरुस्निग्धमरुक्चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുത്വാദികം കഫാത്| (കഫാജ്ജാതം ശ്ലീപദം ഗുരുത്വാദിയുക്തം മാംസാങ്കുരൈരങ്കുരാകാരൈര്മാംസശകലൈശ്ചിതം വ്യാപ്തം ബൃഹത്പീവരമ്)||൨൧||
Adhikarana asAdhyashlIpadalakShaNam (22) · Śloka 22
തത്ത്യജേദ്വത്സരാതീതം സുമഹത്സപരിസ്രുതിഃ||൨൨||
तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत्सपरिस्रुतिः||२२||
🔊 Audio coming soon
തച്ച ശ്ലീപദം വത്സരാതീതത്വാദിഗുണം ത്യജേത്| (വത്സരാതീതമതിക്രാന്തസംവത്സരം സുമഹദതിശയേന പീനം സപരിസ്രുതിഃ പരിസ്രുത്യുപേതം, പരിസ്രുതിഃ പിച്ഛിലജലസ്രവണം തച്ഛ്ലീപദം ത്യജേദസാധ്യത്വന്നചികിത്സേത്)||൨൨||
Adhikarana shlIpadaviShaye matAntaram (23) · Śloka 23
പാണിനാ സൌഷ്ഠകര്ണേഷു വദന്ത്യന്യേ തു പാദവത്| ശ്ലീപദം......................................||൨൩||
पाणिना सौष्ठकर्णेषु वदन्त्यन्ये तु पादवत्| श्लीपदं......................................||२३||
🔊 Audio coming soon
ഏകേ ആചാര്യാഃ പാദവത് പാണ്യാദിഷ്വപി ശ്ലീപദം ജായത ഇതി വദന്തി| (അന്യേ ആചാര്യാഃ, തുശബ്ദോ വിശേഷേ, പാദവത് പാദേ യഥാ ശ്ലീപദം ജായതേ തഥാ പാണിനാ സൌഷ്ഠകര്ണേഷു പാണ്യോര്നാസായാമോഷ്ഠയോഃ കര്ണയോശ്ച ശ്ലീപദം ജായത ഇതി വദന്തി| ഉക്തഞ്ച തന്ത്രാന്തരേ പാദവദ്ധസ്തയോശ്ചാപി ശ്ലീപദം ജായതേ നൃണാമ്| കര്ണൌഷ്ഠനാസാസ്വപി ച കേചിദിച്ഛന്തി തദ്വിദഃ|| ഇതി| അന്യേ ഇതി പാക്ഷികോത്തയാ പാണ്യാദിജാനാം വിരലത്വം സൂചിതമ്)||൨൩||
Adhikarana shlIpadahetuH (24) · Śloka 24
..................ജായതേ തച്ച ദേശേऽനൂപേ ഭൃശം ഭ്രമാത്||൨൪||
..................जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भ्रमात्||२४||
🔊 Audio coming soon
തച്ച ശ്ലീപദം ഭൃശമാനൂപദേശേ ഭ്രമാത് സഞ്ചരണാത് ജായതേ| ഇതി ശ്ലീപദമ്| (തച്ഛ്ലീപദം ആനൂപേ ജലപ്രായേ ദേശേ ഭൃശം ഭ്രമാദനവരതം ചംക്രമണാത് ചശബ്ദാത്തത്തുല്യേഷ്വന്യേഷ്വപി| ഉക്തഞ്ച ശാസ്ത്രാന്തരേ പുരാണോദകഭൂയിഷ്ഠാഃ സര്വര്തുഷു ച ശീതലാഃ| യേ ദേശാസ്തേഷു ജായന്തേ ശ്ലീപദാനി വിശേഷതഃ|| ഇതി)||൨൪||
Adhikarana apacInidAnam (25) · Śloka 25
മേദസ്ഥാഃ കണ്ഠമന്യാക്ഷകക്ഷവങ്ക്ഷണഗാ മലാഃ| സവര്ണാന് കഠിനാന്സ്നിഗ്ധാന്വാര്താകാമലകാകൃതീന്| അവഗാഢാന് ബഹന് ഗണ്ഡാംശ്ചിരപാകാംശ്ച കുര്വതേ| പച്യന്തേऽല്പരുജസ്തേऽന്യേ സ്രവന്ത്യന്യേऽതികണ്ഡുരാഃ| നശ്യന്ത്യന്യേ ഭവന്ത്യന്യേ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനഃ| ഗണ്ഡമാലാപചീ ചേയം ദൂര്വേവ ക്ഷയവൃദ്ധിഭാക്| താം ത്യജേത്സജ്വരച്ഛര്ദിപാര്ശ്വരുക്കാസപീനസാമ്||൨൫||
मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षवङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान्स्निग्धान्वार्ताकामलकाकृतीन्| अवगाढान् बहन् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्| तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
അപാകിശ്ലീപദമുക്ത്വാऽനന്തരമനാശുപാകിത്വേന കിഞ്ചിത്സാമ്യാദപചീം ബ്രൂതേ-മേദസ്ഥാ ഇത്യാദി| മേദ ആശ്രിത്യ കണ്ഠാദിഷു ഗതാ മലാ വാതാദയഃ സവര്ണത്വാദിഗുണാന് വാര്ത്താകൈരാമലകൈശ്ച സദൃശാനവഗാഢാനന്തര്മൂലാശ്ചിരപാകാംശ്ച ബഹൂന് ഗണ്ഡാന് കുര്വതേ| ത ഇതി ഗണ്ഡാഃ അന്യേ കേചിദല്പരുജഃ പച്യന്തേ| അന്യേ അതികണ്ഡുരാഃ സ്രവന്തി| അന്യേ നശ്യന്തി അന്യേ ഭവന്തി ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനഃ| അയം രോഗോ നാമ്നാ ഗണ്ഡമാലേത്യപചീതി ചോച്യതേ| ഇയം ച ഗണ്ഡമാലാ ദൂര്വാപ്രതാനവത് ക്വചിത് ക്ഷയഭാഗ്ഭവതി ക്വചിദ് വൃദ്ധിഭാക്| താഞ്ച സജ്വരാദികാം ത്യജേത്| ഇത്യുക്താപചീ| (മലാ വാതാദയോ മേദസ്ഥാ മേദസി സ്ഥിതാഃ കണ്ഠമന്യാക്ഷകക്ഷവങ്ക്ഷണഗാഃ കണ്ഠാദികം പ്രാപ്താഃ സവര്ണാന് കായ സമാനവര്ണാന് കഠിനാന് കാഠിന്യയുക്താന് കാഠിന്യയുക്ഥാന് സ്നിഗ്ധാന് വാര്താകാമലകാകൃതീന് വാര്താകാമലകപ്രമാണാന് ആവഗാഢാനന്തര്മൂലാന് ചിരപാകാന് ചിരകാലേന പാകോ യേഷാം താന്, ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ, ബഹൂന് ബഹുസംഖ്യാകാന് ഗണ്ഡാന് പിടകാവിശേഷാന് കുര്വതേ| തേ ഗണ്ഡാഃ അന്യേ കേചിദല്പരുജ ഈഷദ്രുജായുക്താഃ പച്യന്തേ പാകം യാന്തി| കര്മകര്തരി രൂപമ്| അന്യേ പക്ത്വാ അതികണ്ഡുരാ അത്യര്ഥം കണ്ഡുയുക്താഃ സ്രവന്തി പൂയമുദ്ഗിരന്തി| അന്യേ നശ്യന്തി രോഹന്തി| അന്യേ ഭവന്ത്യുത്പദ്യന്തേ| ഏവം സതി ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനഃ ദീര്ഘ കാലമനുബധ്നന്തി ന ശമം യാന്തി| ദൂര്വവത് ക്ഷയവൃദ്ധിയുക്താഃ ദൂര്വാപ്രതാനവദത്യന്താഭാവോ ന ഭവതീത്യര്ഥഃ| ഇയം ഗണ്ഡമാലേത്യുച്യതേ അപചീതി ച| അപച്യാ നിര്വചനഞ്ച ശാസ്ത്രാന്തരേഭ്യഃ- താം ഗ്രന്ഥിഭിസ്ത്വാമലകാസ്ഥിമാത്രൈര്മത്സ്യാണ്ഡജാലപ്രതിമൈസ്തഥാന്യൈഃ| അനന്യവര്ണൈരുപചീയമാനാം ചയപ്രകര്ഷാദപചീം വദന്തി|| ഇതി| മേദഃ കഫാഭ്യാമേവാപചീ ജായത ഇതി ധന്വന്തരിഃ| താനിതി ജ്വരാദ്യന്വിതാം താമപചീം ത്യജേത്)||൨൫||
Adhikarana nADIvraNaH (26) · Śloka 26
അഭേദാത് പക്വശോഫസ്യ വ്രണേ ചാപഥ്യസേവിനഃ| അനുപ്രവിശ്യ മാംസാദീന് ദൂരം പൂയോऽഭിധാവതി| ഗതിഃ സാ ദൂരഗമനാന്നാഡീ നാഡീവ സംസ്രുതേഃ| നാഡ്യേകാനൃജുരന്യേഷാം സൈവാനേകഗതിര്ഗതിഃ||൨൬||
अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः| नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः||२६||
🔊 Audio coming soon
(നാഡീവ്രണസ്യ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിതയാ അപചീസാമ്യാത്തദനന്തരം നാഡീവ്രണമാഹ)| യത്ര പക്വശോഫോ ന ഭിദ്യതേ വ്രണേ വാ അപഥ്യസേവാ ക്രിയതേ തത്ര പൂയോ മാംസാദീനനുപ്രവിശ്യ ദൂരമഭിധാവതി സാ ഗതിരിത്യുച്യതേ ദൂരഗമനാദ്ധേതോഃ| നാഡീത്യുച്യതേ നാഡീവ സംസ്രുതേഃ| തത്ര യാ ഏകാ അനൃജുശ്ച സാ നാഡീ അന്യേഷാമാചാര്യാണാം മതേ| സൈവ നാഡ്യനേകഗതിരിത്യുച്യതേ പക്വശോഫസ്യ പ്രാപ്തപാകതയാ ഭേദ്യസ്യ ശോഫസ്യാഭേദാദവിദാരണാത് വ്രണേ വ്രണയുക്തേ കാല ഇത്യര്ഥാത് ഗമ്യതേ| (അപഥ്യസേവിനഃ വ്രണവിരുദ്ധാന്നാശനാദിശീലസ്യ, ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ| പൂയഃ മാംസാദീന് ആദിശബ്ദേന മേദോऽസ്ഥ്യാദിപരിഗ്രഹഃ അനുപ്രവിശ്യ വിദാര്യേത്യര്ഥഃ, ദൂരം തത്ത്തദ്ദേശപ്രമാണാവധി അഭിധാവതി ശീഘ്രം ഗച്ഛതി| സാ പൂയദീര്ണാ നാഡീ ദൂരഗമനാത് ദൂരഗത്യാ ഗതിരിത്യുച്യതേ| നാഡീവ സംസ്രുതേഃ യഥാ തോയഗര്ഭയാ നാഡ്യാ തോയം സ്രവതി തഥാऽവിച്ഛിന്നധാരയാ പൂയവഹനാത് നാഡീതി ചോച്യതേ| അത്രൈവ മതവിശേഷം ദര്ശയതി-നാഡീതി| അന്യേഷാമാചാര്യാണാം മതേ അനൃജുഃ കുടിലാ ഏകാ അദ്വിതീയാ ഗതിര്നാഡീ ത്യുച്യതേ| സാ അനൃജുരേവ ഗതിരനേകമാര്ഗഗാ ചേദ്ഗതിരിതി ചോച്യതേ)||൨൬||
Adhikarana nADIvraNasya sa~gkhyAsamprAptiH (27) · Śloka 27
സാ ദോഷൈഃ പൃഥഗേകസ്ഥൈഃ ശല്യഹേതുശ്ച പഞ്ചമീ||൨൭||
सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२७||
🔊 Audio coming soon
ഏവം നാഡ്യാഃ സ്വരൂപമുക്ത്വാऽനന്തരം തസ്യാഃ സങ്ഖ്യാവിഭാഗം ദര്ശയതി-സാ ച നാഡീ പൃഥഗ്ദോഷൈസ്ത്രിധാ| ഏകസ്ഥൈഃ സന്നിപതിതൈഃ ചതുര്ഥീ| ശല്യഹേതുശ്ച പഞ്ചമീതി പഞ്ച നാഡ്യഃ||൨൭||
Adhikarana vAtajanADIlakShaNam (28) · Śloka 28
വാതാത് സരുക്സൂക്ഷ്മമുഖീ വിവര്ണാ ഫേനിലോദ്വമാ| സ്രവത്യഭ്യധികം രാത്രൌ....................||൨൮||
वातात् सरुक्सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ....................||२८||
🔊 Audio coming soon
സരുഗാദികാ രാത്രാവഭ്യധികസ്രാവാന്തലക്ഷണാ വാതാന്നാഡീ| (വാതാദ്ധേതോര്നാഡീ സരുഗ്രുജാസഹിതാ സൂക്ഷ്മമുഖീ സൂക്ഷ്മാസ്യാ ആസ്യം വ്രണമുഖമ്| വിവര്ണാ വിഗതപൂര്വവര്ണാ| ഫേനിലം പൂയമുദ്വമതീതി ഫേനിലോദ്വമാ| രാത്രൌ നിശായാമഭ്യധികം ബഹു സ്രവതി| വ്രണപ്രതിഷേധേ വാതോല്ബണസ്യാല്പസംസ്രുതിമുക്ത്വാऽത്ര നാഡീവ്രണസ്യാഭ്യധികപൂയസ്രവണകഥനമഹര്നിശ്യോര്നിശ്യഭ്യധികസൂചനാര്ഥം ന സ്രാവബാഹുല്യാത്)||൨൮||
Adhikarana pittajanADIlakShaNam (29) · Śloka 29
......................പിത്താത്തൃഡ്ജ്വരദാഹകൃത്| പീതോഷ്ണപൂതിപൂയസ്രുദ്ദിവാ ചാതി നിഷിഞ്ചതി||൨൯||
......................पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति||२९||
🔊 Audio coming soon
പിത്താന്നാഡീ തൃഡാദികൃത് പീതാദിഗുണപൂയസ്രാവാദ്ദിവാ ചാതി നിഷിഞ്ചത്യതിസ്രവതി| (പിത്താന്നാഡീ തൃഡാദീന് കരോതി പീതവര്ണത്വാദിഗുണയുക്തം പൂയം സ്രവതി| ദിവാ അഹന്യതി നിഷിഞ്ചതി അതീവ പൂയസ്രുതിം കരോതി| ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ||൨൯||
Adhikarana kaphajanADIlakShaNam (30) · Śloka 30
ധനപിച്ഛിലസംസ്രാവാ കണ്ഡൂലാ കഠിനാ കഫാത്| നിശി ചാഭ്യധികക്ലേദാ......................||൩൦||
धनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्| निशि चाभ्यधिकक्लेदा......................||३०||
🔊 Audio coming soon
കഫാന്നാഡീ ഘനം പിച്ഛിലഞ്ച സ്രവതി കണ്ഡൂലാ കഠിനാ ച ഭവതി തസ്യാഞ്ച നിശ്യഭ്യധികം ക്ലേദോ ഭവതി| (കഫാന്നാഡീ ഘനോ നിബിഡഃ പിച്ഛിലശ്ച സ്രാവഃ പൂയവഹനം യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ കണ്ഡൂലാ കണ്ഡൂബഹുലാ കഠിനാ കഠിനസ്പര്ശാ നിശി അബ്യാധികക്ലേദാ രാത്രാവധികതരപൂയവാഹിനീ ച ക്ലേദശബ്ദേന ക്ലേദജം പൂയം ഗൃഹ്യതേ)||൩൦||
Adhikarana sannipAtanADIlakShaNam (31) · Śloka 31
..........................സര്വൈഃ സര്വാകൃതിം ത്യജേത്||൩൧||
..........................सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
സര്വൈര്ദോഷൈഃ സര്വാകൃതിര്വാതാദിലക്ഷണയുക്താ ഭവതി, താം സന്നിപാതജാം നാഡീം ത്യജേദിതി| (സര്വൈര്വാതപിത്തകഫൈഃ സര്വാകൃതിം വാതപിത്തകഫനാഡീലക്ഷണയുക്താം സന്നിപാതജാം നാഡീം ത്യജേന്ന ചികിത്സേത്)||൩൧||
Adhikarana shalyajanADIlakShaNam (32-34) · Śloka 34
ന്തഃസ്ഥിതം ശല്യമനാഹൃതം തു കരോതി നാഡീം ബഹതേ ച സാസ്യ| ഫേനാനുവിദ്ധം തനുമല്പമുഷ്ണം സാസ്രഞ്ച പൂയം സരുജഞ്ച നിത്യമ്||൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗ സംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീ നാഡീവിജ്ഞാനീയോ നാമ ചതുസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൪||
न्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं बहते च सास्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रञ्च पूयं सरुजञ्च नित्यम्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीविज्ञानीयो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon
അന്തഃശരീരാന്തഃ ശല്യമനാഹൃതം നാഡീ കരോതി| സാ ച ശല്യജാ നാഡീ അസ്യാതുരസ്യ ഫേനാനുബിദ്ധാദിഗുണം പൂയം സ്രവതി| (വഹതേ ച സാസ്യാദിതി പാഠഃ| അന്തഃസ്ഥിതം യേന കേനാപി ഹേതുനാ നാഹാര്യതയാ ശരീരാന്തര്ഭാഗസ്ഥിതം ശല്യം വിഷാണവേണ്വായസാദികമായുധം തുശബ്ദോ വിശേഷദ്യോതകഃ| അനാഹൃതമനുദ്ധതം നാഡീം നാഡീവ്രണം കരോതി| സാ നാഡീ ആസ്യാദ് വ്രണമുഖാത് ഫേനാനുവിദ്ധം ഫേനയുക്തം തനുമഘനം ഉഷ്ണമുഷ്ണസ്പര്ശം സാസ്രം സരക്തം പൂയം സരുജം രുജാസഹിതം, ചശബ്ദാത് കദാചിന്നീരുജഞ്ച, നിത്യം സര്വദാ അല്പമല്പമാത്രം വഹതേ സ്രവതി| ചശബ്ദൌ സമുച്ചയാര്ഥൌ)||൩൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ചതുസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||