Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

38. guhyarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha guhyarogavij~jAnIyo nAmAShTatriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

athātō guhyarōgavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||

View original

अथातो गुह्यरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||

🔊 Audio coming soon

vraṇaśastraprasaṅgēna kṣataprāyatvāt guhyarōgāṇāṁ hētvādikaṁ pradarśayitumadhyāya ārabhyatē| guhyaśabdēnōpasthō bhaṇyatē|| 1||

Adhikarana guhyarogahetuH (2) · Śloka 2

strīvyavāyanivr̥ttasya sahasā bhajatō'thavā| dōṣādhyuṣitasaṅkīrṇamalināṇurajaḥ pathām| anyayōnimanicchantīmagamyāṁ navasūtikām| dūṣitaṁ spr̥śatastōyaṁ ratāntēṣvapi naiva vā| vivardhayiṣayā tīkṣṇān pralēpādīn prayacchataḥ| muṣṭidantanakhōtpīḍāviṣavacchūkapātanaiḥ| vēganigrahadīrghātikharaśaṣpavighaṭṭanaiḥ| dōṣā duṣṭā gatā guhyaṁ trayōviṁśatimāmayān| janayantyupadaṁśādīn...........................||2||

View original

स्त्रीव्यवायनिवृत्तस्य सहसा भजतोऽथवा| दोषाध्युषितसङ्कीर्णमलिनाणुरजः पथाम्| अन्ययोनिमनिच्छन्तीमगम्यां नवसूतिकाम्| दूषितं स्पृशतस्तोयं रतान्तेष्वपि नैव वा| विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेपादीन् प्रयच्छतः| मुष्टिदन्तनखोत्पीडाविषवच्छूकपातनैः| वेगनिग्रहदीर्घातिखरशष्पविघट्टनैः| दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिमामयान्| जनयन्त्युपदंशादीन्...........................||२||

🔊 Audio coming soon

strīvyavāyanivr̥ttatvādiyuktasya puruṣasya tata ēva hētōrguhyaṁ gatā vātādayō duṣṭāstrayōviṁśatimupadaṁśādīnāmayān vyādhīn janayanti| strīvyavāyō maithunam ataḥ sahasā yō nivr̥ttiḥ sahasā sēvanañca dōṣakōpahētuḥ| athavā dōṣādhyutatvādiguṇarajaḥ pathāmanyayōnādikāṁ vā striyaṁ bhajataḥ| dōṣairvātādibhiradhyuṣitamadhiṣṭhitaṁ saṅkīrṇañca malinaṁ cāṇu ca rajaḥ pathaṁ yōnidvāraṁ yasyāstām| saṅkīrṇaṁ kēnacit bībhātsēna miśritam| malinaṁ śaucādyabhāvēna malayuktam| aṇu saṁv r̥tam| anyayōnirvijātīyavaḍavāgavādistām| anicchantī yā maithunadvēṣēṇāṅgasaṅkōcanaparā| agamyā bhaginyādiḥ| tathā ratāntēṣu dūṣitaṁ paṅkādyāvilaṁ tōyaṁ spr̥śatastēna śaucaṁ kurvataḥ api vā naiva spr̥śataḥ śaucādikaṁ naiva kurvataḥ| tathā vivardhayiṣayā śōphaṁ vardhayitumicchayā tatraiva tīkṣṇān pralēpasēkādīn prayacchatō dadataḥ| muṣṭyādīnāmutpīḍanayā| viṣavatāṁ śūkānāṁ pātanaiḥ| vēganigrahaḥ śukrādivēgadhāraṇam| dīrghaṇātikharēṇa ca śaṣpēṇa tr̥ṇēna vighaṭṭanaṁ kṣōdanam| 'guhyarōma śaṣpami'ti jējjaṭaḥ| (strīṁ vyavāyanivr̥ttasyēti pāṭhaḥ| vēganigrahadīrghātikharasparśavighaṭṭanairiti ca| vyāvāyanivr̥ttasya cirakālōpēkṣitamaithunasya narasya punaḥ sahasā atarkitamēva strīṁ nārīṁ bhajataḥ sēvamānasya| athavēti vikalpē| saṅkīrṇaḥ prasavavaiṣamyādinā gudabastibhyāmēkībhūtaḥ| athavā rajaḥ-śabdō'pi dōṣādhyuṣitādivad guṇavacanaḥ, tathā sati tajaḥpathāṁ rajōyuktayōnimārgāṁ rajasvalāsūtikādimityarthaḥ| asmin pakṣē dōṣādhyuṣitādibhiḥ pathaśabdō'bhisambadhyaḥ| agamyāṁ bhaginyādikāntathā satyanyajanajñānaśaṅkājugupsādijanitavaiklavyadūnē hr̥di kruddhā dōṣāstadgatēna manasā saha guhyaṁ prāptāstatra rōgān janayantītyarthaḥ| śrutismr̥tiviruddhācārataśca| muṣṭyutpīḍanādayaḥ kāmasūtravihitakaraṇa bhēdajanitāḥ| ūṣarajalēṣu bāhulyēna dr̥śyamānō jantutulyākr̥tiḥ kaścidōṣadhiviśēṣaḥ śūkaḥ| tē ca śūkāḥ saviṣanirviṣabhēdāt dvidhā tatra viṣavantō rōgakāriṇaḥ| taduktam- kr̥ṣṇāni citrāṇyathavā śūkāni saviṣāṇi tu| pātitāni pacantyāśu mēḍhraṁ niravaśēṣataḥ|| iti| athavā viṣadravyakalpitānāṁ vacchūkānāṁ vaśyauṣadhānāṁ pātanāt| vēganigrahadīrghātikharasparśavighāṭṭanāt vēganigrahācchukrādivēgadhāraṇāt| tathā dīrghāṇāmatikharaṇāñca sparśānāṁ vighaṭṭanādāsphālanāt| sparśamiti kāmātapatrasaṁjñitastvagviśēṣaḥ| tasya ca bahurūpatā vidyatē tatkāmaśāstrādavagantavyam)|| 2||

Adhikarana apadaMshAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3

..................................apadaṁśō'tra pañcadhā| pr̥thagdōṣaiḥ sarudhiraiḥ samastaiśca...................||3||

View original

..................................अपदंशोऽत्र पञ्चधा| पृथग्दोषैः सरुधिरैः समस्तैश्च...................||३||

🔊 Audio coming soon

atraiṣāṁ trayōviṁśatērmadhyē vātēna pittēna ślēṣmaṇā raktēna sannipātēnēti pañcadhā apadaṁśāḥ|| 3||

Adhikarana vAtajApadaMshaH (4) · Śloka 4

................................atra mārutāt| mēḍhaśōphō rujaścitrāḥ stambhastvakparipōṭanam||4||

View original

................................अत्र मारुतात्| मेढशोफो रुजश्चित्राः स्तम्भस्त्वक्परिपोटनम्||४||

🔊 Audio coming soon

tvakparipōṭanāntaṁ vātēnōpadaṁśē lakṣaṇam| (atra pañcānāṁ madhyē vātēnāpadaṁśē liṅgē śōphō nānāprakārarujaḥ stabdhatā tvacōbhēdanaṁ ca syāt)|| 4||

Adhikarana pittajApadaMshaH (5) · Śloka 5

pakvōdumbarasaṅkāśaṁ pittēna śvayathurjvaraḥ||5||

View original

पक्वोदुम्बरसङ्काशं पित्तेन श्वयथुर्ज्वरः||५||

🔊 Audio coming soon

jvarāntaṁ pittēna| pittajē apadaṁśē pakvōdumbarasaṅkāśaḥ śōphō jvaraśca syāt|| 5||

Adhikarana shleShmajApadaMshaH (6) · Śloka 7

ślēṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍūmāñchītalō guruḥ||6|| `|7|

View original

श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डूमाञ्छीतलो गुरुः||६|| `|७|

🔊 Audio coming soon

gurvantaṁ ślēṣmaṇā| kaṭhina ityādyanantaraprakr̥tasya śvayathōrviśēṣaṇam| (viśēṣaṇasāmarthyācchvayathurēvātra viśēṣyaḥ| ślēṣma kr̥tē apadaṁśē kāṭhinyayuktaḥ snēhalēpapratītikaraḥ kaṇḍūsahitaḥ śītasparśaśca śōphō jāyatē)|| 6||

Adhikarana raktajApaMdashaH (7) · Śloka 7

śōṇitēnāsitasphōṭasambhavō'sraśrutirjvaraḥ||7||

View original

शोणितेनासितस्फोटसम्भवोऽस्रश्रुतिर्ज्वरः||७||

🔊 Audio coming soon

jvarāntaṁ raktēna| raktakr̥tē apadaṁśē kr̥ṣṇavarṇānāṁ sphōṭānāmutpattirasrasrāvō jvaraśca syāt|| 7||

Adhikarana sannipAtajApadaMshaH (8) · Śloka 8

sarvajē sarvaliṅgatvaṁ śvayathurmuṣkayōrapi| tīvrā rugāśu pacanaṁ daraṇaṁ kr̥misambhavaḥ||8||

View original

सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं श्वयथुर्मुष्कयोरपि| तीव्रा रुगाशु पचनं दरणं कृमिसम्भवः||८||

🔊 Audio coming soon

kr̥misambhavāntaṁ sannipātēna| saraktasannipātajē apadaṁśē sarvaliṅgatvaṁ vātādyapadaṁśānāṁ pratyēkōktalakṣaṇanicayasambhavaḥ| tathā vr̥ṣaṇayōrapi śōphaḥ| apiśabdēnānyatrāpi| mēḍhramātrē śōphōdbhavaṁ sūcitam| raktāpadaṁśē'pi śōpha uktaḥ| tīvrā atyarthamasahanīyā rukpīḍāviśēṣaḥ| āśupacanaṁ dvitridinairēva pākaḥ| āśuśabdōktyā pūrvēṣāṁ kramēṇa pākaḥ sūcitaḥ| daraṇaṁ bhēdanam| kr̥misambhavaḥ antaḥ svayamēva jantūnāmudbhavaḥ)|| 8||

Adhikarana apadaMshAnAM sAdhyAsAdhyatA (9) · Śloka 9

yāpyō raktōdbhavastēṣāṁ mr̥tyavē sannipātajaḥ||9||

View original

याप्यो रक्तोद्भवस्तेषां मृत्यवे सन्निपातजः||९||

🔊 Audio coming soon

tēṣāṁ pañcānāmapadaṁśānāṁ madhyē raktāpadaṁśō yāpyaḥ| sannipātajastu mr̥tyavē bhavati|| 9||

Adhikarana arshAMsi (10) · Śloka 10

jāyantē kupitairdōṣairguhyāsr̥kpiśitāśrayaiḥ| antarbahirvā mēḍhrasya kaṇḍūlā māṁsakīlakāḥ| picchilāsrasravā yōnau tadvacca chatrasannibhāḥ| tē'rśāṁsyupēkṣyā ghnanti mēḍhrapuṁstvabhagārtavam||10||

View original

जायन्ते कुपितैर्दोषैर्गुह्यासृक्पिशिताश्रयैः| अन्तर्बहिर्वा मेढ्रस्य कण्डूला मांसकीलकाः| पिच्छिलास्रस्रवा योनौ तद्वच्च छत्रसन्निभाः| तेऽर्शांस्युपेक्ष्या घ्नन्ति मेढ्रपुंस्त्वभगार्तवम्||१०||

🔊 Audio coming soon

guhyē yadasr̥graktaṁ piśitaṁ māṁsañca tatrōktātkāraṇāt kupitairdōṣairmēḍhrasyāntarvā bahirvā kaṇḍūlāḥ picchilāsrasravāśca māṁsakīlakā jāyantē| tē anēnaiva prakārēṇa striyā api yōnau chattākr̥tayō māṁsakīlakā jāyantē nāmnā arśāṁsi| tē ca puruṣē jātā upēkṣitāḥ santō mēḍhraṁ puṁstvaṁ ca nāśayanti| striyāstadvadbhagamārtavaṁ ca| lāghavārthamatra yōnirōga uktaḥ| (kupitairyayōktēna kāraṇajātēna kruddhairguhyāsr̥kpiśitāśrayaiḥ guhyagatamasr̥kpiśitañcāśrayō yēṣāṁ taiḥ mēḍhrasyāntarbhāgē bahirbhāgē vā kaṇḍūlāḥ kaṇḍūyuktāḥ picchilāsrasravāḥ paicchilyayuktaṁ raktaṁ sravantaḥ māṁsakīlakā kīlakākārā māṁsāṅkurāḥ jāyantē| yōnau ca strīṇāṁ guhyē'pi tadvat yōnivyāpaduktakāraṇaduṣṭairdōṣairantarbahirvā kaṇḍvādiyuktā māṁsakīlakā jāyantē| tatra tvayaṁ viśēṣaḥ tē chatrasannibhāḥ chatratulyākārāḥ kr̥śa mūlāḥ sthūlāgrāśca bhavanti| mēḍhrajā māṁsakīlakāḥ yōnijāścarśāṁsīti kathyantē| upēkṣayā tu punaḥ mēḍhrapuṁstvabhagārtavaṁ, mēḍhrē cēnmēḍhram| puṁstvaṁ strīgamanasāmarthyaṁ śukraṁ vā| tathā bhagē cēt bhagamr̥tutvayōgyaṁ ārtavaṁ raktaṁ ca ghnanti| puṁrōgāṇāṁ madhyē strīrōgakathanaṁ kāraṇādisāmyēna lāghavāt)|| 10||

Adhikarana sarShapikAH (11) · Śloka 11

guhyasya bahirantarvā piṭakāḥ kapharaktajāḥ| sarṣapāmānasaṁsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smr̥tāḥ||11||

View original

गुह्यस्य बहिरन्तर्वा पिटकाः कफरक्तजाः| सर्षपामानसंस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः||११||

🔊 Audio coming soon

kapharaktābhyāṁ guhyasya bahirantarvā sarvatra vā sarṣapatulyapramāṇasaṁsthānā ghanāḥ saṁhatāḥ piṭakā bhavanti tā nāmnā sarṣapikā smr̥tāḥ| (guhyasya mēḍhrasya guhyaśabdōktyā yōnērapi bahirantaḥ bahirbhāgē'ntarbhāgē vā kapharaktajāḥ ślēṣmaraktasaṁsarganimittāḥ sarṣapāmānasaṁsthānāḥ mānasasthānābhyāṁ sarṣapatulyāḥ ghanā nirantaranicitāḥ piṭakāḥ sarṣapikāsaṁjñō guhyatōgaḥ)|| 11||

Adhikarana avamanthaH (12) · Śloka 12

piṭakā bahavō dīrghā dīryantē madhyataśca yāḥ| sō'vamanthaḥ kaphāsr̥gbhyāṁ vēdanārōmaharṣavān||12||

View original

पिटका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश्च याः| सोऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षवान्||१२||

🔊 Audio coming soon

guhyē yāḥ piṭakā bahavō dīrghā madhyataśca dīryantē sa rōgō nāmnā'vamanthaḥ| sa ca kaphavātābhyāṁ bhavati| vēdanārōmaharṣavāṁśca bhavati| (kaphāsr̥gbhyāṁ kaphēnāsr̥jā ca saṁsr̥ṣṭābhyāṁ jātāḥ bahavō bahusaṅkhyāḥ dīrghā āyāmayuktāḥ yā piṭakā madhyatō madhyapradēśē dīryantē vidīrṇā bhavanti| vēdanārōmaharṣavān vēdanayā rōmaharṣēṇa ca yuktaḥ sa rōgō'vamanthākhyaḥ)|| 12||

Adhikarana kumbhIkA (13) · Śloka 13

kumbhīkā raktapittōtthā jāmbavāsthinibhā'śujāḥ||13||

View original

कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुजाः||१३||

🔊 Audio coming soon

raktapittahēturjāmbavāsthimasadr̥śā kṣiprajā yā piṭakā sā nāmnā kumbhīkā| (raktapittābhyāṁ jātā jāmbavabījāsthisadr̥śā āśujā ativēgēnōtthitā piṭakā kumbhīkā tatsaṁjñō guhyarōgaḥ)|| 13||

Adhikarana alajI (14) · Śloka 14

alajīṁ mēhavadvidyāt.............................||14||

View original

अलजीं मेहवद्विद्यात्.............................||१४||

🔊 Audio coming soon

alajyākhyāṁ guhyapiṭakāṁ mēhavacchārāvikādipaṭhitālajīvallakṣaṇairvidyāt|| 14||

Adhikarana uttamA (15) · Śloka 15

.....................................uttamāṁ raktapittajām| piṭakāṁ māṣamudgābhām.......................................||15||

View original

.....................................उत्तमां रक्तपित्तजाम्| पिटकां माषमुद्गाभाम्.......................................||१५||

🔊 Audio coming soon

pittaraktajāṁ māṣamudgasadr̥śāṁ piṭakāṁ nāmnōttamāṁ vidyāt| (uttapāmiti pāṭhaḥ| pittaraktakāraṇajanitāṁ saṁsthānamānābhyāṁ māṣēṇa mudgēna vā tulyāṁ piṭakāmuttamākhyaṁ kṣudrarōgaṁ vidyāt)|| 15||

Adhikarana puShkarikA (16) · Śloka 16

............................piṭakā piṭakācitā| karṇikā puṣkarasyēva jñēyā puṣkarikēti sā||16||

View original

............................पिटका पिटकाचिता| कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा||१६||

🔊 Audio coming soon

puṣkarasya padmasya karṇikēva yā piṭakā anyābhirvahnībhiḥ piṭakābhirācitā sā nāmnā puṣkarikēti jñēyā| (pittaraktābhyāmēva padmakarṇikā tulyā tathā piṭakairācitā svayamapyaṇubhiḥ piṭakābhirvyāptētyarthaḥ)|| 16||

Adhikarana saMvyUDhapiTakA (17) · Śloka 17

pāṇibhyāṁ bhr̥śasaṁvyūḍhē saṁvyūḍhapiṭakā bhavēt||17||

View original

पाणिभ्यां भृशसंव्यूढे संव्यूढपिटका भवेत्||१७||

🔊 Audio coming soon

saṁvyūḍhakhyē rāgē mēḍhrē bhr̥śasaṁvyūḍhē vimarditē piṭakā bhavēt| (hastābhyāmatiśayēna saṁvyūḍhē saṁvāhitē mardita iti yāvat mēḍhra ityarthāt| saṁvyūḍhapiṭakā tatsaṁjñō guhyarōgō bhavēt| atrāpi pittaraktābhyāmityūhyam)|| 17||

Adhikarana mRuditam (18) · Śloka 18

mr̥ditaṁ mr̥ditaṁ vastu saṁrabdhaṁ vātakōpataḥ||18||

View original

मृदितं मृदितं वस्तु संरब्धं वातकोपतः||१८||

🔊 Audio coming soon

vastu mēḍhrākhyaṁ mr̥ditaṁ sadvātakōpāt saṁrabdhaṁ bhavati sa nāmnā mr̥ditam| (harṣaṇārthaṁ hastābhyāṁ marditaṁ yadvastu mēḍhrākhyaṁ tadvātakōpataḥ mardanasyaivātiyōgāt kāraṇāntarādvā kupitādvātātsaṁrabdhaṁ hr̥ṣṭamēva sadā vartatē cēnmr̥ditaṁ mr̥ditākhyō guhyarōgaḥ|| 18||

Adhikarana aShThIlikA (19) · Śloka 19

viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunāṣṭhīlikā smr̥tā||19||

View original

विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता||१९||

🔊 Audio coming soon

yā viṣamatvādiguṇā piṭakā vāyunā bhavati sā nāmnā'ṣṭhīlikā smr̥tā| (kupitēna vāyunā viṣamā kvacinnimnā kvacidunnatā kaṭhinā prāyēṇa kāṭhinyuktā bhugnā kuṭilākārā strīliṅga sāmarthyāt piṭa-kētyūhyaṁ iyamaṣṭhīlikākhyō guhyarōgaḥ|| 19||

Adhikarana nivRuttam (20) · Śloka 20

vimardanādiduṣṭēna vāyunā carma mēḍhrajam| nivarttatē sarugdāhaṁ kvacitpākañca gacchati| piṇḍitaṁ kuthitaṁ carma tatpralambamadhōmaṇēḥ| nivr̥ttasaṁjñaṁ sakaphaṁ kaṇḍūkāṭhinyavattu tat||20||

View original

विमर्दनादिदुष्टेन वायुना चर्म मेढ्रजम्| निवर्त्तते सरुग्दाहं क्वचित्पाकञ्च गच्छति| पिण्डितं कुथितं चर्म तत्प्रलम्बमधोमणेः| निवृत्तसंज्ञं सकफं कण्डूकाठिन्यवत्तु तत्||२०||

🔊 Audio coming soon

vimardanādinā duṣṭēna vāyunā mēḍhrajaṁ carma sarugdāhaṁ sannivartatē parāvr̥tya tiṣṭhati| kvacittu pākamapi gacchati| tataścarmapiṇḍitaṁ saṅkucitaṁ kuthitaṁ klinnaṁ maṇērmēḍhrāgrabhāgasyādhaḥ pralambaṁ bhavati tasya nivr̥ttamiti saṁjñā| tacca nivr̥ttaṁ kaphasaṁyōgāt kaṇḍūkāṭhinyavacca bhavati na tu sarvatra| (vimardanāddhi duṣṭēnēti pāṭhaḥ| piṇḍitaṁ grathitamiti ca| vimardanādvividhānmardanāt duṣṭēna vāyunā mēḍhrajaṁ carma mēḍhrasya tvak nivartatē parāvr̥tya tiṣṭhati| hi prasiddhau| kvacit kēṣucit puruṣēṣu dōṣabhēdavaśāt sarugdāhaṁ rujayā ūṣmātiśayēna ca yuktaṁ satpākaṁ gacchati ca| tattathābhūtaṁ carmapiṇḍitaṁ grathitaṁ piṇḍākāratayā granthibhāvamāpannaṁ maṇērmēḍhrāgrabhāgasyādhaḥpralambaṁ lambamānaṁ nivr̥ttasaṁjñaṁ nivr̥ttākhyō rōgaḥ| sakaphaṁ kaphasambaddhaṁ tattu nivr̥ttaṁ kaṇḍvā kāṭhinyēna ca yuktaṁ bhavati)|| 20||

Adhikarana avapATikA (21) · Śloka 21

dārūḍhaṁ sphuṭitaṁ carma nirdiṣṭamavapāṭikā||21||

View original

दारूढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टमवपाटिका||२१||

🔊 Audio coming soon

mēḍhrabhavaṁ carma duṣṭaṁ kr̥tvōḍhaṁ marditaṁ sphuṭitaṁ sadavapāṭikēti nāmnā nirdiṣṭam| (duruḍhaṁ duṣṭaṁ kr̥tvōḍhaṁ ayathāvat gr̥hītamarditamityarthaḥ| ata ēva sphuṭitaṁ bhinnaṁ yaccarmatvak tadavapāṭikā tatsaṁjñō guhyarōgaḥ)|| 21||

Adhikarana niruddhamaNiH (22) · Śloka 22

vātēna dūṣitaṁ carma maṇau saktaṁ ruṇaddhi cēt| srōtō mūtraṁ tatō'bhyēti mandadhāramavēdanam| maṇērvikāsarōdhaśca sa niruddhamaṇirgadaḥ||22||

View original

वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्| स्रोतो मूत्रं ततोऽभ्येति मन्दधारमवेदनम्| मणेर्विकासरोधश्च स निरुद्धमणिर्गदः||२२||

🔊 Audio coming soon

vātēna dūṣitaṁ carma mēḍhramaṇau saktaṁ śliṣṭaṁ yadi mēḍhrasrōtōruṇāddhi tatō mūtraṁ mandadhāramavēdanaṁ cābhyēti maṇēśca harṣaṇē vikāsarōdhō bhavati sa gadō nāmnā niruddhamaṇiḥ| (vātēna kr̥tadūṣaṇaṁ carma maṇau liṅgāgrē saktaṁ saṁśliṣṭaṁ srōtō mūtramārgaṁ ruṇaddhi yadi tatastasmāddhētōḥ mūtraḥ mandadhāraṁ srōtōrōdhādantarāntarā vicchinnaṁ avēdanaṁ vēdanārahitam| arśmaryādau hi nirōdhasyābhyantaratvādvēdanāsambhavaḥ iha tu bāhyatvāttadabhāvaḥ| abhyēti nirgacchati| maṇēḥ karṇikāyāstvakparivartanāśakyatayā vikāsayitumaśakyatvañca syāt| ya ēvaṁ vidhaḥ sa gadō niruddhamaṇisaṁjñō guhyarōgaḥ)|| 22||

Adhikarana grathitam (23) · Śloka 23

liṅgaṁ śūkairivākīrṇaṁ grathitākhyaṁ kaphōdbhavam||23||

View original

लिङ्गं शूकैरिवाकीर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम्||२३||

🔊 Audio coming soon

kaphēna hētunā liṅgaṁ mēḍhramantaḥ śūkaiḥ kiṁśārubhirivāvr̥taṁ bhavati tasya grathita ityākhyā| (śūkācitapratītiyuktaṁ mēḍhraṁ grathitākhyaṁ tacca kaphōdbhavaṁ kaphēna jāyata ityarthaḥ| (kiṁśārurdhānyaśūkam)|| 23||

Adhikarana sparshahAniH (24) · Śloka 24

śūkadūṣitaraktōtthā sparśahānistadāhvayā||24||

View original

शूकदूषितरक्तोत्था स्पर्शहानिस्तदाह्वया||२४||

🔊 Audio coming soon

śūkēna dūṣitaṁ yanmēḍhrē raktaṁ tadutthā mēḍhrē sparśasya hāniracētanatvaṁ bhavati| tattadāhvayaṁ nāmnā sparśahāniḥ| (liṅgavr̥ddhyarthaṁ pralipta śūkadūṣitādraktādutpannā sparśahāniḥ svāpaprayuktaṁ sparśājñānaṁ tadāhvayō sparśahānyākhyō rōgaḥ|| 24||

Adhikarana shataponakam (25) · Śloka 25

chidrairaṇumukhairyattu mēhanaṁ sarvataścitam| vātaśōṇitakōpēna tē vidyācchatapōnakam||25||

View original

छिद्रैरणुमुखैर्यत्तु मेहनं सर्वतश्चितम्| वातशोणितकोपेन ते विद्याच्छतपोनकम्||२५||

🔊 Audio coming soon

yattu mēhanaṁ mēḍhraṁ sarvatra aṇumukhaiḥ sūkṣmāsyaiśchidraiścitaṁ vātaśōṇitakōpēna hētunā bhavati taṁ nāmnā śatapōnakaṁ vidyāt| (yattu liṅgaṁ vātaraktayōḥ kōpādaṇumukhaiḥ sūkṣmāsyairmukhasyāṇutvōktyā mūlasya sthūlatvamapi vyaktitam| atra ēva hi tēbhyō mūtrādiparisrutiḥ| chidraiḥ sūṣiraiḥ sarvataścitaṁ vyāptaṁ taṁ śatapōnakākhyaṁ vidyāt| bhagandarōktaśatapōnakavat bahucchidratvāt)|| 25||

Adhikarana tvakpAkaH (26) · Śloka 26

pittāsr̥gbhyāṁ tvacaḥ pākastvakpākō jvaradāhavān||26||

View original

पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान्||२६||

🔊 Audio coming soon

pittāsr̥gbhyāṁ hētubhyāṁ jvaradāhavān yastvacaḥ pākaḥ sa nāmnā tvakpākaḥ| (pittēnāsr̥jā ca hētunā jvaradāhavān jvarēṇa dāhēna ca yuktō mēḍhrā tvacaḥ pākō tvakpākākhyō guhyarōgaḥ)|| 26||

Adhikarana mAMsapAkaH (27) · Śloka 27

māṁsapākaḥ sarvajaḥ sarvavēdanō māṁsaśātanaḥ||27||

View original

मांसपाकः सर्वजः सर्ववेदनो मांसशातनः||२७||

🔊 Audio coming soon

sarvajaḥ sannipātajō māṁsapākaḥ sarvābhirvēdanābhiryuktō māṁsaśātanō bhavati| (sarvajaḥ sannipātajaḥ sarvavēdanaḥ chēdabhēdatōdasphuraṇavyāsavyadhasraṁsasvāpādyakhilavēdanānvitaḥ māṁsaśātanaḥ māṁsaṁ paktvā mēḍhrādaṇuśaḥ pātayan māṁsapākaḥ māṁsapākākhyō rōgaḥ)||27||

Adhikarana asRugarbudam (28) · Śloka 28

sarāgairasitaiḥ sphōṭairvēdanābhiśca pīḍitam| mēhanaṁ vēdanā cōgrā taṁ vidyādasr̥garbudam||28||

View original

सरागैरसितैः स्फोटैर्वेदनाभिश्च पीडितम्| मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्यादसृगर्बुदम्||२८||

🔊 Audio coming soon

sarāgatvādiyuktaiḥ sphōṭaistadvidhābhiśca sūkṣmābhiḥ piṭakābhiryatra mēhanaṁ pīḍitaṁ bhavatyugrā ca vēdanā tasya rōgasyāsr̥garbudamiti nāma vidyāt| (mēḍhraṁ sarāgairīṣadraktavarṇairasitaiḥ kr̥ṣṇavarṇairvā sphōṭairathāttādr̥śībhirēva piṭakābhiśca pīḍitaṁ vyāptaṁ tathā ugrā atyarthamasahanīyā vēdanā ca syādya ēvaṁvidhō rōgastamasr̥garbudaṁ vidyāt)||28||

Adhikarana mAMsArbudaM vidradhishca (29) · Śloka 29

māṁsārbudaṁ prāguditaṁ vidradhiśca tridōṣajaḥ||29||

View original

मांसार्बुदं प्रागुदितं विद्रधिश्च त्रिदोषजः||२९||

🔊 Audio coming soon

guhyē tu yanmāṁsārbudaṁ tat lakṣaṇaiḥ prāk granthyādyadhyāya uditam| guhyē ca tribhirdōṣairvidradhirbhavati| (arbudānāṁ madhyē māṁsārbudaṁ vidradhīnāṁ madhyē sannipātajō vidradhiścātrāpi bhavataḥ| tau ca svasva nidānēna bōddhavyāvityarthaḥ)|| 29||

Adhikarana tilakAlakAH (30) · Śloka 30

kr̥ṣṇāni bhūtvā māṁsāni viśīryantē samantataḥ| pakvāni sannipātēna tān vidyāttilakālakān||30||

View original

कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः| पक्वानि सन्निपातेन तान् विद्यात्तिलकालकान्||३०||

🔊 Audio coming soon

sannipātēna hētunā guhyē pakvāni māṁsāni kr̥ṣṇāni bhutvā samantādviśīryantē tāṁstilakālakān vidyāt| (sannipātakōpēna pakvāni mēḍhramāṁsāni kr̥ṣṇāni kr̥ṣṇavarṇāni bhūtvā samantataḥ ābastiparyantaṁ viśīryantē śakalībhūya nipatanti bahuvacanaṁ śakalāpēkṣayā| ya ēvaṁvidhāstān tilakālakasṁjñān jānīyāt)| ityapadaṁśārśaḥsarṣapikā'vamanthakumbhīkālajyuttamāpuṣkarikāsaṁvyūḍhāmr̥ditā'ṣṭhīlikā- nivr̥ttā'vapāṭikāniruddhamaṇigrathitasparśahāniśatapōnakatvakpākamāṁsapākā'sr̥garbuda- māṁsārbudavidradhitilakālakākhyāsrayōviṁśatiḥ puṁguhyarōgāḥ uktāḥ|| 30||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (31) · Śloka 31

māṁsōtthamarbudaṁ pākaṁ vidradhiṁ tilakālakān| caturō varjayēdēṣāṁ śēṣān śīghramupācarēt||31||

View original

मांसोत्थमर्बुदं पाकं विद्रधिं तिलकालकान्| चतुरो वर्जयेदेषां शेषान् शीघ्रमुपाचरेत्||३१||

🔊 Audio coming soon

ēṣāṁ ca madhyānmāṁsōtthamarbudaṁ māṁsōtthamēva ca pākaṁ vidradhiṁ tilakālakāṁścēti caturō varjayēt na cikitsēt| śēṣāṁstu śīghramēvōpacarēt| (apadaṁśānāṁ sādhyāsādhyavibhāgasyōktatvādēṣāmanantarōktānāmarśaḥprabhr̥tīnāṁ madhyē māṁsōtthamarbudaṁ māṁsārbudaṁ pākaṁ māṁsapākaṁ vidradhiṁ tilakālakāniti caturaḥ varjayēt| uddēśata ēvaiṣāṁ catuṣṭvē siddhē'pi caturaiti catura iti punaruktiḥ sukhaniścayārthā bahuvacanōktānāṁ tilakālakānāṁ bahutvaśaṅkānirāsārthaṁ ca| śēṣānarśaḥ sarṣapikādīn śīghramāśvēvōpācarēt tēṣāmapi kālātipātē mahāna pratyavāyaḥ syāditi bhāvaḥ)|| 31||

Adhikarana strIguhyarogANAM hetuH (yonivyApadaH) (32) · Śloka 32

viṁśatirvyāpadō yōnērjāyantē duṣṭabhōjanāt| viṣamasthāṅgaśayanabhr̥śamaithunasēvanaiḥ| duṣṭārtavādapadravyairbījadōṣēṇa daivataḥ||32||

View original

विंशतिर्व्यापदो योनेर्जायन्ते दुष्टभोजनात्| विषमस्थाङ्गशयनभृशमैथुनसेवनैः| दुष्टार्तवादपद्रव्यैर्बीजदोषेण दैवतः||३२||

🔊 Audio coming soon

ēvaṁ puṁguhyarōgānuktvā strīguhyarōgānāha-yōnēḥ strīguhyasya duṣṭabhōjanādihētōrviṁśatirvyāpadō jāyantē| viṣamasthairaṅgaiḥ śayanaṁ tathōktam| duṣṭārtavēna sravatā| apadravyāṇi lōhādimayāni dākṣiṇātyāsu prasiddhāni| bījadōṣaḥ striyō janmakālē yōnyārambhakasya bījasyōpahatatvam| daivamanyajanmakr̥taṁ karma| iti yōnivyāpadā maviśēṣēṇa hēturuktaḥ| (duṣṭabhōjanāt paryuṣitādyanyabhōjanāt| uktaṁ ca- bhavēt paryuṣitaṁ pūtiklinnamuṣṇīkr̥taṁ punaḥ| duṣṭaṁ kr̥myādijuṣṭaṁ ca śōṣitaṁ cānnamātapē|| iti| viṣamasthāṅgaśayanabhr̥śamaithunasēvanaiḥ ayathāvadvinyastairaṅgaiḥ śayanasya bhr̥śamaithunasya ca śīlanaiḥ| duṣṭārtavādvātādidūṣitādr̥tujaraktāt| upadravyairiti pāṭhaḥ| upadravyairlōhādikr̥tairupaliṅgaiḥ| upaliṅgasurataṁ dēśāntarēṣu prasiddham| uktañca ratirahasyē- vimr̥dyamānāḥ kr̥takadhvajēna dravanti hr̥ṣyanti dr̥ḍhaprahāraiḥ| strīrājyajāḥ kōsalajāśca nāryaḥ pracaṇḍakaṇḍūtibhagā bhavanti|| iti|| bījadōṣēṇa yōnyārambhakasyākāśādikasya bījasyōpahatatvēna daivatō janmāntarakr̥tapāpaphalapariṇāmācca hētōḥ yōnērviṁśatirvyāpadō bhavanti| iyatā granthajālēna yōnivyāpadāṁ sāmānyakāraṇamuktam)||32||

Adhikarana vAtikI yonivyApad (33) · Śloka 33

yōnau kruddhō'nilaḥ kuryādruktōdāyāmasuptatāḥ| pipīlikāsr̥ptimiva stambhaṁ karkaśatāṁ svanam| phēnilāruṇakr̥ṣṇālpatanurūkṣārttavasrutim| bhraṁśaṁ vaṅkṣaṇapārśvādau vyathāṁ gulmaṁ kramēṇa ca| tāṁstāṁśca svān gadān vyāpadvātikī nāma sā smr̥tā||33||

View original

योनौ क्रुद्धोऽनिलः कुर्याद्रुक्तोदायामसुप्तताः| पिपीलिकासृप्तिमिव स्तम्भं कर्कशतां स्वनम्| फेनिलारुणकृष्णाल्पतनुरूक्षार्त्तवस्रुतिम्| भ्रंशं वङ्क्षणपार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च| तांस्तांश्च स्वान् गदान् व्यापद्वातिकी नाम सा स्मृता||३३||

🔊 Audio coming soon

yōnāvityādinā liṅgānyucyantē| yōnau kruddhō vāyuḥ rugādīn kuryāt| phēnilētyādyārttavaviśēṣaṇaṁ tasya srutyā sambandhaḥ| bhraṁśō yōnibhraṁśaḥ| vaṅkṣaṇādau vyathāṁ kramēṇa gulmamapi kuryāt| tāṁstāṁśca svān vātajān stambhādīn gadān| iyaṁ vātikī nāma yōnivyāpat smr̥tā| (duṣṭabhōjanādinā kupitō vāyuryōnau rugādīn kuryāt| pipī-likāsr̥ptimiva tāsāṁ sañcaraṇapratītimityarthaḥ| karkaśatā kāṭhinyam| phēnilaṁ phēnayuktamaruṇavarṇaṁ kr̥ṣṇaṁ kr̥ṣṇavarṇaṁ vā alpamabahu tanu svacchaṁ rūkṣamasnigdhaṁ ēvambhūtasyārttavasya srutiḥ sravaṇam| sraṁsamiti pāṭhaḥ| sraṁsō vēdanāviśēṣaḥ (kalattunōkka)| vaṅkṣaṇapārśvādau vyathāṁ vaṅkṣaṇyōḥ pāRśvayōśca kaṭīpr̥ṣṭhaparigrahaḥ| kramēṇa upēkṣayā kālātipātāt gulmaṁ gulmākhyaṁ rōgaṁ tāṁstānāyāmākṣēpakastambhādīn svān vātavyādhisambandhinō gadāṁśca karōti| yaivaṁvidhā sā vātikī nāma yōnivyāpat smr̥tā)|| 33||

Adhikarana aticaraNA (34) · Śloka 34

saivāticaraṇā śōphasaṁyuktātivyavāyataḥ||34||

View original

सैवातिचरणा शोफसंयुक्तातिव्यवायतः||३४||

🔊 Audio coming soon

saiva vātikī ativyavāyācchōphasaṁyuktā satyaticaraṇētyucyatē| (sā vātikyēva ativyavāyataḥ bhr̥ṣamaithunāddhētōḥ śōpha saṁyuktā yōnipradēśē śvayathumatī sañjātā cēdaticaraṇā aticaraṇēti saṁjñāntaraṁ labhatē)|| 34||

Adhikarana prAkcaraNA (35) · Śloka 35

maithunādatibālāyāḥ pr̥ṣṭhajaṅghōruvaṅkṣaṇam| rujan sandūṣayēdyōniṁ vāyuḥ prākcaraṇēti sā||35||

View original

मैथुनादतिबालायाः पृष्ठजङ्घोरुवङ्क्षणम्| रुजन् सन्दूषयेद्योनिं वायुः प्राक्चरणेति सा||३५||

🔊 Audio coming soon

atibālāyā striyā maithunādvāyuḥ pr̥ṣṭhādikaṁ rujan yōniṁ sandūṣayēt| sā vyāpannāmnā prākcaraṇā| (bālāyā asampūrṇaṣōḍaśavayaskāyā atimaithunādanalpavyavāyāt pr̥ṣṭhajaṅghōruvaṅkṣaṇaṁ pr̥ṣṭhaṁ jaṅghē ūru vaṅkṣaṇau ca rujan yōniṁ sandūṣayēt| ruktōdādiyuktāṁ karōti sā prākcaraṇēti yōnivyāpat)||35||

Adhikarana udAvRuttA (36) · Śloka 36

vēgōdārvattanādyōniṁ prapīḍayati mārutaḥ| sā phēnilaṁ rajaḥkr̥cchrādudāvr̥ttaṁ vimuñcati| iyaṁ vyāpadudāvr̥ttā..........................||36||

View original

वेगोदार्वत्तनाद्योनिं प्रपीडयति मारुतः| सा फेनिलं रजःकृच्छ्रादुदावृत्तं विमुञ्चति| इयं व्यापदुदावृत्ता..........................||३६||

🔊 Audio coming soon

vēgōdāvarttanādadhōvātādivēgadhāraṇanimittādūrdhvamudgamādvāyuryōniṁ prapīḍayati sā pīḍatā satyudāvr̥ttaṁ baddhaṁ phēnilaṁ phēnayuktaṁ rajō raktaṁ kr̥cchrādvimuñcati| iyaṁ vyāpannamnā'pyudāvr̥ttā| (prapīḍayatyativyathāṁ karōti| sā anilapīḍitā yōniḥ r̥tukālē prāptē rajō raktaṁ phēnilaṁ phēnayuktaṁ kr̥cchrādalpālpamudāvr̥ttaṁ madhyē madhyē ūrdhvamāvartamānaṁ visr̥jati)|| 36||

Adhikarana jAtaghnI (37) · Śloka 37

.............................jātaghnī tu yadānilaḥ| jātaṁ jātaṁ sutaṁ hanti raukṣyādduṣṭārttavōdbhavam||37||

View original

.............................जातघ्नी तु यदानिलः| जातं जातं सुतं हन्ति रौक्ष्याद्दुष्टार्त्तवोद्भवम्||३७||

🔊 Audio coming soon

yadā tu duṣṭārttavōdbhavaṁ sutaṁ jātaṁ tatkāla ēva vāyū raukṣyāddhanti tadā jātaghnī nāma vyāpadbhavati| (yadā yasmin kālē vāyū raukṣyāt snēhakṣayōdbhūtarūkṣaguṇādhikyāt kruddhō duṣṭāvarttavōdbhavaṁ duṣṭaśōṇitasambhūtaṁ jātaṁ jātaṁ sañjātān sarvānityarthaḥ| jātaśabdaśaktyā janmānantarata ēvēti ca dyōtyatē| hanti mārayati tadā tu jātaghnī| jātaghnī nāma yōnivyāpat| duṣṭaśōṇitasyāpi garbhādhānasāmarthyamastītyuktaṁ śārīrē)|| 37||

Adhikarana antarmukhI (38) · Śloka 38

atyāśitāyā viṣamaṁ sthitāyāḥ suratē marut| annēnōtpīḍitō yōnēḥ sthitaḥ srōtasi vakrayēt| sasthimāṁsaṁ mukhaṁ tīvrarujamantarmukhīti sā||38||

View original

अत्याशिताया विषमं स्थितायाः सुरते मरुत्| अन्नेनोत्पीडितो योनेः स्थितः स्रोतसि वक्रयेत्| सस्थिमांसं मुखं तीव्ररुजमन्तर्मुखीति सा||३८||

🔊 Audio coming soon

yā tu strī atyāśitā satī suratē puṁyōgē viṣamaṁ kr̥tvā tiṣṭhati tadā tasyā marudvāyurannēnōtpīḍitō yōnēḥ srōtasi sthitaḥ san tasyā mukhaṁ tīvrarujaṁ sāsthimāṁsaṁ vakrayēt sā vyāpannāmnā'ntarmukhī| (atyāśitāyā atibhuktāyāḥ suratē karaṇavaicitryādaṅgaṁ viṣamaṁ kr̥tvā sthitāyā nāryāḥ vāyūrannēna niravakāśaṁ niṣpīḍitō viṣamasthityā sāvakāśē yōnisrōtasyēva sthitastasyā mukhamasthnā māṁsēna ca saha tīvrarujamatyarthaṁ vēdanaṁ vakrēyēt| sā antarmukhīti nāma yōnivyāpat)|| 38||

Adhikarana sUcImukhI (39) · Śloka 39

vātalāhārasēvinyā jananyāṁ kupitō'nilaḥ| striyā yōnimaṇudvārāṁ kuryāt sūcīmukhīti sā||39||

View original

वातलाहारसेविन्या जनन्यां कुपितोऽनिलः| स्त्रिया योनिमणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखीति सा||३९||

🔊 Audio coming soon

jananyāṁ mātari vātalāhārasēvinyāmanilaḥ kupitō yōṣāyā yōniṁ saṁvr̥tamukhīṁ kuryāt sā vyāpannāmnā sūcīmukhī|| 39||

Adhikarana yonishoShaH (40) · Śloka 40

vēgarōdhādr̥tau vāyurduṣṭō viṇmūtrasaṁgraham| karōti yōniśōṣañca śuṣkākhyā sātivēdanā||40||

View original

वेगरोधादृतौ वायुर्दुष्टो विण्मूत्रसंग्रहम्| करोति योनिशोषञ्च शुष्काख्या सातिवेदना||४०||

🔊 Audio coming soon

r̥tukālē vēgarōdhāddr̥ṣṭō vāyurviṇmūtrasaṁgrahaṁ yōniśōṣaṁ ca karōti| sā vyāpacchuṣkākhyā| sā cātivēdanā bhavati| (r̥tukālē vēgarōdhāt adhōvātādivēgadhāraṇāt duṣṭaḥ kruddhō vāyurviṇmūtrasaṁgrahaṁ malamūtrayōrnirōdhaṁ yōniśōṣaṁ yōnidvārē dravābhāvaṁ ca karōti| ativēdanā adhikavēdanāyuktā yā ēvaṁvidhā sā śuṣkākhyā śuṣkā saṁjñā yōnivyāpat)|| 40||

Adhikarana vAminI (41) · Śloka 41

ṣaḍahāt saptarātrādvā śukraṁ garbhāśayānmarut| vamētsaruṅnīrujō vā yasyāṁ sā vāminī matā||41||

View original

षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयान्मरुत्| वमेत्सरुङ्नीरुजो वा यस्यां सा वामिनी मता||४१||

🔊 Audio coming soon

yasyāṁ vyāpadi niṣiktaṁ śukraṁ garbhāśayānmarut sarujō vā nīrujō vā ṣaḍahāt saptarātrādvā bahiḥ kṣipēt sā vyāpadvāminī matā| (yasyāṁ vyāpadi vāyuḥ ṣaḍahāt ṣaṇṇāmahnāṁ samāhārāt hētvarthaṁ pañcāmyāḥ karaṇārthē pariṇāmāt ṣaḍbhirahōbhirityarthaḥ| saptāhāt saptabhirahōbhirvā| atra saptāhaśabdasya maryādātvēnābhividhitvēna cēṣṭatvādatra ṣadahāt saptarātrādvēti pakṣadvayaṁ parigr̥hītam| saruk rujā sahitaḥ nīrujō rujā rahitaḥ vāśabdō vikalpē kvacit sarujaḥ kvacinnīrujaścētyarthaḥ| śukraṁ puṁsā niṣiktaṁ garbhāśayāt garbhakōṣṭhaṁ praviṣṭamapīti bhāvaḥ| vamēta bahirnirasyēt| nudēditi vaktavyē vamēdityuktirvāminīśabdasya niruktidyōtanāya| ēvaṁvidhā sā vyāpadvāminīsaṁjñā)|| 41||

Adhikarana ShaNDA (42) · Śloka 42

yōnau vātōpataptāyāṁ strīgarbhē bījadōṣataḥ| nr̥dvēṣiṇyastanī ca syāt ṣaṇḍasaṁjñānupakramā||42||

View original

योनौ वातोपतप्तायां स्त्रीगर्भे बीजदोषतः| नृद्वेषिण्यस्तनी च स्यात् षण्डसंज्ञानुपक्रमा||४२||

🔊 Audio coming soon

stryākhyagarbhē bījadōṣādvātōpataptāyāṁ yōnau puruṣadvēṣiṇī stanarahitā ca strī syāt sā vyāpat ṣaṇḍasaṁjñānupakramā tyājyā| (yōnau kutaścit kāraṇāt kruddhēna vāyunā pīḍitāyāṁ satyāṁ māturityarthāt| garbhē garbhādhānasamayē bījadōṣataḥ ārttavaduṣṭyā strī jāyamānā putrī nr̥dvēṣiṇī puṁsambhōgaviraktā astanī yauvanē'tyalpastanī ca syāt sā vyāpatṣaṇḍākhyā anupakramā asādhyatvāccikitsārahitā ca )|| 42||

Adhikarana mahAyoniH (43) · Śloka 43

duṣṭō viṣṭabhya yōnyāsyaṁ garbhakōṣṭhaṁ ca mārutaḥ| kurutē vivr̥tāṁ srastāṁ vātikīmiva duḥkhitām| utsannamāṁsāṁ tāmāhurmahāyōniṁ mahārujam||43||

View original

दुष्टो विष्टभ्य योन्यास्यं गर्भकोष्ठं च मारुतः| कुरुते विवृतां स्रस्तां वातिकीमिव दुःखिताम्| उत्सन्नमांसां तामाहुर्महायोनिं महारुजम्||४३||

🔊 Audio coming soon

duṣṭō vāyuryōnyāsyaṁ garbhakōṣṭhañcā viṣṭabhya yōniṁ vivr̥tāṁ sthānācca srastāṁ vātikyākhyavyāpadamiva ca duḥkhitāṁ vyathitāmutsannamāṁsāṁ mahārujañca kurutē tāṁ nāmnā mahāyōnimāhuḥ| (yathāsvaiḥ guhyarōgakāraṇābhūtairdūṣaṇairduṣṭō vāyuryōnimukhaṁ garbhāśayañca viṣṭabhya stambhayitvā vivr̥tāṁ na kadācidapi saṁvaraṇayuktāṁ srastāṁ sthānāccalitāṁ bahirnissr̥tāmityarthaḥ| vātikīmiva vātikyākhyāṁ vyāpadamiva duḥkhitāṁ ruktōdāyāmādivividhōpadravayuktāmityarthaḥ| utsannamāṁsāṁ udvāntamukhatvādutsannamāṁsāṁ mahārujāṁ atyarthavēdanāyuktāṁ kurutē yōniriti mahāyōniśabdasānnidhyāhāryaṁ tāṁ vyāpadaṁ mahayōniṁ mahāyōnyākhyāmāhuḥ)|| 43||

Adhikarana paittikI yonivyApat (44) · Śloka 44

yathāsvairdūṣaṇairduṣṭaṁ pittaṁ yōnisamāśritam| karōti dāhapākōṣā pūtigandhajvarānvitām| bhr̥śōṣṇabhūrikuṇapanīlapītāsitārttavām| sā vyāpat paittikī...............................||44||

View original

यथास्वैर्दूषणैर्दुष्टं पित्तं योनिसमाश्रितम्| करोति दाहपाकोषा पूतिगन्धज्वरान्विताम्| भृशोष्णभूरिकुणपनीलपीतासितार्त्तवाम्| सा व्यापत् पैत्तिकी...............................||४४||

🔊 Audio coming soon

yathāsvairdūṣaṇairnidānakathitairduṣṭaṁ pittaṁ yōnimāśritya tāmēva dāhādyanvitāṁ bhr̥śōṣṇādiguṇāṁ ca karōti sā vyāpannāmnā paittikī| (yathāsvaiḥ sarvarōganidānōktaiḥ kaṭvamlādibhirduṣṭaṁ prāptadūṣaṇaṁ yōniṁ prāptaṁ pittaṁ tāṁ yōniṁ dāhādyanvitāṁ bhr̥śōṣṇādiguṇayuktārttavāṁ ca karōti| dāhaḥ sarvāṅgīṇaḥ dāhaḥ| ūṣā prādēśikā dāhaḥ| pūtigandhō durgandhaḥ| kuṇapāRttavaṁ raktadōṣajaṁ prāk putrakāmīyādhyāya uktam| ēvaṁvidhā vyāpatsā paittikī nāma bhavati)|| 44||

Adhikarana raktayoniH (45) · Śloka 45

...........................raktayōnyākhyāsr̥gatisrutēḥ||45||

View original

...........................रक्तयोन्याख्यासृगतिस्रुतेः||४५||

🔊 Audio coming soon

ēṣaivātiraktasrutēḥ raktayōnyākhyā bhavati| (sā paittikī vyāpadēvātyasr̥ksrāvāddhētōḥ raktayōnisaṁjñā syāt)|| 45||

Adhikarana shlaiShmikI yonivyApat (46) · Śloka 46

kaphō'bhiṣyandibhiḥ kruddhaḥ kuryādyōnimavēdanām| śītalāṁ kaṇḍulāṁ pāṇḍuṁ picchilāṁ tadvidhasrutim| sā vyāpacchlaiṣmikī..............................||46||

View original

कफोऽभिष्यन्दिभिः क्रुद्धः कुर्याद्योनिमवेदनाम्| शीतलां कण्डुलां पाण्डुं पिच्छिलां तद्विधस्रुतिम्| सा व्यापच्छ्लैष्मिकी..............................||४६||

🔊 Audio coming soon

abhiṣyandibhiḥ srōtōmālinyakarairāhāraiḥ kaphaḥ kruddhō vēdanārahitāṁ śītalādiguṇāṁ ca yōniṁ kuryāt| tadvidhasrutiṁ śītalādi guṇasrutiṁ sā vyāpannāmnā ślaiṣmikī| (yōniṁ avēdanāmīṣadvēdanāyuktāṁ śītalāṁ śītasparśāṁ kaṇḍūlāṁ kaṇḍuyuktāṁ pāṇḍu picchilāṁ pāṇḍuravarṇāṁ paicchilyayuktāṁ ca tadvidhasrutiṁ pāṇḍupicchilāmbu sravaṇayuktāṁ ca karōti)|| 46||

Adhikarana lohitakShayAkhyA (47) · Śloka 47

..................vātapittābhyāṁ kṣīyatē rajaḥ| sadāhakāRśyavaivarṇya yasyāṁ sā lōhitakṣayā||47||

View original

..................वातपित्ताभ्यां क्षीयते रजः| सदाहकाऱ्श्यवैवर्ण्य यस्यां सा लोहितक्षया||४७||

🔊 Audio coming soon

yasyāṁ vyāpadi vātapittābhyāṁ rajaḥ kṣīyatē dāhādikr̥cca bhavati sā vyāpannāmnā lōhitakṣayā| (yasyāṁ yōnivyāpadyanilapittābhyāṁ kāraṇābhyāṁ rajō raktaṁ dāhādyanvitaṁ kṣīyatē kṣayaṁ yāti sā lōhitakṣyākhyā vyāpat)|| 47||

Adhikarana pariplutA (48) · Śloka 48

pittalāyā nr̥saṁvāsē kṣavathūdgāradhāraṇāt| pittayuktēna marutā yōnirbhavati dūṣitā| śūnā sparśāsahā sārttirnīlapītāsravāhinī| bastikukṣigurutvātisārārōcakakāriṇī| śrōṇivaṅkṣaṇaruktōdajvarakr̥tsā pariplutā||48||

View original

पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्| पित्तयुक्तेन मरुता योनिर्भवति दूषिता| शूना स्पर्शासहा सार्त्तिर्नीलपीतास्रवाहिनी| बस्तिकुक्षिगुरुत्वातिसारारोचककारिणी| श्रोणिवङ्क्षणरुक्तोदज्वरकृत्सा परिप्लुता||४८||

🔊 Audio coming soon

pittalāyāḥ pittaprakr̥tēḥ striyā nr̥saṁvāsē kṣavathōrudgārasya ca dhāraṇāt pittayuktēna vāyunā dūṣitā yōniḥ śūnādiguṇā bhavati sā vyāpannāmnā pariplutā| (pittalāyāḥ prabhūtapittāyāḥ pittaprakr̥tērityarthaḥ| nr̥saṁvāsē puṁsaṅgatau kṣavathūdgārayōrdhāraṇāt pittayuktēna marutā dūṣitā yōniḥ śūnā śōphayuktā sparśāsahā sparśaṁ kiñcidapyasahamānā sārttiḥ rujā yuktā nīlapītāsravāhinī nīlavarṇaṁ pītavarṇaṁ vā asraṁ raktaṁ vahamānā tathā bastaiḥ kukṣēśca gurutvamatisāramarōcakaṁ ca kurvāṇā śrōṇyāṁ vaṅkṣaṇyōḥ ruktōdau ca jvaraṁ ca kurvatī bhavati sā vyāpat pariplutākhyā)|| 48||

Adhikarana upaplutA (49) · Śloka 49

vātaślēṣmāmayavyāptā śvētapicchilavāhinī| upaplutā smr̥tā yōniḥ.......................||49||

View original

वातश्लेष्मामयव्याप्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी| उपप्लुता स्मृता योनिः.......................||४९||

🔊 Audio coming soon

vātaślēṣmalairāmayairvyāptā yōniḥ śvētaṁ picchilaṁ ca vahati sā nāmnō'paplutā smr̥tā| (vātanimittaiḥ ślēṣmanimittaiścāmayairvyāptā parivr̥tā śvētapicchilavāhinī śvētavarṇaṁ paicchilyayuktaṁ cāsraṁ vahamānā yōniḥ yōnivyāpat upaplutākhyā smr̥tā)|| 49||

Adhikarana viplutA (50) · Śloka 50

............................viplutākhyā tvadhāvanāt| sañjātajantuḥ kaṇḍūlā kaṇḍvā cātiratipriyā||50||

View original

............................विप्लुताख्या त्वधावनात्| सञ्जातजन्तुः कण्डूला कण्ड्वा चातिरतिप्रिया||५०||

🔊 Audio coming soon

yā tu yōniradhāvanādaprakṣālanāddhētōḥ sañjātajantuḥ kaṇḍūlā ca bhavati kaṇḍvā cātiratipriyā ativyavāyapriyā ca bhavati sā nāmnā viplutā| (viplutākhyā tu yōniḥ tuśabdaḥ pariplutātō viśēṣadyōtakaḥ| adhāvanādantarmalāpariśōdhanāt sañjātajantuḥ yōnyantargataraktajakrimiyutatvādāgantu krimisambhavē tvatirati priyētyasyānupapattēścāntaḥpravr̥ddhanaisargikakrimirityarthaḥ| ratirahasyē caitatspaṣṭamuktam- raktajāḥ krimayaḥ sūkṣmā mr̥dumadhyōgraśaktayaḥ| smarasadmani kaṇḍūtiṁ janayanti yathābalam|| dhvajadaṇḍābhighātēna kaṇḍūtyapanayādataḥ| rakṣaṇācca sukham........................|| iti| kaṇḍūlā amarṣaṇīkaṇḍūyuktā| kaṇḍvā kaṇḍūtihētōḥ| caśabdaḥ sañjātajantutvāt kaṇḍūḥ kaṇḍutyā ratyabhinivēśaścētihētupāramparyadyōtanārthaḥ| atiratipriyā atīva suratēcchuḥ)|| 50||

Adhikarana karNinI (51) · Śloka 51

akālavāhanādvāyuḥ ślēṣmaraktavimūrcchitaḥ| karṇikāṁ janayēdyōnau rajōmārganirōdhinīm| sā karṇinī...............................||51||

View original

अकालवाहनाद्वायुः श्लेष्मरक्तविमूर्च्छितः| कर्णिकां जनयेद्योनौ रजोमार्गनिरोधिनीम्| सा कर्णिनी...............................||५१||

🔊 Audio coming soon

akālavāhanādaprāptāmbvīraṇādvāyuḥ ślēṣmaraktābhyāṁ miśritō yōnau rajōmārganirōdhinīṁ karṇikāṁ janayēt| sā vyāpannāmnā karṇinī| (vāyurakālavāhanādvēgōdīraṇāt| kāścidratāntē kāmāmbu chalādvañcayituṁ priyān| mūtraṁ sr̥jantyakālē yā madanāmbavēva tat dvayam| akālavāhanasyārtha iti vyācaṣṭasārakr̥t| dvēdhā'pyanicchāsuratē drutibhāvaḥ pratīyatē| ślēṣmaraktavimūrcchitaḥ ślēṣma raktābhyāṁ vimūrcchitō varddhitaḥ ślēṣmasambandhāt ghanībhūya durmāṁsa prāyatāṁ prāptasya raktasya vāyunōdīraṇē karṇinyāḥ samprāptiriti bhāvaḥ| yōnau garbhāśayadvāramukhē rajōmārganirōdhinīṁ garbhāśayadvāra saṁvr̥tikarīṁ| ata ēva niṣiktasya śukrasyāpratigrahādgarbhō na jāyata iti bhāvaḥ| karṇikāṁ padmakarṇikātulyaṁ māṁsāṅkuramityarthaḥ| janayēdāviṣkuryāt| sā karṇinīsaṁjñā vyāpat)|| 51||

Adhikarana sAnnipAtikI yonivyApat (52) · Śloka 52

...........................tribhirdōṣairyōnigarbhāśayāśritaiḥ| yathāsvōpadravakarairvyāpat sā sānnipātikī||52||

View original

...........................त्रिभिर्दोषैर्योनिगर्भाशयाश्रितैः| यथास्वोपद्रवकरैर्व्यापत् सा सान्निपातिकी||५२||

🔊 Audio coming soon

tribhirdōṣairyōnau garbhāśayē vāśritairyathāsvōpadravakaraiḥ sūtrōktavātādyupadravyakarairyā vyāpat sā nāmnā sānnipātikī| (yōniṁ garbhāśayaṁ cāśritya ruktōdadāhapākaśaityakaṇḍvādisvasvōpadravaṁ kurvadbhirvātādibhiryā vyāpat sā sānnipātikī saṁjñā)|| 52||

Adhikarana yonivyApadupadravAH (53-38) · Śloka 38

iti yōnigadā nārī yaiḥ śukraṁ na pratīcchati| tatō garbhaṁ na gr̥hṇāti rōgāṁścāpnōti dāruṇān| asr̥gdarārśōgulmādīnābādhāṁścānilādibhiḥ||53|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tā- vaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē guhyarōga- vijñānīyō nāmāṣṭatriṁśō'dhyāyaḥ||38||

View original

इति योनिगदा नारी यैः शुक्रं न प्रतीच्छति| ततो गर्भं न गृह्णाति रोगांश्चाप्नोति दारुणान्| असृग्दरार्शोगुल्मादीनाबाधांश्चानिलादिभिः||५३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग- विज्ञानीयो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||३८||

🔊 Audio coming soon

iti viṁśatirvātikyaticaraṇāprākvaraṇōdāvr̥tājātaghnyantarmukhīsūcī -śuṣkākhyā-vāminī-ṣaṇḍā-mahāyōni-pittayōni-raktayōni-ślaiṣmikī-lōhatakṣayō'paplutā-pariplutā-viplutā-karṇinī-sānnipātikyākhyāḥ yōnigadā uktāḥ yairgadairnārī niṣiktaṁ śukraṁ na pratīcchati garbhāśayēna na gr̥hṇāti śukrasyāgrahaṇādgarbhaṁ na gr̥hṇāti asr̥gdarādīṁśca rōgān dāruṇānati- kr̥cchrānāpnōtiyaniladibhiśca dōṣairdāruṇānābādhān vyādhīn stambhaśūlādīnāpnōtīti| (yōnigadā yōnivyāpadaḥ ityanēna prakārēṇōktāḥ yairyōnigatairnārī vyāpadyamānāstrī śukraṁ puṁsā niṣiktaṁ na pratīcchati na pratigr̥hṇāti| tatastasamāddhētōḥ garbhaṁ na gr̥hṇāti, garbhō na jāyatē| apatyārthamēva yasyāḥ parigrahō vidhīyatē tadabhāvē tayā kiṁ phalamiti bhāvaḥ| kiñca dāruṇānatikr̥cchrānasr̥gdarārśōgulmādīn ādiśabdēna mūtrakr̥cchrāsthisrāvādayō gr̥hyantē rōgānāpnōti| tathā anilādibhirvātapittakaphaiḥ kr̥tānābādhān asambhāvanīyān vyāpadantaraṁśca prāpnōti)|| 53|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyā maṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyā muttaratantrē aṣṭatriṁśō'dhyāyaḥ

38. guhyarōgavijñānīyaḥ — Ashtanga Sangraha | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi