Adhikarana atha guhyarogavij~jAnIyo nAmAShTatriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō guhyarōgavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
View original
अथातो गुह्यरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Adhikarana guhyarogahetuH (2) · Śloka 2
strīvyavāyanivr̥ttasya sahasā bhajatō'thavā|
dōṣādhyuṣitasaṅkīrṇamalināṇurajaḥ pathām|
anyayōnimanicchantīmagamyāṁ navasūtikām|
dūṣitaṁ spr̥śatastōyaṁ ratāntēṣvapi naiva vā|
vivardhayiṣayā tīkṣṇān pralēpādīn prayacchataḥ|
muṣṭidantanakhōtpīḍāviṣavacchūkapātanaiḥ|
vēganigrahadīrghātikharaśaṣpavighaṭṭanaiḥ|
dōṣā duṣṭā gatā guhyaṁ trayōviṁśatimāmayān|
janayantyupadaṁśādīn...........................||2||
View original
स्त्रीव्यवायनिवृत्तस्य सहसा भजतोऽथवा|
दोषाध्युषितसङ्कीर्णमलिनाणुरजः पथाम्|
अन्ययोनिमनिच्छन्तीमगम्यां नवसूतिकाम्|
दूषितं स्पृशतस्तोयं रतान्तेष्वपि नैव वा|
विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेपादीन् प्रयच्छतः|
मुष्टिदन्तनखोत्पीडाविषवच्छूकपातनैः|
वेगनिग्रहदीर्घातिखरशष्पविघट्टनैः|
दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिमामयान्|
जनयन्त्युपदंशादीन्...........................||२||
Adhikarana apadaMshAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
..................................apadaṁśō'tra pañcadhā|
pr̥thagdōṣaiḥ sarudhiraiḥ samastaiśca...................||3||
View original
..................................अपदंशोऽत्र पञ्चधा|
पृथग्दोषैः सरुधिरैः समस्तैश्च...................||३||
Adhikarana vAtajApadaMshaH (4) · Śloka 4
................................atra mārutāt|
mēḍhaśōphō rujaścitrāḥ stambhastvakparipōṭanam||4||
View original
................................अत्र मारुतात्|
मेढशोफो रुजश्चित्राः स्तम्भस्त्वक्परिपोटनम्||४||
Adhikarana pittajApadaMshaH (5) · Śloka 5
pakvōdumbarasaṅkāśaṁ pittēna śvayathurjvaraḥ||5||
View original
पक्वोदुम्बरसङ्काशं पित्तेन श्वयथुर्ज्वरः||५||
Adhikarana shleShmajApadaMshaH (6) · Śloka 7
ślēṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍūmāñchītalō guruḥ||6||
`|7|
View original
श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डूमाञ्छीतलो गुरुः||६||
`|७|
Adhikarana raktajApaMdashaH (7) · Śloka 7
śōṇitēnāsitasphōṭasambhavō'sraśrutirjvaraḥ||7||
View original
शोणितेनासितस्फोटसम्भवोऽस्रश्रुतिर्ज्वरः||७||
Adhikarana sannipAtajApadaMshaH (8) · Śloka 8
sarvajē sarvaliṅgatvaṁ śvayathurmuṣkayōrapi|
tīvrā rugāśu pacanaṁ daraṇaṁ kr̥misambhavaḥ||8||
View original
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं श्वयथुर्मुष्कयोरपि|
तीव्रा रुगाशु पचनं दरणं कृमिसम्भवः||८||
Adhikarana apadaMshAnAM sAdhyAsAdhyatA (9) · Śloka 9
yāpyō raktōdbhavastēṣāṁ mr̥tyavē sannipātajaḥ||9||
View original
याप्यो रक्तोद्भवस्तेषां मृत्यवे सन्निपातजः||९||
Adhikarana arshAMsi (10) · Śloka 10
jāyantē kupitairdōṣairguhyāsr̥kpiśitāśrayaiḥ|
antarbahirvā mēḍhrasya kaṇḍūlā māṁsakīlakāḥ|
picchilāsrasravā yōnau tadvacca chatrasannibhāḥ|
tē'rśāṁsyupēkṣyā ghnanti mēḍhrapuṁstvabhagārtavam||10||
View original
जायन्ते कुपितैर्दोषैर्गुह्यासृक्पिशिताश्रयैः|
अन्तर्बहिर्वा मेढ्रस्य कण्डूला मांसकीलकाः|
पिच्छिलास्रस्रवा योनौ तद्वच्च छत्रसन्निभाः|
तेऽर्शांस्युपेक्ष्या घ्नन्ति मेढ्रपुंस्त्वभगार्तवम्||१०||
Adhikarana sarShapikAH (11) · Śloka 11
guhyasya bahirantarvā piṭakāḥ kapharaktajāḥ|
sarṣapāmānasaṁsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smr̥tāḥ||11||
View original
गुह्यस्य बहिरन्तर्वा पिटकाः कफरक्तजाः|
सर्षपामानसंस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः||११||
Adhikarana avamanthaH (12) · Śloka 12
piṭakā bahavō dīrghā dīryantē madhyataśca yāḥ|
sō'vamanthaḥ kaphāsr̥gbhyāṁ vēdanārōmaharṣavān||12||
View original
पिटका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश्च याः|
सोऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षवान्||१२||
Adhikarana kumbhIkA (13) · Śloka 13
kumbhīkā raktapittōtthā jāmbavāsthinibhā'śujāḥ||13||
View original
कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुजाः||१३||
Adhikarana alajI (14) · Śloka 14
alajīṁ mēhavadvidyāt.............................||14||
View original
अलजीं मेहवद्विद्यात्.............................||१४||
Adhikarana uttamA (15) · Śloka 15
.....................................uttamāṁ raktapittajām|
piṭakāṁ māṣamudgābhām.......................................||15||
View original
.....................................उत्तमां रक्तपित्तजाम्|
पिटकां माषमुद्गाभाम्.......................................||१५||
Adhikarana puShkarikA (16) · Śloka 16
............................piṭakā piṭakācitā|
karṇikā puṣkarasyēva jñēyā puṣkarikēti sā||16||
View original
............................पिटका पिटकाचिता|
कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा||१६||
Adhikarana saMvyUDhapiTakA (17) · Śloka 17
pāṇibhyāṁ bhr̥śasaṁvyūḍhē saṁvyūḍhapiṭakā bhavēt||17||
View original
पाणिभ्यां भृशसंव्यूढे संव्यूढपिटका भवेत्||१७||
Adhikarana mRuditam (18) · Śloka 18
mr̥ditaṁ mr̥ditaṁ vastu saṁrabdhaṁ vātakōpataḥ||18||
View original
मृदितं मृदितं वस्तु संरब्धं वातकोपतः||१८||
Adhikarana aShThIlikA (19) · Śloka 19
viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunāṣṭhīlikā smr̥tā||19||
View original
विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता||१९||
Adhikarana nivRuttam (20) · Śloka 20
vimardanādiduṣṭēna vāyunā carma mēḍhrajam|
nivarttatē sarugdāhaṁ kvacitpākañca gacchati|
piṇḍitaṁ kuthitaṁ carma tatpralambamadhōmaṇēḥ|
nivr̥ttasaṁjñaṁ sakaphaṁ kaṇḍūkāṭhinyavattu tat||20||
View original
विमर्दनादिदुष्टेन वायुना चर्म मेढ्रजम्|
निवर्त्तते सरुग्दाहं क्वचित्पाकञ्च गच्छति|
पिण्डितं कुथितं चर्म तत्प्रलम्बमधोमणेः|
निवृत्तसंज्ञं सकफं कण्डूकाठिन्यवत्तु तत्||२०||
Adhikarana avapATikA (21) · Śloka 21
dārūḍhaṁ sphuṭitaṁ carma nirdiṣṭamavapāṭikā||21||
View original
दारूढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टमवपाटिका||२१||
Adhikarana niruddhamaNiH (22) · Śloka 22
vātēna dūṣitaṁ carma maṇau saktaṁ ruṇaddhi cēt|
srōtō mūtraṁ tatō'bhyēti mandadhāramavēdanam|
maṇērvikāsarōdhaśca sa niruddhamaṇirgadaḥ||22||
View original
वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्|
स्रोतो मूत्रं ततोऽभ्येति मन्दधारमवेदनम्|
मणेर्विकासरोधश्च स निरुद्धमणिर्गदः||२२||
Adhikarana grathitam (23) · Śloka 23
liṅgaṁ śūkairivākīrṇaṁ grathitākhyaṁ kaphōdbhavam||23||
View original
लिङ्गं शूकैरिवाकीर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम्||२३||
Adhikarana sparshahAniH (24) · Śloka 24
śūkadūṣitaraktōtthā sparśahānistadāhvayā||24||
View original
शूकदूषितरक्तोत्था स्पर्शहानिस्तदाह्वया||२४||
Adhikarana shataponakam (25) · Śloka 25
chidrairaṇumukhairyattu mēhanaṁ sarvataścitam|
vātaśōṇitakōpēna tē vidyācchatapōnakam||25||
View original
छिद्रैरणुमुखैर्यत्तु मेहनं सर्वतश्चितम्|
वातशोणितकोपेन ते विद्याच्छतपोनकम्||२५||
Adhikarana tvakpAkaH (26) · Śloka 26
pittāsr̥gbhyāṁ tvacaḥ pākastvakpākō jvaradāhavān||26||
View original
पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान्||२६||
Adhikarana mAMsapAkaH (27) · Śloka 27
māṁsapākaḥ sarvajaḥ sarvavēdanō māṁsaśātanaḥ||27||
View original
मांसपाकः सर्वजः सर्ववेदनो मांसशातनः||२७||
Adhikarana asRugarbudam (28) · Śloka 28
sarāgairasitaiḥ sphōṭairvēdanābhiśca pīḍitam|
mēhanaṁ vēdanā cōgrā taṁ vidyādasr̥garbudam||28||
View original
सरागैरसितैः स्फोटैर्वेदनाभिश्च पीडितम्|
मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्यादसृगर्बुदम्||२८||
Adhikarana mAMsArbudaM vidradhishca (29) · Śloka 29
māṁsārbudaṁ prāguditaṁ vidradhiśca tridōṣajaḥ||29||
View original
मांसार्बुदं प्रागुदितं विद्रधिश्च त्रिदोषजः||२९||
Adhikarana tilakAlakAH (30) · Śloka 30
kr̥ṣṇāni bhūtvā māṁsāni viśīryantē samantataḥ|
pakvāni sannipātēna tān vidyāttilakālakān||30||
View original
कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः|
पक्वानि सन्निपातेन तान् विद्यात्तिलकालकान्||३०||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (31) · Śloka 31
māṁsōtthamarbudaṁ pākaṁ vidradhiṁ tilakālakān|
caturō varjayēdēṣāṁ śēṣān śīghramupācarēt||31||
View original
मांसोत्थमर्बुदं पाकं विद्रधिं तिलकालकान्|
चतुरो वर्जयेदेषां शेषान् शीघ्रमुपाचरेत्||३१||
Adhikarana strIguhyarogANAM hetuH (yonivyApadaH) (32) · Śloka 32
viṁśatirvyāpadō yōnērjāyantē duṣṭabhōjanāt|
viṣamasthāṅgaśayanabhr̥śamaithunasēvanaiḥ|
duṣṭārtavādapadravyairbījadōṣēṇa daivataḥ||32||
View original
विंशतिर्व्यापदो योनेर्जायन्ते दुष्टभोजनात्|
विषमस्थाङ्गशयनभृशमैथुनसेवनैः|
दुष्टार्तवादपद्रव्यैर्बीजदोषेण दैवतः||३२||
Adhikarana vAtikI yonivyApad (33) · Śloka 33
yōnau kruddhō'nilaḥ kuryādruktōdāyāmasuptatāḥ|
pipīlikāsr̥ptimiva stambhaṁ karkaśatāṁ svanam|
phēnilāruṇakr̥ṣṇālpatanurūkṣārttavasrutim|
bhraṁśaṁ vaṅkṣaṇapārśvādau vyathāṁ gulmaṁ kramēṇa ca|
tāṁstāṁśca svān gadān vyāpadvātikī nāma sā smr̥tā||33||
View original
योनौ क्रुद्धोऽनिलः कुर्याद्रुक्तोदायामसुप्तताः|
पिपीलिकासृप्तिमिव स्तम्भं कर्कशतां स्वनम्|
फेनिलारुणकृष्णाल्पतनुरूक्षार्त्तवस्रुतिम्|
भ्रंशं वङ्क्षणपार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च|
तांस्तांश्च स्वान् गदान् व्यापद्वातिकी नाम सा स्मृता||३३||
Adhikarana aticaraNA (34) · Śloka 34
saivāticaraṇā śōphasaṁyuktātivyavāyataḥ||34||
View original
सैवातिचरणा शोफसंयुक्तातिव्यवायतः||३४||
Adhikarana prAkcaraNA (35) · Śloka 35
maithunādatibālāyāḥ pr̥ṣṭhajaṅghōruvaṅkṣaṇam|
rujan sandūṣayēdyōniṁ vāyuḥ prākcaraṇēti sā||35||
View original
मैथुनादतिबालायाः पृष्ठजङ्घोरुवङ्क्षणम्|
रुजन् सन्दूषयेद्योनिं वायुः प्राक्चरणेति सा||३५||
Adhikarana udAvRuttA (36) · Śloka 36
vēgōdārvattanādyōniṁ prapīḍayati mārutaḥ|
sā phēnilaṁ rajaḥkr̥cchrādudāvr̥ttaṁ vimuñcati|
iyaṁ vyāpadudāvr̥ttā..........................||36||
View original
वेगोदार्वत्तनाद्योनिं प्रपीडयति मारुतः|
सा फेनिलं रजःकृच्छ्रादुदावृत्तं विमुञ्चति|
इयं व्यापदुदावृत्ता..........................||३६||
Adhikarana jAtaghnI (37) · Śloka 37
.............................jātaghnī tu yadānilaḥ|
jātaṁ jātaṁ sutaṁ hanti raukṣyādduṣṭārttavōdbhavam||37||
View original
.............................जातघ्नी तु यदानिलः|
जातं जातं सुतं हन्ति रौक्ष्याद्दुष्टार्त्तवोद्भवम्||३७||
Adhikarana antarmukhI (38) · Śloka 38
atyāśitāyā viṣamaṁ sthitāyāḥ suratē marut|
annēnōtpīḍitō yōnēḥ sthitaḥ srōtasi vakrayēt|
sasthimāṁsaṁ mukhaṁ tīvrarujamantarmukhīti sā||38||
View original
अत्याशिताया विषमं स्थितायाः सुरते मरुत्|
अन्नेनोत्पीडितो योनेः स्थितः स्रोतसि वक्रयेत्|
सस्थिमांसं मुखं तीव्ररुजमन्तर्मुखीति सा||३८||
Adhikarana sUcImukhI (39) · Śloka 39
vātalāhārasēvinyā jananyāṁ kupitō'nilaḥ|
striyā yōnimaṇudvārāṁ kuryāt sūcīmukhīti sā||39||
View original
वातलाहारसेविन्या जनन्यां कुपितोऽनिलः|
स्त्रिया योनिमणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखीति सा||३९||
Adhikarana yonishoShaH (40) · Śloka 40
vēgarōdhādr̥tau vāyurduṣṭō viṇmūtrasaṁgraham|
karōti yōniśōṣañca śuṣkākhyā sātivēdanā||40||
View original
वेगरोधादृतौ वायुर्दुष्टो विण्मूत्रसंग्रहम्|
करोति योनिशोषञ्च शुष्काख्या सातिवेदना||४०||
Adhikarana vAminI (41) · Śloka 41
ṣaḍahāt saptarātrādvā śukraṁ garbhāśayānmarut|
vamētsaruṅnīrujō vā yasyāṁ sā vāminī matā||41||
View original
षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयान्मरुत्|
वमेत्सरुङ्नीरुजो वा यस्यां सा वामिनी मता||४१||
Adhikarana ShaNDA (42) · Śloka 42
yōnau vātōpataptāyāṁ strīgarbhē bījadōṣataḥ|
nr̥dvēṣiṇyastanī ca syāt ṣaṇḍasaṁjñānupakramā||42||
View original
योनौ वातोपतप्तायां स्त्रीगर्भे बीजदोषतः|
नृद्वेषिण्यस्तनी च स्यात् षण्डसंज्ञानुपक्रमा||४२||
Adhikarana mahAyoniH (43) · Śloka 43
duṣṭō viṣṭabhya yōnyāsyaṁ garbhakōṣṭhaṁ ca mārutaḥ|
kurutē vivr̥tāṁ srastāṁ vātikīmiva duḥkhitām|
utsannamāṁsāṁ tāmāhurmahāyōniṁ mahārujam||43||
View original
दुष्टो विष्टभ्य योन्यास्यं गर्भकोष्ठं च मारुतः|
कुरुते विवृतां स्रस्तां वातिकीमिव दुःखिताम्|
उत्सन्नमांसां तामाहुर्महायोनिं महारुजम्||४३||
Adhikarana paittikI yonivyApat (44) · Śloka 44
yathāsvairdūṣaṇairduṣṭaṁ pittaṁ yōnisamāśritam|
karōti dāhapākōṣā pūtigandhajvarānvitām|
bhr̥śōṣṇabhūrikuṇapanīlapītāsitārttavām|
sā vyāpat paittikī...............................||44||
View original
यथास्वैर्दूषणैर्दुष्टं पित्तं योनिसमाश्रितम्|
करोति दाहपाकोषा पूतिगन्धज्वरान्विताम्|
भृशोष्णभूरिकुणपनीलपीतासितार्त्तवाम्|
सा व्यापत् पैत्तिकी...............................||४४||
Adhikarana raktayoniH (45) · Śloka 45
...........................raktayōnyākhyāsr̥gatisrutēḥ||45||
View original
...........................रक्तयोन्याख्यासृगतिस्रुतेः||४५||
Adhikarana shlaiShmikI yonivyApat (46) · Śloka 46
kaphō'bhiṣyandibhiḥ kruddhaḥ kuryādyōnimavēdanām|
śītalāṁ kaṇḍulāṁ pāṇḍuṁ picchilāṁ tadvidhasrutim|
sā vyāpacchlaiṣmikī..............................||46||
View original
कफोऽभिष्यन्दिभिः क्रुद्धः कुर्याद्योनिमवेदनाम्|
शीतलां कण्डुलां पाण्डुं पिच्छिलां तद्विधस्रुतिम्|
सा व्यापच्छ्लैष्मिकी..............................||४६||
Adhikarana lohitakShayAkhyA (47) · Śloka 47
..................vātapittābhyāṁ kṣīyatē rajaḥ|
sadāhakāRśyavaivarṇya yasyāṁ sā lōhitakṣayā||47||
View original
..................वातपित्ताभ्यां क्षीयते रजः|
सदाहकाऱ्श्यवैवर्ण्य यस्यां सा लोहितक्षया||४७||
Adhikarana pariplutA (48) · Śloka 48
pittalāyā nr̥saṁvāsē kṣavathūdgāradhāraṇāt|
pittayuktēna marutā yōnirbhavati dūṣitā|
śūnā sparśāsahā sārttirnīlapītāsravāhinī|
bastikukṣigurutvātisārārōcakakāriṇī|
śrōṇivaṅkṣaṇaruktōdajvarakr̥tsā pariplutā||48||
View original
पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्|
पित्तयुक्तेन मरुता योनिर्भवति दूषिता|
शूना स्पर्शासहा सार्त्तिर्नीलपीतास्रवाहिनी|
बस्तिकुक्षिगुरुत्वातिसारारोचककारिणी|
श्रोणिवङ्क्षणरुक्तोदज्वरकृत्सा परिप्लुता||४८||
Adhikarana upaplutA (49) · Śloka 49
vātaślēṣmāmayavyāptā śvētapicchilavāhinī|
upaplutā smr̥tā yōniḥ.......................||49||
View original
वातश्लेष्मामयव्याप्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी|
उपप्लुता स्मृता योनिः.......................||४९||
Adhikarana viplutA (50) · Śloka 50
............................viplutākhyā tvadhāvanāt|
sañjātajantuḥ kaṇḍūlā kaṇḍvā cātiratipriyā||50||
View original
............................विप्लुताख्या त्वधावनात्|
सञ्जातजन्तुः कण्डूला कण्ड्वा चातिरतिप्रिया||५०||
Adhikarana karNinI (51) · Śloka 51
akālavāhanādvāyuḥ ślēṣmaraktavimūrcchitaḥ|
karṇikāṁ janayēdyōnau rajōmārganirōdhinīm|
sā karṇinī...............................||51||
View original
अकालवाहनाद्वायुः श्लेष्मरक्तविमूर्च्छितः|
कर्णिकां जनयेद्योनौ रजोमार्गनिरोधिनीम्|
सा कर्णिनी...............................||५१||
Adhikarana sAnnipAtikI yonivyApat (52) · Śloka 52
...........................tribhirdōṣairyōnigarbhāśayāśritaiḥ|
yathāsvōpadravakarairvyāpat sā sānnipātikī||52||
View original
...........................त्रिभिर्दोषैर्योनिगर्भाशयाश्रितैः|
यथास्वोपद्रवकरैर्व्यापत् सा सान्निपातिकी||५२||
Adhikarana yonivyApadupadravAH (53-38) · Śloka 38
iti yōnigadā nārī yaiḥ śukraṁ na pratīcchati|
tatō garbhaṁ na gr̥hṇāti rōgāṁścāpnōti dāruṇān|
asr̥gdarārśōgulmādīnābādhāṁścānilādibhiḥ||53||
iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tā- vaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē guhyarōga- vijñānīyō nāmāṣṭatriṁśō'dhyāyaḥ||38||
View original
इति योनिगदा नारी यैः शुक्रं न प्रतीच्छति|
ततो गर्भं न गृह्णाति रोगांश्चाप्नोति दारुणान्|
असृग्दरार्शोगुल्मादीनाबाधांश्चानिलादिभिः||५३||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग- विज्ञानीयो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||३८||