21. karṇarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha karNarogavij~jAnIyo nAmaikaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ನೇತ್ರರೋಗಾಣಾಂ ನಿರ್ಣಯಂ ಕೃತ್ವೋರ್ದ್ವಾಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಕರ್ಣರೋಗಾಣಾಂ ಹೇತ್ವಾದಿಕಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana vAtakarNarogaH (2) · Śloka 2

ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಜಲಕ್ರೀಡಾಕರ್ಣಕಣ್ಡೂಯನೈರ್ಮರುತ್| ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇನ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಕುಪಿತೋಽನ್ಯೈಶ್ಚ ಕೋಪನೈಃ| ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಸಿರಾಃ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ಸ್ರೋತಸಿ ವೇಗವತ್| ಅರ್ಧಾವಭೇದಕಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಶಿಶಿರಾನಾಭಿನನ್ದನಮ್| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಃ ಪಕ್ವನ್ತು ಲಸೀಕಾಮಲ್ಪಶಃ ಸ್ರವೇತ್| ಶ್ರೋತಂ ಶೂನ್ಯಮಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ ಸಞ್ಚಾರವಿಚಾರವತ್||೨||

ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿರನ್ಯೈಶ್ಚ ನಿದಾನೋಕ್ತೈರ್ಮರುದ್ವಾಯುಃ ಕುಪಿತಃ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ರೋತಸಿ ವೇಗವಚ್ಛೂಲಮರ್ಧಾವಭೇದಕಾದಿಕಞ್ಚ ಕುರುತೇ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ನಾಸಾರೋಗೇಷು ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅರ್ಧಾವಭೇದಕಃ ಶಿರೋರೋಗೇಷು| ಶಿಶಿರಾನಾಭಿನನ್ದನಂ ಶೀತದ್ವೇಷಃ| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಸ್ಯಾತ್| ಪಕ್ವಂ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಮಕಸ್ಮಾದ್ವಿನಾಕಾರಣಂ ಸಞ್ಚಾರವಿಚಾರವತ್ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಣಂ ಸಂವೃತಮಾಭಾತಿ ಕ್ಷಣಂ ವಿವೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇತಿ ವಾತಕರ್ಣರೋಗಃ||೨||

Adhikarana pittakarNarogaH (3) · Śloka 3

ಶೂಲಂ ಪಿತ್ತಾತ್ಸದಾಹೋಷಾ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಶ್ವಯಥುಂ ಜ್ವರಮ್| ಆಶುಪಾಕಂ ಪ್ರಪಕ್ವಂ ಚ ಸಪೀತಲಸಿಕಾಸ್ರುತಿಃ| ಸಾ ಲಸೀಕಾ ಸ್ಪೃಶೇದ್ಯದ್ಯತ್ತತ್ತತ್ಪಾಕಮುಪೈತಿ ಚ||೩||

ಪಿತ್ತಾತ್ ಸ್ವಹೇತುತಃ ಕುಪಿತಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರಸ್ರೋತಸಿ ದೋಹಾದಿಯುಕ್ತಂ ಶೂಲಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆಶುಪಾಕಾದಿಕಂ ಚಾರ್ಥಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರವಿಶೇಷಣಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಪಿತ್ತಕರ್ಣರೋಗಲಿಙ್ಗಮ್||೩||

Adhikarana kaPakarNarogaH (4) · Śloka 4

ಕಫಾಚ್ಛಿರೋಹನುಗ್ರೀವಾಗೌರವಂ ಮನ್ದತಾ ರುಜಃ| ಕಣ್ಡೂಶ್ವಯಥುರುಷ್ಣೋಚ್ಛಾ ಪಾಕಾಚ್ಛ್ರ್ವೇತಘನಸ್ರುತಿಃ||೪||

ಕಫಾದಿತಿ| ಪ್ರಕರಣಾತ್ಕರ್ಣರೋಗೇ ಶಿರೋಗೌರವಾದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್||೪||

Adhikarana raktakarNarogaH (5) · Śloka 5

ಕರೋತಿ ಶ್ರವಣೇ ಶೂಲಮಭಿಘಾತಾದಿದೂಷಿತಮ್| ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಸಮಾನಾರ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಾಧಿಕಲಕ್ಷಣಮ್||೫||

ಅಭಿಘಾತಾದಿನಾ ರಕ್ತಸ್ಯ ಕೋಪಸ್ತೇನ ದೂಷಿತಂ ರಕ್ತಂ ಶ್ರವಣೇ ಕರ್ಣೇ ಶೂಲಂ ಕರೋತಿ| ತಚ್ಚ ರಕ್ತಕರ್ಣರೋಗಂ ಪಿತ್ತಕರ್ಣರೋಗಸಮಾನಲಿಙ್ಗಂ ಭವತಿ| ತತೋಽಪಿ ಪಿತ್ತಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿದಧಿಕಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ರಕ್ತಕರ್ಣರೋಗಃ||೫||

Adhikarana sannipAtakarNarogaH (6) · Śloka 6

ಶೂಲಂ ಸಮುದಿತೈರ್ದೋಷೈಃ ಸಶೋಫಜ್ವರತೀವ್ರರುಕ್| ಪರ್ಯಾಯಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಂ ಜಾಯೇತೇ ಶ್ರುತಿಜಾಡ್ಯವತ್| ಪಕ್ವಂ ಸಿತಾಸಿತಾರಕ್ತಘನಪೂಯಪ್ರವಾಹಿ ಚ||೬||

ಸಮುದಿತೈಃ ಸನ್ನಿಪತಿತೈರ್ದೋಷೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಃ ಶೋಫಾದಿಯುಕ್ತಂ ಶೂಲಂ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಜಾಯತೇ| ಪರ್ಯಾಯೇಣ ನಿರನ್ತರಾವೃತ್ತ್ಯಾ ಉಷ್ಣೋಚ್ಛಾ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ಶೂಲೇ ತತ್ಪರ್ಯಾಯಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಮ್| ಪರ್ಯಾಯಾದೇವ ಶ್ರುತಿಜಾಡ್ಯವತ್| ತಚ್ಚ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪಕ್ವಂ ಸಿತಾಸಿತಾದಿಗುಣಪೂಯಪ್ರವಾಹಿ ಭವತೀತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಕರ್ಣರೋಗಃ||೬||

Adhikarana karNanAdaH (7) · Śloka 7

ಶಬ್ದವಾಹಿಸಿರಾಸಂಸ್ಥೇ ಶ್ರೃಣೋತಿ ಪವನೇ ಮುಹುಃ| ನಾದಾನಕಸ್ಮಾದ್ವಿಧಾನ್ ಕರ್ಣನಾದಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೭||

ಶಬ್ದವಹಾಸು ಸಿರಾಸು ಕಾರಣವಿಶೇಷವಶಾತ್ ಸ್ಥಿತೇ ಪವನೇ ಪುರುಷೋ ಮುಹುಃ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಮಕಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಂ ವಿನಾ ವಿವಿಧಾನಸತೋ ನಾದಾನ್ ಶ್ರೃಣೋತಿ| ತಂ ಕರ್ಣರೋಗಂ ಕರ್ಣನಾದಮಿತ್ಯಾಚಾರ್ಯಾ ವದನ್ತಿ||೭||

Adhikarana badhiratvam (8) · Śloka 8

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾನುಗತೋ ವಾಯುರ್ನಾದೋ ವಾ ಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ| ಉಚ್ಚೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛುತಿಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಧಿರತ್ವಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚ||೮||

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ವಾಯುರನುಗತ ಉಚ್ಚೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಚ ಶ್ರುತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಕರ್ಣನಾದಾಖ್ಯೋ ರೋಗ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸನ್ನೇವಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬಧಿರತ್ವಮಯಂ ರೋಗಃ ಸಪ್ತಮಃ||೮||

Adhikarana pratInAhaH (9) · Śloka 9

ವಾತೇನ ಶೋಷಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ರೋತೋ ಲಿಮ್ಪೇತ್ತತೋ ಭವೇತ್| ರುಗ್ಗೌರವಂ ವಿಧಾನಂ ಚ ಸಃ ಪ್ರತೀನಾಹಸಂಜ್ಞಿತಃ||೯||

ಕಾರಣವಿಶೇಷವಶಾದ್ವಾತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶೋಷಿತಃ ಸನ್ ಕರ್ಣಸ್ರೋತೋ ಲಿಮ್ಪೇತ್ತತಃ ಸ್ರೋತೋಲೇಪಾತ್ ಕರ್ಣೇ ರುಗಾದಿಕಂ ಭವೇತ್| ಸ ಏವಮ್ಭೂತೋ ರೋಗಃ ಸಂಜ್ಞಯಾ ಪ್ರತೀನಾಹಃ||೯||

Adhikarana kaNDUH SoPaSca (10) · Śloka 10

ಕಣ್ಡೂಶೋಫೌ ಕಫಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇ ಸ್ಥಿರೌ ತತ್ಸಂಜ್ಞಯಾ ಸ್ಮೃತೌ||೧೦||

ಕಫಾದ್ಧೇತೋರ್ಯೌ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಸ್ಥಿರೌ ಕಣ್ಡೂಶೋಫೌ ತೌ ತತ್ಸಂಜ್ಞಯಾ ಕಣ್ಡೂಶೋಫಾವಿತಿ ನಾಮ್ನಾ ಸ್ಮೃತಾವಾಚಾರ್ಯೈಃ| ಏಕಃ ಕಣ್ಡೂಃ ದ್ವಿತೀಯಃ ಶೋಫಃ||೧೦||

Adhikarana pUtikarNakaH (11) · Śloka 11

ಕಫೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಪಿತ್ತೇನ ಸರುಜಂ ನೀರುಜಂ ತಥಾ| ಧನಪೂತಿಬಹುಕ್ಲೇದಂ ಕುರುತೇ ಪೂತಿಕರ್ಣಕಮ್||೧೧||

ಪಿತ್ತೇನ ಕರ್ತ್ರಾ ಕಫೋ ವಿದಗ್ಧಃ ವಿದಾಹಾವಸ್ಥಾಂ ನೀತಃ ಪೂತಿಕರ್ಣಾಖ್ಯಂ ರೋಗಂ ಕುರುತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾಹ| ಸರುಜಂ ವಾ ನೀರುಜಂ ವಾ ಉಭಯಥಾಪಿ ಘನಪೂತಿ ಬಹುಕ್ಲೇದಮ್||೧೧||

Adhikarana krimikarNakaH (12) · Śloka 12

ವಾತಾದಿದೂಷಿತಂ ಶ್ರೋತಂ ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಲೇದಜಾ ರುಜಮ್| ಖಾದನ್ತೋ ಜನ್ತವಃ ಕುರ್ಯಸ್ತೀವ್ರಾಂ ಸ ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕಃ||೧೨||

ಜನ್ತವಃ ಕ್ರಿಮಯಃ ಖಾದನ್ತೋ ಭಕ್ಷಯನ್ತಃ ಪ್ರಕರಣಾತ್ ಕರ್ಣಂ ತತ್ರೈವ ಸಮ್ಭವಾತ್ತೀವ್ರಾಂ ರುಜಂ ಕುರ್ಯುಃ| ಸ ರೋಗೋ ನಾಮ್ನಾ ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಜನ್ತವ ಆಹ-ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸ್ವಕಾರಣಕುಪಿತೈರ್ದೂಷಿತೇ ಯೇ ಶ್ರೋತ್ರಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀ ಮಾಂಸಾಸೃಜೀ ತಯೋರ್ವಿಕ್ಲೇದಸ್ತಜ್ಜಾಃ||೧೨||

Adhikarana vidradhyarSo~arbudAni (13) · Śloka 13

ಶ್ರೋತ್ರಕಣ್ಡೂಯನಾಜ್ಜಾತೇ ಕ್ಷತೇ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಃ| ವಿದ್ರಧಿಃ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಾನ್ಯಃ ಶೋಫೋಽರ್ಶೋರ್ಬುದಮೀರಿತಮ್| ತೇಷು ರುಕ್ ಪೂತಿಕರ್ಣತ್ವಂ ಬಧಿರತ್ವಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚ||೧೩||

ಶ್ರೋತಸ್ಯ ಕಣ್ಡೂಯನೇನ ಕ್ಷತೇ ವ್ರಣೇ ಜಾತೇ ಸತಿ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಸ್ತೀವ್ರರೂಗ್ರುಪೋ ವಿದ್ರಧ್ಯಾಖ್ಯೋ ರೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯಶ್ಚ ವಿದ್ರಧಿಃ ಪೂರ್ವವನ್ನಿದಾನೋಕ್ತವಿದ್ರಧಿಹೇತುನಾ ಭವತ್ಯೇಷ ಚ ವಿದ್ರಧೇರೇವ ಭೇದಾನ್ತರಂ ತೇನ ಸಂಖ್ಯಾಯಾಂ ನ ಪ್ರವಿಶತಿ| ಶೋಫಶ್ಚ ಯಃ ಕರ್ಣೇ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಏಕಾರ್ಶ ಈರಿತಃ ದ್ವಿತೀಯೋಽರ್ಬುದಂ ಏವಮೇತೌ ದ್ವೌ ರೋಗಾವೇಕೀಕೃತ್ಯ ಪೂರ್ವೈಃ ಸಹ ಪಞ್ಚದಶ ತು ಭವನ್ತಿ| ತೇಷು ಚಾನಾನ್ತರೋಕ್ತೇಷು ವಿದ್ರಧ್ಯರ್ಶೋಽರ್ಬುದೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ರುಗಾದಿತ್ರಯಂ ಜಾಯತೇ| ಬಧಿರತ್ವಂ ಚ ಜಾಯತೇ ( ಇತಿ ಚ ಪಾಠಃ )||೧೩||

Adhikarana kUcikarNakaH (14) · Śloka 14

ಗರ್ಭೇಽನಿಲಾತ್ ಸಙ್ಕುಚಿತಾ ಶಷ್ಕುಲೀ ಕೂಚಿಕರ್ಣಕಃ||೧೪||

ಗರ್ಭಾವಸ್ಥಾಯಾಮನಿಲಾದ್ಧೇತೋರ್ಗರ್ಭಾನಿಲಾತ್ ಶಷ್ಕುಲೀ ಸಙ್ಕುಚಿತಾ ಸ ರೋಗೇ ನಾಮ್ನಾ ಕೂಚಿಕರ್ಣಕಃ||೧೪||

Adhikarana pippalI (15) · Śloka 15

ಏಕೋ ನೀರುಗನೇಕೋ ವಾ ಗರ್ಭೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಾನಃ.........................||೧೫||

ಗರ್ಭಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವ ಕರ್ಣೇ ಏಕೋ ವಾಽನೇಕೋ ವಾ ಸ್ಥಿರಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಮಾಣೋ ಯೋ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ||೧೫||

Adhikarana vidArikA (16) · Śloka 16

...............................ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ವಿದಾರಿಕಾ| ಸವರ್ಣಃ ಸರುಜಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ| ಕಟುತೈಲನಿಭಂ ಪಕ್ವಃ ಸ್ರವೇತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ರೋಹತಿ| ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ರೂಢಾ ಚ ಸಾ ಧ್ರುವಂ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲೀಮ್||೧೬||

ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ಧೇತೋರ್ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸವರ್ಣಾದಿಗುಣ ಉಪೇಕ್ಷಿತಶ್ಚ ಪಕ್ವಃ ಸನ್ ಕಟುತೈಲನಿಭಂ ತತ್ಸದೃಶಂ ಸ್ರಾವಂ ಸ್ರವೇತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ರೋಹತಿ ಬಹುಕಾಲಪ್ರಯುಕ್ತಭೈಷಜ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಾದ್ರೂಢೋ ಭವತಿ| ಸಃ ಶ್ವಯಥುರ್ವಿದಾರಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಃ| ಸಾ ಚ ವಿದಾರಿಕಾ ರೂಢಾ ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದಾ ಸತೀ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ಕರ್ಣಶಷುಲೀಂ ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ||೧೬||

Adhikarana pAlISoShaH (17) · Śloka 17

ಸಿರಾಸ್ಥಃ ಕುರುತೇ ವಾಯುಃ ಪಾಲೀಶೋಷಂ ತದಾಹ್ವಯಮ್||೧೭||

ಕರ್ಣಸಿರಾಸ್ಥೋ ವಾಯುಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಶೋಷಂ ನಾಮ್ನಾ ಪಾಲೀಶೋಷಸಂಜ್ಞಂ ಕುರುತೇ||೧೭||

Adhikarana tantrikA (18) · Śloka 18

ಕೃಶಾ ದೃಢಾ ಚ ತನ್ತ್ರೀವತ್ಪಾಲೀ ವಾತೇನ ತನ್ತ್ರಿಕಾ||೧೮||

ವಾತೇನ ಪಾಲೀ ವೀಣಾತನ್ತ್ರೀವತ್ ಕೃಶಾ ದೃಢಾ ಚ ಭವತಿ; ಸ ತನ್ತ್ರಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಃ||೧೮||

Adhikarana pAripoTaH (19) · Śloka 19

ಸುಕುಮಾರೇ ಚಿರೋತ್ಸರ್ಗಾತ್ ಸಹಸೈವ ಪ್ರವರ್ಧತೇ| ಕರ್ಣೇ ಶೋಫಃ ಸರುಕ್ಪಾಲ್ಯಾಮರುಣಃ ಪರಿಪೋಟವಾನ್| ಪರಿಪೋಟಶ್ಚ ಪವನಾತ್........................||೧೯||

ಸುಕುಮಾರೇ ಕರ್ಣೇ ಬಹುಕಾಲಮುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಝಟಿತಿ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವರ್ಧಿತೇ ಅರುಣಃ ಪರಿಪೋಟವಾಂಶ್ಚ ಸರುಕ್ಪಾಲ್ಯಾಂ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪರಿಪೋಟಶ್ಚರ್ಮದರಣಮ್| ಸ ರೋಗಃ ಪವನಾದ್ಧೇತೋರ್ಭವತಿ| ನಾಮ್ನಾ ಪರಿಪೋಟಃ||೧೯||

Adhikarana utpAtaH (20) · Śloka 20

.......................ಉತ್ಪಾತಃ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾತ್| ಗುರ್ವಾಭರಣಭಾರಾದ್ಯೈಃ ಶ್ಯಾವೋ ರುಗ್ದಾಹಪಾಕವಾನ್| ಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ಫೋಟಪಿಟಕಾರಾಗೋಷಾಕ್ಲೇದಸಂಯುತಃ||೨೦||

ಗುರ್ವಾಭರಣಭಾರಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾತ್ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾತ್ ಶ್ಯಾವಾದಿಗುಣಃ ಸ್ಫೋಟಾದಿಸಂಯುಕ್ತಶ್ಚ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ ಉತ್ಪಾತೋ ನಾಮ ರೋಗಃ|| ೨೦||

Adhikarana unmanthaH (21) · Śloka 21

ಪಾಲ್ಯಾಂ ಶೋಫೋಽನಿಲಕಫಾತ್ಸರ್ವತೋ ನಿರ್ವ್ಯಥಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನುನ್ಮನ್ಥೋ ಗಲ್ಲಿರಶ್ಚ ಸಃ||೨೧||

ಅನಿಲಕಫಾದ್ಧೇತೋಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಸರ್ವತೋದಿಕ್ಕಂ ನಿರ್ಯಥಾದಿಗುಣಃ ಶೋಫೋ ಭವತಿ; ಸ ರೋಗೋ ನಾಮ್ನಾ ಉನ್ಮನ್ಥೋ ಗಲ್ಲಿರಶ್ಚ್ಯೋಚ್ಯತೇ||೨೧||

Adhikarana duHkhavardhanaH (22) · Śloka 22

ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ವರ್ಧಿತೇ ಕರ್ಣೇ ಸಕಣ್ಡೂದಾಹಪಾಕರುಕ್| ಶ್ವಯಥುಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ದುಃಖವರ್ಧನಃ||೨೨||

ಯಶ್ಚ ಕರ್ಣೋ ದುರ್ವಿದ್ಧಃ ಸನ್ ವರ್ಧಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಯಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಗುಣಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ದುಃಖವರ್ಧನಃ||೨೨||

Adhikarana lihyAkhyAH piTakAH (23) · Śloka 23

ಕಫಾಸೃಕ್ಕೃಮಿಜಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಸಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದವೇದನಾಃ| ಲಿಹ್ಯಾಖ್ಯಾಃ ಪಿಟಕಾಸ್ತಾ ಹಿ ಲಿಹ್ಯುಃ ಪಾಲೀಮುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ||೨೩||

ಕಫಾದಿಜಾಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಪಿಟಕಾ ನಾಮ್ನಾ ಲಿಹ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ತಾ ಹ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಪಾಲೀಂ ಲಿಹ್ಯುಃ ಶೋಷಯೇಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೩||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (24) · Śloka 24

ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸರ್ವಜಂ ಶೂಲಂ ವಿದಾರೀ ಕೂಚಿಕರ್ಣಕಃ| ಏಷಾಮಸಾಧ್ಯಾ ಯಾಪ್ಯೈಕಾ ತನ್ತ್ರಿಕಾನ್ಯಾಂಸ್ತು ಸಾಧಯೇತ್||೨೪||

ಏಷಾಂ ಕರ್ಣರೋಗಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚತುಷ್ಟಯಮಸಾಧ್ಯಮ್| ಏಕಾ ತನ್ತ್ರಿಕೈವ ಯಾಪ್ಯಾ| ಶೇಷಾನ್ ಧಾರಯೇತ್||೨೪||

Adhikarana karNarogAsa~gkhyAnam (25-20) · Śloka 20

ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರಿತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಕರ್ಣರೋಗಾ ವಿಭಾಗತಃ||೨೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವಾತಕರ್ಣರೋಗ, ಪಿತ್ತಕರ್ಣರೋಗ, ಕಫಕರ್ಣರೋಗ, ರಕ್ತಕರ್ಣರೋಗ, ಸನ್ನಿಪಾತಕರ್ಣರೋಗ, ಕರ್ಣನಾದ, ಬಧಿರತ್ವ, ಪ್ರತೀನಾಹ, ಕಣ್ಡೂ, ಶೋಫ, ಪೂತಿಕರ್ಣಕ, ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕ, ಉಭಯರೂಪವಿದ್ರಧ್ಯರ್ಶೋರ್ಬುದ, ಕೂಚಿಕರ್ಣಕ, ಪಿಪ್ಪಲೀ, ವಿದಾರಿಕಾ, ಪಾಲೀಶೋಷ, ತನ್ತ್ರಿಕಾ, ಪರಿಪೋಟೋತ್ಪಾತೋನ್ಮನ್ಥ, ದುಃಖವರ್ಧನ, ಲಿಹ್ಯಾಖ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕರ್ಣರೋಗಾ ಉಕ್ತಾಃ||೨೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಏಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ