43. kīṭaviṣapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha kITaviShapratiShedho nAma tricatvAriMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਕੀਟਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹਸ੍ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਜਙ੍ਗਮਵਿਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਰ੍ਪਾਨ੍ਵਯਾਨਾਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ|| ੧||

Adhikarana kITasvarUpam (2) · Śloka 2

ਸਰ੍ਪਾਣਾਮੇਵ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣ੍ਡਸ਼ਵਕੋਥਜਾਃ| ਦੋਸੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕੀਟਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ||੨||

ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਕੀਟਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯਾਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਰ੍ਪਾਣਾਮੇਵ ਵਿਡਾਦਿਸੁ ਕੀਟਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਵਾਯਵ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਸੌਮ੍ਯਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ| ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਪ੍ਰਥਮਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨ੍ਯਾਃ ਸਮਸ੍ਤੈਃ||੨||

Adhikarana vAyavyAH kITAH (3) · Śloka 3

ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਸ਼ਤਕੁਲੀਰਕਃ| ਉਚ੍ਚਿਟਿਙੋਗ੍ਨਿਨਾਮਾ ਚ ਚਿਚ੍ਚਿਟਾਙ੍ਗੋ ਮਯੂਰਕਃ| ਅਹਿਜੋਰਭ੍ਰਕਾਵਰ੍ਤ੍ਤਸ਼ਾਰਿਕਾਮੁਖਵੈਦਲਾਃ| ਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦ੍ਦੌ ਪਰੁਸਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸੋ ਹਿ ਜਾਰਕਃ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇਤਿ ਵਾਯਵ੍ਯਾ: ਕੀਟਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਃ||੩||

ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਾਦਯੋਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕੀਟਾ ਵਾਯਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਃ| ਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦ੍ਦੋਭਿਰਾਜੀ ਪੁਰੁਸਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ ਸ਼ਤਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਰਾਜਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ| ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪਾਠਃ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ-ਤਾਨੇਵ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਾਦਿਸ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ| ਕੁਮ੍ਭੀਨਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਕੀਟਕਭੇਦਾ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ੀਯਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਯਤਃ ਸੁਰਸਵੀਰਨਨ੍ਦਿਵਰਾਹਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸਾਦਿਭਿਃ ਟੀਕਾਕਾਰੈਰ੍ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ| ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਨਾਂ ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਙ੍ਗਿਚਿਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ| ਇਤਿ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹਃ|| ੩||

Adhikarana AgneyAH kITAH (4) · Śloka 4

ਆਗ੍ਨੇਯਾਃ ਕੀਟਾਃ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਃ ਕਣਭਕੋ ਵਰਟੀਪਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚਿਕਃ| ਵਿਨਾਸਿਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਕਾ ਵਿਨ੍ਦੁਲੋ ਭ੍ਰਮਰਸ੍ਤਥਾ| ਬਾਹ੍ਯਕੀ ਪਿਚ੍ਚਿਟਃ ਕੁਮ੍ਭੀਵਰ੍ਚਃ ਕੀਟੋਰਿਮੇਦਕਃ| ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ ਪਦ੍ਮਕੀਟਸ਼੍ਚ ਮਕਰਃ ਸ਼ਤਪਾਦਕਃ| ਪਞ੍ਚਾਲਃ ਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤੁਣ੍ਡੋਥ ਗਰ੍ਦਭਿਃ| ਕ੍ਲੀਤਃ ਕਮਿਸ਼ਰਾਰੀ ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਗ੍ਨੇਯਾਃ ਕੀਟਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਦਾਃ||੪||

ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕੀਟਾ ਆਗ੍ਨੇਯਾਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਦਾਃ| (ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਵਰਟੀਭ੍ਰਮਰਪਿਚ੍ਚਿਟਵਰ੍ਚ੍ਚਃ ਕੀਟਮਕਰਸ਼ਤਪਦਪਞ੍ਚਾਲਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤੁਣ੍ਡਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ)|| ੪||

Adhikarana saumyAH kITAH (5) · Śloka 5

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ੁਸ੍ਕਃ ਪਞ੍ਚਕਸ੍ਣੋਥ ਕੋਕਿਲਃ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਃ ਪ੍ਰਚਲਾਕਸ਼੍ਚ ਵਟਭਃ ਕਿਟਿਭੋ ਜਟੀ| ਸੂਚੀਮੁਖਃ ਕਸ੍ਣਗੋਧਾ ਦਰ੍ਭਃ ਕਾਸਾਯਵਾਸਿਕਃ| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਤੇ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਨਾਃ||੫||

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਕੀਟਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਨਾਃ| (ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਿਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਪ੍ਰਚਲਾਕਕਸ੍ਣਗੋਧਾਕਸਾਯਵਾਸਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਾਨ੍ਯੇ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹੇ)|| ੫||

Adhikarana sa~gkIrNAH kITAH (6) · Śloka 6

ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਸ਼੍ਚਿਪਿਲਕਸ੍ਤਾਲਕੋ ਵਾਹਕਸ੍ਤਥਾ| ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰੀ ਕਮਿਕਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਪੁਚ੍ਛਕਃ| ਤੁਣ੍ਡਨਾਭਃ ਸਰ੍ਸਪਕੋ ਮਦ੍ਗੁਲਿਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਸ੍ਤਥਾ| ਅਗ੍ਨਿਕੀਟਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ||੬||

ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਾਦਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਟਾਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਤ੍ਵਾਤ੍| (ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕੀਟਾਨ੍ ਦਰ੍ਵੀਕਰਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਕਤੀਨ੍ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਨਾਹ-ਤੁਙ੍ਗਨਾਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਹਕਸਰ੍ਸਪਸ਼ਮ੍ਬੁਕਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ)|| ੬||

Adhikarana bhedAnusAraM daMshalakShaNam (7) · Śloka 7

ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕੀਟੈਰ੍ਵਾਯਵ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੋਦਰੁਜੋਲ੍ਬਣਃ| ਆਗ੍ਨੇਯੈਰਲ੍ਪਸਂਸ੍ਰਾਵੋ ਦਾਹਰਾਗਵਿਸਰ੍ਪਵਾਨ੍| ਪਕ੍ਵਪੀਲੁਫਲਪ੍ਰਖ੍ਯਃ ਖਰ੍ਜੂਰਸਦਸ਼ੋਥ ਵਾ| ਕਫਾਦਿਕੈਰ੍ਮਨ੍ਦਰੁਜਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਸ੍ਰਾਵਾਢ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੈਃ||੭||

ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕੀਟੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| (ਵਾਯਵ੍ਯਸਂਜ੍ਞੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ੋ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਸ੍ਤੋਦਰੁਜਾਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਗ੍ਨੇਯਸਂਜ੍ਞੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ੋਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤੋ ਦਾਹਾਦਿਮਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਪੀਲੁਫਲਸਮਵਰ੍ਣਃ ਖਰ੍ਜੂਰਫਲਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫਾਦਿਕੈਃ ਸੌਮ੍ਯਸਂਜ੍ਞੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਃ ਮਨ੍ਦਰੁਜੋਲ੍ਪਵੇਦਨਃ ਪਕ੍ਵਜਨ੍ਤੁਫਲਤੁਲ੍ਯਃ ਸ੍ਨਾਵਬਹੁਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤੁ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣੋ ਵਾਯਵ੍ਯਾਦਿਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍)||੭||

Adhikarana kITaviShavegAH (8) · Śloka 8

ਵੇਗਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਵਚ੍ਛੋਫੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਸ੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ੍ਰਰਕ੍ਤਤਾ| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਗੌਰਵਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋਤਿਵੇਦਨਾ||੮||

ਕੀਟੇਸੁ ਵਿਸਵੇਗਾਃ ਸਰ੍ਪਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ੋਫੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਸ੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ੍ਰਰਕ੍ਤਤਾਦਿਕਂ ਚ| (ਵਿਸ੍ਰਮਾਮਗਨ੍ਧਿ| ਮੁਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮੋਹਃ| ਅਤਿਵੇਦਨਾ ਰੁਜਾਧਿਕ੍ਯਮ੍)|| ੮||

Adhikarana kITadaMshe sAmAnyali~ggam (9) · Śloka 9

ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਸ਼ੋਫੋ ਜ੍ਵਰਃ ਕਣ੍ਡੂਰਰੋਚਕਃ||੯||

ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਦਿਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਾ ਪਿਟਕੋਕ੍ਤਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇ| (ਕੀਟਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸ਼ੋਫੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਸ੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼ੋਫਃ| ਤਦ੍ਵਿਧੋ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੋ ਵਾ)|| ੯||

Adhikarana vAtikAdInAM daMshanopAyAH (10) · Śloka 10

ਵਾਤਿਕਃ ਪਕ੍ਸਵਾਤੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਮੁਖੇਨ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਕੀਟਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ||੧੦||

ਵਾਤਿਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਦਂਸ਼ਨੋਪਾਯਾਃ| ਸਰ੍ਵਥੇਤਿ ਪਕ੍ਸਵਾਤੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੁਖੇਨ ਚ|| ੧੦||

Adhikarana kaNabhadaShTe lakShaNam (11) · Śloka 11

ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਣਭੈਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਮਥੁਰ੍ਜ੍ਵਰਃ| ਦਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਃ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ||੧੧||

ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਣਭੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕੀਟੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਿਵਰਣਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਤਂ ਕਣਭੇ| (ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਕਣਭਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਕੀਟਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹੇ)|| ੧੧||

Adhikarana trikaNTakAdidaMshalakShaNAni (12) · Śloka 12

ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਸ੍ਤੁ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੋਥਵਾ ਸਿਤਃ| ਦਂਸ਼ੋ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਮਾਨ੍ ਮੋਹੋ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਚਸਃ| ਕਕਲਾਸੇਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਭਃ ਸ੍ਰਾਵਵਾਨ੍ ਭਸ਼ਲੋਹਿਤਃ| ਦਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਿਤਃ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਸ਼ੂਲੈਰ੍ਦਮ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵਃ| ਏਕਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤਃ ਪੀਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਦਾਰ੍ਦੁਰਃ ਸਰੁਕ੍| ਦਂਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਃ ਸਤਣ੍ਨਿਦ੍ਰੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਾਨ੍ ਹਰਿਤਂ ਵਮੇਤ੍| ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਃ ਪ੍ਰਾਗੇਵੋਕ੍ਤੋ ਜਲੌਕਸਾਮ੍| ਵਿਸ਼੍ਵਭਰਕਤੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਕਫੋਦ੍ਵਮਮਤੀਸਾਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕੋਠਜਨ੍ਮ ਚ| ਪੀਤਃ ਸ਼ਤਪਦੀਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਵੇਦਰੁਗ੍ਰਾਗਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| ਅਤਸੀਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਪਿਟਕਾਵਨ੍ਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਃ| ਗਹਗੋਧਿਕਯਾ ਸ੍ਵੇਦਤੋਦਸ਼੍ਵਯਥੁਦਾਹਵਾਨ੍| ਕ੍ਲੇਦੀ ਚ ਦਂਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਹਤ੍ਪੀਡਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਮਸ਼ਕੈਰੀਸਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਰ੍ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ| ਅਸਾਧ੍ਯਕੀਟਸਦਸ਼ਮਸਾਧ੍ਯਮਸ਼ਕਕ੍ਸਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵਯਥੂਲ੍ਬਣਃ| ਤਦ੍ਦਂਸ਼ੋ ਦਾਹਕਣ੍ਡੂਮਾਂਸ੍ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਦ੍ਦਸ੍ਟੇ ਪਿਟਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਸ੍ਰਾਵਿਣੀ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾ| ਰੁਗ੍ਵਾਨ੍ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਂਸ਼ੋ ਵਹ੍ਨਿਨੇਵ ਚ ਦਹ੍ਯਤੇ||੧੨||

ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਰਿਤਿ| ਵਰ੍ਚ੍ਚੋਭੇਦਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੇ| ਭਸ਼ਲੋਹਿਤਾਨ੍ਤਂ ਕਕਲਾਸਦਂਸ਼ੇ| ਦਮ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵੋ ਦਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤੈਃ ਸਸ਼ੂਲੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਸ਼੍ਚਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਏਕਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਹਰਿਤਂ ਵਮੇਦਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦਾਰ੍ਦੁਰੇ ਦਂਸ਼ੇ| ਦਰ੍ਦੁਰੋ ਮਣ੍ਡੂਕਃ| ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਸਹਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਜਲੌਕਸਾਂ ਤੁ ਦਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਵੋਕ੍ਤਃ| ਕੋਠਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਕਤੇ ਦਂਸ਼ੇ| ਸ਼ਤਪਦ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਣਜਲੂਕਿਕਯਾ ਦਂਸ਼ਃ ਪੀਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਮਾਂਸ਼੍ਚ| ਅਥਵਾ ਅਤਸੀਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣਃ ਪਿਟਕਾਯੁਕ੍ਤੋ ਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ਤਂ ਗਹਗੋਧਿਕਾਯਾ ਘਰੋਲ੍ਲਿਕਾਯਾਂ ਦਂਸ਼ੇ| ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਾਨ੍ਤਂ ਮਸ਼ਕਦਂਸ਼ੇ| ਅਸਾਧ੍ਯਮਸ਼ਕਕ੍ਸਤਮਸਾਧ੍ਯਕੀਟਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਦਂਸ਼ੋ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦਂਸ਼ੋ ਸ਼੍ਵਯਥੂਲ੍ਬਣਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਬਹੁਲੋ ਦਾਹਾਦਿਮਾਂਸ਼੍ਚ| ਤਾਸਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਾ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਨਾਮ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਤਾਂ ਤੁ ਤ੍ਯਜੇਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਦ੍ਦਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾਦਸ੍ਟੇ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾ ਪਿਟਕਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯੇਤਦਨ੍ਤਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਂਸ਼ੇ|| ੧੨||

Adhikarana avamUtritalakShaNam (13) · Śloka 13

ਜਲਬਿਨ੍ਦੁਨਿਭੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਰ੍ਦਾਹਕਣ੍ਡੂਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਯਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਾਚਿਤਂ ਸੋਸ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਵਮੂਤ੍ਰਿਤਮ੍||੧੩||

ਜਲਬਿਨ੍ਦੁਪ੍ਰਖ੍ਯੈਰ੍ਦਾਹਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਰ੍ਯਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਾਚਿਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮੂਸ੍ਮਸਹਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਅਵਮੂਤ੍ਰਿਤਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|| ੧੩||

Adhikarana vRushcikaviShaM bhedAH lakShaNAni ca (14) · Śloka 14

ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਦੌ ਦਹਤਿ ਵਹ੍ਨਿਵਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੋਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦਂਸ਼ੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਦਂਸ਼ਃ ਸਦ੍ਯੋਤਿਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਚ| ਤੇ ਗਵਾਦਿਸ਼ਕਤ੍ ਕੋਥਾਦ੍ਦਿਗ੍ਧਦਸ੍ਟਾਦਿਕੋਪਤਃ| ਸਰ੍ਪਕੋਥਾਚ੍ਚ ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਮਨ੍ਦਮਧ੍ਯਮਹਾਵਿਸਾਃ| ਮਨ੍ਦਾਃ ਪੀਤਾਃ ਸਿਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਰ੍ਬੁਰਮੇਚਕਾਃ| ਰੋਮਸ਼ਾ ਬਹੁਪਰ੍ਵਾਣੋ ਲੋਹਤਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਦਰਾਃ| ਧੂਮ੍ਰੋਦਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਵਾਣੋ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਪਿਲਾਰੁਣਾਃ| ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਾਃ ਸ਼ਬਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਭਾ ਮਹਾਵਿਸਾਃ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਭਾ ਦ੍ਵ੍ਯੇਕਪਰ੍ਵਾਣੋ ਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸਿਤੋਦਰਾਃ| ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਃ ਸ਼ੂਨਰਸਨਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰੋ ਰੁਜਾਰ੍ਦਿਤਃ| ਖੈਰ੍ਵਮਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਸ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਸਂਵਿਦਨ੍| ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਨ੍ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਵਿਹ੍ਵਲੋ ਵੇਦਨਾਤੁਰਃ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਮਾਂਸਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਿਜਹਾਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਸ਼ਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਵ੍ਯਥਃ| ਸਾਧ੍ਯਤੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼ੇਫਸੋ ਹਸ੍ਟਰੋਮਤਾਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਸੇਕਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨੇਵ ਚ| ਉਸ੍ਟ੍ਰਵਰ੍ਣਤਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ ਏਵ ਹ੍ਯੁਸ੍ਟ੍ਰਧੂਮਕਃ| ਰਾਤ੍ਰਿਕੋ ਰਾਤ੍ਰਿਚਾਰਾਚ੍ਚ.............................||੧੪||

ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਆਦੌ ਦਂਸ਼ਸਮਯ ਏਵ ਅਗ੍ਨਿਰਿਵ ਦਹਤਿ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਮਾਰੋਹਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਤੋ ਦਂਸ਼ ਆਸ਼੍ਵੇਵਾਧਿਕਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਸ੍ਤੋਦਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟਨਪ੍ਰਤੀਤਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਤੇਸਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਭੇਦਜਨਿਤਂ ਵਿਸਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕੋਥੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤੇ ਚ ਗਵਾਦਿਸ਼ਕਤ੍ਕੋਥਜਾ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਃ| ਦਿਗ੍ਧਦਸ੍ਟਾਦਿਕੋਥਜਾਃ ਮਧ੍ਯਵਿਸਾਃ| ਸਰ੍ਪਕੋਥਜਾ ਮਹਾਵਿਸਾਃ| ਕੋਥਃ ਕ੍ਲੇਦਃ| ਏਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਦਰਾਨ੍ਤਂ ਮਨ੍ਦਵਿਸਵਸ਼੍ਚਿਕੇ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਨ੍ਦਾ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਃ| ਗਵਾਦਿਸ਼ਕਤ੍ਕੋਥਜਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪੀਤਾਦਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਰ੍ਬੁਰਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਃ ਮੇਚਕਾਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾਃ| ਰੋਮਸ਼ਾ ਰੋਮਬਹੁਲਾਃ ਬਹੁਪਰ੍ਵਾਣੋ ਬਹੁਸਨ੍ਧ੍ਯੁਪੇਤਪੁਚ੍ਛਾਃ| ਲੋਹਿਤਾਃ ਰਕ੍ਤਾਃ ਉਦਰੇ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਾਃ| ਅਰੁਣਾਨ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਵਿਸੇ| ਮਧ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਵਿਸਾ ਦਿਗ੍ਧਦਸ੍ਟਾਦਿਕੋਥਜਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ| ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਧੂਮ੍ਰੋਦਰਾ ਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣਮੁਦਰਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਵਾਣਃ ਪੁਚ੍ਛੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਸਨ੍ਧਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ| ਕਪਿਲਾਰੁਣਾਃ ਕਪਿਲਵਰ੍ਣਾ ਅਰੁਣਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ| ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਮਹਾਵਿਸੇ| ਮਹਾਵਿਸਾਃ ਸਰ੍ਪਕੋਥਸ਼ਵਜਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾਃ ਸ਼ਬਲਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਃ ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਭਾ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਃ| ਸਿਤੋਦਰਾਨ੍ਤਮਗ੍ਨ੍ਯਾਭੇਸੁ| ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਏਕਂ ਵਾ ਪਰ੍ਵ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਭਾ ਅਗ੍ਨਿਸਦਸ਼ਵਰ੍ਣਾਃ ਰਕ੍ਤਾਸਿਤਾਸਿਤੋਦਰਾ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣੋਦਰਾਃ| ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿ ਸਿਤੋਦਰਨ੍ਤਂ ਮਹਾਵਿਸਵਸ਼੍ਚਿਕਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤੈਰਗ੍ਨ੍ਯਾਭੈਰ੍ਦਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ੂਨਰਸਨਾਦਿਕਃ ਸਨ੍ ਪ੍ਰਾਯੋਸੂਨ੍ ਵਿਜਹਾਤਿ| ਸ਼ੂਨਰਸਨ ਉਚ੍ਛੂਨਜਿਹ੍ਵਃ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰੋ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਙ੍ਗਃ| ਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਖੈਃ ਰੋਮਕੂਪੈਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਵਮਨ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਸਂਵਿਦਨ੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿਸਯਾਨਵਿਜਾਨਨ੍| ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਯੁਕ੍ਤਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍| ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਃ ਅਨਾਰ੍ਦ੍ਰਵਦਨਃ| ਵੇਦਨਾਤੁਰੋ ਵੇਦਨਯਾ ਪੀਡਿਤਃ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਮਾਂਸਃ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਾਦ੍ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਯਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਸੂਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਜਹਾਤਿ ਤ੍ਯਜਤਿ| ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਾਖ੍ਯੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਵ੍ਯਥਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| 'ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਤਨੁਦੀਰ੍ਘੋਚ੍ਚ ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਃ ਸ੍ਮਤੋ ਬੁਧੈਰਿਤਿ' ਮਞ੍ਜਰੀ| ਸਾਧ੍ਯਤਃ ਸਾਧ੍ਯਸਂਜ੍ਞਾਦ੍ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਤ੍ ਸ਼ੇਫਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਕਂ ਭਵਤਿ| ਦਂਸ਼ਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸੇਕਂ ਕਰੋਤੀਵ| ਸ ਏਵ ਸਾਧ੍ਯਸਂਜ੍ਞੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕ ਉਸ੍ਟ੍ਰਵਦ੍ਧੂਮਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਟ੍ਰਧੂਮ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਰਾਤ੍ਰਿਚਰਣਾਚ੍ਚ ਰਾਤ੍ਰਿਕਃ||੧੪||

Adhikarana kaNabhAdInAM bhedanirdeshaH (15) · Śloka 15

............................ਪਥਕ੍ ਤੁ ਕਣਭਾਦਿਸੁ| ਵਿਕਾਰਸਾਧਨਾਭੇਦਾਤ੍ ਭੇਦਾਃ ਸਨ੍ਤੋਪਿ ਨੋਦਿਤਾਃ||੧੫||

ਕਣਭਾਦਿਸ੍ਵਸ਼ੇਸੇਸੁ ਪਥਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤੁ ਭੇਦਾਃ ਸਨ੍ਤੋਪਿ ਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਸਾਧਨਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਚਾਭੇਦਾਤ੍|| ੧੫||

Adhikarana kITeShu vAtAdibhedAH (16) · Śloka 16

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਾਃ ਕੀਟਾਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਃ ਕਣਭੋਨ੍ਦੁਰਾਃ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਵਿਸਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਸੋਸ੍ਟ੍ਰਧੂਮਕਾਃ||੧੬||

ਸਰ੍ਵੇ ਕੀਟਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਾਃ| ਕਣਭੋਨ੍ਦੁਰਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਃ| ਵਸ਼੍ਚਿਕਾ ਉਸ੍ਟ੍ਰਧੂਮਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਵਿਸਾਃ|| ੧੬||

Adhikarana cikitsAsUtram (17) · Śloka 17

ਯਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯੈਵ ਦੋਸਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਰ੍ਕਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯੌਸਧੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੧੭||

ਯਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਮਾਧਿਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਰ੍ਕਯੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਰੌਸਧੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੭||

Adhikarana vAtikakITaviShalakShaNam (18) · Śloka 18

ਹਤ੍ਪੀਡੋਰ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸਿਰਾਯਾਮੋਸ੍ਥਿਪਰ੍ਵਰੁਕ੍| ਘੂਰ੍ਣਨੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਵਾਤਿਕੇ ਵਿਸੇ||੧੮||

ਹਤ੍ਪੀਡਾਦਿਕਂ ਵਾਤਿਕੇ ਕੀਟਵਿਸੇ ਭਵਤਿ| ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਕੀਟਵਿਸੇ ਹਤ੍ਪੀਡਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਹਦਿ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਸਿਰਾਯਾਮਃ ਸਿਰਾਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਸੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚ ਰੁਕ੍ ਪੀਡਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਘੂਰ੍ਣਨਂ ਭ੍ਰਮਣਮ੍| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਗ੍ਰਥਨਮਿਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ| ਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍|| ੧੮||

Adhikarana paittikakITaviShalakShaNam (19) · Śloka 19

ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ੋਸ੍ਣਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੌ ਹਦ੍ਦਾਹਃ ਕਟੁਕਾਸ੍ਯਤਾ| ਮਾਂਸਾਵਦਰਣਂ ਸ਼ੋਫੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ||੧੯||

ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਾਦਿਕਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕੀਟਵਿਸੇ| (ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਕੀਟਵਿਸੇ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ੋ ਬੁਦ੍ਧਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ| ਉਸ੍ਣਃ ਸ਼੍ਵਾਸ ਉਸ੍ਣਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਃ| ਹਦਿ ਦਾਹੋ ਹਦ੍ਦਾਹਃ| ਕਟੁਕਾਸ੍ਯਤਾ ਕਟੁਕਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਵਦਰਣਂ ਵ੍ਰਣਮੁਖਾਤ੍ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪਤਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞ੍ਹੋ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਃ|| ੧੯||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShalakShaNam (20) · Śloka 20

ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਪੀਨਸੈਃ| ਸਸ਼ੈਤ੍ਯਮੁਖਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੇ ਵਿਸਮ੍||੨੦||

ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਕੀਟਵਿਸਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਸਹਿਤੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ|| ੨੦||

Adhikarana vAtikakITaviShe cikitsA (21) · Śloka 21

ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਨ ਵ੍ਰਣਾਲੇਪਸ੍ਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਾਤਿਕੇ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਨਾਡੀਪੁਲਾਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ||੨੧||

ਵਾਤਿਕਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਹ-ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਿਤਾਨ੍ਤੇਨ ਵਾਤਿਕੇ ਵਿਸੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਵਾਤਿਕੇ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਵਿਸੇ ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਨ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪਸ੍ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਤੈਲਕਥਨੇਨ ਘਤਾਦਿਨਿਸੇਧਃ ਸੂਚਿਤਃ| ਨਾਡੀਪੁਲਾਕਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਃ ਪੁਲਾਕਾਦਿਕਤਃ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ| ਪੁਲਾਕਃ ਪੁਲਾਕਾਖ੍ਯੋ ਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਲਲਂ ਵਾ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਸਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਪਾਯਸਪਿਣ੍ਡਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਬਂਹਣੋ ਵਿਧਿਃ ਬਂਹਣਲਂਘਨਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧੇਸੂਪਕ੍ਰਮੇਸੁ ਬਂਹਣੋਪਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਹਿਤਃ| ਤਿਲਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਂ ਪੀਡਿਤਾਨਾਂ ਕਿਟ੍ਟਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ|| ੨੧||

Adhikarana paittikakITaviShe cikitsA (22) · Śloka 22

ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍ਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਸ਼੍ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਲੈਃ||੨੨||

ਸ਼ੀਤਲੈਰਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਵਿਸਂ ਸ਼ੀਤਲੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯਯੋਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍ ਸ਼ਮਯੇਤ੍|| ੨੨||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShe cikitsA (23) · Śloka 23

ਲੇਖਨਚ੍ਛੇਦਨਸ੍ਵੇਦਵਮਨੈਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਜਯੇਤ੍||੨੩||

ਲੇਖਨਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਵਿਸਂ ਲੇਖਨਾਦਿਭਿਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਲੇਖਨਂ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ| ਛੇਦੋ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਚ੍ਛੇਦਃ|| ੨੩||

Adhikarana kITabhedena doShAnusAraprayogAH (24) · Śloka 24

ਕੀਟਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ||੨੪||

ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨ ਵਾਤਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਹਿਤਾ|| ੨੪||

Adhikarana svedAdau sAmAnyaniyamaH (25) · Śloka 25

ਸ੍ਵੇਦਾਲੇਪਨਸੇਕਾਂਸ੍ਤੁ ਕੋਸ੍ਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯੋਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੁਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਦ੍ਦਂਸ਼ਪਾਕਤਃ ਕੋਥਤੋਪਿ ਵਾ||੨੫||

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾ ਦਂਸ਼ਪਾਕਾਦ੍ਦਂਸ਼ਕੋਥਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਕੀਟੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕੋਸ੍ਣਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਚ੍ਛੀਤਮਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿਭਾਵਃ|| ੨੫||

Adhikarana kAshyapoktaM daMshadhUpanam (26) · Śloka 26

ਨਕੇਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਪੀਤਾ ਗੁਡੋ ਜੀਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍| ਵਿਸਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ਪਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍||੨੬||

ਨਕੇਸ਼ਾਦਿਨਾ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋਕ੍ਤਂ ਦਂਸ਼ਧੂਪਨਮ੍| ਪੀਤਾ ਇਤਿ ਸਰ੍ਸਪਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਜੀਰ੍ਣ ਇਤਿ ਗੁਡਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍|| ੨੬||

Adhikarana atideshena viShaghnavidhinirdeshaH (27) · Śloka 27

ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ||੨੭||

ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕੀਟਵਿਸੇਸੁ ਵਿਸਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦੀਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|| ੨੭||

Adhikarana ugrakITAdiShu visheShaH (28) · Śloka 28

ਸਾਧਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਵਦ੍ਦਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਿਸੋਗ੍ਰੈਃ ਕੀਟਵਸ਼੍ਚਿਕੈਃ||੨੮||

ਵਿਸੋਗ੍ਰੈਰੁਗ੍ਰਵਿਸੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਵਸ਼੍ਚਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਸਾਧਿਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਤਯਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੂਹ੍ਯਮ੍|| ੨੮||

Adhikarana taNDulIyakAdiyogaH (29) · Śloka 29

ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਾਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਿਬਨ੍| ਯਾਤਿ ਕੀਟਵਿਸੈਃ ਕਮ੍ਪਂ ਨ ਕੈਲਾਸ ਇਵਾਨਿਲੈਃ||੨੯||

ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਸਮਾਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਘਤੇਨ ਪਿਬਨ੍ ਪੁਰੁਸਃ ਕੀਟਵਿਸੈਃ ਤਥਾ ਕਮ੍ਪਂ ਨ ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਕੈਲਾਸੋਨਿਲੈਃ|| ੨੯||

Adhikarana dvau lepayogau (30) · Śloka 30

ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਤ੍ਵਗਾਲੇਪਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕੀਟਵਿਸਾਪਹਃ| ਮੁਕ੍ਤਾਲੇਪੋ ਵਰਃ ਸ਼ੋਫਤੋਦਦਾਹਜ੍ਵਰਪ੍ਰਣੁਤ੍||੩੦||

ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਵਾਨ੍ਤਵਿਰਿਕ੍ਤੇ| ਮੁਕ੍ਤਾਲੇਪਃ ਸ਼ੋਫਾਦਿਪ੍ਰਣੁਦ੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ਼੍ਚ| ਮੁਕ੍ਤਾਲੇਪੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕੀਟਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੋਫਾਦਿਘ੍ਨਃ|| ੩੦||

Adhikarana dashA~ggo agadaH (31) · Śloka 31

ਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਪਾਠਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍| ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਮਗਦਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਕੀਟਵਿਸਂ ਜਯੇਤ੍||੩੧||

ਵਚਾਦਿਭਿਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਨਾਮਾਨਮਗਦਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਕੀਟਵਿਸਂ ਜਯੇਤ੍| ਵਚਾਦਿਕਂ ਕਾਸ਼੍ਯਪਮੁਨਿਨਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਸਂਜ੍ਞਮੇਤਮਗਦਮੌਸਧਯੋਗਮਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਜ੍ਜਲੇਨਾਲੋਡ੍ਯ ਪੀਤ੍ਵ ਸਰ੍ਵਂ ਕੀਟਵਿਸਂ ਜਯੇਤ੍|| ੩੧||

Adhikarana mahAsnehAdiyogaH (32) · Śloka 32

ਐਕਧ੍ਯਂ ਕੀਟਵਿਸਜਿਨ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਪਯੋ ਮਧੁ||੩੨||

ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੁ ਚੇਤ੍ਯੈਕਧ੍ਯਂ ਪੀਤਂ ਕੀਟਵਿਸਂ ਜਯੇਤ੍||੩੨||

Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH (33) · Śloka 33

ਸ਼ਿਖਿਕੁਕ੍ਕੁਟਜੈਃ ਪਿਚ੍ਛਃ ਸਤੈਲਲਵਣੋਤ੍ਤਮੈਃ| ਧੂਪੋ ਹਨ੍ਤਿ ਕਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੀਟਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿਸਮ੍||੩੩||

ਸ਼ਿਖਿਪਿਚ੍ਛਾਦਿਭਿਰ੍ਧੂਪਃ ਕੀਟਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿਸਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ||੩੩||

Adhikarana kaNabhamatsyayorviSha cikitsA (34) · Śloka 34

ਵਿਸੇ ਕਣਭਜੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਨ੍ਦੁਰੋਕ੍ਤਮੁਪਕ੍ਰਮਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਮਣ੍ਡੂਕੇ ਲੇਪਃ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਕਲ੍ਕਿਤਮ੍| ਮਧੁਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਣ੍ਡਾਮੂਲਂ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਜੇ||੩੪||

ਕਣਭਵਿਸੇ ਉਨ੍ਦੁਰੋਕ੍ਤਮਪਕ੍ਰਮਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਕਣਭਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਕੀਟਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾ| ਉਨ੍ਦੁਰੁਰ੍ਮੂਸਕਃ| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਮਣ੍ਡੂਕਵਿਸੇ ਲੇਪਃ| ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਦਰ੍ਦੁਰਃ| ਮਧ੍ਵਾਦਿਨਾ ਲੇਪੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿਸੇ| ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਣ੍ਡਾਮੂਲਂ ਮਦਨਮੂਲਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਭਿਣ੍ਡਾ ਇਤਿ ਚ ਪਾਠਃ| ਭਿਣ੍ਡਾ ਭਿਣ੍ਡੀਤਕੋ ਭਿਣ੍ਡੀ ਭਿਣ੍ਡਕਃ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਸਮ੍ਭਵਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਦਃ ਸੁਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ ਕਰਪਰ੍ਣੋਸ੍ਰਪਤ੍ਰਕਃ| ਵਤ੍ਤਬੀਜਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋ ਭਿਣ੍ਡ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ| ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰੁਚਿਕਰੀ ਸਾਮ੍ਲਾ ਭਿਣ੍ਡਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ| ਇਤਿ ਰਾਜਨਿਘਣ੍ਟੌ| 'ਮੂਲਾਨਿ ਸ਼੍ਵੇਤਭਣ੍ਡੀਨਾਮਿ'ਤਿ ਚਰਕਪਾਠਃ| ਭਿਣ੍ਡਾ ਵੇਣ੍ਟ ਇਤਿ ਭਾਸਾ|| ੩੪||

Adhikarana vacAdi agadaH (35) · Śloka 35

ਵਚਾਂ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਚਂ ਪਾਠਾਂ ਨਤਂ ਸੁਰਸਮਞ੍ਜਰੀਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਬਲੇ ਨਾਕੁਲੀਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਿਰੀਸਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਮਜਗਨ੍ਧਾਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ| ਕਤ੍ਤਣਂ ਕਟਭੀਕ੍ਸਾਰਂ ਗਹਧੂਮਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਮ੍| ਰੋਹੀਤਕਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍ਸ ਵਰੋਗਦਃ| ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਦਿਸ੍ਵਾਲੇਪਨਾਵਨਾਞ੍ਜਨਪਾਨਤਃ||੩੫||

ਵਚਾਦਿਕਂ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍ ਸੋਗਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਦਿਸ੍ਵਾਲੇਪਨਾਦਿਤੋ ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਗੁਹਾ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਅਤਿਗੁਹਾ ਸਾਲਪਰ੍ਣੀ| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਕਟਭੀ| ਕਤ੍ਤਣਂ ਭੂਸ੍ਤਣਮ੍| ਰੋਹੀਤਕਂ ਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਪਕਾਖ੍ਯਮ੍| ਨਾਕੁਲੀ ਸਰ੍ਪਸੁਗਨ੍ਧਾ| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਪਸ਼ੁਗਨ੍ਧਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਆਦਿਲੇਪਾਦ੍ ਗੋਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ|| ੩੫||

Adhikarana shatapadIviShe agadaH (36) · Śloka 36

ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਜਸ਼ਕਤ੍ਕ੍ਸਾਰਃ ਸੁਰਸਃ ਸਾਕ੍ਸਿਪੀਡਕਃ| ਮਦਿਰਾਮਣ੍ਡਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਹਿਤਃ ਸ਼ਤਪਦੀਵਿਸੇ||੩੬||

ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਰਗਦਃ ਸ਼ਤਪਦ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਣਜਲੂਕਿਕਾਯਾ ਵਿਸੇ ਹਿਤਃ| ਅਕ੍ਸਿਪੀਡਕਃ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ|| ੩੬||

Adhikarana gRuhagodhikAviShe agadaH (37) · Śloka 37

ਕਪਿਤ੍ਥਮਕ੍ਸਿਪੀਡੋਰ੍ਕਬੀਜਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਕਰਞ੍ਜੋ ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਚ ਗਹਗੋਧੀਵਿਸਾਪਹਃ||੩੭||

ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਿਭਿਰਗਦੋ ਗਹਗੋਧੀਵਿਸਾਪਹਃ| ਕਪਿਤ੍ਥੋ ਦਧਿਤ੍ਥਃ| ਕਰਞ੍ਜੋ ਨਕ੍ਤਮਾਲਃ|| ੩੭||

Adhikarana sarvaviShe agadaH (38) · Śloka 38

ਕਾਕਾਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਿਸਾਣਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਬਰ੍ਹਿਣੋਣ੍ਡੇਨ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾਯਸਪੀਲੁਕਃ||੩੮||

ਕਾਕਸ੍ਯਾਣ੍ਡੇਨ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋਗਦਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਮਯੂਰਾਣ੍ਡੇਨ ਵਾਯਸਪੀਲੁਕਃ ਕਾਕਪੀਲੁਕਫਲਾਨਿ| ਕਾਕਪੀਲੁਕੋ ਗੁਞ੍ਜਾ|| ੩੮||

Adhikarana makShikAviShe agadaH (39) · Śloka 39

ਤਗਰਂ ਨਾਗਰਂ ਨਾਗਕੇਸਰਂ ਮਰਿਚਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਲੇਪਾਭ੍ਯਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸਨਾਸ਼ਨਮ੍||੩੯||

ਤਗਰਾਦਿਕਂ ਪਾਨਲੇਪਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਨੇ ਲੇਪਨੇ ਚ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸਨਾਸ਼ਨਂ ਭਵਤਿ|| ੩੯||

Adhikarana varaTIviShe agadaH (40) · Śloka 40

ਸਿਤਾਸਿਤੇ ਚ ਲਵਣੇ ਮਰਿਚਂ ਚ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਜਕਰਸੋਪੇਤਂ ਵਰਟੀਨਾਂ ਵਿਸਾਪਹਮ੍||੪੦||

ਸਿਤਾਸਿਤਲਵਣਾਦਿਕਂ ਵਰਟੀਨਾਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਨਾਂ ਵਿਸਾਪਹਮ੍| ਸਿਤਲਵਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਲਵਣਮ੍| ਅਸਿਤਲਵਣਂ ਕਸ੍ਣਲਵਣਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਜਕੋ ਮਰੁਵਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਰਸਃ|| ੪੦||

Adhikarana vRushcikaviShacikitsA sadyaH kartavyam (41) · Śloka 41

ਸਦ੍ਯੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਦਂਸ਼ਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨੇਤਰੇਣ ਵਾ| ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ਕੋਸ੍ਣਾਰਨਾਲੇਨ ਸਕ੍ਸੀਰਲਵਣੇਨ ਵਾ| ਉਪਨਾਹੋ ਘਤੇ ਭਸ੍ਟਃ ਕਲ੍ਕੋਜਾਜ੍ਯਾਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ||੪੧||

ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਵਿਸਾਧਿਕ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪਥਗਾਹ-ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕ੍ਰਾਦੇਵ ਗਹੀਤਂ ਤੈਲਮਾਮਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਤੇਨਾਥਵਾ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਯਾ ਸਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧੇਨੇਸਦੁਸ੍ਣੇਨੇਤਰੇਣ ਤਿਲਤੈਲੇਨ ਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਦਂਸ਼ਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸਲਵਣੋਤ੍ਤਮੇਨ ਘਤੇਨ| ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਅਥਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਕ੍ਸੀਰਲਵਣਯੁਕ੍ਤੇਨਾਰਨਾਲੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਉਪਨਾਹੋ ਦਂਸ਼ੇ ਬਨ੍ਧਃ| ਅਜਾਜਿਰਜਮੋਦਾ| 'ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੇਨ ਵਾ' ਇਤਿ ਚ ਪਾਠਃ|| ੪੧||

Adhikarana svedAdi upacArAH daMshasthale (42) · Śloka 42

ਆਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਰਜਨੀਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਸ਼ਿਰੀਸਫਲਪੁਸ੍ਪਜੈਃ||੪੨||

ਆਦਂਸ਼ਮਿਤਿ ਯਤ੍ਰ ਦਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਜਨ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਦਂਸ਼ੇ| ਸ੍ਵੇਦਿਤਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨਾਜਾਜੀਕਲ੍ਕੇਨ ਕਤੋਪਨਾਹਸ੍ਵੇਦਮਾਦਂਸ਼ਂ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਾਵਧਿਪਰਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਜਨ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਦਵਕਿਰੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ|| ੪੨||

Adhikarana lepanam (43) · Śloka 43

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਮ੍| ਲੇਪਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਹਿਤਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕੋ ਗੋਮਯੋਪਿ ਵਾ||੪੩||

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲੇਨ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਂ ਲੇਪੇ| ਸੁਖੋਸ੍ਣਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕੋਪਿ ਵਾ ਗੋਮਯਃ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਾਦਮ੍ਲੀਭੂਤੇਨ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਂ ਪ੍ਰਲੇਪਵਿਸਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਂ ਸੁਰਸਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਸੁਖੋਸ੍ਣ ਈਸਦੁਸ੍ਣਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕੋ ਗੋਮਯੋ ਵਾ ਲੇਪਨਾਯ ਹਿਤਃ| ਪਿਣ੍ਯਾਕਪੇਸਣਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍|| ੪੩||

Adhikarana pAnam (44) · Śloka 44

ਪਾਨੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਯੁਤ&ਲ੍ਤ੍; ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਭੂਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਗੁਡੋਦਕਂ ਵ ਸੁਹਿਮਂ ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਵਾਸਿਤਮ੍||੪੪||

ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਂ ਪਾਨੇ ਅਥਵਾ ਭੂਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍||੪੪||

Adhikarana shUlaghno lepaH (45) · Śloka 45

ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਂ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨੋ ਲੇਪੋਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਮ੍||੪੫||

ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਂ ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕੇਸੁ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨੋ ਲੇਪਃ|| ੪੫||

Adhikarana agadAH (46) · Śloka 46

ਪਾਰਾਵਤਸ਼ਕਤ੍ਪਥ੍ਯਾ ਤਗਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਰਸੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਰੋਯਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਗਦਃ| ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਮਾਲਤੀਪਲ੍ਲਵਾਨਿ ਚ| ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਪਿਸ੍ਟੇਯਂ ਗੁਲਿਕਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤੇ| ਲਸ਼ੁਨੋ ਮਰਿਚਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੁਰਸਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰੇਣ ਗੁਲਿਕਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਙ੍ਕਰੀ||੪੬||

ਪਾਰਾਵਤਪੁਰੀਸਾਦਿਕੋਗਦਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਤਥੈਵ ਚ ਮਨੋਹ੍ਵਾਦਿਗੁਲਿਕਾ| ਲਸ਼ੁਨਾਦਿਕਾ ਚ| ਵਸ਼੍ਚਿਕੇਨਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤਃ ਪੀਡਿਤੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੀ ਸੁਖਕਰੀ|| ੪੬||

Adhikarana uShTradaMShTrAlepayogaH (47) · Śloka 47

ਸਸ਼ੈਵਲੋਸ੍ਟ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿਸਮ੍||੪੭||

ਉਸ੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ੈਵਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੈਵਲੋਪੇਤਾ ਉਸ੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਚ ਲੇਪਾਦ੍ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ|| ੪੭||

Adhikarana lepA~jjanArthe gulikA (49) · Śloka 48

ਹਿਙ੍ਗੁਨਾ ਹਰਿਤਾਲੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇਨ ਚ| ਲੇਪਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਲਿਕਾ ਪਰਮਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਪਹਾ||੪੮||

ਹਿਙ੍ਗੁਹਰਿਤਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇਨ ਕਤਾ ਗੁਲਿਕਾ ਪਰਮਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਪਹਾ ਲੇਪੇਞ੍ਜਨੇ ਚ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ|| ੪੯||

Adhikarana kara~jjAdidaMshalepanam (49) · Śloka 49

ਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਸ਼ੇਲੂਨਾਂ ਕਟਭ੍ਯਾਃ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਚ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਦਂਸ਼ਲੇਪਨਮ੍||੪੯||

ਕਰਞ੍ਜਾਦੀਨਾਂ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਵਸ਼੍ਚਿਕਦਂਸ਼ੇ ਲੇਪਨਮ੍||੪੯||

Adhikarana pippalyAdilepaH (50) · Śloka 50

ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਰਿਚਂ ਯਸ੍ਟਿਂ ਸ਼੍ਵ੍ਵੇਤਾਂ ਸੁਰਸਮਞ੍ਜਰੀਮ੍| ਸਹਦੇਵਾਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਚ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍| ਕੁਤਲਕ੍ਸਾਰਤੋਯੇਨ ਲੇਪੋਲਿਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ||੫੦||

ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕੁਤਲਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਕਲ੍ਕਿਤਾਨਿ ਲੇਪੋਲਿਵਿਸੇ| ਅਲਿਰ੍ਵਸ਼੍ਚਿਕਃ|| ੫੦||

Adhikarana mohAdiShu lepayogaH (51) · Śloka 51

ਯੋ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਪ੍ਰਲਪਤ੍ਯੁਗ੍ਰਵੇਦਨਃ| ਤਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਾਨਿਸ਼ਾਕਸ੍ਣਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਤਿਵਿਸੋਸਣਮ੍| ਸਾਲਾਬੁਵਨ੍ਤਂ ਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸਪਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੫੧||

ਯਃ ਕੀਟਦਸ੍ਟੋ ਮੋਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮਰਿਚਾਨ੍ਤਮਲਾਬੁਵਨ੍ਤਸਹਿਤਂ ਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸਪਿਸ੍ਟਂ ਦਂਸ਼ਲੇਪਨਮ੍| ਵਸ਼੍ਚਿਕਦਸ੍ਟੋ ਯੋ ਨਰੋ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਉਗ੍ਰਵੇਦਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਲਪਤਿ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਭਾਸਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸਪਿਸ੍ਟਮਲਾਬੁਵਨ੍ਤਸਹਿਤਂ ਪਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸੋ ਵਾਰ੍ਤਾਕਫਲਰਸਃ| ਵਾਰ੍ਤਾਕਸ੍ਤਰ੍ਕ੍ਕਾਰੀ| ਅਲਾਬੁਵਨ੍ਤਮਲਾਬੁਪਤ੍ਰਵਨ੍ਤਮ੍|| ੫੧||

Adhikarana daMshe kaNDUvAdau lepaH (52) · Śloka 52

ਆਦਂਸ਼ੇ ਯਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੋਥਃ ਕੋਠ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਲੇਪਸ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਪੀਡਕਃ| ਪਾਰਾਵਤਸ਼ਕਤ੍ਕਾਨ੍ਤਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਗ੍ਨਿਹਰੇਣਵਃ| ਰਸੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਦ੍ਰੁਤਾਃ||੫੨||

ਦਂਸ਼ ਏਵਾਦਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲੇਪਸ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਦਯੋ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇਨਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਦ੍ਰੁਤਾਃ|| ੫੨||

Adhikarana hRudayapIDAdau visheShaH (53) · Śloka 53

ਹਦਯਂ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਨਮ੍| ਦਨ੍ਤੌਸ੍ਠਦਂਸ਼ੋ ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਚ ਹਰ੍ਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਵੇਗੋ ਵਿਸਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਹਾਨ੍ਨੈਵ ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਵਿਨਾ| ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਲੇਪਨਂ ਮਸ੍ਤੁਕਲ੍ਕਿਤੈਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਟਲ੍ਯਤਿਵਿਸਾਹਰਿਦ੍ਰਾਹਰਿਣੀਨਤੈਃ| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਯਵਕ੍ਸਾਰਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਗਧਿਕਾਯੁਤੈਃ||੫੩||

ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਹਦਯਪੀਡਾਦਿਰੋਮਹਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਵੇਗਃ ਪਞ੍ਚਾਹਾਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਵਿਨਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਹਦਯਪੀਡਾਦੌ ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਟਲ੍ਯਾਦਿਰ੍ਬਿਲ੍ਬਮੂਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਮਸ੍ਤੁਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਲੇਪਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਹਾਰਿਣੀ ਪੀਤਯੂਥਿਕਾ|| ੫੩||

Adhikarana utkarttanAdau visheShaH (54) · Śloka 54

ਉਤ੍ਕਤ੍ਯ ਇਵਾਦਂਸ਼ਃ ਸ਼ੂਨਃ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋ ਹਤਚ੍ਛਵਿਃ| ਜਮ੍ਬੂਫਲਨਿਭਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕੂਜਨ੍ ਵਮਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਪ੍ਰਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਚ ਯੋ ਮੁਹੁਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਤਗਰਨਾਕੁਲੀਪੀਲੁਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਬਹਤੀਂ ਚਾਚ੍ਛ੍ਵਸੁਰਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਲੇਪਨਮ੍||੫੪||

ਉਤ੍ਕਤ੍ਯਤ ਇਵ ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵਾਦਂਸ਼ੋ ਦਂਸ਼ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਕਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦੀਨਾਚ੍ਛ੍ਵਸੁਰਯਾ ਪਿਸ੍ਟੇਨ ਲੇਪਨਮ੍|| ੫੪||

Adhikarana ugrAliviShe kramaH (55) · Śloka 55

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚੋਗ੍ਰਾਲਿਵਿਸੇ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ| ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਮਨਾਞ੍ਜਨਨਾਵਨਮ੍| ਉਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਂ ਭੋਜਨਂ ਚਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||੫੫||

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚੋਗ੍ਰਾਣਾਮਲੀਨਾਂ ਵਿਸੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੇਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰੇਸੁ| ਅਨਿਲਾਪਹਾਨ੍ਤਮੁਗ੍ਰਾਲਿਵਿਸੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਉਗ੍ਰਾਲਿਬਿਸੇ ਸਰ੍ਪਕੋਥਜਨਿਤੋਗ੍ਰਵਿਸਵਸ਼੍ਚਿਕਦਸ੍ਟੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ੂਨਰਸਨਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸਵਿਕਾਰੇਸੁ| ਅਥਵਾ ਉਗ੍ਰੇ ਦਾਰੁਣੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸੇ ਦਧਿ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਦਧਿਸਰ੍ਪਿਸੀ ਤੇ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਭਿਸਗਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਿਰਾਂ ਲਲਾਟਾਦਿਸ੍ਥਾਂ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਵਮਨਾਦਿਕਂ ਵਾਤਹਰਮੁਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਂ ਭੋਜਨਞ੍ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇਪਿ ਲਵਣਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸੇਧਃ|| ੫੫||

Adhikarana nAgarAdi agadaH (56) · Śloka 56

ਨਾਗਰਂ ਗਹਕਪੋਤਪੁਰੀਸਂ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸੋ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਞ੍ਚ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਗਦੋਯਂ ਲੇਪਤੋਲਿਕੁਲਜਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁ||੫੬||

ਨਾਗਰਾਦਿਕੋਗਦੋ ਲੇਪਨਾਦਲਿਕੁਲਜਂ ਵ੍ਰੁਸ਼੍ਚਿਕਸਮੂਹਜਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਗਹਕਪੋਤਸ੍ਯ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਰਸਪਿਸ੍ਟੋ ਨਾਗਰਾਦਿਕੋਯਮਗਦਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵਸ਼੍ਚਿਕੋਦ੍ਭੂਤਂ ਵਿਸਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਹਨ੍ਤਿ|| ੫੬||

Adhikarana vRushcikaviShaM paramauShadham (57) · Śloka 57

ਅਨ੍ਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੇ ਭਸ਼ਂ ਵਿਸੇ| ਵਿਸੇਣਾਲੇਪਯੇਦ੍ਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਥਾਵਰੇਣ ਯਥੋਚਿਤਮ੍||੫੭||

ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸਸ੍ਯ ਪਰਮੌਸਧਮਾਹ-ਅਨ੍ਤੇ ਇਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਮਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਵ੍ਰੁਸ਼੍ਚਿਕਜੇ ਵਿਸੇ ਭਸ਼ਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਾਵਰੇਣ ਵਿਸੇਣ ਯਥੋਚਿਤਂ ਕਤ੍ਵ ਦਂਸ਼ਮਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਕਥਨੇਨ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਦੇਹਕਾਰਿਣੋ ਵਿਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਨਾਨ੍ਯੋਪਾਯਿਨ੍ਯੇਵ ਗਦੇ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਚ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਵਿਸੇਣ ਸ੍ਥਾਵਰੇਣ ਵਤ੍ਸਨਾਭਾਦਿਨਾ ਦਂਸ਼ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੫੭||

Adhikarana ucciTi~gge visheShaH (58) · Śloka 58

ਕ੍ਰਿਯੇਯਮੁਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੇਪਿ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ ਚ ਪਾਂਸੁਭਿਃ| ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਸੁਖਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਂ ਘਨੈਃ||੫੮||

ਇਯਂ ਚ ਵਸ਼੍ਚਿਕੋਕ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ ਸੁਖਾਮ੍ਲੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪਾਂਸੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਤਥਾ ਘਨੈਃ ਪਾਂਸੁਭਿਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|| ੫੮||

Adhikarana kuTajaphalAdiyogaH pAnAdau (59) · Śloka 59

ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਫਲਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਮਾਲਤੀ ਫਲਿਨੀ ਨਤਮ੍| ਤਿਕ੍ਤੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਪਾਨਪ੍ਰਧਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਵਸ਼੍ਚਿਕੋਨ੍ਦੁਰੁਲੂਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਚ ਵਿਸਾਪਹਮ੍| ਸਮਾਨਮਮਤੇਨੇਦਂ ਗਰਸ਼ੇਸਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੫੯||

ਕੁਟਜਫਲਾਦਿਕਂ ਤਿਕ੍ਤੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਨ੍ਤਮੌਸਧਂ ਪਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਦਿਵਿਸਾਪਹਮਮਤਸਮਮ੍| ਗਰਸ਼ੇਸਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|| ੫੯||

Adhikarana arkakShIrabhAvito~agadaH (60-43) · Śloka 43

ਅਰ੍ਕਸ੍ਯ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਤ੍ਰਿਰ੍ਭਾਵਿਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲਿਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਮ੍| ਏਸੋਗਦੋ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸਾਣਿ ਕੀਟ ਭੁਜਙ੍ਗਲੂਤੋਨ੍ਦੁਰੁਵਸ਼੍ਚਿਕਾਨਾਮ੍||੬੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕੀਟਵਿਸ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੩||

ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧੇਨ ਭਾਵਿਤਮਗਦਃ ਕੀਟਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਾਣਿ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤ੍ਰਿਵਾਰਂ ਭਾਵਿਤਂ ਪੇਸਣਸ਼ੇਸਣਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਗੁਲਿਕਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਸੋਗਦਃ ਕੀਟਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|| ੬੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾ ਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ