Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣੈਵਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| (ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਣਾਮਜਗਲ੍ਲਿਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍)|| ੧||
Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2
ਅਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮਪਕ੍ਵਾਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਯਵਕ੍ਸਾਰ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍||੨||
अजगल्लिकामपक्वां जलौकोभिर्ग्राहयेत्| यवक्षार शुक्तिसौराष्ट्रीकल्कैश्च लेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਕ੍ਵਾਯਾਮਜਗਲ੍ਲਿਕਾਯਾਂ ਜਲੌਕਸੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਲੇਪਃ||੨||
Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3
ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਦਾਰੁ ਕੁਸ੍ਠਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਹਾਜਗਲ੍ਲਿਕਯਾ ਵ੍ਰਣਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੩||
यवप्रख्यादीन् पाषाणगर्दभान्तान् स्वेदयित्वा सुरदारु कुष्ठमनश्शिलालैर्लेपयेत्| पक्वांस्तु सहाजगल्लिकया व्रणवदुपाचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਯਥਾਰ੍ਹਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਸੁਰਦਾਰ੍ਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਲੇਪਃ| (ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਭਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵੇਪਿ ਕਫਵਾਤਜਤ੍ਵਸਾਮ੍ਯੇਨ ਕਾਰਣੈਕ੍ਯਾਤ੍ ਗ੍ਰਥਨਸਾਮ੍ਯੇਨ ਵਿਲਾਯਨੀਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯੈਕਤ੍ਵਕਥਨਮ੍)| ਪਕ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਹਾਜਗਲ੍ਲਿਕਯੇਤ੍ਯਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮਪਿ ਪਕ੍ਵਾਮੇਵਂ ਸਡ੍ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯੋਪਚਰੇਤ੍|| ੩||
Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4
ਮੁਖਦੂਸਿਕਾਂ ਲੋਧ੍ਰਤੁਵਰਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵਟਪਤ੍ਰ ਨਾਰਿਕੇਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਵਚਾਕ੍ਸਿਭੇਸਜਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ ਕੈਰ੍ਵਾ| ਏਵਮਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਲਲਾਟੇ ਚ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍||੪||
मुखदूषिकां लोध्रतुवरिकाभ्यां वा प्रदिह्यात्| वटपत्र नारिकेलशुक्तिभ्यां वा सैन्धववचाक्षिभेषजसिद्धार्थ कैर्वा| एवमशान्तौ छर्दयेत्| ललाटे च सिरां विध्येत्||४||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਖਦੂਸਿਕਾਸੁ ਲੋਧ੍ਰਤੁਵਰਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਲੇਪੋ ਵਟਪਤ੍ਰਨਾਰਿਕੇਲਫਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ| ਲੋਧ੍ਰਮਕ੍ਸਿਭੇਸਜਮ੍| ਤੁਵਰਿਕਾ ਆਢਕੀ| ਏਵਂ ਲੇਪੇਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਛਰ੍ਦਨਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਸ਼੍ਚ|| ੪||
Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5
ਪਦ੍ਮਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਨਿਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਵਾਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਬੋਦਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਕਸਾਯੇਣ ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮ੍||੫||
पद्मकण्टकेषु निम्बाम्बुवान्तं निम्बोदकसिद्धं सर्पिः सक्षौद्रं पाययेत्| निम्बारग्वधकषायेण चोद्वर्तनम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਪਦ੍ਮਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਨਿਮ੍ਬਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਮਨਂ ਤਤੋ ਨਿਮ੍ਬਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਂ ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਯੋਃ ਕਸਾਯੇਣ ਚੂਰ੍ਣੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਚ| ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ ਆਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ ਚ)|| ੫||
Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6
ਵਿਵਤਾਦੀਨ੍ ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਾਨ੍ਤਾਨਿਰਿਗਲ੍ਲਿਕਾਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੬||
विवृतादीन् जालगर्दभान्तानिरिगल्लिकां च पित्तविसर्प वच्चिकित्सेत्||६||
🔊 Audio coming soon
(ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਨਾਭਾਵਾਦ੍ਰੋਗਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ੍ਵਰੂਪਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਵਤਾਦਿਰਿਗਲ੍ਲਿਕਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮੇਕੀਕਤ੍ਯਾਹ) ਵਿਵਤਾਦੀਨਿਰਿਗਲ੍ਲਿਕਾਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| (ਵਿਵਤਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਤਾ ਮਸੂਰਿਕਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟਵਿਦ੍ਧਾ ਗਰ੍ਦਭੀਕਕ੍ਸ੍ਯਾਗਨ੍ਧਨਾਮਰਾਜਿਕਾਜਾਲਗਰ੍ਦਭਾਨਿਰਿਗਲ੍ਲਿਕਾਂ ਚੇਤਿ ਦਸ਼ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਇਵ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਦਿਪ੍ਰਲੇਪਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮੇਵਮਾਹੁਃ-ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਵਚ੍ਚ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕੇਸਾਸ਼ਿਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਹਰਮਿਤਿ| ਅਨੇਨ ਵਿਸਰ੍ਪੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਾ ਲਙ੍ਘਨਰੂਕ੍ਸਣਰਕ੍ਤਾਵਸੇਕਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ- ਮਸੂਰਿਕਾਗ੍ਰਰੂਪੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਮਨਂ ਤਤਃ| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬਤ੍ਵਗਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸਿਤਯਾਨੁ ਚ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਯਾ ਵਾਵਿਪਤ੍ਤਿਨਾ|| ਅਨ੍ਯੇ ਮਸੂਰਿਕਾਯਾਂ ਕਫਵਿਸਰ੍ਪਕੁਸ੍ਠਹਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਫੋਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਵਿਸ੍ਫੋਟੇਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਚਰੇਤ੍| ਨ ਰਸੇਨ ਵਿਨਾ ਕੇਪਿ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ|| ਇਤਿ| ਮਸੂਰਿਕਾਵਿਸ੍ਫੋਟਯੋਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦਿਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਾਨਾਭਾਵ ਉਕ੍ਤਃ| ਪੂਜ੍ਯ ਚਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤੇਰ੍ਦਿਵਸਾਤ੍ ਪਰਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਨਦਿਨੇਗਾਰਂ ਮੁਞ੍ਚੇਯੁਰ੍ਗਹਵਾਸਿਨਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਸੂਰੀਤ੍ਯਾਹ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਾਯਾ ਮਸੂਰਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ)||੬||
Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7
ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਰਾਜਿਕਾਮਪਾਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭੂਰ੍ਵਾਕਣ੍ਟਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਮਜਾ ਸ਼ੀਲਨਮ੍| ਜਾਲ ਗਰ੍ਦਭੇ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ||੭||
विशेषतो राजिकामपाकशर्कराभूर्वाकण्टकशर्कराभिः क्षीरपिष्टाभिर्लेपयेत्| अभीक्ष्णं च मृजा शीलनम्| जाल गर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰਾਜਿਕਾਯਾਃ ਸਾਧਨਸਮੁਚ੍ਚਯਃ| ਅਪਾਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਅਪਾਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਚੁਲ੍ਲੀਦਗ੍ਧਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਕਣ੍ਟਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਙ੍ਗਣਮਤ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਜਾਸ਼ੀਲਨਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸੇਵਾ| ਜਾਲਗਰ੍ਦਭੇ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨ੍ਯਾਮਲਕਾਨ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍|| ੭||
Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8
ਅਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂ ਤੁ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਰੋਪਯੇਤ੍||੮||
अग्निरोहिणीमपि प्रत्याख्याय पित्तविसर्पवदुपाचरेत्| पक्वां तु मधुरवर्गसिद्धेन सर्पिषा रोपयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮਪੀਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਙ੍ਗੀਕਰਣੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ| (ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਨਿਰਾਕਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਧ੍ਯੇਤ ਨ ਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਵਾਮਿਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮ੍)|| ੮||
Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9
ਵਿਦਾਰਿਕਾਂ ਜਲਵਾਸਿਨੀਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵਾ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਨਗਵਤ੍ਤਿ ਕਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵਜਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਨੁਪਸ਼ਾ ਮ੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਤ੍ਵਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਮ੍ਲਾਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਤਿਲਪਟੋਲਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਦਰਖਦਿਰਕਸਾਯੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਮਧੁਰ ਕਸਾਯਸਂਸ੍ਕਤੇਨ ਤੈਲੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍||੯||
विदारिकां जलवासिनीभिर्ग्राहयित्वा बिल्वमूलनगवृत्ति कवर्षाभ्वजकर्णपलाशकल्केन प्रलिम्पेत्| अनुपशा म्यन्तीं त्वभ्यज्य स्वेदयित्वा विम्लापयेत्| पक्वां शस्त्रेण विदार्य निम्बतिलपटोलकल्केन प्रच्छाद्य बध्नीयात्| क्षीरिवृक्षकदरखदिरकषायो व्रणप्रक्षालनम्| शुद्धं मधुर कषायसंस्कृतेन तैलेन रोपयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦਾਰਿਕਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਲੌਕਸਃ ਤਤੋ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਾਦਿਪਲਾਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਲੇਪਃ| ਨਗਵਤ੍ਤਿਕਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਪਲਾਸ਼ਂ ਪਤ੍ਰਮ੍| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਮਰ੍ਦਨੇਨ ਵਿਲਾਯਨਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਮਿਤਿ ਤਾਮੇਵ ਵਿਦਾਰਿਕਾਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮਿਤਿ ਤਾਮੇਵ| (ਨਗਵਤ੍ਤਿਕਵਰ੍ਸਾਭੂਬਿਲ੍ਵਮੂਲੈਰਿਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪਾਠਃ| ਨਗਵਤ੍ਤਿਕਃ ਜਿਙ੍ਗਾਣਮ੍| ਗੁਡਗਨਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਜਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਜਃ| ਪਲਾਸ਼ਃ ਸ਼ਠੀ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹਣਕਤੇ ਨਿਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹੇ)|| ੯||
Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਂ ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੦||
शर्करार्बुदं मेदोऽर्बुदवदुपाचरेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|| ੧੦||
Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11
ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਯ ਚੋਪਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ਮਰ੍ਮਣਿ ਵਾ ਜਾਤਂ ਪ੍ਰਵ ਦ੍ਧਮਤਿਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਵਤਂ ਸਸ਼ੋਫਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਕਤਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮਪਹਰੇਤ੍| ਸਕ੍ਤੁ ਪਲਲਲਵਣਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਰੇਵਤਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾਮੂਲੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੋਧ ਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਵ੍ਰਣੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੈਲਾਕਾਲਨੁਸਾਰ੍ਯ ਗਰੁਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਂ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰਪਯੇਤ੍||੧੧||
वल्मीकं हस्तस्य पादस्य चोपरिष्टान्मर्मणि वा जातं प्रवृ द्धमतिबहुच्छिद्रावृतं सशोफं च वर्जयेत्| अतोऽन्यथा तु प्राक् कृतशुद्धेः शोणितमपहरेत्| सक्तु पलललवणागुडूच्यारेवतश्यामादन्तीकुलत्थिकामूलैर्लेपयेत्| पक्वे तु सर्वां गतिं दुष्टमांसानि च शस्त्रेण सम्यक् शोध यित्वाऽग्निना क्षारेण वा दहेत्| सुशुद्धे तु व्रणे भल्लातकमनश्शिलालैलाकालनुसार्य गरुचन्दनैर्निम्बतैलं रोपणार्थं श्रपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
(ਵਲ੍ਮੀਕਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਭੇਦਰੂਪਜਨਿਤਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|) ਹਸ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਸਾਧ੍ਯਵਲ੍ਮੀਕਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਅਤੋ ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਦਨ੍ਯਥਾ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਵਲ੍ਮੀਕਵਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਤ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਵਿਹਿਤਵਮਨਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਯਥੋਪਪਤ੍ਤ੍ਯਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸਕ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਾਰੇਵਤਾਦਿਮੂਲਯੁਕ੍ਤੈਲੇਪਯੇਤ੍| ਆਰੇਵਤਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਤਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਦਨ੍ਤੀ ਨਾਗਦਨ੍ਤੀ| ਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਪਕ੍ਵੇ ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਲ੍ਮੀਕੇ| ਸਰ੍ਵਾਂ ਗਤਿਮਸ਼ੇਸਾਂ ਨਾਡੀਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਪਕ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਕੇ, ਤੁਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਦੁਪਕ੍ਰਮਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਮਸ਼ੇਸਾਂ ਗਤਿਂ ਨਾਡੀਂ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨਾਮੂਲਤਃ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਛਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਵਸ਼ਬ੍ਦ ਅਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਯੇਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਉਨ੍ਨਤਮਗ੍ਨਿਨਾਵਨਤਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਚ ਦਹੇਦਿਤਿ ਭਾਵਃ)| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਵਲ੍ਮੀਕਵ੍ਰਣੇ ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦਿਭੀ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰਪਯੇਤ੍| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀ ਤਗਰਮ੍|| ੧੧||
Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12
ਕਦਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦਹੇਤ੍||੧੨||
कदरं शस्त्रेणोत्कृत्य स्नेहेन दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕਦਾਰਾਖ੍ਯੇ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦਾਹਯੋਗ੍ਯੇਨ (ਕਦਰਾਖ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਉਤ੍ਕਤ੍ਯ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਦਾਹਯੋਗ੍ਯੇਨ ਪਾਦਤਲਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਮਾਸਕਲ੍ਕੇਨ ਦਢਾਂ ਪਾਲੀਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤਾਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਦਹੇਤ੍)|| ੧੨||
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13
ਰੁਦ੍ਧਗੁਦੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੧੩||
रुद्धगुदे निरुद्धमणिवच्चिकित्सा||१३||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਰ੍ਗੁਹ੍ਯਰੋਗੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਦੁਕ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਰੁਦ੍ਧਗੁਦੇ| (ਰੁਦ੍ਧਗੁਦਾਖ੍ਯੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇ ਗੁਹ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਥੂਲਤਰਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਜਾਤੁਸਨਾਡੀਵਿਨ੍ਯਾਸਾਨਿਲਾਪਹਸ੍ਨੇਹਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਦਸ੍ਰੋਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰ੍ਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)|| ੧੩||
Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14
ਚਿਪ੍ਪਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕਸਂਸ਼ੋਧਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵ੍ਯਪਗਤੋਸ੍ਮਾ ਣਞ੍ਚੈਨਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਯਾ ਪਨਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਰਸਾਞ੍ਜਨਰੋਚਨਾਨੇਪਾਲੀਤੇਜੋਹ੍ਵਾਕਲ੍ਕੈਰਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੋਧ ਯਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਯਕਾਗਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਰਸਞ੍ਜਨਸਿਦ੍ਧੇ ਤੈਲੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍| ਮਧੁਰਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ| ਅਲ੍ਪਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸਰ੍ਜਰਸਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍||੧੪||
चिप्पं शोणितावसेकसंशोधनैरुपाचरेत्| व्यपगतोष्मा णञ्चैनमुष्णाम्बुना परिषिच्य यथायोगं शस्त्रेण परिकर्त्या पनयेत्| ततो रसाञ्जनरोचनानेपालीतेजोह्वाकल्कैरम्लपिष्टैः शोध यित्वा कालेयकागरुहरिद्रारसञ्जनसिद्धे तैलेन रोपयेत्| मधुरकषायसिद्धेन वा| अल्पावशिष्टं च सर्जरसचूर्णेन पूरयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਪ੍ਪੇ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਯੋਪਕਰ੍ਤ੍ਯ| (ਏਨਂ ਚਿਪ੍ਪਾਖ੍ਯਂ ਰੋਗਂ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣੇਨ 'ਊਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦਤੇ ਨਾਸ੍ਤੀ' ਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਪਰਮੌਸਧੇਨ ਵਿਰੇਚਨਾਖ੍ਯੇਨ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇਨ ਚ ਵ੍ਯਪਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਜਿਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਕਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਰੇਣ ਮਾਂਸਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਯ ਸਡਙ੍ਗੁਲੇਨ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੇਨਾਮੂਲਤੋ ਦਢਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਾਪਨਯੇਤ੍)||੧੪||
Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15
ਕੁਨਖਮਪਿ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮੇਵਮੇਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍||੧੫||
कुनखमपि प्रदुष्टमेवमेवोपक्रमेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਨਖਮਪੀਤਿ ਚਿਪ੍ਪਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| (ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਭਿਘਾਤਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰ੍ਮਾਂਸਵਿਸ਼੍ਲੇਸੋਚ੍ਚਲਿਤਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਸਂਸ਼੍ਲੇਸਾਤ੍ ਕੁਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਮਾਗਤਂ ਨਖਮਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਚਿਪ੍ਪਵਦੇਵ ਨਖੋਤ੍ਪਾਟਨਾਦਿਕੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍)|| ੧੫||
Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16
ਅਲਸੇ ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਵਸਿਕ੍ਤੌ ਚਰਣੌ ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਪਟੋ ਲਾਕਾਸੀਸਰੋਚਨਾਕਲ੍ਕੇਨਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਰਸ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਰੋਚਨਾਕਾਸੀਸਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੧੬||
अलसे त्वम्लकाञ्जिकावसिक्तौ चरणौ निम्बतैलपटो लाकासीसरोचनाकल्केनालेपयेत्| निदिग्धिकारस सिद्धेन सर्षपतैलेनाभ्यज्य रोचनाकासीसमनश्शिलाचूर्णैः प्रतिसारयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਲਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਅਲਸਾਖ੍ਯੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇ ਤੁ ਅਮ੍ਲੇਨ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੇਨਾਵਸਿਕ੍ਤੌ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤੌ ਚਰਣੌ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿਕਲ੍ਕੇਨਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਕਾਸੀਸਂ ਤੁਤ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਘਰ੍ਸਣਮ੍)|| ੧੬||
Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17
ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ਮਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਦਹੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ| ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਜਤੁਮਣਿਂ ਚ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ||੧੭||
तिलकालकान् मशांश्च सूर्यकान्तेनाऽग्निना वा दहेत् क्षारेण वा| चर्मकीलं जतुमणिं च तद्वच्छस्त्रेणोत्कृत्य||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਲਕਾਲਕਾਦਿਸੁ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਵ੍ਯਵਹਿਤੈਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਦਾਹੋਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ| (ਤਿਲਕਾਲਕਾਖ੍ਯਾਨ੍ ਮਸ਼ਾਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ ਅਰ੍ਕਕਿਰਣਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਯਤਯਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਨੁਨਾ ਮਦੁਕ੍ਸਾਰਲੇਪੇਨ ਵਾ ਦਹੇਤ੍|) ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਜਤੂਮਣਿਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾਦਿਨਾ ਦਹੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵਾਪਿ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ| (ਚਰ੍ਮਕੀਲਾਖ੍ਯਂ ਜਤੂਮਣਿਸਂਸ਼ਿਤਂ ਚ| ਜਤੂਮਣਿਰਿਤ੍ਯਪ੍ਰਾਣਿਜਾਤੇਰ੍ਵਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਦੇਰਿਤ੍ਯੂਙ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਉਤ੍ਕਤ੍ਯਮੂਲਤਸ਼੍ਛਿਤ੍ਵਾ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਦਹੇਤ੍)|| ੧੭||
Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18
ਲਾਞ੍ਛਨਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲਿਕਾਸੁ ਯਥਾਸਨ੍ਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੀ ਵਕ੍ਸਵਲ੍ਕਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਬਲਾਤਿਬਲਾਮਧੁ ਕਹਰਿਦ੍ਰਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਮਧੁਕਾਗਰੁਪਯਸ੍ਯਾਕਾਲੀਯਕੈਰ੍ਵਾ| ਤਰੁਣ ਕਪਿਤ੍ਥਤਿਨ੍ਦੁਕਰਜਨੀਭਿਰ੍ਵਾ| ਅਮ੍ਲਿਕਾਮੂਲੇਨ ਵਾ| ਸੂਕਰ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ ਵਾ ਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਯਾ||੧੮||
लाञ्छनव्यङ्गनीलिकासु यथासन्नां सिरां विध्येत्| क्षीरी वृक्षवल्ककल्कैश्च क्षीरपिष्टैर्लेपयेत्| बलातिबलामधु कहरिद्राभिर्वा| मधुकागरुपयस्याकालीयकैर्वा| तरुण कपित्थतिन्दुकरजनीभिर्वा| अम्लिकामूलेन वा| सूकर दंष्ट्रया वा मधुघृतयुक्तया||१८||
🔊 Audio coming soon
ਲਾਞ੍ਛਨਾਦਿਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਰਕ੍ਤਦੋਸਜਤ੍ਵਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੇਕੀਕਤ੍ਯਾਹ-ਲਾਞ੍ਛਨਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਆਸਨ੍ਨਾਯਾਃ ਅਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਾਯਾਃ ਸਿਰਾਯਾਃ ਵ੍ਯਧਨਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਲੇਪਯੋਗਾਃ ਸੁਬੋਧਾਃ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾ| ਕਾਲੀਯਕਂ ਕਸ੍ਣਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਤਰੁਣਕਪਿਤ੍ਥੋਜੀਰ੍ਣਕਪਿਤ੍ਥਤਰੁਃ| ਅਮ੍ਲਿਕਾ ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਮੂਲਮ੍| ਇਤਿ ਲਾਞ੍ਛਨਾਦਿਤ੍ਰਯਸਾਧਾਰਣਮ੍| (ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲਿਕਯੋਰਪਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਯੈਵ| ਅਤ੍ਰ ਨੀਲਿਕਾਗ੍ਰਹਣਂ ਸ੍ਥਾਨਭੇਦਜਨਿਤਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਤਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍)|| ੧੮||
Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਜੁਨਪਰਿਪੋਟੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਿਸ੍ਟਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਦਾਡੀਮਤ੍ਵਕ੍| ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਬਾਲਾਮਲਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦਧਿਮ ਣ੍ਡੇਨ ਵ ਕਾਲੇਯਕਲੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਮ੍| ਨਵਨੀਤੇਨ ਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਖੁਰਜਮਸੀ||੧੯||
विशेषेण व्यङ्गेष्वसृक्स्रावपूर्वमर्जुनपरिपोटैर्लेपः| क्षौद्रेण वा पिष्टा मञ्जिष्ठा| अजाक्षीरेण वाऽऽर्द्रदाडीमत्वक्| तेनैव वा बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्| दधिम ण्डेन व कालेयकलोध्रोत्पलकिञ्जल्कम्| नवनीतेन वा श्वेताश्वखुरजमषी||१९||
🔊 Audio coming soon
ਲਾਞ੍ਛਨਾਦਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਸੁ ਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਰ੍ਜੁਨਤਰੋਃ ਪਰਿਪੋਟੈਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਗ੍ਭਰ੍ਲੇਪਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ| ਆੜ੍ਦ੍ਰਾਦਾਡੀਮਤ੍ਵਗਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਾਮਲਕਮਾਹ- ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਕਾਲੇਯਕਾਦਿਕਂ ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ| ਕਾਲੇਯਕਂ ਪੀਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਖੁਰਜਾਕ੍ਸਾਰੋ ਨਵਨੀਤੇਨ| (ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾ| ਅਸ਼੍ਵਖੁਰਃ ਕਸ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ| (ਨਿ) ਗਿਰਿਕਰ੍ਣ੍ਯਪਰਾ ਨੀਲਾ ਵਾਜਿਖੁਰਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਗਨ੍ਧਕੁਸੁਮਾ ਚ| ਅਸ਼੍ਵਖੁਰਾ ਤੁਰਗਖੁਰਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਙ੍ਖਿਨੀ ਕਸ੍ਣਾ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਸ਼੍ਵਖੁਰਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਨ੍ਤਵਕ੍ਲਤਾਜ੍ਯਸਿਕ੍ਤਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਵਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਭਵਯਾ ਮਸ੍ਯਾ ਲੇਪਃ| ਨ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਮੇਵ ਦਗ੍ਧ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਯਾ| ਅਸ਼੍ਵਖੁਰੇਣ ਕਤਾ ਮਸੀਤਿ ਵਾ| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ)||੧੯||
Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਜੇਸੁ ਦੇਵਦਾਰੁਦੁਰਾਲਭਾਬਹਤੀਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੂਰ੍ਵਾਪਾ ਮਾਰ੍ਗਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਸ਼ੁਕਨਸਾਬਲਾਵਿਦਾਰੀਯਵਬਦਰਕੁਲ ਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵੋਤ੍ਪਲਸ਼ਤਾਵਰੀਦਰ੍ਭਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇ ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਡਙ੍ਗਗਰ੍ਭ ਘਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮਧੋਭਕ੍ਤਂ ਪਾਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਨਾਵਨਂ ਚ ਸਾਯਂ ਯੋਜ ਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਞ੍ਚ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਦੇਵਦਾਰੁਹਰੀਤਕੀਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਮਦਨਪੁਲਚੂਰ੍ਣੈ ਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਬਦਰਮਜ੍ਜਾਕੋਦ੍ਰਵਲਾਜਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਸਘਤੇਨ| ਸ਼੍ਵੇਤਚਮਰਾਸ੍ਥਿਤਾਲਪਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਮਧੁਘਤੈਰ੍ਵਾ||੨੦||
तत्रापि वातजेषु देवदारुदुरालभाबृहतीमञ्जिष्ठामूर्वापा मार्गत्रायन्तीत्रायमाणाशुकनसाबलाविदारीयवबदरकुल त्थबिल्वोत्पलशतावरीदर्भमूलक्वाथे शृङ्गीविडङ्गगर्भ घृतं विपक्वमधोभक्तं पानमभ्यङ्गं नावनं च सायं योज येत्| प्रलेपञ्च न्यग्रोधदेवदारुहरीतकीपूतीकरञ्जमदनपुलचूर्णै र्घृतयुक्तैः| बदरमज्जाकोद्रवलाजचूर्णेन वा सघृतेन| श्वेतचमरास्थितालपत्रीस्तन्यमधुघृतैर्वा||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ-ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਤਜੇਸੁ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਡਙ੍ਗਗਰ੍ਭਂ ਦਤ੍ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਮਧੋਭਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਾਨੇ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਦੇਵਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਨਾਵਨੇ ਚ ਸਾਯਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਂ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਬਦਰਮਜ੍ਜਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਸਘਤੇਨ| ਸ਼੍ਵੇਤਚਮਰਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ| ਚਮਰੋ ਨਾਮ ਮਗਃ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ| ਤਾਲਪਤ੍ਰੀ ਮੌਸਲੀ|| ੨੦||
Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21
ਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਬਲਾਮਧੁਕਮਾਗਧਿਕਾਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਸ੍ਵਗੁਪ੍ਤਾ ਫਲਕਾਕਮਾਚੀਤੁਗਾਹ੍ਵਾਭਿਃ ਸਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕੀਖਰ੍ਜੂਰਪਰੁਸਕਸੌਵੀਰਬਦਰਦ੍ਵਿਮੇਦਾਪੁਨਰ੍ਨਵ ਕਸ਼ੇਰੁਕਾ ਪ੍ਰਵਾਲਵਿਦ੍ਰੁਮਮਣਾਲੈਰ੍ਵਾ ਸਕ੍ਸੀਰੈਃ| ਉਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚੈਨਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨੋਭਯਤੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕਤਰੁਧਿਰਾਵਸੇਚਨਾਨੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਮਧੁਕਸ਼ਾਰਿਵਾਬਲਾ ਚਨ੍ਦਨਲੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਰਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਪੋਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਕਦਲੀਮੂ ਲਪ੍ਰਵਾਲਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕੈਰ੍ਵਾ| ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਪ੍ਰਵਾਤਮਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਚ ਸੇਵੇਤ||੨੧||
पित्तेषु बलामधुकमागधिकाक्षीरकाकोलीस्वगुप्ता फलकाकमाचीतुगाह्वाभिः सपयः सर्पिः सिद्धं पूर्ववत् प्रयोजयेत्| मृद्वीकाश्वेतपाकीखर्जूरपरुषकसौवीरबदरद्विमेदापुनर्नव कशेरुका प्रवालविद्रुममृणालैर्वा सक्षीरैः| उपस्निग्धं चैनमिक्षुरसेनोभयतो विरेचयेत्| कृतरुधिरावसेचनानेतांश्च व्यङ्गान् मधुकशारिवाबला चन्दनलोध्रोत्पलैर्घृतयुक्तैरालेपयेत्| प्रपोण्डरीकमधुकपद्मकनीलोत्पलसारिवाकदलीमू लप्रवालसुवर्णगैरिकैर्वा| शीतमधुरमन्नपानं प्रवातमहः स्वप्नं सौमनस्यं च सेवेत||२१||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤ੍ਯਧੋਭਕ੍ਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਨਾਵਨੇ ਚ ਸਾਯਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਮਦ੍ਵੀਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਏਵਞ੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣੋਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਨਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨੋਭਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਏਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਰਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਂ ਵਿਦ੍ਰੁਮਮ੍| ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਂ ਚ ਸੇਵੇਤ|| ੨੧||
Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22
ਕਫਜੇਸੁ ਦਸ਼ਮੂਲਦੇਵਦਾਰੁਹਰੀਤਕੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮਲਕੀਕ੍ਵਾਥੇ ਮੁਸ੍ਤਕੁਸ੍ਠਰਿਦ੍ਰਾਮਰਤਰੁਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇ ਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤੁਤ੍ਥਰੋਚਨਾਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੇਯਕੈਃ ਸਮਧੁਘਤੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਦੇਵ ਦਾਰੁਸਰਲਬਲਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲੈਰ੍ਵਾ| ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਤੁਤ੍ਥਰਸਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਾ| ਮਦੁਨਾ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾ ਦਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ||੨੨||
कफजेषु दशमूलदेवदारुहरीतकीश्वदंष्ट्रामलकीक्वाथे मुस्तकुष्ठरिद्रामरतरुकल्कैस्तद्वत् साधितं सर्पिस्तद्वदे वोपयुञ्जीत| तुत्थरोचनालोध्रप्रियङ्गुकालेयकैः समधुघृतैर्लेपः| देव दारुसरलबलाशिग्रुमूलैर्वा| मनश्शिलातुत्थरसाञ्जनैर्वा| मृदुना वा क्षारेणा दशमात्राः प्रलेपः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਜੇਸੁ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਤਦ੍ਵਦੇਵੇਤ੍ਯਧੋਭਕ੍ਤਂ ਪਾਨੇ ਨਾਵਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਯੋਃ ਸਾਯਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੁਤ੍ਥਦੇਵਦਾਰੁਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਤ੍ਰਯਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਥਵਾ ਮਦੁਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਦਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਸ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ਯਾਵਤ੍ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਹਸ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਮ੍| ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਕਾਲੇਨ ਸਮਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ|| ਇਤਿ|| ੨੨||
Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23
ਰਕ੍ਤਜੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਵਮਨ ਵਿਰੇਚਨੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਲੇਪਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਮਧੁਕ ਕਲ੍ਕੇਨ ਘਤਵਤਾ| ਸਰ੍ਜਰਸਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਙ੍ਖਵੇਤਸਕਦਲੀ ਮੂਲਮੂਰ੍ਵਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾ||੨੩||
रक्तजेषु क्षीरसर्पिःस्निग्धस्य सिरां विस्रावयेत्| वमन विरेचने च पित्तवत् कुर्यात्| आलेपश्चास्य चन्दनमधुक कल्केन घृतवता| सर्जरसनीलोत्पलशङ्खवेतसकदली मूलमूर्वामधुककल्केन वा||२३||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਜੇਸੁ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਦਿਤਿ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਙ੍ਗਵਦਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਨ੍ਦਨਸਰ੍ਜਰਸਾਦਿਭਿਰਾਲੇਪਦ੍ਵਯਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਇਤਿ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ|| ੨੩||
Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੌ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੋਨ੍ਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਾਹਃ||੨੪||
प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तक्रमोऽन्ते चाग्निना दाहः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਗ੍ਨਿਨਾ ਦਾਹਃ|| ੨੪||
Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37
ਉਤ੍ਕੋਠੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋ ਵਿਧਿਃ ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਚ ਤੈਲਮ ਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਕੋਠੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੀਕ੍ਸੇਤ||੨੫|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੭||
उत्कोठे पित्तश्लेष्महरो विधिः सक्षारलवणं च तैलम भ्यङ्गः| कोठे कुष्ठचिकित्सितमीक्षेत||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग प्रतिषेधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३७||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਕੋਠਾਖ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਘ੍ਨਃ| ਯਵਕ੍ਸਾਰਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ| ਕੋਠੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| (ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਤ੍ਵਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾ ਪਾਦਪ੍ਰਭੇਦਕਣ੍ਟਕਵੇਧਪਾਦਦਾਹਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਵ੍ਯਥਾਦੇਹਸ੍ਫੁਟਨਾਤਿਸ੍ਵੇਦਦੇਹਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਵੈਦ੍ਯੁਤਾਨਲਦਾਹਾਦਿ- ਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਬੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਿਖ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਪਾਦਪ੍ਰਭੇਦੇ- ਕ੍ਸਯਂਗਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਪਾਦਲਗ੍ਨੇ ਸਚ੍ਚਾਰਿਣਾਂ ਦੇਹਭਤਾਮਜਸ੍ਰਮ੍| ਵਾਤਃ ਸਪਿਤ੍ਤੋਙ੍ਘ੍ਰਿਤਲੇਸੁ ਦੁਸ੍ਟੋ ਭੇਦਾਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਕਾਰਨਿਮ੍ਨਾਨ੍|| ਵਟਾਙ੍ਕੁਰਾਰੁਸ੍ਕਰਸਿਕ੍ਥਚੂਤਨਿਰ੍ਯਾਸਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਮਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧਮ੍| ਏਭਿਰ੍ਮਹਿਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਘਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਪਾਦਪ੍ਰਭੇਦਂ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਃ|| ਅਰ੍ਕਾਵਿਸ੍ਨੁਹਿਦੁਗ੍ਧਂ ਸਿਕ੍ਥਂ ਪਟੁਤੈਲਸਂਯੁਤਂ ਪਿਸ੍ਟਮ੍| ਪਾਦਵਿਲਿਪ੍ਤਂ ਸਦ੍ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਕਮਲੋਪਮਂ ਚਰਣਮ੍| ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧਸੈਨ੍ਧਵਹਯਖੁਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸਨਵਨੀਤਮ੍| ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤੁਮ੍ਬਫਲੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਾਰਿਕਾਂ ਲੇਪਨਾਦ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਦਦਾਰ੍ਯਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਪਦੇ ਪੁਨਃ| ਸਵਾਘਤਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਜ੍ਜਾਕ੍ਸਾਰੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍|| ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਰ੍ਕਚ੍ਛਾਗਪਯੋ ਲਵਣਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਚੂਤਨਿਰ੍ਯਾਸਮ੍| ਮਾਹਿਸਨਵਨੀਤਯੁਤਂ ਵਿਪਾਦਿਕਾਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਲਾਭੁਸ੍ਥਮ੍| ਅਤਿਪਕ੍ਵਸ਼ੁਸ੍ਕਕੇਤਕਦਲਭਸਿਤਂ ਘਤਪਟੂਪੇਤਮ੍| ਕਂਸਨਿਘਸ੍ਟਂ ਲੇਪਾਤ੍ਕਰੋਤਿ ਕਮਲੋਪਮਂ ਚਰਣਮ੍|| ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਵਿਪਾਦੀ ਪੁਸ੍ਪਲਤਾਨੀਲਿਮੂਲਸ਼ਤਤੈਲਾਤ੍| ਕਾੜ੍ਪਾਸਭੁਜਗਵਲ੍ਲੀਪਟੁਤਿਲਜੈਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ|| ਸਰ੍ਜਘਤਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਡਂਮ੍ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਸ਼੍ਟਾਂਸ਼ਾਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧੇਨ| ਪ੍ਰਤਿਲੇਪਾਤ੍ਪਾਦਤਲੇ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿਯਤਂ ਵਿਪਾਦਿਕਾ ਸਹਸਾ|| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਭਸ੍ਮ ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਪਯਃ| ਪਾਦਯੋਃ ਸ੍ਫੁਟਨੇ ਲੇਪਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਲਾਬੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ|| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੁਹਿਕਾਣ੍ਡਂ ਸਾਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਸੁਵਰ੍ਚਿਲਾVਵਿਡਵਤ੍| ਦਗ੍ਧਂ ਛਾਗਘਤਯੁਤਂ ਤੁਮ੍ਬਸ੍ਥਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪਰਿਲੇਪਾਤ੍|| ਪੂਰਿਤੋਪਰਿਸਿਕ੍ਥੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਤਾਪਿਤਾ ਭਸ਼ਮ੍| ਅਸਾਧ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਵਿਪਾਦਿਕਾ|| ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਂ ਰਜਨੀ ਕਟੁਤ੍ਰਯਂ ਸਮਾਨਭਾਗਂ ਲਵਣਸ੍ਯ ਮਤ੍ਤਿਕਾਮ੍| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਘਤੇਨ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ ਪਾਦੌ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ ਵਿਪਾਦਿਕਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍|| ਕਣ੍ਟਕਵੇਧਸ੍ਯ- ਪਾਦਯੋਃ ਕਣ੍ਟਕੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਰਵਿਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਉਦ੍ਧਤੇਨੁਦ੍ਧਤੇ ਚਾਪਿ ਪਤਤਿ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤਤ੍|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਦਹੇਲ੍ਲੋਹਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਕੁਮਾਰ੍ਯਾਃ ਕੋਸ੍ਣਪਤ੍ਰੇਣ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍|| ਲਵਣੋਦਕਸੇਕਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਨੌਦਨਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਾਢ੍ਯਂ ਲਵਣਂ ਸਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍|| ਵਾਯਸੀਂ ਵਾ ਪਟੂਯੁਤਾਂ ਚਿਲ੍ਲੀਂ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਾਮ੍| ਚਿਞ੍ਚਾਕਰਞ੍ਜਪਤ੍ਰਂ ਵਾ ਘਤਕਾਞ੍ਜਿਕਸਂਯੁਤਮ੍|| ਭਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਯਸਂ ਕੋਰਦੂਸਕੈਃ| ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਕ੍ਵੇ ਦੁਸ੍ਟਂ ਪੁਨਰ੍ਦਹੇਤ੍|| ਪਾਦਦਾਹਸ੍ਯ- ਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਰਸਾਤ੍ ਫੇਨੇਨ ਪਰਿਲੇਪਿਤੌ| ਪਰਿਤਾਪਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤੇ ਚਰਣੌ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਤੁ|| ਮਸੂਰਵਿਦਲੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਭਸਸ਼ੀਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਚਰਣੌ ਲੇਪਯੇਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਦਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|| ਨਵਨੀਤੇਨ ਸਂਲਿਪ੍ਤੌ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਤਾਪਿਤੌ| ਮੁਚ੍ਯੇਤੇ ਚਰਣੌ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪਰਿਤਾਪਾਤ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਤ੍|| ਘਤਾਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰਜਾਕ੍ਸੀਰਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਲੇਪਯੇਚ੍ਚਰਣੌ ਸਦ੍ਯਃ ਪਰਿਤਾਪਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ|| ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਸੇਵ੍ਯਜਲਾਰਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੇਨ ਵਾ| ਪਾਦਦਾਹੇਸੁ ਚਰਣੌ ਸੇਕਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਕੁਮਾਰੀਰਸਸੇਕੋ ਵਾ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਹਰੇਦਸਕ੍| ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਵ੍ਯਥਾਯਾਃ- ਲਿਪ੍ਤਾ ਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਵੇਦਿਤਾ ਚਾਸ਼੍ਮਨਾ ਭਸ਼ਮ੍| ਪਾਦਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਵ੍ਯਥਾ ਤੀਵ੍ਰਾ ਪਕ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|| ਦੇਹਸ੍ਫੁਟਨਸ੍ਯ- ਅਗਸ੍ਤਿਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਾਹਿਸਂ ਸ਼੍ਰਪਯੇਤ੍ਪਯਃ| ਤਦੁਤ੍ਥਨਵਨੀਤਾਕ੍ਤੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਜਯੇਤ੍|| ਅਤਿਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ- ਹਰੀਤਕੀਂ ਤੁ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਨ੍ਨਰਃ| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|| ਦੇਹਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ- ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਮਾਹਿਸਂ ਸ਼ਕਦੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਤੇਨੈਵ ਲੇਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਹਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਸ਼ਿਰੀਸਲਾਮਜ੍ਜਕਹੇਮਲੋਧ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਸਂਸ੍ਵੇਦਹਰਃ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਃ| ਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਲੋਹੈਰਥ ਚਨ੍ਦਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਹਰਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ|| ਤਿਨ੍ਤਿਣੀਸ੍ਵਰਸੇ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਚੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਅਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਾਰ੍ਥਮੇਤਾਨਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍|| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੈਨ੍ਧਵਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾ ਲਸ਼ੁਨਂ ਚ ਸਚਿਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਏਤਚ੍ਛਰੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਕਣ੍ਡੂਤਿਸ੍ਵੇਦਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਤਿਨ੍ਤਿਣੀਕਦਲੋਦ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਲੇਪਯੇਨ੍ਨਰਃ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਦੇਹਵੈਗਨ੍ਧ੍ਯਕਣ੍ਡੂਕੋਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਰੇਣੁਮੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਸਰਾਨ੍| ਲਿਹਤਾਂ ਦੇਹਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਮਙ੍ਗਿਨਾਮ੍|| ਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਤਿਲਰੁਗ੍ਰਾਜੀਕਲ੍ਕੋਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਵਿਗ੍ਰਹਃ| ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਚ੍ਛਵਿਃ|| ਵੈਦ੍ਯੁਤਾਨਲਦਾਹਸ੍ਯ- ਵੈਦ੍ਯਤਾਨਲਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਲੇਪਸੇਕਾਦਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਤੈਲਮਮ੍ਲਲਵਣਪ੍ਰਾਯਂ ਤਾਪਂ ਚ ਵਹ੍ਨਿਨਾ|| ਤੁਤ੍ਥਦਗ੍ਧਵਦਾਹਾਰਂ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸੇਕਂ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੇਦਿਨਃ|| ਆਗ੍ਨੇਯੈਰੌਸਧੈਰ੍ਲੇਪਂ ਸੇਕਮਿਕ੍ਸੁਤੁਸੋਦਕੈਃ| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਮ੍ਲਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਸਾਤੈਲਘਤੈਰਪਿ|| ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|| ੨੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾ ਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ