Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2
ਅਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮਪਕ੍ਵਾਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਯਵਕ੍ਸਾਰ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍||੨||
अजगल्लिकामपक्वां जलौकोभिर्ग्राहयेत्| यवक्षार शुक्तिसौराष्ट्रीकल्कैश्च लेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3
ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਦਾਰੁ ਕੁਸ੍ਠਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਹਾਜਗਲ੍ਲਿਕਯਾ ਵ੍ਰਣਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੩||
यवप्रख्यादीन् पाषाणगर्दभान्तान् स्वेदयित्वा सुरदारु कुष्ठमनश्शिलालैर्लेपयेत्| पक्वांस्तु सहाजगल्लिकया व्रणवदुपाचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4
ਮੁਖਦੂਸਿਕਾਂ ਲੋਧ੍ਰਤੁਵਰਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵਟਪਤ੍ਰ ਨਾਰਿਕੇਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਵਚਾਕ੍ਸਿਭੇਸਜਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ ਕੈਰ੍ਵਾ| ਏਵਮਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਲਲਾਟੇ ਚ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍||੪||
मुखदूषिकां लोध्रतुवरिकाभ्यां वा प्रदिह्यात्| वटपत्र नारिकेलशुक्तिभ्यां वा सैन्धववचाक्षिभेषजसिद्धार्थ कैर्वा| एवमशान्तौ छर्दयेत्| ललाटे च सिरां विध्येत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5
ਪਦ੍ਮਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਨਿਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਵਾਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਬੋਦਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਕਸਾਯੇਣ ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮ੍||੫||
पद्मकण्टकेषु निम्बाम्बुवान्तं निम्बोदकसिद्धं सर्पिः सक्षौद्रं पाययेत्| निम्बारग्वधकषायेण चोद्वर्तनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6
ਵਿਵਤਾਦੀਨ੍ ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਾਨ੍ਤਾਨਿਰਿਗਲ੍ਲਿਕਾਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੬||
विवृतादीन् जालगर्दभान्तानिरिगल्लिकां च पित्तविसर्प वच्चिकित्सेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7
ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਰਾਜਿਕਾਮਪਾਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭੂਰ੍ਵਾਕਣ੍ਟਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਮਜਾ ਸ਼ੀਲਨਮ੍| ਜਾਲ ਗਰ੍ਦਭੇ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ||੭||
विशेषतो राजिकामपाकशर्कराभूर्वाकण्टकशर्कराभिः क्षीरपिष्टाभिर्लेपयेत्| अभीक्ष्णं च मृजा शीलनम्| जाल गर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8
ਅਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂ ਤੁ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਰੋਪਯੇਤ੍||੮||
अग्निरोहिणीमपि प्रत्याख्याय पित्तविसर्पवदुपाचरेत्| पक्वां तु मधुरवर्गसिद्धेन सर्पिषा रोपयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9
ਵਿਦਾਰਿਕਾਂ ਜਲਵਾਸਿਨੀਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵਾ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਨਗਵਤ੍ਤਿ ਕਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵਜਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਨੁਪਸ਼ਾ ਮ੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਤ੍ਵਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਮ੍ਲਾਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਤਿਲਪਟੋਲਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਦਰਖਦਿਰਕਸਾਯੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਮਧੁਰ ਕਸਾਯਸਂਸ੍ਕਤੇਨ ਤੈਲੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍||੯||
विदारिकां जलवासिनीभिर्ग्राहयित्वा बिल्वमूलनगवृत्ति कवर्षाभ्वजकर्णपलाशकल्केन प्रलिम्पेत्| अनुपशा म्यन्तीं त्वभ्यज्य स्वेदयित्वा विम्लापयेत्| पक्वां शस्त्रेण विदार्य निम्बतिलपटोलकल्केन प्रच्छाद्य बध्नीयात्| क्षीरिवृक्षकदरखदिरकषायो व्रणप्रक्षालनम्| शुद्धं मधुर कषायसंस्कृतेन तैलेन रोपयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਂ ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੦||
शर्करार्बुदं मेदोऽर्बुदवदुपाचरेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11
ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਯ ਚੋਪਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ਮਰ੍ਮਣਿ ਵਾ ਜਾਤਂ ਪ੍ਰਵ ਦ੍ਧਮਤਿਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਵਤਂ ਸਸ਼ੋਫਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਕਤਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮਪਹਰੇਤ੍| ਸਕ੍ਤੁ ਪਲਲਲਵਣਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਰੇਵਤਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾਮੂਲੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੋਧ ਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਵ੍ਰਣੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੈਲਾਕਾਲਨੁਸਾਰ੍ਯ ਗਰੁਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਂ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰਪਯੇਤ੍||੧੧||
वल्मीकं हस्तस्य पादस्य चोपरिष्टान्मर्मणि वा जातं प्रवृ द्धमतिबहुच्छिद्रावृतं सशोफं च वर्जयेत्| अतोऽन्यथा तु प्राक् कृतशुद्धेः शोणितमपहरेत्| सक्तु पलललवणागुडूच्यारेवतश्यामादन्तीकुलत्थिकामूलैर्लेपयेत्| पक्वे तु सर्वां गतिं दुष्टमांसानि च शस्त्रेण सम्यक् शोध यित्वाऽग्निना क्षारेण वा दहेत्| सुशुद्धे तु व्रणे भल्लातकमनश्शिलालैलाकालनुसार्य गरुचन्दनैर्निम्बतैलं रोपणार्थं श्रपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12
ਕਦਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦਹੇਤ੍||੧੨||
कदरं शस्त्रेणोत्कृत्य स्नेहेन दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13
ਰੁਦ੍ਧਗੁਦੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੧੩||
रुद्धगुदे निरुद्धमणिवच्चिकित्सा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14
ਚਿਪ੍ਪਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕਸਂਸ਼ੋਧਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵ੍ਯਪਗਤੋਸ੍ਮਾ ਣਞ੍ਚੈਨਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਯਾ ਪਨਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਰਸਾਞ੍ਜਨਰੋਚਨਾਨੇਪਾਲੀਤੇਜੋਹ੍ਵਾਕਲ੍ਕੈਰਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੋਧ ਯਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਯਕਾਗਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਰਸਞ੍ਜਨਸਿਦ੍ਧੇ ਤੈਲੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍| ਮਧੁਰਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ| ਅਲ੍ਪਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸਰ੍ਜਰਸਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍||੧੪||
चिप्पं शोणितावसेकसंशोधनैरुपाचरेत्| व्यपगतोष्मा णञ्चैनमुष्णाम्बुना परिषिच्य यथायोगं शस्त्रेण परिकर्त्या पनयेत्| ततो रसाञ्जनरोचनानेपालीतेजोह्वाकल्कैरम्लपिष्टैः शोध यित्वा कालेयकागरुहरिद्रारसञ्जनसिद्धे तैलेन रोपयेत्| मधुरकषायसिद्धेन वा| अल्पावशिष्टं च सर्जरसचूर्णेन पूरयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15
ਕੁਨਖਮਪਿ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮੇਵਮੇਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍||੧੫||
कुनखमपि प्रदुष्टमेवमेवोपक्रमेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16
ਅਲਸੇ ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਵਸਿਕ੍ਤੌ ਚਰਣੌ ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਪਟੋ ਲਾਕਾਸੀਸਰੋਚਨਾਕਲ੍ਕੇਨਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਰਸ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਰੋਚਨਾਕਾਸੀਸਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੧੬||
अलसे त्वम्लकाञ्जिकावसिक्तौ चरणौ निम्बतैलपटो लाकासीसरोचनाकल्केनालेपयेत्| निदिग्धिकारस सिद्धेन सर्षपतैलेनाभ्यज्य रोचनाकासीसमनश्शिलाचूर्णैः प्रतिसारयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17
ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ਮਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਦਹੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ| ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਜਤੁਮਣਿਂ ਚ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ||੧੭||
तिलकालकान् मशांश्च सूर्यकान्तेनाऽग्निना वा दहेत् क्षारेण वा| चर्मकीलं जतुमणिं च तद्वच्छस्त्रेणोत्कृत्य||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18
ਲਾਞ੍ਛਨਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲਿਕਾਸੁ ਯਥਾਸਨ੍ਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੀ ਵਕ੍ਸਵਲ੍ਕਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਬਲਾਤਿਬਲਾਮਧੁ ਕਹਰਿਦ੍ਰਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਮਧੁਕਾਗਰੁਪਯਸ੍ਯਾਕਾਲੀਯਕੈਰ੍ਵਾ| ਤਰੁਣ ਕਪਿਤ੍ਥਤਿਨ੍ਦੁਕਰਜਨੀਭਿਰ੍ਵਾ| ਅਮ੍ਲਿਕਾਮੂਲੇਨ ਵਾ| ਸੂਕਰ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ ਵਾ ਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਯਾ||੧੮||
लाञ्छनव्यङ्गनीलिकासु यथासन्नां सिरां विध्येत्| क्षीरी वृक्षवल्ककल्कैश्च क्षीरपिष्टैर्लेपयेत्| बलातिबलामधु कहरिद्राभिर्वा| मधुकागरुपयस्याकालीयकैर्वा| तरुण कपित्थतिन्दुकरजनीभिर्वा| अम्लिकामूलेन वा| सूकर दंष्ट्रया वा मधुघृतयुक्तया||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਜੁਨਪਰਿਪੋਟੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਿਸ੍ਟਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਦਾਡੀਮਤ੍ਵਕ੍| ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਬਾਲਾਮਲਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦਧਿਮ ਣ੍ਡੇਨ ਵ ਕਾਲੇਯਕਲੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਮ੍| ਨਵਨੀਤੇਨ ਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਖੁਰਜਮਸੀ||੧੯||
विशेषेण व्यङ्गेष्वसृक्स्रावपूर्वमर्जुनपरिपोटैर्लेपः| क्षौद्रेण वा पिष्टा मञ्जिष्ठा| अजाक्षीरेण वाऽऽर्द्रदाडीमत्वक्| तेनैव वा बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्| दधिम ण्डेन व कालेयकलोध्रोत्पलकिञ्जल्कम्| नवनीतेन वा श्वेताश्वखुरजमषी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਜੇਸੁ ਦੇਵਦਾਰੁਦੁਰਾਲਭਾਬਹਤੀਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੂਰ੍ਵਾਪਾ ਮਾਰ੍ਗਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਸ਼ੁਕਨਸਾਬਲਾਵਿਦਾਰੀਯਵਬਦਰਕੁਲ ਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵੋਤ੍ਪਲਸ਼ਤਾਵਰੀਦਰ੍ਭਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇ ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਡਙ੍ਗਗਰ੍ਭ ਘਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮਧੋਭਕ੍ਤਂ ਪਾਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਨਾਵਨਂ ਚ ਸਾਯਂ ਯੋਜ ਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਞ੍ਚ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਦੇਵਦਾਰੁਹਰੀਤਕੀਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਮਦਨਪੁਲਚੂਰ੍ਣੈ ਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਬਦਰਮਜ੍ਜਾਕੋਦ੍ਰਵਲਾਜਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਸਘਤੇਨ| ਸ਼੍ਵੇਤਚਮਰਾਸ੍ਥਿਤਾਲਪਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਮਧੁਘਤੈਰ੍ਵਾ||੨੦||
तत्रापि वातजेषु देवदारुदुरालभाबृहतीमञ्जिष्ठामूर्वापा मार्गत्रायन्तीत्रायमाणाशुकनसाबलाविदारीयवबदरकुल त्थबिल्वोत्पलशतावरीदर्भमूलक्वाथे शृङ्गीविडङ्गगर्भ घृतं विपक्वमधोभक्तं पानमभ्यङ्गं नावनं च सायं योज येत्| प्रलेपञ्च न्यग्रोधदेवदारुहरीतकीपूतीकरञ्जमदनपुलचूर्णै र्घृतयुक्तैः| बदरमज्जाकोद्रवलाजचूर्णेन वा सघृतेन| श्वेतचमरास्थितालपत्रीस्तन्यमधुघृतैर्वा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21
ਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਬਲਾਮਧੁਕਮਾਗਧਿਕਾਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਸ੍ਵਗੁਪ੍ਤਾ ਫਲਕਾਕਮਾਚੀਤੁਗਾਹ੍ਵਾਭਿਃ ਸਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕੀਖਰ੍ਜੂਰਪਰੁਸਕਸੌਵੀਰਬਦਰਦ੍ਵਿਮੇਦਾਪੁਨਰ੍ਨਵ ਕਸ਼ੇਰੁਕਾ ਪ੍ਰਵਾਲਵਿਦ੍ਰੁਮਮਣਾਲੈਰ੍ਵਾ ਸਕ੍ਸੀਰੈਃ| ਉਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚੈਨਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨੋਭਯਤੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕਤਰੁਧਿਰਾਵਸੇਚਨਾਨੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਮਧੁਕਸ਼ਾਰਿਵਾਬਲਾ ਚਨ੍ਦਨਲੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਰਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਪੋਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਕਦਲੀਮੂ ਲਪ੍ਰਵਾਲਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕੈਰ੍ਵਾ| ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਪ੍ਰਵਾਤਮਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਚ ਸੇਵੇਤ||੨੧||
पित्तेषु बलामधुकमागधिकाक्षीरकाकोलीस्वगुप्ता फलकाकमाचीतुगाह्वाभिः सपयः सर्पिः सिद्धं पूर्ववत् प्रयोजयेत्| मृद्वीकाश्वेतपाकीखर्जूरपरुषकसौवीरबदरद्विमेदापुनर्नव कशेरुका प्रवालविद्रुममृणालैर्वा सक्षीरैः| उपस्निग्धं चैनमिक्षुरसेनोभयतो विरेचयेत्| कृतरुधिरावसेचनानेतांश्च व्यङ्गान् मधुकशारिवाबला चन्दनलोध्रोत्पलैर्घृतयुक्तैरालेपयेत्| प्रपोण्डरीकमधुकपद्मकनीलोत्पलसारिवाकदलीमू लप्रवालसुवर्णगैरिकैर्वा| शीतमधुरमन्नपानं प्रवातमहः स्वप्नं सौमनस्यं च सेवेत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22
ਕਫਜੇਸੁ ਦਸ਼ਮੂਲਦੇਵਦਾਰੁਹਰੀਤਕੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮਲਕੀਕ੍ਵਾਥੇ ਮੁਸ੍ਤਕੁਸ੍ਠਰਿਦ੍ਰਾਮਰਤਰੁਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇ ਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤੁਤ੍ਥਰੋਚਨਾਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੇਯਕੈਃ ਸਮਧੁਘਤੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਦੇਵ ਦਾਰੁਸਰਲਬਲਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲੈਰ੍ਵਾ| ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਤੁਤ੍ਥਰਸਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਾ| ਮਦੁਨਾ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾ ਦਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ||੨੨||
कफजेषु दशमूलदेवदारुहरीतकीश्वदंष्ट्रामलकीक्वाथे मुस्तकुष्ठरिद्रामरतरुकल्कैस्तद्वत् साधितं सर्पिस्तद्वदे वोपयुञ्जीत| तुत्थरोचनालोध्रप्रियङ्गुकालेयकैः समधुघृतैर्लेपः| देव दारुसरलबलाशिग्रुमूलैर्वा| मनश्शिलातुत्थरसाञ्जनैर्वा| मृदुना वा क्षारेणा दशमात्राः प्रलेपः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23
ਰਕ੍ਤਜੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਵਮਨ ਵਿਰੇਚਨੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਲੇਪਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਮਧੁਕ ਕਲ੍ਕੇਨ ਘਤਵਤਾ| ਸਰ੍ਜਰਸਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਙ੍ਖਵੇਤਸਕਦਲੀ ਮੂਲਮੂਰ੍ਵਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾ||੨੩||
रक्तजेषु क्षीरसर्पिःस्निग्धस्य सिरां विस्रावयेत्| वमन विरेचने च पित्तवत् कुर्यात्| आलेपश्चास्य चन्दनमधुक कल्केन घृतवता| सर्जरसनीलोत्पलशङ्खवेतसकदली मूलमूर्वामधुककल्केन वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੌ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੋਨ੍ਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਾਹਃ||੨੪||
प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तक्रमोऽन्ते चाग्निना दाहः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37
ਉਤ੍ਕੋਠੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋ ਵਿਧਿਃ ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਚ ਤੈਲਮ ਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਕੋਠੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੀਕ੍ਸੇਤ||੨੫|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੭||
उत्कोठे पित्तश्लेष्महरो विधिः सक्षारलवणं च तैलम भ्यङ्गः| कोठे कुष्ठचिकित्सितमीक्षेत||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग प्रतिषेधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३७||
🔊 Audio coming soon