37. kṣudrarōgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಉಕ್ತಕ್ರಮೇಣೈವಂ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ| (ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಣಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾದೀನಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಮಿನ್ನುಚ್ಯತ ಇತಿ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್)|| ೧||

Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2

ಅಜಗಲ್ಲಿಕಾಮಪಕ್ವಾಂ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ಗ್ರಾಹಯೇತ್| ಯವಕ್ಷಾರ ಶುಕ್ತಿಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀಕಲ್ಕೈಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್||೨||

ಅಪಕ್ವಾಯಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾಯಾಂ ಜಲೌಕಸೋ ಯವಕ್ಷಾರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಲೇಪಃ||೨||

Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3

ಯವಪ್ರಖ್ಯಾದೀನ್ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಾನ್ತಾನ್ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಸುರದಾರು ಕುಷ್ಠಮನಶ್ಶಿಲಾಲೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಪಕ್ವಾಂಸ್ತು ಸಹಾಜಗಲ್ಲಿಕಯಾ ವ್ರಣವದುಪಾಚರೇತ್||೩||

ಯವಪ್ರಖ್ಯಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪ್ರಕರಣಾದಪಕ್ವಾನಾಂ ಯಥಾರ್ಹಃ ಸ್ವೇದಃ| ಸುರದಾರ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಲೇಪಃ| (ಯವಪ್ರಖ್ಯಾದೀನಾಂ ಭಿನ್ನರೂಪತ್ವೇಽಪಿ ಕಫವಾತಜತ್ವಸಾಮ್ಯೇನ ಕಾರಣೈಕ್ಯಾತ್ ಗ್ರಥನಸಾಮ್ಯೇನ ವಿಲಾಯನೀಯತ್ವಾಚ್ಚ ಕ್ರಿಯೈಕತ್ವಕಥನಮ್)| ಪಕ್ವಾಂಸ್ತು ಯವಪ್ರಖ್ಯಾದೀನ್ ಸಹಾಜಗಲ್ಲಿಕಯೇತ್ಯಜಗಲ್ಲಿಕಾಮಪಿ ಪಕ್ವಾಮೇವಂ ಷಡ್ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಯೋಪಚರೇತ್|| ೩||

Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4

ಮುಖದೂಷಿಕಾಂ ಲೋಧ್ರತುವರಿಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ವಟಪತ್ರ ನಾರಿಕೇಲಶುಕ್ತಿಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸೈನ್ಧವವಚಾಕ್ಷಿಭೇಷಜಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕೈರ್ವಾ| ಏವಮಶಾನ್ತೌ ಛರ್ದಯೇತ್| ಲಲಾಟೇ ಚ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್||೪||

ಮುಖದೂಷಿಕಾಸು ಲೋಧ್ರತುವರಿಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಲೇಪೋ ವಟಪತ್ರನಾರಿಕೇಲಫಲಶುಕ್ತಿಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿರ್ವಾ| ಲೋಧ್ರಮಕ್ಷಿಭೇಷಜಮ್| ತುವರಿಕಾ ಆಢಕೀ| ಏವಂ ಲೇಪೇನಾಶಾನ್ತೌ ಛರ್ದನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚ|| ೪||

Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5

ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕೇಷು ನಿಮ್ಬಾಮ್ಬುವಾನ್ತಂ ನಿಮ್ಬೋದಕಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಾಯಯೇತ್| ನಿಮ್ಬಾರಗ್ವಧಕಷಾಯೇಣ ಚೋದ್ವರ್ತನಮ್||೫||

ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕೇಷು ನಿಮ್ಬಕ್ವಾಥೇನ ವಮನಂ ತತೋ ನಿಮ್ಬಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ನಿಮ್ಬಾರಗ್ವಧಯೋಃ ಕಷಾಯೇಣ ಚೂರ್ಣೇನೋದ್ವರ್ತನಂ ಚ| ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ತ್ವಕ್ ಆರಗ್ವಧಸ್ಯ ಮೂಲತ್ವಕ್ ಚ)|| ೫||

Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6

ವಿವೃತಾದೀನ್ ಜಾಲಗರ್ದಭಾನ್ತಾನಿರಿಗಲ್ಲಿಕಾಂ ಚ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪ ವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್||೬||

(ಕಾರಣಾನಾಂ ಪಿತ್ತಾದ್ವಿನಾಭಾವಾದ್ರೋಗಾಣಾಂ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸ್ವರೂಪಸಾಮ್ಯಾಚ್ಚ ವಿವೃತಾದಿರಿಗಲ್ಲಿಕಾನ್ತಾನಾಂ ಕ್ರಿಯಾಮೇಕೀಕೃತ್ಯಾಹ) ವಿವೃತಾದೀನಿರಿಗಲ್ಲಿಕಾಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| (ವಿವೃತಾದೀನ್ ವಿವೃತಾ ಮಸೂರಿಕಾ ವಿಸ್ಫೋಟವಿದ್ಧಾ ಗರ್ದಭೀಕಕ್ಷ್ಯಾಗನ್ಧನಾಮರಾಜಿಕಾಜಾಲಗರ್ದಭಾನಿರಿಗಲ್ಲಿಕಾಂ ಚೇತಿ ದಶ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾನ್ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪ ಇವ ಕಮಲೋತ್ಪಲಾದಿಪ್ರಲೇಪಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವದಿತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಮೇವಮಾಹುಃ-ಪಿತ್ತವದ್ವಿಸರ್ಪವಚ್ಚ| ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರೇಷು ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷದರ್ಶನಾತ್ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಪಿತ್ತಹರಂ ಕೇಷಾಶಿದ್ವಿಸರ್ಪಹರಮಿತಿ| ಅನೇನ ವಿಸರ್ಪೇಷು ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಾ ಲಙ್ಘನರೂಕ್ಷಣರಕ್ತಾವಸೇಕವಮನವಿರೇಚನಾದಿಕಾಃ ಕ್ರಿಯಾ ದ್ಯೋತ್ಯನ್ತೇ| ಉಕ್ತಞ್ಚ- ಮಸೂರಿಕಾಗ್ರರೂಪೇಷು ಲಙ್ಘನಂ ವಮನಂ ತತಃ| ಯಷ್ಟೀಮಧುಕನಿಮ್ಬತ್ವಗಮ್ಬುಭಿಃ ಸಿತಯಾನು ಚ| ವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಯಾ ವಾಽವಿಪತ್ತಿನಾ|| ಅನ್ಯೇ ಮಸೂರಿಕಾಯಾಂ ಕಫವಿಸರ್ಪಕುಷ್ಠಹರಂ ಪ್ರಲೇಪಾದಿಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಿಸ್ಫೋಟಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ವಿಸ್ಫೋಟೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಲಙ್ಘನಂ ಪೂರ್ವಮಾಚರೇತ್| ನ ರಸೇನ ವಿನಾ ಕೇಽಪಿ ವಿಸ್ಫೋಟಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ|| ಇತಿ| ಮಸೂರಿಕಾವಿಸ್ಫೋಟಯೋರ್ವಿಂಶತಿದಿನಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಾನಾಭಾವ ಉಕ್ತಃ| ಪೂಜ್ಯ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಚ ಸ್ನಾಯಾದ್ವಿಂಶತೇರ್ದಿವಸಾತ್ ಪರಮ್| ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ನಾನದಿನೇಽಗಾರಂ ಮುಞ್ಚೇಯುರ್ಗೃಹವಾಸಿನಃ| ಅನ್ಯಥಾ ತಾನ್ ವಿಶೇತ್ಪ್ರಾಯೋ ಮಸೂರೀತ್ಯಾಹ ಕಾಶ್ಯಪಃ| ಇತ್ಯಷ್ಟವಿಧಾಯಾ ಮಸೂರಿಕಾಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಮಾನತನ್ತ್ರಾದವಗನ್ತವ್ಯಾ)||೬||

Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7

ವಿಶೇಷತೋ ರಾಜಿಕಾಮಪಾಕಶರ್ಕರಾಭೂರ್ವಾಕಣ್ಟಕಶರ್ಕರಾಭಿಃ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾಭಿರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಮೃಜಾ ಶೀಲನಮ್| ಜಾಲ ಗರ್ದಭೇ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ||೭||

ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ರಾಜಿಕಾಯಾಃ ಸಾಧನಸಮುಚ್ಚಯಃ| ಅಪಾಕಶರ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈರ್ಲೇಪಃ| ಅಪಾಕಶರ್ಕರಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಚುಲ್ಲೀದಗ್ಧಶರ್ಕರಾ| ಕಣ್ಟಕಶರ್ಕರಾಙ್ಗಣಮೃತ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಮತ್ಯರ್ಥಂ ಮೃಜಾಶೀಲನಂ ಸಂಶೋಧನಸೇವಾ| ಜಾಲಗರ್ದಭೇ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನ್ಯಾಮಲಕಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯರ್ಥಾತ್|| ೭||

Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8

ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಮಪಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವದುಪಾಚರೇತ್| ಪಕ್ವಾಂ ತು ಮಧುರವರ್ಗಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ರೋಪಯೇತ್||೮||

ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಮಪೀತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಾಙ್ಗೀಕರಣೇ| ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ನ ಸಿಧ್ಯತೀತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ| (ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ನಿರಾಕರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಧ್ಯೇತ ನ ವೇತ್ಯುಕ್ತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಕ್ವಾಮಿತ್ಯಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಮ್)|| ೮||

Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9

ವಿದಾರಿಕಾಂ ಜಲವಾಸಿನೀಭಿರ್ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ಬಿಲ್ವಮೂಲನಗವೃತ್ತಿ ಕವರ್ಷಾಭ್ವಜಕರ್ಣಪಲಾಶಕಲ್ಕೇನ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅನುಪಶಾ ಮ್ಯನ್ತೀಂ ತ್ವಭ್ಯಜ್ಯ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ವಿಮ್ಲಾಪಯೇತ್| ಪಕ್ವಾಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿದಾರ್ಯ ನಿಮ್ಬತಿಲಪಟೋಲಕಲ್ಕೇನ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕದರಖದಿರಕಷಾಯೋ ವ್ರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್| ಶುದ್ಧಂ ಮಧುರ ಕಷಾಯಸಂಸ್ಕೃತೇನ ತೈಲೇನ ರೋಪಯೇತ್||೯||

ವಿದಾರಿಕಾಯಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಜಲೌಕಸಃ ತತೋ ಬಿಲ್ವಮೂಲಾದಿಪಲಾಶಾನ್ತಕಲ್ಕೇನ ಪ್ರಲೇಪಃ| ನಗವೃತ್ತಿಕಃ ಸುಬೋಧಃ| ಪಲಾಶಂ ಪತ್ರಮ್| ವಿಮ್ಲಾಪನಂ ಮರ್ದನೇನ ವಿಲಾಯನಮ್| ಪಕ್ವಾಮಿತಿ ತಾಮೇವ ವಿದಾರಿಕಾಮ್| ಶುದ್ಧಾಮಿತಿ ತಾಮೇವ| (ನಗವೃತ್ತಿಕವರ್ಷಾಭೂಬಿಲ್ವಮೂಲೈರಿತಿ ಸುಶ್ರುತಪಾಠಃ| ನಗವೃತ್ತಿಕಃ ಜಿಙ್ಗಾಣಮ್| ಗುಡಗನಿಕೇತಿ ಲೋಕೇ| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಅಜಕರ್ಣಃ ಸರ್ಜಃ| ಪಲಾಶಃ ಶಠೀ| ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹಣಕೃತೇ ನಿಬನ್ಧಸಂಗ್ರಹೇ)|| ೯||

Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10

ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಂ ಮೇದೋಽರ್ಬುದವದುಪಾಚರೇತ್||೧೦||

ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಮೇದೋಽರ್ಬುದವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ|| ೧೦||

Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11

ವಲ್ಮೀಕಂ ಹಸ್ತಸ್ಯ ಪಾದಸ್ಯ ಚೋಪರಿಷ್ಟಾನ್ಮರ್ಮಣಿ ವಾ ಜಾತಂ ಪ್ರವೃ ದ್ಧಮತಿಬಹುಚ್ಛಿದ್ರಾವೃತಂ ಸಶೋಫಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ತು ಪ್ರಾಕ್ ಕೃತಶುದ್ಧೇಃ ಶೋಣಿತಮಪಹರೇತ್| ಸಕ್ತು ಪಲಲಲವಣಾಗುಡೂಚ್ಯಾರೇವತಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀಕುಲತ್ಥಿಕಾಮೂಲೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಪಕ್ವೇ ತು ಸರ್ವಾಂ ಗತಿಂ ದುಷ್ಟಮಾಂಸಾನಿ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಮ್ಯಕ್ ಶೋಧ ಯಿತ್ವಾಽಗ್ನಿನಾ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ದಹೇತ್| ಸುಶುದ್ಧೇ ತು ವ್ರಣೇ ಭಲ್ಲಾತಕಮನಶ್ಶಿಲಾಲೈಲಾಕಾಲನುಸಾರ್ಯ ಗರುಚನ್ದನೈರ್ನಿಮ್ಬತೈಲಂ ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಶ್ರಪಯೇತ್||೧೧||

(ವಲ್ಮೀಕಸ್ಯ ದೇಶಭೇದರೂಪಜನಿತಮಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ|) ಹಸ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಮೀಕಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮ್| ಅತೋ ಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಾದನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇ ವಲ್ಮೀಕವತಃ ಪ್ರಾಕ್ಪೂರ್ವಂ ಕೃತ ಸಂಶುದ್ಧೇರ್ವಿಹಿತವಮನವಿರೇಕಸ್ಯ ಶೋಣಿತಂ ಯಥೋಪಪತ್ತ್ಯವಸೇಚಯೇತ್| ತತಃ ಸಕ್ತ್ವಾದಿಭಿರಾರೇವತಾದಿಮೂಲಯುಕ್ತೈಲೇಪಯೇತ್| ಆರೇವತಃ ಕರ್ಣಿಕಾತಃ| ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃತ್| ದನ್ತೀ ನಾಗದನ್ತೀ| ಕುಲತ್ಥಿಕಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಪಕ್ವೇ ತ್ವಿತಿ ವಲ್ಮೀಕೇ| ಸರ್ವಾಂ ಗತಿಮಶೇಷಾಂ ನಾಡೀಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| (ಪಕ್ವೇ ಪ್ರಾಪ್ತಪಾಕೇ, ತುವಿಶೇಷೇ| ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾದುಪಕ್ರಮಾದಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ವಿಶೇಷಃ| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾದಿನಾ ಸರ್ವಾಮಶೇಷಾಂ ಗತಿಂ ನಾಡೀಂ ದುಷ್ಟಮಾಂಸಾನಿ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮೋಕ್ತವಿಧಾನೇನಾಮೂಲತಃ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ಛಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಗ್ನಿನಾ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ದಹೇತ್| ವಶಬ್ದ ಅಗ್ನಿಕ್ಷಾರಯೇರ್ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ| ಉನ್ನತಮಗ್ನಿನಾಽವನತಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಚ ದಹೇದಿತಿ ಭಾವಃ)| ಶುದ್ಧೇ ಚ ವಲ್ಮೀಕವ್ರಣೇ ನಿಮ್ಬತೈಲಂ ಭಲ್ಲಾತಕಾದಿಭೀ ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಶ್ರಪಯೇತ್| ಕಾಲಾನುಸಾರೀ ತಗರಮ್|| ೧೧||

Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12

ಕದರಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ದಹೇತ್||೧೨||

ಕದಾರಾಖ್ಯೇ ಸುಬೋಧಮ್| ಸ್ನೇಹೇನ ದಾಹಯೋಗ್ಯೇನ (ಕದರಾಖ್ಯಂ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿನಾ ಉತ್ಕೃತ್ಯ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಸ್ನೇಹೇನ ಅಗ್ನಿಸನ್ತಾಪಾದ್ದಾಹಯೋಗ್ಯೇನ ಪಾದತಲಮುನ್ನಾಮ್ಯ ತಸ್ಯ ವ್ರಣಸ್ಯ ಪರಿತೋ ಮಾಷಕಲ್ಕೇನ ದೃಢಾಂ ಪಾಲೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನೇಹೇನ ತಾಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ದಹೇತ್)|| ೧೨||

Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13

ರುದ್ಧಗುದೇ ನಿರುದ್ಧಮಣಿವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ||೧೩||

ನಿರುದ್ಧಮಣಿರ್ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತದುಕ್ತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ರುದ್ಧಗುದೇ| (ರುದ್ಧಗುದಾಖ್ಯೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇ ಗುಹ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣನಿರುದ್ಧಮಣಿಕ್ರಿಯಾವತ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥೂಲತರಸ್ನೇಹಾಕ್ತಜಾತುಷನಾಡೀವಿನ್ಯಾಸಾನಿಲಾಪಹಸ್ನೇಹಪರಿಷೇಕಾದಿಭಿರ್ಗುದಸ್ರೋತಃ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ)|| ೧೩||

Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14

ಚಿಪ್ಪಂ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸಂಶೋಧನೈರುಪಾಚರೇತ್| ವ್ಯಪಗತೋಷ್ಮಾ ಣಞ್ಚೈನಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪರಿಷಿಚ್ಯ ಯಥಾಯೋಗಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಕರ್ತ್ಯಾ ಪನಯೇತ್| ತತೋ ರಸಾಞ್ಜನರೋಚನಾನೇಪಾಲೀತೇಜೋಹ್ವಾಕಲ್ಕೈರಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಶೋಧ ಯಿತ್ವಾ ಕಾಲೇಯಕಾಗರುಹರಿದ್ರಾರಸಞ್ಜನಸಿದ್ಧೇ ತೈಲೇನ ರೋಪಯೇತ್| ಮಧುರಕಷಾಯಸಿದ್ಧೇನ ವಾ| ಅಲ್ಪಾವಶಿಷ್ಟಂ ಚ ಸರ್ಜರಸಚೂರ್ಣೇನ ಪೂರಯೇತ್||೧೪||

ಚಿಪ್ಪೇ ಸುಬೋಧಮ್| ಪರಿಕರ್ತ್ಯೋಪಕರ್ತ್ಯ| (ಏನಂ ಚಿಪ್ಪಾಖ್ಯಂ ರೋಗಂ ದುಷ್ಟರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣೇನ 'ಊಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತಾದೃತೇ ನಾಸ್ತೀ' ತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತನ್ನಿರ್ಹರಣಪರಮೌಷಧೇನ ವಿರೇಚನಾಖ್ಯೇನ ಸಂಶೋಧನೇನ ಚ ವ್ಯಪಗತೋಷ್ಮಾಣಂ ಜಿತೋಷ್ಮಾಣಂ ಕೃತ್ವಾಽನನ್ತರಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪರಿಷಿಚ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪರಿಕರ್ತ್ಯ ಪರಿತೋ ನಖಶಸ್ತ್ರಾಗ್ರೇಣ ಮಾಂಸಾದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಷಡಙ್ಗುಲೇನ ಸನ್ದಂಶೇನಾಮೂಲತೋ ದೃಢಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗುತ್ಪಾಟ್ಯಾಪನಯೇತ್)||೧೪||

Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15

ಕುನಖಮಪಿ ಪ್ರದುಷ್ಟಮೇವಮೇವೋಪಕ್ರಮೇತ್||೧೫||

ಕುನಖಮಪೀತಿ ಚಿಪ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಸಮುಚ್ಚಯೇ| (ಪ್ರದುಷ್ಟಮಭಿಘಾತಾದಿನಾನ್ತರ್ಮಾಂಸವಿಶ್ಲೇಷೋಚ್ಚಲಿತದುಷ್ಟಾಸ್ರಸಂಶ್ಲೇಷಾತ್ ಕುತ್ಸಿತತ್ವಮಾಗತಂ ನಖಮಪ್ಯೇವಮೇವ ಚಿಪ್ಪವದೇವ ನಖೋತ್ಪಾಟನಾದಿಕೇನ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣೋಪಕ್ರಮೇತ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್)|| ೧೫||

Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16

ಅಲಸೇ ತ್ವಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಾವಸಿಕ್ತೌ ಚರಣೌ ನಿಮ್ಬತೈಲಪಟೋ ಲಾಕಾಸೀಸರೋಚನಾಕಲ್ಕೇನಾಲೇಪಯೇತ್| ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾರಸ ಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಷಪತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ರೋಚನಾಕಾಸೀಸಮನಶ್ಶಿಲಾಚೂರ್ಣೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್||೧೬||

ಅಲಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| (ಅಲಸಾಖ್ಯೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇ ತು ಅಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇನಾವಸಿಕ್ತೌ ಪರಿಷಿಕ್ತೌ ಚರಣೌ ನಿಮ್ಬಾದಿಕಲ್ಕೇನಾಲೇಪಯೇತ್| ಕಾಸೀಸಂ ತುತ್ಥಮ್| ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ಘರ್ಷಣಮ್)|| ೧೬||

Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17

ತಿಲಕಾಲಕಾನ್ ಮಶಾಂಶ್ಚ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತೇನಾಽಗ್ನಿನಾ ವಾ ದಹೇತ್ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ| ಚರ್ಮಕೀಲಂ ಜತುಮಣಿಂ ಚ ತದ್ವಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ||೧೭||

ತಿಲಕಾಲಕಾದಿಷು ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತವ್ಯವಹಿತೈಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಭಿರ್ದಾಹೋಽಗ್ನಿನಾ ವಾ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ| (ತಿಲಕಾಲಕಾಖ್ಯಾನ್ ಮಶಾಖ್ಯಾಂಶ್ಚ ರೋಗಾನ್ ಅರ್ಕಕಿರಣಸನ್ತಪ್ತೇನ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತೇನಾಗ್ನಿನಾ ವಾ ತಯೋಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯತಯಾ ಪದ್ಮಪತ್ರತನುನಾ ಮೃದುಕ್ಷಾರಲೇಪೇನ ವಾ ದಹೇತ್|) ಚರ್ಮಕೀಲಂ ಜತೂಮಣಿಂ ಚ ತದ್ವದಿತಿ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಾದಿನಾ ದಹೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನ ತು ಪ್ರಥಮಮೇವಾಪಿ ತು ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ| (ಚರ್ಮಕೀಲಾಖ್ಯಂ ಜತೂಮಣಿಸಂಶಿತಂ ಚ| ಜತೂಮಣಿರಿತ್ಯಪ್ರಾಣಿಜಾತೇರ್ವಾ ರಜ್ಜ್ವಾದೇರಿತ್ಯೂಙ್| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿನಾ ಉತ್ಕೃತ್ಯಮೂಲತಶ್ಛಿತ್ವಾ| ತದ್ವತ್ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ದಹೇತ್)|| ೧೭||

Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18

ಲಾಞ್ಛನವ್ಯಙ್ಗನೀಲಿಕಾಸು ಯಥಾಸನ್ನಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಕ್ಷೀರೀ ವೃಕ್ಷವಲ್ಕಕಲ್ಕೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಬಲಾತಿಬಲಾಮಧು ಕಹರಿದ್ರಾಭಿರ್ವಾ| ಮಧುಕಾಗರುಪಯಸ್ಯಾಕಾಲೀಯಕೈರ್ವಾ| ತರುಣ ಕಪಿತ್ಥತಿನ್ದುಕರಜನೀಭಿರ್ವಾ| ಅಮ್ಲಿಕಾಮೂಲೇನ ವಾ| ಸೂಕರ ದಂಷ್ಟ್ರಯಾ ವಾ ಮಧುಘೃತಯುಕ್ತಯಾ||೧೮||

ಲಾಞ್ಛನಾದಿತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ರಕ್ತದೋಷಜತ್ವಸಾಮ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮೇಕೀಕೃತ್ಯಾಹ-ಲಾಞ್ಛನಾದಿತ್ರಯೇ ಆಸನ್ನಾಯಾಃ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾಯಾಃ ಸಿರಾಯಾಃ ವ್ಯಧನಮ್| ಪಞ್ಚ ಲೇಪಯೋಗಾಃ ಸುಬೋಧಾಃ| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಿಕಾ| ಕಾಲೀಯಕಂ ಕೃಷ್ಣಚನ್ದನಮ್| ತರುಣಕಪಿತ್ಥೋಽಜೀರ್ಣಕಪಿತ್ಥತರುಃ| ಅಮ್ಲಿಕಾ ಚುಕ್ರಿಕಾಃ, ತಸ್ಯಾ ಮೂಲಮ್| ಇತಿ ಲಾಞ್ಛನಾದಿತ್ರಯಸಾಧಾರಣಮ್| (ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವ್ಯಙ್ಗನೀಲಿಕಯೋರಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ತು ಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ವಾಪಾದನಾಯೈವ| ಅತ್ರ ನೀಲಿಕಾಗ್ರಹಣಂ ಸ್ಥಾನಭೇದಜನಿತಸಂಜ್ಞಾನ್ತರತಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾನ್ತರಭ್ರಾನ್ತಿಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್)|| ೧೮||

Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19

ವಿಶೇಷೇಣ ವ್ಯಙ್ಗೇಷ್ವಸೃಕ್ಸ್ರಾವಪೂರ್ವಮರ್ಜುನಪರಿಪೋಟೈರ್ಲೇಪಃ| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಪಿಷ್ಟಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಅಜಾಕ್ಷೀರೇಣ ವಾಽಽರ್ದ್ರದಾಡೀಮತ್ವಕ್| ತೇನೈವ ವಾ ಬಾಲಾಮಲಕಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ದಧಿಮ ಣ್ಡೇನ ವ ಕಾಲೇಯಕಲೋಧ್ರೋತ್ಪಲಕಿಞ್ಜಲ್ಕಮ್| ನವನೀತೇನ ವಾ ಶ್ವೇತಾಶ್ವಖುರಜಮಷೀ||೧೯||

ಲಾಞ್ಛನಾದಿತ್ರಯಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಕ್ತ್ವಾ ತೇಷು ವ್ಯಙ್ಗಸ್ಯ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ರಕ್ತಸ್ರಾವಂ ಕೃತ್ವಾ ಅರ್ಜುನತರೋಃ ಪರಿಪೋಟೈಃ ಸ್ವಯಂ ಜೀರ್ಣತ್ವಗ್ಭರ್ಲೇಪಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ| ಆಱ್ದ್ರಾದಾಡೀಮತ್ವಗಜಾಕ್ಷೀರೇಣ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾಮಲಕಮಾಹ- ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ಕಾಲೇಯಕಾದಿಕಂ ದಧಿಮಣ್ಡೇನ| ಕಾಲೇಯಕಂ ಪೀತಚನ್ದನಮ್| ಶ್ವೇತಾಶ್ವಖುರಜಾಕ್ಷಾರೋ ನವನೀತೇನ| (ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತವಚಾ| ಅಶ್ವಖುರಃ ಕೃಷ್ಣಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀ| (ನಿ) ಗಿರಿಕರ್ಣ್ಯಪರಾ ನೀಲಾ ವಾಜಿಖುರಾ ವ್ಯಕ್ತಗನ್ಧಕುಸುಮಾ ಚ| ಅಶ್ವಖುರಾ ತುರಗಖುರಪ್ರತಿಮಾ ಸ್ಯಾಚ್ಛಙ್ಖಿನೀ ಕೃಷ್ಣಾ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಶ್ವಖುರಪ್ರಲಿಪ್ತಸಂಶುಷ್ಕತಾನ್ತವಕ್ಲೃತಾಜ್ಯಸಿಕ್ತಪ್ರಜ್ವಲಿತವರ್ತ್ತ್ಯುದ್ಭವಯಾ ಮಷ್ಯಾ ಲೇಪಃ| ನ ತು ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀಮೇವ ದಗ್ಧ್ವೋತ್ಪನ್ನಯಾ| ಅಶ್ವಖುರೇಣ ಕೃತಾ ಮಷೀತಿ ವಾ| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವ್ಯಙ್ಗೇಷು)||೧೯||

Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20

ತತ್ರಾಪಿ ವಾತಜೇಷು ದೇವದಾರುದುರಾಲಭಾಬೃಹತೀಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೂರ್ವಾಪಾ ಮಾರ್ಗತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಾಯಮಾಣಾಶುಕನಸಾಬಲಾವಿದಾರೀಯವಬದರಕುಲ ತ್ಥಬಿಲ್ವೋತ್ಪಲಶತಾವರೀದರ್ಭಮೂಲಕ್ವಾಥೇ ಶೃಙ್ಗೀವಿಡಙ್ಗಗರ್ಭ ಘೃತಂ ವಿಪಕ್ವಮಧೋಭಕ್ತಂ ಪಾನಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ನಾವನಂ ಚ ಸಾಯಂ ಯೋಜ ಯೇತ್| ಪ್ರಲೇಪಞ್ಚ ನ್ಯಗ್ರೋಧದೇವದಾರುಹರೀತಕೀಪೂತೀಕರಞ್ಜಮದನಪುಲಚೂರ್ಣೈ ರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈಃ| ಬದರಮಜ್ಜಾಕೋದ್ರವಲಾಜಚೂರ್ಣೇನ ವಾ ಸಘೃತೇನ| ಶ್ವೇತಚಮರಾಸ್ಥಿತಾಲಪತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಮಧುಘೃತೈರ್ವಾ||೨೦||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣಾಹ-ತತ್ರಾಪಿ ತೇಷ್ವಪಿ ವಾತಜೇಷು ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ದೇವದಾರ್ವಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಶೃಙ್ಗೀವಿಡಙ್ಗಗರ್ಭಂ ದತ್ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಮಧೋಭಕ್ತಂ ಭೋಜನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪಾನೇ ಯೋಜಯೇತ್| ತದೇವಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ನಾವನೇ ಚ ಸಾಯಂ ಯೋಜಯೇತ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣೈರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈಃ ಪ್ರಲೇಪಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಬದರಮಜ್ಜಾದಿಚೂರ್ಣೇನ ವಾ ಸಘೃತೇನ| ಶ್ವೇತಚಮರಾಸ್ಥ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾ| ಚಮರೋ ನಾಮ ಮೃಗಃ ತಸ್ಯ ಶ್ವೇತವರ್ಣಸ್ಯಾಸ್ಥಿ| ತಾಲಪತ್ರೀ ಮೌಸಲೀ|| ೨೦||

Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21

ಪಿತ್ತೇಷು ಬಲಾಮಧುಕಮಾಗಧಿಕಾಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಸ್ವಗುಪ್ತಾ ಫಲಕಾಕಮಾಚೀತುಗಾಹ್ವಾಭಿಃ ಸಪಯಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಮೃದ್ವೀಕಾಶ್ವೇತಪಾಕೀಖರ್ಜೂರಪರುಷಕಸೌವೀರಬದರದ್ವಿಮೇದಾಪುನರ್ನವ ಕಶೇರುಕಾ ಪ್ರವಾಲವಿದ್ರುಮಮೃಣಾಲೈರ್ವಾ ಸಕ್ಷೀರೈಃ| ಉಪಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚೈನಮಿಕ್ಷುರಸೇನೋಭಯತೋ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಕೃತರುಧಿರಾವಸೇಚನಾನೇತಾಂಶ್ಚ ವ್ಯಙ್ಗಾನ್ ಮಧುಕಶಾರಿವಾಬಲಾ ಚನ್ದನಲೋಧ್ರೋತ್ಪಲೈರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈರಾಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರಪೋಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಪದ್ಮಕನೀಲೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾಕದಲೀಮೂ ಲಪ್ರವಾಲಸುವರ್ಣಗೈರಿಕೈರ್ವಾ| ಶೀತಮಧುರಮನ್ನಪಾನಂ ಪ್ರವಾತಮಹಃ ಸ್ವಪ್ನಂ ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಚ ಸೇವೇತ||೨೧||

ಪಿತ್ತವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಬಲಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯಧೋಭಕ್ತಮಭ್ಯಙ್ಗೇ ನಾವನೇ ಚ ಸಾಯಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಸಕ್ಷೀರೈರ್ಮೃದ್ವೀಕಾದಿಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಏವಞ್ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯೋಗೇಣೋಪಸ್ನಿಗ್ಧಮೇನಮಿಕ್ಷುರಸೇನ ಕಲ್ಪೋಕ್ತವಿಧಿನೋಭಯತ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಏತಾಂಶ್ಚ ಪಿತ್ತವ್ಯಙ್ಗಾನ್ ರುಧಿರಂ ಸ್ರಾವಯಿತ್ವಾ ಮಧುಕಾದಿಭಿರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈರಾಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿರ್ವಾ ಘೃತಯುಕ್ತೈಃ| ಪ್ರವಾಲಂ ವಿದ್ರುಮಮ್| ಶೀತಮಧುರಾನ್ನಪಾನಾದಿಕಂ ಚ ಸೇವೇತ|| ೨೧||

Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22

ಕಫಜೇಷು ದಶಮೂಲದೇವದಾರುಹರೀತಕೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಮಲಕೀಕ್ವಾಥೇ ಮುಸ್ತಕುಷ್ಠರಿದ್ರಾಮರತರುಕಲ್ಕೈಸ್ತದ್ವತ್ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತದ್ವದೇ ವೋಪಯುಞ್ಜೀತ| ತುತ್ಥರೋಚನಾಲೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಲೇಯಕೈಃ ಸಮಧುಘೃತೈರ್ಲೇಪಃ| ದೇವ ದಾರುಸರಲಬಲಾಶಿಗ್ರುಮೂಲೈರ್ವಾ| ಮನಶ್ಶಿಲಾತುತ್ಥರಸಾಞ್ಜನೈರ್ವಾ| ಮೃದುನಾ ವಾ ಕ್ಷಾರೇಣಾ ದಶಮಾತ್ರಾಃ ಪ್ರಲೇಪಃ||೨೨||

ಕಫಜೇಷು ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ದಶಮೂಲಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಮುಸ್ತಾದಿಕಲ್ಕೈಸ್ತದ್ವದಿತಿ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ತದ್ವದೇವೇತ್ಯಧೋಭಕ್ತಂ ಪಾನೇ ನಾವನಾಭ್ಯಞ್ಜನಯೋಃ ಸಾಯಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತುತ್ಥದೇವದಾರುಮನಶ್ಶಿಲಾದಿಭಿರ್ಲೇಪತ್ರಯಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಥವಾ ಮೃದುನಾ ಕ್ಷಾರೇಣ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ದಶಮಾತ್ರಾಃ ಪ್ರಲೇಪಃ| ಮಾತ್ರಾ ಕಾಲವಿಶೇಷಃ| ತಸ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ ಯಾವತ್ ಪರ್ಯೇತಿ ಹಸ್ತಾಗ್ರಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನುಮಣ್ಡಲಮ್| ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಮಾತ್ರಾ ತು ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ|| ಇತಿ|| ೨೨||

Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23

ರಕ್ತಜೇಷು ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸಿರಾಂ ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್| ವಮನ ವಿರೇಚನೇ ಚ ಪಿತ್ತವತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಆಲೇಪಶ್ಚಾಸ್ಯ ಚನ್ದನಮಧುಕ ಕಲ್ಕೇನ ಘೃತವತಾ| ಸರ್ಜರಸನೀಲೋತ್ಪಲಶಙ್ಖವೇತಸಕದಲೀ ಮೂಲಮೂರ್ವಾಮಧುಕಕಲ್ಕೇನ ವಾ||೨೩||

ರಕ್ತಜೇಷು ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಕ್ಷೀರೋದ್ಭಾವೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸಿರಾಂ ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪಿತ್ತವದಿತಿ ಇತಿ ಪಿತ್ತವ್ಯಙ್ಗವದಿಕ್ಷುರಸೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚನ್ದನಸರ್ಜರಸಾದಿಭಿರಾಲೇಪದ್ವಯಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ವ್ಯಙ್ಗಾನಿ|| ೨೩||

Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24

ಪ್ರಸುಪ್ತೌ ವಾತಕುಷ್ಠೋಕ್ತಕ್ರಮೋಽನ್ತೇ ಚಾಗ್ನಿನಾ ದಾಹಃ||೨೪||

ಪ್ರಸುಪ್ತಾಖ್ಯೇ ಸುಬೋಧಮ್| ಅನ್ತೇ ಚ ವಾತಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಶಾನ್ತ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಾವಗ್ನಿನಾ ದಾಹಃ|| ೨೪||

Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37

ಉತ್ಕೋಠೇ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೋ ವಿಧಿಃ ಸಕ್ಷಾರಲವಣಂ ಚ ತೈಲಮ ಭ್ಯಙ್ಗಃ| ಕೋಠೇ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಮೀಕ್ಷೇತ||೨೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗ ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೭||

ಉತ್ಕೋಠಾಖ್ಯೇ ಸರ್ವೋ ವಿಧಿಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಶ್ಮಘ್ನಃ| ಯವಕ್ಷಾರಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಶ್ಚ| ಕೋಠೇ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಾ| (ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರೇಷು ಕ್ಷುದ್ರತ್ವಸಾಮ್ಯಾತ್ತದನನ್ತರೋಕ್ತಾ ಪಾದಪ್ರಭೇದಕಣ್ಟಕವೇಧಪಾದದಾಹಪಾರ್ಷ್ಣಿವ್ಯಥಾದೇಹಸ್ಫುಟನಾತಿಸ್ವೇದದೇಹದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯವೈದ್ಯುತಾನಲದಾಹಾದಿ- ಕ್ರಿಯಾಽಪ್ಯತ್ರ ದಿಙ್ಮಾತ್ರಾವಬೋಧನಾರ್ಥಂ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲಿಖ್ಯತೇ| ತತ್ರಾದೌ ಪಾದಪ್ರಭೇದೇ- ಕ್ಷಯಂಗತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಾದಲಗ್ನೇ ಸಚ್ಚಾರಿಣಾಂ ದೇಹಭೃತಾಮಜಸ್ರಮ್| ವಾತಃ ಸಪಿತ್ತೋಽಙ್ಘ್ರಿತಲೇಷು ದುಷ್ಟೋ ಭೇದಾನ್ ಕರೋತ್ಯಪ್ರತಿಕಾರನಿಮ್ನಾನ್|| ವಟಾಙ್ಕುರಾರುಷ್ಕರಸಿಕ್ಥಚೂತನಿರ್ಯಾಸಸಿನ್ಧೂದ್ಭವಮರ್ಕದುಗ್ಧಮ್| ಏಭಿರ್ಮಹಿಷ್ಯಾಸ್ತು ಘೃತಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಪಾದಪ್ರಭೇದಂ ವಿನಿಹನ್ತಿ ಸದ್ಯಃ|| ಅರ್ಕಾವಿಸ್ನುಹಿದುಗ್ಧಂ ಸಿಕ್ಥಂ ಪಟುತೈಲಸಂಯುತಂ ಪಿಷ್ಟಮ್| ಪಾದವಿಲಿಪ್ತಂ ಸದ್ಯಃ ಕರೋತಿ ಕಮಲೋಪಮಂ ಚರಣಮ್| ಸ್ನುಹ್ಯರ್ಕದುಗ್ಧಸೈನ್ಧವಹಯಖುರಚೂರ್ಣಂ ಸನವನೀತಮ್| ನ್ಯಸ್ತಂ ತುಮ್ಬಫಲೇ ತತ್ಪ್ರದಾರಿಕಾಂ ಲೇಪನಾದ್ಧನ್ಯಾತ್| ಪಾದದಾರ್ಯಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ಪದೇ ಪುನಃ| ಸವಾಘೃತಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಮಜ್ಜಾಕ್ಷಾರೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್|| ಸ್ನುಹ್ಯರ್ಕಚ್ಛಾಗಪಯೋ ಲವಣಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಚೂತನಿರ್ಯಾಸಮ್| ಮಾಹಿಷನವನೀತಯುತಂ ವಿಪಾದಿಕಾಂ ಹನ್ತ್ಯಲಾಭುಸ್ಥಮ್| ಅತಿಪಕ್ವಶುಷ್ಕಕೇತಕದಲಭಸಿತಂ ಘೃತಪಟೂಪೇತಮ್| ಕಂಸನಿಘೃಷ್ಟಂ ಲೇಪಾತ್ಕರೋತಿ ಕಮಲೋಪಮಂ ಚರಣಮ್|| ನಶ್ಯತಿ ತಥಾ ವಿಪಾದೀ ಪುಷ್ಪಲತಾನೀಲಿಮೂಲಶೃತತೈಲಾತ್| ಕಾಱ್ಪಾಸಭುಜಗವಲ್ಲೀಪಟುತಿಲಜೈರ್ನಶ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೇಣ|| ಸರ್ಜಘೃತಂ ತುಲ್ಯಗುಡಂಮ್ ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಶ್ಟಾಂಶಾರ್ಕದುಗ್ಧೇನ| ಪ್ರತಿಲೇಪಾತ್ಪಾದತಲೇ ನಶ್ಯತೇ ನಿಯತಂ ವಿಪಾದಿಕಾ ಸಹಸಾ|| ಶುಕ್ತಿಕಾಭಸ್ಮ ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ಜರಸಂ ಪಯಃ| ಪಾದಯೋಃ ಸ್ಫುಟನೇ ಲೇಪಸ್ತಿಕ್ತಾಲಾಬುವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ|| ಸಕ್ಷೀರಂ ಸ್ನುಹಿಕಾಣ್ಡಂ ಸಾನ್ತರ್ಧೂಮಂ ಸುವರ್ಚಿಲಾVವಿಡವತ್| ದಗ್ಧಂ ಛಾಗಘೃತಯುತಂ ತುಮ್ಬಸ್ಥಂ ಹನ್ತಿ ಪರಿಲೇಪಾತ್|| ಪೂರಿತೋಪರಿಸಿಕ್ಥೇನ ವಹ್ನಿನಾ ತಾಪಿತಾ ಭೃಶಮ್| ಅಸಾಧ್ಯಾಪಿ ವ್ರಜತ್ಯಸ್ತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿಪಾದಿಕಾ|| ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ರಜನೀ ಕಟುತ್ರಯಂ ಸಮಾನಭಾಗಂ ಲವಣಸ್ಯ ಮೃತ್ತಿಕಾಮ್| ದಗ್ಧ್ವಾ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ಘೃತೇನ ಲಿಮ್ಪೇತ್ ಪಾದೌ ವಿನಶ್ಯೇತ ವಿಪಾದಿಕಾ ಧ್ರುವಮ್|| ಕಣ್ಟಕವೇಧಸ್ಯ- ಪಾದಯೋಃ ಕಣ್ಟಕೇ ವಿದ್ಧೇ ರವಿದುಗ್ಧೇನ ಪೂರಯೇತ್| ಉದ್ಧೃತೇಽನುದ್ಧೃತೇ ಚಾಪಿ ಪತತಿ ಸ್ವಯಮೇವ ತತ್|| ಸೈನ್ಧವಂ ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ದಹೇಲ್ಲೋಹಶಲಾಕಯಾ| ಕುಮಾರ್ಯಾಃ ಕೋಷ್ಣಪತ್ರೇಣ ಬನ್ಧನಂ ಚಾತ್ರ ಕಾರಯೇತ್|| ಲವಣೋದಕಸೇಕಂ ವಾ ಸನ್ಧಾನೌದನಬನ್ಧನಮ್| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲಾಢ್ಯಂ ಲವಣಂ ಸಪುನರ್ನವಮ್|| ವಾಯಸೀಂ ವಾ ಪಟೂಯುತಾಂ ಚಿಲ್ಲೀಂ ವಾ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತಾಮ್| ಚಿಞ್ಚಾಕರಞ್ಜಪತ್ರಂ ವಾ ಘೃತಕಾಞ್ಜಿಕಸಂಯುತಮ್|| ಭೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಬನ್ಧನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಾಯಸಂ ಕೋರದೂಷಕೈಃ| ವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಂ ಚ ಕುರ್ವೀತ ಪಕ್ವೇ ದುಷ್ಟಂ ಪುನರ್ದಹೇತ್|| ಪಾದದಾಹಸ್ಯ- ಶತಾವರೀಮೂಲರಸಾತ್ ಫೇನೇನ ಪರಿಲೇಪಿತೌ| ಪರಿತಾಪಾದ್ವಿಮುಚ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು|| ಮಸೂರವಿದಲೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಭೃಷಶೀತೇನ ವಾರಿಣಾ| ಚರಣೌ ಲೇಪಯೇತ್ಸಮ್ಯಕ್ಪಾದದಾಹಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ|| ನವನೀತೇನ ಸಂಲಿಪ್ತೌ ವಹ್ನಿನಾ ಪರಿತಾಪಿತೌ| ಮುಚ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪರಿತಾಪಾತ್ಸುದಾರುಣಾತ್|| ಘೃತಾಕ್ತೈಃ ಸಕ್ತುಭಿಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈರಜಾಕ್ಷೀರಸಮನ್ವಿತೈಃ| ಲೇಪಯೇಚ್ಚರಣೌ ಸದ್ಯಃ ಪರಿತಾಪವಿಮುಕ್ತಯೇ|| ಲಿಮ್ಪೇತ್ಸೇವ್ಯಜಲಾರಿಷ್ಟೈಃ ಶತಧೌತಘೃತೇನ ವಾ| ಪಾದದಾಹೇಷು ಚರಣೌ ಸೇಕಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಸರ್ಪಿಷಾ| ಕುಮಾರೀರಸಸೇಕೋ ವಾ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ಹರೇದಸೃಕ್| ಪಾರ್ಷ್ಣಿವ್ಯಥಾಯಾಃ- ಲಿಪ್ತಾ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೇನ ಸ್ವೇದಿತಾ ಚಾಶ್ಮನಾ ಭೃಶಮ್| ಪಾದಪಾರ್ಷ್ಣಿವ್ಯಥಾ ತೀವ್ರಾ ಪಕ್ಷಾರ್ದ್ಧೇನ ವಿನಶ್ಯತಿ|| ದೇಹಸ್ಫುಟನಸ್ಯ- ಅಗಸ್ತಿಪುಷ್ಪಚೂರ್ಣೇನ ಮಾಹಿಷಂ ಶ್ರಪಯೇತ್ಪಯಃ| ತದುತ್ಥನವನೀತಾಕ್ತೋ ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ಫುಟನಂ ಜಯೇತ್|| ಅತಿಸ್ವೇದಸ್ಯ- ಹರೀತಕೀಂ ತು ಸಮ್ಪಿಷ್ಯ ಗಾತ್ರಮುದ್ವರ್ತ್ತಯೇನ್ನರಃ| ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ನಾನಂ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ದೇಹಸ್ವೇದೋಪಶಾನ್ತಯೇ|| ದೇಹದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಸ್ಯ- ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ಮಾಹಿಷಂ ಶಕೃದುತ್ತಮಮ್| ತೇನೈವ ಲೇಪನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದೇಹದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್|| ಶಿರೀಷಲಾಮಜ್ಜಕಹೇಮಲೋಧ್ರೈಸ್ತ್ವಗ್ಭೇದಸಂಸ್ವೇದಹರಃ ಪ್ರಘರ್ಷಃ| ಪತ್ರಾಮ್ಬುಲೋಹೈರಥ ಚನ್ದನಾಭ್ಯಾಂ ಶರೀರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಹರಃ ಪ್ರಲೇಪಃ|| ತಿನ್ತಿಣೀಸ್ವರಸೇ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪಚೇದ್ಭಿಷಕ್| ಅತ್ರ ಕಲ್ಕಾರ್ಥಮೇತಾನಿ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ ಯೋಜಯೇತ್|| ಶಿಗ್ರುಸೈನ್ಧವದುರ್ಗನ್ಧಾ ಲಶುನಂ ಚ ಸಚಿತ್ರಿಕಮ್| ಏತಚ್ಛರೀರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಕಣ್ಡೂತಿಸ್ವೇದನಾಶನಮ್|| ತಿನ್ತಿಣೀಕದಲೋದ್ಭೂತಂ ಸ್ವರಸಂ ಲೇಪಯೇನ್ನರಃ| ಬಹುಶೋ ದೇಹವೈಗನ್ಧ್ಯಕಣ್ಡೂಕೋಠವಿನಾಶನಮ್|| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪೌಷ್ಕರಂ ರೇಣುಮೇಕವಿಂಶತಿವಾಸರಾನ್| ಲಿಹತಾಂ ದೇಹದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ನಶ್ಯೇನ್ನಿಶ್ಶೇಷಮಙ್ಗಿನಾಮ್|| ದ್ವಿನಿಶಾತಿಲರುಗ್ರಾಜೀಕಲ್ಕೋದ್ವರ್ತ್ತಿತವಿಗ್ರಹಃ| ಯಃ ಸ್ನಾತಿ ತಸ್ಯ ದೇಹಃ ಸ್ಯಾತ್ಸುಗನ್ಧಿರ್ಭಾಸ್ಕರಚ್ಛವಿಃ|| ವೈದ್ಯುತಾನಲದಾಹಸ್ಯ- ವೈದ್ಯತಾನಲದಗ್ಧಸ್ಯ ಲೇಪಸೇಕಾದಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಸತೈಲಮಮ್ಲಲವಣಪ್ರಾಯಂ ತಾಪಂ ಚ ವಹ್ನಿನಾ|| ತುತ್ಥದಗ್ಧವದಾಹಾರಂ ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಮ್| ಸೇಕಂ ಚ ಸಂಜ್ಞಾಯುಕ್ತಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತೇನ್ದ್ರಿಯವೇದಿನಃ|| ಆಗ್ನೇಯೈರೌಷಧೈರ್ಲೇಪಂ ಸೇಕಮಿಕ್ಷುತುಷೋದಕೈಃ| ಸರ್ಪಿಸ್ನಿಗ್ಧೈರಮ್ಲಯುಕ್ತೈರ್ವಸಾತೈಲಘೃತೈರಪಿ|| ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್|| ೨೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ