Adhikarana atha li~gganAshapratiShedho nAma saptadasho~adhyAyaH - pra (1) · Śloka 1
అథాతో లింగనాశప్రతిశేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो लिङ्गनाशप्रतिशेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
లింగనాశస్య దుఃసాధత్వాత్ పృథక్ చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana li~gganAshaparyAyAH - upadravAshca (2) · Śloka 2
లింగనాశే నీలికా పటలమాంధ్యమితి పర్యాయాః| సః శ్లైష్మిక ఏవ ప్రాక్ సాధ్యోఽభిహితః| తస్య పునః షడుపద్రవాః-ఆవర్త్తకీ, శర్కరా, రాజీమతీ, ఛిన్నాంశుకా, చంద్రకీ ఛత్రకీ చేతి||2||
लिङ्गनाशे नीलिका पटलमान्ध्यमिति पर्यायाः| सः श्लैष्मिक एव प्राक् साध्योऽभिहितः| तस्य पुनः षडुपद्रवाः-आवर्त्तकी, शर्करा, राजीमती, छिन्नांशुका, चन्द्रकी छत्रकी चेति||२||
🔊 Audio coming soon
లింగనాశస్య వ్యవహారార్థం పర్యాయకీర్తనం| సుబోధం| ప్రాగితి దృష్టిరోగవిజ్ఞానీయే| తస్యేతి లింగనాశస్య| ఉపద్రవోఽనుబంధిరోగాంతరం ||2||
Adhikarana upadravalakShaNAni (3) · Śloka 3
తత్ర శ్వేతారుణావర్త్తవదనవస్థితా దృష్టిరావర్త్తకీ| అర్కక్షీరలేశేనేవ కూర్చికాపిండేనేవ చాచితా శర్కరా| శాలిశూకాభరాజ్యావృతా రాజీమతీ| ఛిన్నవిషమదగ్ధాభా సరుక్ ఛిన్నాంశుకా| కాంస్యసమచ్ఛాయా చంద్రకసంస్థానా చంద్రకీ| నైకవర్ణా ఛత్రనిభా ఛత్రకీ| తా న విధ్యేత్| అపి చ||3||
तत्र श्वेतारुणावर्त्तवदनवस्थिता दृष्टिरावर्त्तकी| अर्कक्षीरलेशेनेव कूर्चिकापिण्डेनेव चाचिता शर्करा| शालिशूकाभराज्यावृता राजीमती| छिन्नविषमदग्धाभा सरुक् छिन्नांशुका| कांस्यसमच्छाया चन्द्रकसंस्थाना चन्द्रकी| नैकवर्णा छत्रनिभा छत्रकी| ता न विध्येत्| अपि च||३||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినాఽవర్త్తక్యాదీనాం షణ్ణాం లక్షణం| సుబోధం| తా ఆవర్తక్యాదీర్న విధ్యేత్| తద్వర్జితం లింగనాశం విధ్యేదిత్యర్థః| అపి చేత్యవేధ్యాయా నీలికాయా లింగనాశస్య సముచ్చయే| (ఆవర్త్తోఽంభసాం భ్రమస్తద్వదనవస్థితా చలా| ఆవర్త్తకీ తత్సంజ్ఞో లింగనాశోపద్రవః| ఏవం శర్కరాదయో వాచ్యాః| కూర్చికా క్షీరవికృతిః| ఆచితా సమంతాద్వ్యాప్తా| శాలిశూకానామాభేవాభా యాసాం తాః శాలిశూకాభాః శాలిశూకాభాశ్చ తా రాజయశ్చ తాభిరావృతా| ఛిన్నా అంతరాంతరా విచ్ఛేదయుక్తా, విషమా విషమసంస్థానా, దగ్ధాభా దగ్ధప్రతీతియుక్తా చ| సరుక్ రుజాసహితా| కాంస్యం కంసలోహం| చంద్రకసంస్థానా చంద్రకాకారా| చంద్రకం మయురబర్హాగ్రం| నైకవర్ణాఽనేకవర్ణా| ఛిత్రనిభా కించిదున్నతత్వాచ్ఛత్రసదృశీ| ఛత్రమాతపత్రం)||3||
Adhikarana avedhyali~gganASalakShaNam (4) · Śloka 4
న విధ్యేదసిరార్హాణాం న తృట్పీనసకాసినాం| నాజీర్ణభీరువమితశిరః కర్ణాక్షిశూలినాం| నాత్యుష్ణశీతవాతాభ్రే నాసంపూర్ణాం చ నీలికాం||4||
न विध्येदसिरार्हाणां न तृट्पीनसकासिनाम्| नाजीर्णभीरुवमितशिरः कर्णाक्षिशूलिनाम्| नात्युष्णशीतवाताभ्रे नासम्पूर्णां च नीलिकाम्||४||
🔊 Audio coming soon
ఉపద్రవషట్కస్య లింగముక్త్వాఽనంతరమవేధ్యాన్ దర్శయతి| అసిరార్హా యేషాం సూత్రస్థానే సిరావ్యధః ప్రతిషిద్ధస్తేషాం నీలికాం తిమిరం న విధ్యేత్| సుబోధం| అసంపూర్ణా అసంజాతా||4||
Adhikarana asa~jjAtanIlikAlakShaNam (5) · Śloka 5
అసంజాతా హీ విషమా దధిమస్తతనుశ్చ సా| శలాకయాఽవఘృష్టాపి పునరూర్ధ్వం ప్రపద్యతే| కరోతి వేదనాం తీవ్రాం దృష్టించ స్థగయేత్పునః||5||
असञ्जाता ही विषमा दधिमस्ततनुश्च सा| शलाकयाऽवघृष्टापि पुनरूर्ध्वं प्रपद्यते| करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिञ्च स्थगयेत्पुनः||५||
🔊 Audio coming soon
సా చాసంపూర్ణా నీలికాఽనేన లక్షణేన జ్ఞాతవ్యా| అసంజాతా అసంపూర్ణా సా నీలికా విషమత్వాదిరూపా భవతి| విషామా క్వచిత్తంత్రీ క్వచిత్సమా| దధిమస్తువత్తనురఘనా| నేత్రచ్ఛిద్రప్రవిష్టయా కురవకముఖయా శలాకయాఽవఘృష్టాఽపి పునరప్యూర్ధ్వం నేత్రస్య ప్రపద్యతే| సుబోధం| ( హృదయే తు 'అసంజాతో హి విషమో దధిమస్తునిభస్తనుః| శలాకయాఽవఘృష్టోఽపి పునరూర్ధ్వం ప్రపద్యతే ఇతి పాఠః| వ్యాఖ్యా| అసంజాతోఽసంపూర్ణః| విషమో విషమసంస్థానః| అంతఃస్థితమలస్యాఽసంపూర్ణతయా కుత్రచిత్ సూక్ష్మత్వాత్ కుత్రచిన్నిబిడత్వాచ్చ బహిర్నిమ్నోన్నతత్వయుక్తః| దధిమస్తునిభోః దధినిభో మస్తునిభో వా| కదాచిద్ దధినిభః కదాచిన్మస్తునిభ ఇతి కేచిత్| తనురఘనః| శలాకయా అవఘృష్టోఽపి దృష్టిమండలాన్నాసాం ప్రతి నిర్లిఖితోఽపి పునరప్యూర్ధ్వం ప్రపద్యతే| తీవ్రాం రుజం చ కరోతి| పునరవఘర్షణాదనంతరం దృష్టిందృష్టిమండలం స్థగయేదాచ్ఛాదయేత్)|| 5||
Adhikarana asampUrNanIlikAyAH gatiH (6) · Śloka 6
సా చ సంపూర్యతే శీఘ్రం శ్లేష్మలైర్వాతపిత్తలైః| చిరాత్ సోపద్రవా చ స్యాత్...........................||6||
सा च सम्पूर्यते शीघ्रं श्लेष्मलैर्वातपित्तलैः| चिरात् सोपद्रवा च स्यात्...........................||६||
🔊 Audio coming soon
సా చాసంపూర్ణా నీలికా శ్లేష్మలైరాహారైరాశు సంపూర్యతే వాతపిత్తలైః పునశ్చిరాత్సంపూర్యతే ఆవర్తక్యుపద్రవయుక్తా చ స్యాత్| (శీఘ్రావచ్ఛాదనే చిరావచ్ఛాదనే చ హేతుమాహ-శ్లేష్మలైరిత్యాది| స అసంపూర్ణవృద్ధో లింగనాశః శ్లేష్మలైః శ్లేష్మవర్ధనైరాహారాదిభిరాశ్వచిరాత్ పూర్ణతాం ప్రాప్నోతి| అన్యైరశ్లేష్మలైరాహారైః సోపద్రవ ఉపద్రవైరావర్త్తక్యాదిభిః సహితాశ్చిరేణ కాలేన పూర్ణో భవతి )|| 6||
Adhikarana vyadhyanIlikAlakShaNam (7) · Śloka 7
........................నిష్ప్రేక్ష్యా త్వర్హతి వ్యధం|7|
.......................ंइष्प्रेक्ष्या त्वर्हति व्यधम्|७|
🔊 Audio coming soon
యా తు నిష్ప్రేక్ష్యా పరిపూర్ణత్వేనావిజ్ఞాతసమయా సా వ్యధమర్హతి||7||
Adhikarana li~gganASe SastrakarmavidhAnam (7) · Śloka 7
అథ స్నిగ్ధస్య విరిక్తస్య ఘృతైః సంభోజితస్య నిశి రసేన ప్రీణితోత్తమాంగస్యాభుక్తవతః సజ్జోపకరణస్య విమలేఽహని సాధకే చ కృతస్వస్త్యయనస్య విహితాదిత్యవిదేహాధిపతిప్రణామస్య పూర్వాహ్ణే నివాతప్రకాశదేశస్థస్య ప్రత్యాదిత్యమాస్తరణేన లబ్ధమార్దవాయాం భూమౌ ప్రసాదితచరణయుగ్మముపవిష్టస్య క్షితితలగతసమతలోభయపాణేః పృష్ఠతః సుఖోపవిష్టేన పరిచారకేణ హస్తాభ్యాం నిశ్చలమవలంబితశిరసః కించిదుత్తానాస్యస్య స్వాం నాసామితరచ్చేక్షణమీక్షమాణస్యాతురస్య జంఘయోరుపరిష్టాన్నాత్యుచ్ఛ్రితాసననివిష్టో భిషక్ దక్షిణహస్తానులోమమక్షిముఖవాష్పస్విన్నం నిమీలితమీషదంగుష్ఠోదరవిమృదితతారకతయా పరిప్లుతదోషం సవ్యాంగుష్ఠప్రదదేశినీభ్యామున్మీల్య దక్షిణమధ్యమాప్రదేశిన్యంగుష్ఠైర్నిష్కంపం గృహీతయా శలాకయా కృష్ణభాగాద్భాగద్వయస్యాపాంగాదేకభాగస్య చ సంగమే దృషేరార్జవం నాత్యూర్ధ్వమధో వా నేత్రసహజన్మని సంధౌ విధ్యేత్| ఏవమేవ దక్షిణం దక్షిణాంగుష్ఠప్రదేశిన్యున్మీలితమితరేణ కరేణైవ చాతురస్య దక్షిణపార్శ్వే స్థిత్వా||7||
अथ स्निग्धस्य विरिक्तस्य घृतैः सम्भोजितस्य निशि रसेन प्रीणितोत्तमाङ्गस्याभुक्तवतः सज्जोपकरणस्य विमलेऽहनि साधके च कृतस्वस्त्ययनस्य विहितादित्यविदेहाधिपतिप्रणामस्य पूर्वाह्णे निवातप्रकाशदेशस्थस्य प्रत्यादित्यमास्तरणेन लब्धमार्दवायां भूमौ प्रसादितचरणयुग्ममुपविष्टस्य क्षितितलगतसमतलोभयपाणेः पृष्ठतः सुखोपविष्टेन परिचारकेण हस्ताभ्यां निश्चलमवलम्बितशिरसः किञ्चिदुत्तानास्यस्य स्वां नासामितरच्चेक्षणमीक्षमाणस्यातुरस्य जङ्घयोरुपरिष्टान्नात्युच्छ्रितासननिविष्टो भिषक् दक्षिणहस्तानुलोममक्षिमुखवाष्पस्विन्नं निमीलितमीषदङ्गुष्ठोदरविमृदिततारकतया परिप्लुतदोषं सव्याङ्गुष्ठप्रददेशिनीभ्यामुन्मील्य दक्षिणमध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैर्निष्कम्पं गृहीतया शलाकया कृष्णभागाद्भागद्वयस्यापाङ्गादेकभागस्य च सङ्गमे दृषेरार्जवं नात्यूर्ध्वमधो वा नेत्रसहजन्मनि सन्धौ विध्येत्| एवमेव दक्षिणं दक्षिणाङ्गुष्ठप्रदेशिन्युन्मीलितमितरेण करेणैव चातुरस्य दक्षिणपार्श्वे स्थित्वा||७||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా లింగనాశే సస్త్రకర్మవిధానం| రసేన మాంసరసేన ప్రీణితం తర్పితం నస్యాదినోత్తమాంగం యస్య స తథోక్తః| ఉపకరణాని తదుపయోగీని| విదేహాధిపతిర్జనకో రాజా| ప్రత్యాదిత్యమాదిత్యాభిముఖం| ఆస్తరణేన కుథాదినా లబ్ధమార్దవా యా భూమిస్తస్యాం ప్రసారితచరణయుగ్మో యోఽసంకుచితజానూపవిష్టః| క్షితితలగతౌ సమతలౌ ద్వౌ పాణీ యస్య| హస్తస్యాంతర్భాగస్తలః| ఇతరద్యత్ ప్రయుజ్యమానకర్మ ఈక్షణం తస్మాద్ ద్వితీయం| ఈక్షణం నేత్రం| యచ్చోపవిష్టేన ప్రసారితమాతురేణ జానుయుగ్మం తన్మధ్యే కృత్వా కర్మయోగ్యనైకట్యేన కర్మసౌకర్యాపేక్షం యోజ్యం| ముఖవాష్పో వైద్యముఖోద్భవః| సవ్యో వామః| ప్రదేశిన్యంగుష్ఠనికటాంగులీ| సహజన్మని సంధౌ స్వాభావికే ఛిద్రే| ఇతి దక్షిణహస్తేన వ్యధః సవ్యనేత్రే| ఏవమేవ హస్తకర్మవైపరీత్యేనాతురస్య దక్షిణం నేత్రం విధ్యేత్|| 7||
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (8) · Śloka 8
అథ శబ్దవదవేదనం సాంబుబిందుస్రుతి చ సమ్యగ్విద్ధం విద్యాత్| ప్రవిష్టమాత్రాం చ శాలాకాం ధారయేత్| రాగాశ్రువేదనానుత్పాదనార్థంచ స్తన్యేన సేచయేత్| తతః పునరాతురమాశ్వాస్య భ్రమయన్ శలాకామాదృష్టిమధ్యాత్ ప్రవేశయేత్||8||
अथ शब्दवदवेदनं साम्बुबिन्दुस्रुति च सम्यग्विद्धं विद्यात्| प्रविष्टमात्रां च शालाकां धारयेत्| रागाश्रुवेदनानुत्पादनार्थञ्च स्तन्येन सेचयेत्| ततः पुनरातुरमाश्वास्य भ्रमयन् शलाकामादृष्टिमध्यात् प्रवेशयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
అథేతి| శబ్దవదిత్యాది సమ్యగ్విద్ధలక్షణం| సుబోధం| శలాకాయామంతస్థితాయామేవ స్తన్యేన సేకః| ఆదృష్టిమధ్యాద్ దృష్టిమధ్యం యావత్ ||8||
Adhikarana vedhottaraM karma (9) · Śloka 9
అధశ్చాస్యావలోకయతో లింగనాశమద్రుతమవిలంబితమనుసుఖమధోముఖమపనయేదుచ్ఛింఖయేచ్చైనం| తథా హి దృక్స్రస్తకఫస్య విశుధ్యతి| విశుద్ధదృష్టేశ్చాంగులిం తంతూన్ జ్ఞాతీన్ సంతతీంశ్చ దర్శయేత్| ప్రేక్షమాణస్య చానిమీలితాన్నేత్రాచ్ఛన్నైః శనైః భ్రమయన్నేవ శలాకామపకర్షేత్| అథ వ్యపగతదోషస్య యథావత్ పశ్యతః సుఖోష్ణఘృతాప్లుతం పిచుమీక్షణస్యోపరి దత్వా బధ్నీయాత్| తతో నివాతమాగారమనుప్రవేశ్య సంవేశ్య చ సోపధానే మృదుశయనే శయానం దక్షిణేఽక్షిణి విద్ధే వామేన పార్శ్వేన వామే దక్షిణేనోభయస్మిన్నుత్తానమనుకూలాభిః కథాభిరుపచారేత్| యథాశక్తి చైనముపవాసయేత్ ఉద్గారక్షవథుకాసనిష్ఠీవనోత్క్షేపణాని త్ర్యహం పరిహరేత్| స్నానాంబుపానదంతధావనాధోముఖావస్థానాని సప్తాహం| స్నేహవిధిం చేక్షేత| మూర్ధ్ని పాదయోశ్చ ఘృతాభ్యంగమాచరేత్| తృతీయే చాహ్ని ముక్త్వాక్షి పరిషేచయేదేరండపల్లవశృతేన దుగ్ధోష్ణేన దుగ్ధేన| జీవనీయైర్వా సిద్ధేన పయసా హవిషా వా| తద్వల్లఘునా పంచమూలేన| తతః పూర్వవద్ బధ్నీయాత్| తతః ప్రభృత్యేవమేవ ప్రత్యహమాసప్తాహం| సప్తమే తు దివసే సర్వథా మోక్షయేత్| దశమే వా| భోజయేచ్చైనం వ్యోషామలకయుక్తం ద్రవమీషత్స్నేహలవణం వాట్యముష్ణోదకద్వితీయాం విలేపీం వా| ఏవమాచరతో రుజా రాగాదయౌ నానువర్త్తంతే||9||
अधश्चास्यावलोकयतो लिङ्गनाशमद्रुतमविलम्बितमनुसुखमधोमुखमपनयेदुच्छिङ्खयेच्चैनम्| तथा हि दृक्स्रस्तकफस्य विशुध्यति| विशुद्धदृष्टेश्चाङ्गुलिं तन्तून् ज्ञातीन् सन्ततींश्च दर्शयेत्| प्रेक्षमाणस्य चानिमीलितान्नेत्राच्छन्नैः शनैः भ्रमयन्नेव शलाकामपकर्षेत्| अथ व्यपगतदोषस्य यथावत् पश्यतः सुखोष्णघृताप्लुतं पिचुमीक्षणस्योपरि दत्वा बध्नीयात्| ततो निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य च सोपधाने मृदुशयने शयानं दक्षिणेऽक्षिणि विद्धे वामेन पार्श्वेन वामे दक्षिणेनोभयस्मिन्नुत्तानमनुकूलाभिः कथाभिरुपचारेत्| यथाशक्ति चैनमुपवासयेत् उद्गारक्षवथुकासनिष्ठीवनोत्क्षेपणानि त्र्यहं परिहरेत्| स्नानाम्बुपानदन्तधावनाधोमुखावस्थानानि सप्ताहम्| स्नेहविधिं चेक्षेत| मूर्ध्नि पादयोश्च घृताभ्यङ्गमाचरेत्| तृतीये चाह्नि मुक्त्वाक्षि परिषेचयेदेरण्डपल्लवशृतेन दुग्धोष्णेन दुग्धेन| जीवनीयैर्वा सिद्धेन पयसा हविषा वा| तद्वल्लघुना पञ्चमूलेन| ततः पूर्ववद् बध्नीयात्| ततः प्रभृत्येवमेव प्रत्यहमासप्ताहम्| सप्तमे तु दिवसे सर्वथा मोक्षयेत्| दशमे वा| भोजयेच्चैनं व्योषामलकयुक्तं द्रवमीषत्स्नेहलवणं वाट्यमुष्णोदकद्वितीयां विलेपीं वा| एवमाचरतो रुजा रागादयौ नानुवर्त्तन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
అస్యేత్యాతురస్యాధోభూమిదేశమీక్షమాణస్య నేత్రాల్లింగనాశమధోముఖం నేత్రస్యాధోభాగే అపనయేదాకర్షేత్| తథాహీత్యుఛింఖనేన స్రస్తకఫత్వాద్ దృగ్విశుధ్యతి| శేషం వ్యాఖ్యాసమం| పిచు కార్పాసచులుకం| స్నానాదీని సప్తాహం పరిహరేదితి సంబంధః| స్నేహవిధిం చేక్షేత తదుక్తాచారవిధానాయ| దోగ్ధోష్ణం ధారోష్ణమేవ యదేరండపల్లవశ్రృతం దుగ్ధం క్షీరం తేన సేచయేత్| అథవా జీవనీయాఖ్యైః సిద్ధేన క్షీరేణ వా ఘృతేన వా సేచయేత్| తద్వదితి పయసా హవిషా వా లఘుపంచమూలసిద్ధేన| పూర్వవదిత్యర్మాదివిధానేన| తతఃప్రభృతి ప్రత్యహం విముచ్యైవమేవ బధ్నీయాదిత్యర్థః| దశమే వేతి దోహాద్యపేక్షయా| సర్వథేత్యపునర్బంధనాయ| సుబోధం| రుజా రాగాదయ ఇత్యత్రాదిశబ్దేనాశ్వాదయః|| 9||
Adhikarana rujAdyupadravacikitsA pathya~jca (10) · Śloka 10
తదనువృత్తౌ యష్టీమధుకలోధ్రమృద్వీకాసైంధవైః సిద్ధేన ససితేనఽజపయసా నయనమాశ్చ్యోతయేత్| మధుకకుష్ఠోత్పలద్రాక్షాలాక్షాశర్కరాభిర్వా| పృశ్నిపర్ణీముస్తమధుకశతావరీపద్మకసైంధవైర్వా| శిరోవక్త్రలేపంచ సారివాగౌరికయవదూర్వాఘృతైః కుర్యాత్| మాతులుంగరసాప్లుతైర్వా మృదుభృష్టైస్తిలైః ససర్షపైః| అజాక్షీరద్రుతైర్వా పయస్యాసారివాపత్రమంజిష్ఠాయష్ట్యాహ్వైర్హిమః సుఖోష్ణో వా లేపః| తద్వద్దేవదారునాగరపద్మకైర్వా| జాంగలరసేన చ జీవనీయక్వాథవతా భోజయేత్| వాతహరవర్గసిద్ధేన చ పయసా| పద్మకాదిగర్భసిద్ధం సర్పిః పాననావనసేకేషు విదధ్యాత్| తథానుపశమే సిరాం విధ్యేత్| అధిమంథసాధనం చేక్షేత||10||
तदनुवृत्तौ यष्टीमधुकलोध्रमृद्वीकासैन्धवैः सिद्धेन ससितेनऽजपयसा नयनमाश्च्योतयेत्| मधुककुष्ठोत्पलद्राक्षालाक्षाशर्कराभिर्वा| पृश्निपर्णीमुस्तमधुकशतावरीपद्मकसैन्धवैर्वा| शिरोवक्त्रलेपञ्च सारिवागौरिकयवदूर्वाघृतैः कुर्यात्| मातुलुङ्गरसाप्लुतैर्वा मृदुभृष्टैस्तिलैः ससर्षपैः| अजाक्षीरद्रुतैर्वा पयस्यासारिवापत्रमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वैर्हिमः सुखोष्णो वा लेपः| तद्वद्देवदारुनागरपद्मकैर्वा| जाङ्गलरसेन च जीवनीयक्वाथवता भोजयेत्| वातहरवर्गसिद्धेन च पयसा| पद्मकादिगर्भसिद्धं सर्पिः पाननावनसेकेषु विदध्यात्| तथानुपशमे सिरां विध्येत्| अधिमन्थसाधनं चेक्षेत||१०||
🔊 Audio coming soon
తదనువృత్తౌ రుజాద్యనువృత్తౌ తు యష్టీమధుకాదిభిః సిద్ధేనాజపయసా సశర్కరేణ నయనమాశ్చ్యోతయేత్| మధుకాదిభిర్వా నయనమాశ్చ్యోతయేత్| అత్ర సామర్థ్యాజ్జలం| అథవా పృశ్నిపర్ణ్యాదిభిరాశ్చ్యోతయేత్| సారివాదిభిః శిరోవక్త్రలేపం చ కుర్యాత్| అథవా సర్షపయుక్తైస్తిలైస్తోకభృష్టైర్మాతులుంగస్య రసేనప్లుతైరాలోడితైః శిరసో వక్త్రస్య చ లేపః| అథవా పయస్యాదిభిరజాక్షీరద్రుతైరాలేపో హిమః సుఖోష్ణో వా శిరసి వక్త్రే చేతి ప్రకరణాత్| పయస్యా క్షీరికా| అథవా దేవదార్వాదిభిర్లేపస్తద్వదితి అజాక్షీరద్రుతో హిమః సుఖోష్ణో వా| జాంగలరసేనేత్యాది సుబోధం| వాతహరవర్గసిద్ధేన చ పయసా భోజయేదితి సంబంధః| అధిమంథసాధనం సర్వగాక్షిరోగోక్తమీక్షేతానుష్ఠానాయ|| 10||
Adhikarana AcArAtikramapariNAmAstatropacArashca (11) · Śloka 11
యథోక్తాచారాతిక్రమాత్తు వ్యధః పాకముపయాతి| అభిష్యందాధిమంథాదయః స్యుర్వ్యధదోషాచ్చ| తాన్యథాస్వముపక్రమేత||11||
यथोक्ताचारातिक्रमात्तु व्यधः पाकमुपयाति| अभिष्यन्दाधिमन्थादयः स्युर्व्यधदोषाच्च| तान्यथास्वमुपक्रमेत||११||
🔊 Audio coming soon
యథోక్తస్యానంతరోక్తస్యాచారస్యాతిక్రమాల్లింగనాశవ్యధః పాకముపయాతి| అభిష్యందాధిమంథాదయ ఇత్యత్రాదిశబ్దేన సర్వేషాం సర్వగాక్షిరోగాణాం గ్రహణం| వ్యధదోషాచ్చైవమేవ భవేత్| తానిత్యభిష్యందాధిమంథాదీన్యథాస్వం చికిత్సయోపక్రమేత||11||
Adhikarana vyadhadoShAH tatropAyASca (12) · Śloka 12
వ్యధదోషాః పునరధ ఊర్ధ్వం కృష్ణాసన్నమపాంగాసన్నం సిరావ్యధశ్చ| తత్రాధోవ్యధాదత్యర్థశూలాస్రస్రుతిరాగాః శలాకాయాశ్చోపలేపో బహలపిచ్ఛిలః కృష్ణం వలిభిరుపచీయతే నయనం స్రవతి తద్వర్జయేత్| ఊర్ధ్వవ్యధాదతిమాత్రరుక్| తత్రాత్యుష్ణఘృతపరిషేకో వాతహరం చ కర్మ| కృష్ణాసన్నవ్యధాన్న సుఖమపనీయతే పటలం| కృష్ణే చ రుజా| దృష్టిరపి చ రక్తావచ్ఛాదితా కృష్ణమండలాభా భవతి| తత్ర సర్పిస్సేకవిరేకరక్తమోక్షైః సిద్ధిః| అపాంగాసన్నవ్యధాచ్ఛోఫశూలతోదభేదాః సాస్రాః స్రుతయః| తత్ర ఘృతసేకోపవాసౌ భ్రువోరంతరే చ దాహః| సిరావ్యధాద్రక్తాగమో వివిధాశ్చ వేదనాః| తత్ర స్తన్యమధుకవిపక్వేన సర్పిషా పరిషేకోఽపాంగే వా దాహః||12||
व्यधदोषाः पुनरध ऊर्ध्वं कृष्णासन्नमपाङ्गासन्नं सिराव्यधश्च| तत्राधोव्यधादत्यर्थशूलास्रस्रुतिरागाः शलाकायाश्चोपलेपो बहलपिच्छिलः कृष्णं वलिभिरुपचीयते नयनं स्रवति तद्वर्जयेत्| ऊर्ध्वव्यधादतिमात्ररुक्| तत्रात्युष्णघृतपरिषेको वातहरं च कर्म| कृष्णासन्नव्यधान्न सुखमपनीयते पटलम्| कृष्णे च रुजा| दृष्टिरपि च रक्तावच्छादिता कृष्णमण्डलाभा भवति| तत्र सर्पिस्सेकविरेकरक्तमोक्षैः सिद्धिः| अपाङ्गासन्नव्यधाच्छोफशूलतोदभेदाः सास्राः स्रुतयः| तत्र घृतसेकोपवासौ भ्रुवोरन्तरे च दाहः| सिराव्यधाद्रक्तागमो विविधाश्च वेदनाः| तत्र स्तन्यमधुकविपक्वेन सर्पिषा परिषेकोऽपाङ्गे वा दाहः||१२||
🔊 Audio coming soon
వ్యధదోషాచ్చ రోగాః స్యురిత్యుక్తం| తే తు వ్యధదోషా పునరధ ఇత్యాదినా ప్రదర్శ్యంతే| అత్యూర్ధ్వమధః శలాకయా వేధ ఉక్త ఊర్ధ్వాధోదోషః| ఏవమన్యదపి వాచ్యం| తత్రేతి నిర్ధారణే| అధోవ్యధాదత్యర్థం శూలాదిత్రయం శలాకోపలేపాదికం చ| బహలపిచ్ఛిల ఇత్యుపలేపవిశేషణం| కృష్ణమితి నేత్రభాగః| తదధోవ్యధం వర్జయేదసాధ్యత్వాత్| ఊర్ధ్వవ్యధాదిత్యాది సుబోధం| వాతహరం కర్మ యత్కించిత్సూత్రోక్తం| కృష్ణాసన్నవ్యధాదితి| పటలం లింగనాశః| దృష్టిః దృష్టిమండలం| తత్రేతి కృష్ణాసన్నవ్యధే| సర్పిస్సేకాదిభిః సిద్ధీ రోగోపశమాఖ్యా| అపాంగస్యాసన్నే సమీపే వ్యధాచ్ఛోఫాదయః స్యుస్తత్ర ఘృతసేకాదికం| సిరావ్యధాద్రక్తాగమాదిస్తత్ర సిరావ్యధరోగే స్తన్యమధుకసిద్ధేన సర్పిషా పరిషేకో దాహశ్చాపాంగే|| 12||
Adhikarana sirAjAle karmaviSeShaH (13) · Śloka 13
సిరాజాలవతి తు నేత్రే ప్రాక్ సిరాజాలమపనయేత్| తతో లబ్ధబలం స్నిగ్ధం చ విధ్యేత్||13||
सिराजालवति तु नेत्रे प्राक् सिराजालमपनयेत्| ततो लब्धबलं स्निग्धं च विध्येत्||१३||
🔊 Audio coming soon
సిరాజాలవతి నేత్రే తు సిరాజాలం ప్రాగపనయేత్తతో లబ్ధబలాదికం నేత్రం విధ్యేత్|| 13||
Adhikarana SalAkABramaNadoShAH upacAraSca (14) · Śloka 14
అథ శలాకాభ్రమణదోషాః| క్షోభణమూర్ధ్వమధోఽత్యర్థదృష్టిఘట్టనమతిదృష్టిప్రేరణంచ| శలాకాక్షోభణాద్ధి స్పందనతోదభేదపరిమంథాః| తస్మిన్ యష్టీమధుకపోట్టాల్యా ఘృతమృదితయా సేకో జలౌకసశ్చ| ఊర్ధ్వప్రణయనాద్రాగోఽతివేదనా చ| తత్రోపవాసో ఘృతసేకశ్చ స్పర్శసుఖః| అధోనయనాచ్ఛూలం రక్తాగమశ్చ| తత్ర సర్పిర్మండోఽనువాసనం నావనం చ| అతీత్య దృష్టిం శలాకాయాః ప్రేరణాద్రక్తస్రవణం రక్తాభరూపదర్శనం చ| తత్ర సర్పిస్సేకోపవాజలౌకసః||14||
अथ शलाकाभ्रमणदोषाः| क्षोभणमूर्ध्वमधोऽत्यर्थदृष्टिघट्टनमतिदृष्टिप्रेरणञ्च| शलाकाक्षोभणाद्धि स्पन्दनतोदभेदपरिमन्थाः| तस्मिन् यष्टीमधुकपोट्टाल्या घृतमृदितया सेको जलौकसश्च| ऊर्ध्वप्रणयनाद्रागोऽतिवेदना च| तत्रोपवासो घृतसेकश्च स्पर्शसुखः| अधोनयनाच्छूलं रक्तागमश्च| तत्र सर्पिर्मण्डोऽनुवासनं नावनं च| अतीत्य दृष्टिं शलाकायाः प्रेरणाद्रक्तस्रवणं रक्ताभरूपदर्शनं च| तत्र सर्पिस्सेकोपवाजलौकसः||१४||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా శలాకాభ్రమణదోషాః| సుబోధం| దృష్టిర్దృష్టిమండలం| పరిమంథః పరితో మథనమివ వేదనావిశేషః| దృష్ట్యాకులతా ఆకులదర్శిత్వం||14||
Adhikarana li~gganASadoShAH upacAraSca (15) · Śloka 15
లింగనాశదోషాస్తు స్ఫుటనమవగలనం విస్తరణముత్ప్లవనం లీనతా చ| తత్ర శలాకయా స్పృష్టో లింగనాశో యః స్ఫుటతి తమేరండపత్రస్విన్నం ఖండశః శోధయేత్| తతః కృష్ణాసైంధవమధుభిరవపీడనం| అవగలతి తు శలాకామపనీయ స్తన్యసేకం దద్యాదవపీడనం చ శుంఠీగుడం జలౌకసశ్చ| విస్తీర్యమాణో సుఖోష్ణాంబుప్లుతేన వాససా స్వేదో ఘృతమండశ్చ ప్రతిమర్శః| తద్వదుత్ప్లవమానే విత్రాసనం శీతాంభసా ప్రతతం చోచ్ఛింఖనం చ||15||
लिङ्गनाशदोषास्तु स्फुटनमवगलनं विस्तरणमुत्प्लवनं लीनता च| तत्र शलाकया स्पृष्टो लिङ्गनाशो यः स्फुटति तमेरण्डपत्रस्विन्नं खण्डशः शोधयेत्| ततः कृष्णासैन्धवमधुभिरवपीडनम्| अवगलति तु शलाकामपनीय स्तन्यसेकं दद्यादवपीडनं च शुण्ठीगुडं जलौकसश्च| विस्तीर्यमाणो सुखोष्णाम्बुप्लुतेन वाससा स्वेदो घृतमण्डश्च प्रतिमर्शः| तद्वदुत्प्लवमाने वित्रासनं शीताम्भसा प्रततं चोच्छिङ्खनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
స్ఫుటనాదయో లింగనాశస్య స్వభావదోషాః| స్ఫుటనం మండలస్య బహుధాఽఽగమనం| అవగలనం శలాకయా స్ప్రష్టుమశక్యత్వం| శేషం సుబోధం| ఏషాం దోషాణాం క్రమేణ చికిత్సా చ సుబోధా| అవపీడనం సూత్రోక్తలక్షణం నస్యం| ప్రతిమర్శో నాసాభ్యంగః| విత్రాసనం శీతాంభసా బిందుప్రక్షేపయుక్తేనోత్త్రాసనం| తద్వదిత్యనేన పూర్వోక్తః స్వేదః ప్రతిమర్శశ్చ||15||
Adhikarana utplavanadoShe cikitsAviSeShaH (16) · Śloka 16
స్థిరే చలే చ దోషే పత్రభంగస్వేదః| తథాఽప్యనపగచ్ఛతి శలాకాపగమనే వా పునరుత్ప్లవనే స్నేహపాననస్యాదిభిరుపాద్య పునర్విధ్యేత్| ఏవమపి పునరుత్ప్లవనే భ్రువోరంతరే దాహః||16||
स्थिरे चले च दोषे पत्रभङ्गस्वेदः| तथाऽप्यनपगच्छति शलाकापगमने वा पुनरुत्प्लवने स्नेहपाननस्यादिभिरुपाद्य पुनर्विध्येत्| एवमपि पुनरुत्प्लवने भ्रुवोरन्तरे दाहः||१६||
🔊 Audio coming soon
స్థిర ఇత్యాదినా ఉత్ప్లవనవిశేషచికిత్సోచ్యతే| సుబోధం| తథాపి స్వేదేనాపి| యదా తు శలాకాయామపనీతాయాం పునర్దోష ఉత్ప్లవతే తదా స్నేహపానాదినోపపాద్య పునర్విధ్యేత్| సుబోధం| దాహః సూర్యకాంతాదినా త్వగ్దాహః||16||
Adhikarana lInatAdoShe cikitsAviSeShaH (17) · Śloka 17
యస్త్వపకృష్యమాణో దృష్టిమండలే లీయతే తత్ర క్షీరేణ నాడీస్వేదం దద్యాత్| శతాహ్వామధుకచూర్ణసంసృష్టం చ ఘృతం ప్రతిమర్శ ఇతి||17||
यस्त्वपकृष्यमाणो दृष्टिमण्डले लीयते तत्र क्षीरेण नाडीस्वेदं दद्यात्| शताह्वामधुकचूर्णसंसृष्टं च घृतं प्रतिमर्श इति||१७||
🔊 Audio coming soon
యస్త్విత్యాదినా లీనతోచ్యతే| సుబోధం| నాడీస్వేదః సూత్రోక్తలక్షణః| శతపుష్పామధుయష్టీచూర్ణయుక్తం ఘృతం ప్రతిమర్శః|| 17||
Adhikarana karmAvadhiviShaye sAmAnyaniyamAH (18) · Śloka 18
భవతి చాత్ర వేధ్యేఽక్ష్ణి కార్యే స్వేదాదౌ నియమోఽయం విధీయతే| స్వేదదాహప్రతీమర్శాన్ సద్యో విద్ధే తు సేచనం| అవపీడం తృతీయేఽహ్ని యుంజ్యాత్తద్వజ్జలౌకసః| సప్తాహాంతే సిరామోక్షం విరేకం బస్తికర్మ చ| యంత్రాణామనురుధ్యేత దృష్టేరాస్థైర్యలాభతః| రూపాణి సూక్ష్మదీప్తాని సహసా నావలోకయేత్||18||
भवति चात्र वेध्येऽक्ष्णि कार्ये स्वेदादौ नियमोऽयं विधीयते| स्वेददाहप्रतीमर्शान् सद्यो विद्धे तु सेचनम्| अवपीडं तृतीयेऽह्नि युञ्ज्यात्तद्वज्जलौकसः| सप्ताहान्ते सिरामोक्षं विरेकं बस्तिकर्म च| यन्त्राणामनुरुध्येत दृष्टेरास्थैर्यलाभतः| रूपाणि सूक्ष्मदीप्तानि सहसा नावलोकयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
గతానుగతికా| వ్యధనీయేఽక్ష్ణి స్వేదాదౌ కార్యే అయం నియమో విధీయతే| క ఇత్యాహ-స్వేదదాహేత్యాది| సుబోధం| యావద్ దృష్టేః స్థైర్యలాభస్తావద్యంత్రణానురోధః||18||
Adhikarana SalAkAdoShAH (19) · Śloka 19
కుర్యాచ్ఛలాకా స్థూలాగ్రా విశాలవ్రణతాం తనుః| పటలోత్ప్లవనం తీక్ష్ణాక్షతమంతః ఖరా రుజః| కుంఠా చ విషమాశ్రూణి హ్రస్వా దీర్ఘా చ దుర్గ్రహా||19||
कुर्याच्छलाका स्थूलाग्रा विशालव्रणतां तनुः| पटलोत्प्लवनं तीक्ष्णाक्षतमन्तः खरा रुजः| कुण्ठा च विषमाश्रूणि ह्रस्वा दीर्घा च दुर्ग्रहा||१९||
🔊 Audio coming soon
కుర్యాదిత్యాదినా శలాకాదోషాః| సుబోధం| కుంఠా భుగ్నా| విషమా నిమ్నోన్నతా| హ్రస్వా వా దీర్ఘా వా దుగ్రహా భవతి||19||
Adhikarana viddhe~akShNi a~jjanAni (20-17) · Śloka 17
ఆడకీమూలమరిచహరితాలరసాంజనైః| విద్ధేఽక్ష్ణి సగుడా వర్త్తిర్యోజ్యా దివ్యాంబుపేషితా| జాతీశిరీషధవమేషవిషాణపుష్ప- వైడూర్యమౌక్తికఫలం పయసా సుపిష్టం| ఆజేన తామ్రమమునా ప్రతను ప్రదిగ్ధం సప్తాహతః పునరిదం పయసైవ పిష్టం| పిండాంజనం హితమనాతపశుష్కమక్ష్ణి విద్ధే ప్రసాదజననం బలకృచ్చ దృష్టేః| స్రోతోజవిద్రుమశిలాఽప్పతిఫేనతీక్ష్ణై- రస్యైవ తుల్యముదితం గుణకల్పనాభిః||20|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే లింగనాశప్రతిషేధో నామ సప్తడశోఽధ్యాయః||17||
आडकीमूलमरिचहरितालरसाञ्जनैः| विद्धेऽक्ष्णि सगुडा वर्त्तिर्योज्या दिव्याम्बुपेषिता| जातीशिरीषधवमेषविषाणपुष्प- वैडूर्यमौक्तिकफलं पयसा सुपिष्टम्| आजेन ताम्रममुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्ताहतः पुनरिदं पयसैव पिष्टम्| पिण्डाञ्जनं हितमनातपशुष्कमक्ष्णि विद्धे प्रसादजननं बलकृच्च दृष्टेः| स्रोतोजविद्रुमशिलाऽप्पतिफेनतीक्ष्णै- रस्यैव तुल्यमुदितं गुणकल्पनाभिः||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे लिङ्गनाशप्रतिषेधो नाम सप्तडशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
ఆఢకీమూలాదిభిర్దివ్యాంబుపేషితా సగుడా వర్తివిద్ధేఽక్ష్ణియోజ్యా| (విద్ధే కృతలింగనాశవేధేఽక్ష్ణి నేత్రే ఆఢకీమూలాదిభిః సగుడా గుడోపేతా దివ్యాంబుపేషితా గంగాజలపిష్టా వర్త్తిర్యోజ్యా )| జాత్యాదికమాజేన పయసా పిష్టమమునా పిష్టేన చ తామ్రం ప్రతను ప్రదిగ్ధం సప్తాహతశ్చ పునస్తామ్రపాత్రాద్ గృహీత్వా క్షీరేణ పిష్టం ఛాయాశుష్కం పిండాంజనం విద్ధేఽక్ష్ణి హితం ప్రసాదజననం దృష్టేశ్చ బలకృత్| స్రోతోజాదికమస్యైవ జాత్యాదికస్య గుణైః కల్పనాభిశ్చాజాక్షీరపేషణతామ్రలేపనాదిభిస్తుల్యముదితం| అప్పతిఫేనః సముద్రఫేనః| తీక్ష్ణం మరిచం|| 20|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే సప్తదశోఽధ్యాయః