44. lūtāpratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha lUtApratiShedho nAma catushcatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಲೂತಾಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಜಙ್ಗಮವಿಷಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಲೂತಾನಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ|| ೧||

Adhikarana lUtAsambhave matAntarANi (2) · Śloka 2

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಯ ರುಷ್ಟಸ್ಯ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಲಲಾಟಜಾಃ| ಸ್ವೇದಲೇಶಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಲೂತಾ ಲೂನೇ ಯೇ ಪತಿತಾಸ್ತೃಣೇ| ಖಾಣ್ಡವೇ ದಹ್ಯಮಾನಾನಾಮಸುರಾಣಾಂ ಶರೀರತಃ| ಯೇ ಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿನಿಶ್ಚೇರುಸ್ತೇ ಲೂತಾ ಇತಿ ಕೇಚನ| ಅನ್ಯೇ ವದನ್ತಿ ಭುಕ್ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾತ್| ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ವಿಷಸ್ಫೋಟಾ ಯೇ ಲೂತಾಃ...................||೨||

ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ಲೂತಾನಾಂ ಸಮ್ಭವ ಉಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಚ ಪಕ್ಷತ್ರಯಮ್| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯ ಆಹುಃ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದಿತಿಹಾಸೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಯ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಯೇ ಲಲಾಟಜಾಃ ಸ್ವೇದಲೇಶಾಸ್ತೇ ನಿಕಟವರ್ತಿನಿ ಲೂನೇ ಛಿನ್ನೇ ತೃಣೇ ಪತಿತಾಸ್ತೇ ಲೂತಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ-ಖಾಣ್ಡವದಹನೇ ದಹ್ಯಮಾನಾನಾಮಸುರಾಣಾಂ ಶರೀರಾದ್ಯೇ ಅಗ್ನಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿನಿಶ್ಚೇರುಸ್ತೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಲೂತಾ ವರ್ತನ್ತಿ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವದನ್ತಿ-ಭುಕ್ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾನ್ಮಿಶ್ರೀಭಾವಾತ್ ಕೋದ್ರಾವವಿಷವದ್ಯೇ ವಿಷಸ್ಫೋಟಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತೇ ಲೂತಾ ಇತಿ|| ೨||

Adhikarana sAmAnye kITalakShaNam (3) · Śloka 3

.....................ಕೀಟಲಕ್ಷಣಮ್| ಯಥಾಸ್ವಂ ಧಾರಯನ್ತಸ್ತೇ ಲೂತಾಃ ಕೀಟಾಶ್ಚ ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ||೩||

ತೇ ಚಾವಿಚಾರಿತಪೂರ್ವಜನ್ಮಭೇದಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಾಯವ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ಕೀಟಲಕ್ಷಣಂ ಧಾರಯನ್ತಃ ಕೀಟಾ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ|| ೩||

Adhikarana lUtAnAM ghoratamatvam (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಘೋರತಮಾ ಲೂತಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ತಾ ಅಪಿ ತ್ರಿಧಾ| ತೀಕ್ಷ್ಣಮಧ್ಯಾವರತ್ವೇನ ಘ್ನನ್ತಿ ಚಾಶ್ವಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಃ| ಸಪ್ತಾಹೇನ ದಶಾಹೇನ ಪಕ್ಷೇಣ ಚ ಪರಂ ಕ್ರಮಾತ್||೪||

ಪೂರ್ವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಕೀಟೇಭ್ಯೋ ಘೋರತಮಾ ಲೂತಾಃ ಸದೃಶತ್ವೇಽಪಿ| ತಾ ಅಪಿ ಲೂತಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಾ ಆಶು ಘ್ನನ್ತಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಸಪ್ತಾಹೇನ ಘ್ನನ್ತಿ ಮಧ್ಯಾ ದಶಾಹೇನ ಅವರಾಃ ಪಕ್ಷೇಣೇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ| ಪರಶಬ್ದೇನ ಸಪ್ತಾಹಾದಿಮರ್ಯಾದಾದಿನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪||

Adhikarana AgneyAH lUtAH (5) · Śloka 5

ಕಪಿಲಾಗ್ನಿಮುಖೀ ಪೀತಾ ಪದ್ಮಾ ಮೂತ್ರಾ ಸಿತಾಽಸಿತಾ| ಆಗ್ನೇಯ್ಯಃ ಸ್ವೇದಜಾಃ ಸಪ್ತ ಲತಾಃ ಪಿತ್ತವಿಕಾರದಾಃ||೫||

ಕಪಿಲಾದಯಃ ಸ್ವೇದಜಾಃ ಸಪ್ತಲೂತಾ ಆಗ್ನೇಯೋ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತವಿಕಾರದಾಃ|| ೫||

Adhikarana saumyAH lUtAH (6) · Śloka 6

ಪಾಣ್ಡುರಾ ರಕ್ತಪದಿಕಾ ಭೃಙ್ಗಾ ಪಿಙ್ಗಾ ತ್ರಿಮಣ್ಡಲಾ| ಪೂತಿರ್ವೀರಾಽರಣ್ಡಜಾಃ ಸಪ್ತ ಸೌಮ್ಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರದಾಃ||೬||

ಅಣ್ಡಜಾಃ ಪಾಣ್ಡುರಾದಯಹ್ ಸಪ್ತ ಲೂತಾಃ ಸೌಮ್ಯಾಃ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರದಾಃ|| ೬||

Adhikarana vAyavyAH lUtAH (7) · Śloka 7

ಕುಮುದಾಽಲವಿಷಾ ರಕ್ತಾಶ್ಚಿತ್ರಾ ಸನ್ತಾನಿಮೇಚಕಾ| ಕಸನಾ ಚೋದ್ಭಿದಾಃ ಸಪ್ತ ವಾಯವ್ಯಾ ವಾಯುರೋಗದಾಃ||೭||

ಉದ್ಭಿದಾಃ ಕುಮುದಾದಯಃ| ಸಪ್ತ ಲೂತಾ ವಾಯವ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ವಾಯುರೋಗದಾಃ|| ೭||

Adhikarana mishrAH lUtAH (8) · Śloka 8

ಕಾಕಾಣ್ಡ್ಯೇಣಪದೀ ಲಾಜಾ ವೈದೇಹೀ ಜಾಲಿನೀ ತಥಾ| ಮಾಲಾಗುಣಾ ಸುವರ್ಣಾ ಚ ಮಿಶ್ರಾಃ ಸಪ್ತೋಪಪಾದಿಕಾಃ||೮||

ಕಾಕಾಣ್ಡ್ಯಾದಯಃ ಸಪ್ತ ಲೂತಾ ಮಿಶ್ರಾಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚೋ ಪಪಾದಿಕಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ|| ೮||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (9) · Śloka 9

ವ್ಯಾಪ್ನುವನ್ತ್ಯಾಶು ಗಾತ್ರಾಣಿ ಜ್ವಲತ್ಪಾವಕಸನ್ನಿಭಾಃ| ಸನ್ನಿಪಾತಕೃತೋಽಸಾಧ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಚೇತರಾಃ||೯||

ಜ್ವಲದಗ್ನಿವದಾಶು ಗಾತ್ರಾಣಿ ವ್ಯಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಞ್ಚ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ| ಇತರಾಃ ಪಿತ್ತವಿಕಾರದಾದಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ|| ೯||

Adhikarana teShAM dashanakAlAH (10) · Śloka 10

ತಾ ದಶನ್ತಿ ಸಿತೇ ಪಕ್ಷೇಽಸಿತೇ ಸನ್ಧೌ ಸದೈವ ಚ||೧೦||

ತಾಶ್ಚ ಲೂತಾಃ ಸಿತಪಕ್ಷಾದಿಷು ಕ್ರಮೇಣ ದಶನ್ತಿ| ಆಗ್ನೇಯಾಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ| ಸೌಮ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ| ವಾಯವ್ಯಾಃ ಸನ್ಧಾವಮಾವಸ್ಯಾರಾಕಯೋಃ| ಮಿಶ್ರಾಃ ಸದೈವ|| ೧೦||

Adhikarana sAmAnyaM daMshalakShaNam (11) · Śloka 11

ದಂಶಃ ಸಾಮಾನ್ಯತಸ್ತಾಸಾಂ ದದ್ಗುಮಣ್ಡಲಸನ್ನಿಭಃ| ಸಿತೋಽಸಿತೋಽರುಣಃ ಪೀತಃ ಶ್ಯಾವೋ ವಾ ಮೃದುರುನ್ನತಃ| ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣೋಽಥವಾ ಶ್ಯಾವಃ ಪರ್ಯನ್ತೇ ಜಾಲಕಾವೃತಃ| ವಿಸರ್ಪವಾಞ್ಛೋಫಯುತಸ್ತಪ್ಯತೇ ಬಹುವೇದನಃ| ಜ್ವರಾಶುಪಾಕವಿಕ್ಲೇದಕೋಥಾವದರಣಾನ್ವಿತಃ| ಕ್ಲೇದೇನ ಯತ್ಸ್ಪೃಶತ್ಯಙ್ಗಂ ತತ್ರಾಪಿ ಕುರುತೇ ವ್ರಣಮ್||೧೧||

ಲೂತಾದಂಶಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಹ-ಕುರುತೇ ವ್ರಣಮಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಲೂತಾದಂಶಲಕ್ಷಣಮ್| ತಾಸಾಮಾಗ್ನೇಯ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧಾನಾಂ ಲೂತಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದಂಶೋ ದಂಶವ್ರಣಃ ದದ್ರುಮಣ್ಡಲಸನ್ನಿಭಃ ದದ್ರವಾಖ್ಯಕುಷ್ಠಮಣ್ಡಲಸದೃಶಃ ತಥಾ ಸಿತಾದ್ಯನ್ಯತಮವರ್ಣಃ ಮೃದುರ್ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಃ ಉನ್ನತಃ ಔತ್ರತ್ಯಯುಕ್ತಃ| ದದ್ರುಮಣ್ಡಲಸಾಮ್ಯೇನೈವೋನ್ನತ್ಯೈ ಸಿದ್ಧೇ ಪುನರಪ್ಯೌನ್ನತ್ಯಕಥನಮಾಧಿಕ್ಯಸೂಚನಾರ್ಥಮ್| ಮಧ್ಯೇ ದಂಶವ್ರಣಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಃ ಅಥವಾ ಶ್ಯಾವವರ್ಣಃ| ಪರ್ಯನ್ತೇ ದಂಶವ್ರಣಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಜಾಲಕVರುತಃ ಜಾಲಕಾಕಾರಾಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಭಿಃ ಸಿರಾಭಿರಾವೃತಃ ವಿಸರ್ಪಾದ್ಯನ್ವಿತಶ್ಚ ಭವತಿ| ಕ್ಲೇದೇನೇತಿ ದಂಶವ್ರಣೋದ್ಭೂತೇನ ಪೂಯೇನ ಯದಙ್ಗಂ ಸ್ಪೃಶತಿ ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ನಙ್ಗೇಽಪಿ ವ್ರಣಂ ಕುರುತೇ|| ೧೧||

Adhikarana viShodvamanasAdhanAni (12) · Śloka 12

ಶ್ವಾಸದಂಷ್ಟ್ರಾಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಲಾಲಾನಖಾರ್ತ್ತವೈಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿರುದ್ವಮನ್ತ್ಯೇತಾ ವಿಷಮ್ ವಕ್ತ್ರಾದ್ವಿಶೇಷತಃ||೧೨||

ಏತಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ಲೂತಾಃ ಶ್ವಾಸಾದಿಭಿರಷ್ಟಾಭಿಃ ಕರಣೈರ್ವಿಷಮುದ್ವಮನ್ತಿ| ವಕ್ತ್ರೇಣ ತು ವಿಶೇಷೇಣೋದ್ವಮನ್ತಿ|| ೧೨||

Adhikarana karaNabhedena daMshalakShaNAni (13) · Śloka 13

ಶ್ವಾಸೇನ ದಂಶಃ ಸಹಸಾ ಸೂಯತೇ ಜ್ವರದಾಹವನ್| ದಂಷ್ಟ್ರಾಕೃತಸ್ತೂಗ್ರತರೋ ವಿವರ್ಣಃ ಕಠಿನಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಗಮ್ಭೀರಶೋಫವಾಂಸ್ತೋದವೇದನಾದಾಹಸಂಯುತಃ| ದುರ್ಗನ್ಧೀ ಶಕೃತಾ ದಾಹಕಣ್ಡೂಚಿಮಿಚಿಮಾನ್ವಿತಃ| ಪಚ್ಯತೇ ಚಾಶು ಪಕ್ವಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪೀಲುಫಲೋಪಮಃ| ಮೂತ್ರೇಣ ರಕ್ತಪರ್ಯನ್ತೋ ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣೋ ವಿಶೀರ್ಯತೇ| ಆವರ್ತ್ತಸದೃಶಃ ಶೂನಃ ಪೂತಿಃ ಸರ್ಪತಿ ದಹ್ಯತೇ| ಶುಕ್ರೇನ ಗ್ರನ್ಥಿಸಂಸ್ಥಾನಃ ಕಠಿನಸ್ತೀವ್ರವೇದನಾಃ| ಅಲ್ಪಮೂಲೋಽಲ್ಪರುಕ್ಕೋಠೋ ಲಾಲಯಾ ಕಣ್ಡೂರೋ ಮೃದುಃ| ನಖೇನ ಚೋಷಪಿಟಕಾಕಣ್ಡೂಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಃ| ಕಿಂಶುಕೋದರವರ್ಣಸ್ತು ರಜಸಾ ಚಞ್ಚುಮಾಲವಾನ್||೧೩||

ಶ್ವಾಸೇನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕರಣವಿಶೇಷೇಣಾಷ್ಟಾನಾಂ ದಂಶಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಸುಬೋಧಮ್| ದಾಹಾನ್ತಂ ಶ್ವಾಸೇನ ದಂಶೇ| ದಾಹಸಂಯುತಮಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ದಂಷ್ಟ್ರಾಕೃತೇ| ಪೀಲು ಫಲೋಪಮ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಶಕೃತ್ಕೃತೇ| ದಹ್ಯತ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಮೂತ್ರೇಣ ದಂಶೇ| ತೀವ್ರವೇದನ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಶುಕ್ರೇಣ| ಮೃದುರಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಲಾಲಯಾ| ಧೂಮಾಯನ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ನಖದಂಶೇ| ಚಞ್ಚುಮಾಲವಾನಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ರಜಸಾ ಆರ್ತ್ತವೇನ| ಕಿಂಶುಕೋದರಂ ಪಲಾಶಕುಸುಮಾಭ್ಯನ್ತರಮ್| ಚಞ್ಚುರಿವ ಮಾಲಮುಪರಿಭಾಗೋಽಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಚಞ್ಚುಮಾಲವಾನ್|| ೧೩||

Adhikarana kITalUtayordashasthAnAni (14) · Śloka 14

ಲೂತಾ ನಾಭೇರ್ದಶನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಕೀಟಕಾಃ| ತದ್ದೂಷಿತಂ ಚ ವಸ್ತ್ರಾದಿ ದೇಹೇ ಪೃಕ್ತಂ ವಿಕಾರಕೃತ್||೧೪||

ಲೂತಾನಾಂ ಕೀಟಾನಾಞ್ಚ ದಂಶಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಹ-ಲೂತೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ತದ್ದೂಷಿತಂ ಲೂತಾದೂಷಿತಂ ವಸ್ತ್ರಾದಿ ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶಯನಾಸನಾದಿಕಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ದೇಹೇ ಪೃಕ್ತಂ ಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಕಾರಕೃದ್ ಭವತಿ| ತದ್ದೂಷಿತಂ ತಯಾ ಲೂತಯಾ ಮಲಮೂತ್ರಶುಕ್ರಲಾಲಾಪ್ರಕ್ಷೇಪೇಣಾಧಿಷ್ಠಾನಾದಿನಾ ದೂಷಿತಂ ದೇಹೇ ಶರೀರೇ ಪೃಕ್ತಂ ವಿಕಾರಕೃತ್ ವಿಷವಿಕಾರಂ ಕರೋತಿ|| ೧೪||

Adhikarana lUtAnAM viShavardhanaprakAraH (15) · Śloka 15

ದಿನಾರ್ಧಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ನೈವ ದಂಶೋ ಲೂತಾವಿಷೋದ್ಭವಃ| ಸೂಚೀವ್ಯಧವದಾಭಾತಿ ತತೋಽಸೌ ಪ್ರಥಮೇಽಹನಿ| ಅವ್ಯಕ್ತವರ್ಣಃ ಪ್ರಚಲಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಣ್ಡೂರುಜಾನ್ವಿತಃ| ದ್ವಿತೀಯೇ ತ್ಯುನ್ನತೋಽನ್ತೇಷು ಪಿಟಕೈರಿವಚಾಚಿತಃ| ವ್ಯಕ್ತವರ್ಣೋ ನತೋ ಮಧ್ಯೇ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಗ್ರನ್ಥಿಸನ್ನಿಭಿಃ| ತೃತೀಯೇ ಸಜ್ವರೋ ರೋಮಹರ್ಷಕೃದ್ರಕ್ತಮಣ್ಡಲಃ| ಶರಾವರೂಪಸ್ತೋದಾಢ್ಯೋ ರೋಮಕೂಪೇಷು ಸಾಸ್ರವಃ| ಮಹಾಂಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಶ್ವಯಥುಸ್ತಾಪಶ್ವಾಸಭ್ರಮಪ್ರದಃ| ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಷಕೋಪಜಾನ್| ಷಷ್ಠೇ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಪ್ತಮೇ ಹನ್ತಿ ಜೀವಿತಮ್| ವಿಷಮಿತ್ಯತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾನಾಮಿತರೇ ವಿಭಜೇದತಃ||೧೫||

ಲೂತಾವಿಷೋದ್ಭವೋ ದಂಶಃ ದಿನಾರ್ಧಂ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತ ಏವ| ಲೂತಾನಾಂ ಶ್ವಾಸಾದ್ಯಷ್ಟವಿಧವಿಷೋದ್ವಮನಸಾಧನಸಮ್ಪರ್ಕಾದುದ್ಭೂತೋ ದಂಶೋ ವ್ರಣಃ ದಿನಾರ್ಧಂ ಪಞ್ಚದಶನಾಡೀಕಾಮಾತ್ರಂ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ನ ದೃಶ್ಯತೇ| ಏವಶಬ್ದೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಲಕ್ಷ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಲೂತಾವಿಷಸ್ಯೋಪೇಕ್ಷಯಾ ಅನುದಿವಸಂ ವರ್ಧಮಾನಪ್ರಕಾರಮಾಹ| ತತಃ ಪ್ರಥಮೇಽಹನ್ಯಸೌ ದಂಶಃ ಸೂಚೀವ್ಯಧವತ್ ಪೀಡಾಮಾವಹತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಅವ್ಯಕ್ತವರ್ಣೋಽಸ್ಪಷ್ಟವರ್ಣವಿಶೇಷಃ| ಪ್ರಚಲಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಚಲಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ತೋಯಪೂರ್ಣದೃತಿವಚ್ಚಲತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಸನ್ನಿಭ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ| ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ದಂಶಃ ಅನ್ತೇಷು ಪರ್ಯನ್ತಭಾಗೇಷ್ವತ್ಯುನ್ನತಃ ಪಿಟಕೈರಾಚಿತ ಇವ ಚ ಪಿಟಕಾಚಿತಪ್ರತೀತಿಯುಕ್ತಶ್ಚ ವ್ಯಕ್ತವರ್ಣಃ ಸ್ಪಷ್ಟಪೀತರಕ್ತಾದ್ಯನ್ಯತಮವರ್ಣಃ ಮಧ್ಯೇ ನತೋ ನಿಮ್ನಃ ಕಣ್ಡೂಯುಕ್ತೋ ಗ್ರನ್ಥಿಸದೃಶಶ್ಚ ಭವತಿ| ಸಾಸ್ರವ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ತೃತೀಯೇಽಹನಿ| ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ದಂಶೋ ಜ್ವರಾನ್ವಿತೋ ರೋಮಹರ್ಷಕಾರೀ ರಕ್ತವರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ ಶರಾವಾಕಾರೋಽಧಿಕವ್ಯಥೋ ರೋಮಕೂಪೇಷು ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಂಶ್ಚ ಭವತಿ| ಭ್ರಮಪ್ರದ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಚತುರ್ಥೇಽಹನಿ| ದಂಶೇ ತಾಪಾದಿಕರೋ ಮಹಾನ್ ಶೋಫೋ ಭವತಿ| ತಾಪಃ ಪ್ರಾದೇಶಿಕದಾಹಃ| ಪಞ್ಚಮಾದಿಷು ಸುಬೋಧಮ್| ಪಞ್ಚಮೇಽಹನಿ ದಂಶಸ್ಥಿತZಂ ವಿಷಂ ವಿಷಕೋಪಜಾನ್ ದಾಹಕಣ್ಡೂಪರ್ವಭೇದಹನ್ಮೋಹಾದಿಕಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ| ಷಷ್ಠೇಽಹನಿ ದಂಶಸ್ಥಿತಂ ವಿಷಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ| ಸಪ್ತಮೇಽಹನ್ಯಖಿಲಮರ್ಮಸ್ಥಿತಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಶಯತಿ| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾನಾಂ ಲೂತಾನಾಮೇವೈತದ್ವಿಷಲಕ್ಷಣಮ್| ಇತರೇ ಮಧ್ಯಮಲ್ಪಞ್ಚಾತೋ ಲಕ್ಷಣಾದ್ಯಥಾತಥಮೇವ ಲಾಘವೇನ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಭಜೇತ್| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾನಾಂ ಪಿತ್ತಾತ್ಮಿಕಾನಾಂ ಲೂತಾನಾಂ ವಿಷಮೇವಂ ಭವತಿ| ಇತರೇ ಮಧ್ಯಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಮಲ್ಪಂ ವಾತಿಕಞ್ಚ ಅತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಷಾದ್ವಿಭಜೇದ್ ದಿನಬಾಹುಲ್ಯಾನುಸಾರೇಣ ವಿಭಜ್ಯೈವಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೧೫||

Adhikarana viShashamane paramAvadhiH (16) · Śloka 16

ವಿಷಂ ಶಾಮ್ಯತಿ ಸರ್ವಾಸಾಮೇಕವಿಂಶತಿರಾತ್ರಿತಃ||೧೬||

ವಿಷಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಸುಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ವಿಷಮೋಚನೇ ಕಾಲಸ್ಯ ಪರಮಾವಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ-ವಿಷಮಿತಿ| ಸರ್ವಾಸಾಂ ಲೂತಾನಾಂ ವಿಷಮೇಕವಿಂಶತಿದಿನೈಃ ಶಾಮ್ಯತಿ|| ೧೬||

Adhikarana doShAnusAraM daMshalakShaNAni (17) · Śloka 17

ದಂಶಃ ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕೋ ದಾಹತೃಟ್ಸ್ಫೋಟಜ್ವರದಾಹವಾನ್| ಸಶೋಫಃ ಕಠಿನಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋಽಲ್ಪರುಕ್| ವಾತಿಕಃ ಪರುಷಃ ಶ್ಯಾವಃ ಪರ್ವಭೇದಾದಿರುಕ್ಕರಃ||೧೭||

ಜ್ವರಮೋಹವಾನಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಲೂತಾದಂಶವಿಷಲಕ್ಷಣಮ್| ಅಲ್ಪರುಗಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಕಫಾತ್ಮಕೇ| ಪರ್ವಭೇದಾದಿರುಕ್ಕರ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ವಾತಾತ್ಮಕೇ|| ೧೭||

Adhikarana doShodrekanirdhAraNe upAyAntaram (18) · Śloka 18

ಸರ್ಪಜ್ಞಾನೋದಿತೈರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ದೋಷೋದ್ರೇಕಂ ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೧೮||

ನ ಕೇವಲಮೇತೈರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ಲೂತಾವಿಷೇ ವಿಷೋದ್ರೇಕಂ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಯಾವತ್ ಸರ್ಪಜ್ಞಾನೋಕ್ತೈರಪಿ ದೋಷೋದ್ರೇಕಲಕ್ಷಣೈಃ|| ೧೮||

Adhikarana lUtAsu daMshasambhavaprAyikatvam (19) · Śloka 19

ತ್ರಿದೋಷಾಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸರ್ವಾ ಲೂತಾಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಧಿಕಾಃ||೧೯||

ಸರ್ವಾ ಅಪಿ ಲೂತಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ತ್ರಿದೋಷಾಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಧಿಕಾಶ್ಚ|| ೧೯||

Adhikarana prANAntikIShu lakShaNam (20) · Śloka 20

ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೀಷು ಹೃನ್ಮೋಹಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಶಿರೋಗ್ರಹಾಃ| ಶ್ವೇತಾಸಿತಾಃ ಪೀತರಕ್ತಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಶ್ವಯಥೂದ್ಭವಃ| ವೇಪಥುರ್ವಮಥುರ್ದಾಹಸ್ತೃಡಾನ್ಧ್ಯಂ ವಕ್ರನಾಸತಾ| ಶ್ಯಾವೋಷ್ಠವಕ್ತ್ರದನ್ತತ್ವಂ ಪೃಷ್ಠಗ್ರೀವಾವಭಞ್ಜನಮ್| ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಸವರ್ಣಞ್ಚ ದಂಶಾತ್ಸ್ರವತಿ ಶೋಣಿತಮ್||೨೦||

ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೀಷು ಮಾರಣಫಲಾಸು ಲೂತಾಸು ಹೃನ್ಮೋಹಾದಿಕಂ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಸವರ್ಣಶೋಣಿತಸ್ರಾವಾನ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೀಷು ಸನ್ನಿಪಾತವೃದ್ಧಿಕರಕಾಣ್ಡ್ಯಾದಿಸಪ್ತಲೂತಾಸು ತಾಭಿರ್ದಷ್ಟಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ವೇತಾದ್ಯನ್ಯತಮವರ್ಣಾಃ ಪಿಟಕಾಃ| ವಕ್ರನಾಸತಾ ನಾಸಾಯಾ ವಕ್ರತ್ವಮ್| ದಂಶಾದ್ದಂಶವ್ರಣಾತ್|| ೨೦||

Adhikarana lUtAdaMshe chedadAhau (21) · Śloka 21

ಅಥಾಶು ಲೂತಾದಷ್ಟಸ್ಯಶಸ್ತ್ರೇಣಾದಂಶಮುದ್ಧರೇತ್| ದಹೇತ್ ಜಾಮ್ಬವೋಷ್ಠಾದ್ಯೈರ್ನ ತು ಪಿತ್ತೋತರಂ ದಹೇತ್||೨೧||

ಲೂತಾವಿಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಲೂತಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ದಂಶ ಏವಾದಂಶಸ್ತಮ್| ಜಮ್ಬವೋಷ್ಠಂ ನಾಮ ಯನ್ತ್ರಂ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಮ್| ಪಿತ್ತೋತ್ತರಂ ತು ದಂಶಂ ನ ದಹೇತ್| ಅಥ ಪೈತ್ತಿಕಾದಿ ಲೂತಾದ್ದಂಶಪರಿಜ್ಞಾನಾದನನ್ತರಂ ಲೂತಾದಷ್ಟಸ್ಯ ಆದಂಶಂ ಸಮೂಲಂ ದಂಶಸ್ಥಾನಂ ದಂಶವ್ರಣಾವಧೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಶು ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾದಿನಾ ಉದ್ಧೃತ್ಯ ದಹೇತ್| ಜಾಮ್ಬವೋಷ್ಠಾದ್ಯೈರ್ಯನ್ತ್ರೈರ್ದಶಂ ದಹೇಚ್ಚ|| ೨೧||

Adhikarana chedanadahanAyogyavraNAH (22) · Śloka 22

ಕರ್ಕಶಂ ಭಿನ್ನರೋಮಾಣಂ ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದಿಸಂಶ್ರಿತಮ್| ಪ್ರಸೃತಂ ಸರ್ವತೋ ದಂಶಂ ನ ಛಿನ್ದೀತ ದಹೇತ ವಾ||೨೨||

ಛೇದನದಹನಾಯೋಗ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ-ಕರ್ಕಶಾದಿಕಂ ದಂಶಂ ನ ಛಿನ್ದೀತ ನಾಪಿ ದಹೇತ| ಕರ್ಕಶಂ ಕಠಿನಸ್ಪರ್ಶಮ್| ಭಿನ್ನರೋಮಾಣಂ ಚ್ಯುತರೋಮಾಣಮ್| ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಂ ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಕ್ಷಾರವಿಧಾವುಕ್ತಾಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಸೃತಂ ದೇಹೇ ಸರ್ವತೋ ವ್ಯಾಪ್ತಞ್ಚ ದಂಶಂ ನ ಛಿನ್ದ್ಯಾನ್ನ ದಹೇತ ಚ||೨೨||

Adhikarana dAhAnantarIyakRutyam (23) · Śloka 23

ಲೇಪಯೇದ್ದಗ್ಧಮಗದೈರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಸಂಯುತೈಃ| ಸುಶೀತೈಃ ಸೇಚಯೇತ್ರ್ಯಾನು ಕಷಾಯೈಃ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಜೈಃ||೨೩||

ದಾಹಾನನ್ತರಕರಣೀಯಮಾಹ-ದಗ್ಧಂ ಚ ದಂಶಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೈರಗದೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ತಥಾನು ಪಶ್ಚಾತ್ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಜೈಃ ಸುಶೀತೈಃ ಕಷಾಯೈಃ ಸೇಚಯೇಚ್ಚ||೨೩||

Adhikarana raktanirharaNam (24) · Śloka 24

ಸರ್ವತೋಽಪಹರೇದ್ರಕ್ತಂ ಶೃಙ್ಗಾದ್ಯೈಃ ಸಿರಯಾಪಿ ವಾ| ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಪರೀಷೇಕೋ ಘೃತಕ್ಷಿರಾದಿಭಿರ್ಹಿತಃ||೨೪||

ಸರ್ವತಃ ಇತಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗೇಭ್ಯಃ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಶೃಙ್ಗಾದ್ಯೈಃ ಶೃಙ್ಗಜಲೂಕಾಲಾಬುಭಿಃ ಸಿರಯಾಪಿ ವಾ ಸಿರಾವೇಧೇನ ವಾ ಶರೀರಾತ್ ಸರ್ವತೋ ರಕ್ತಮಪಹರೇತ್| ರಕ್ತೇ ಸ್ರುತೇ ಸತಿ ಘೃತಾದಿಭಿಃ ಪರಿಷೇಕೋ ಹಿತಃ|| ೨೪||

Adhikarana prapauNDarIkAdilepaH paittike (25) · Śloka 25

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಹ್ರೀಬೇರಶಾರಿವೋಶೀರಜೀವಕಾಃ| ಲೋಧ್ರಚನ್ದನಜೀವನ್ತೀಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸರ್ಜವಞ್ಜುಲಾಃ| ಮೃಣಾಲಬಿಸಶೈವಾಲಕುಮುದೋತ್ಪಲಗೈರಿಕಾಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥನಿಚುಲಪ್ಲಕ್ಷವೇತಸಾಃ| ಸಮಙ್ಗಾಪಾಟಲೀಗುನ್ದ್ರಾಕಾಕೋಲೀಶತಪರ್ವಿಕಾಃ| ಶಿರೀಷಧಾತಕೀಮೂರ್ವಾವಿದಾರೀಪದ್ಮಕಿಂಶುಕಃ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಕೋಶವತೀ ವಾಯಸೀ ಸೋಮರಾಜಯಃ| ಮಧುಕಾಂಶುಮತೀ ಮೂರ್ವಾ ಯಥಾಲಾಭಂ ಸಮಾಹೃತಾಃ| ಶಸ್ತಃ ಪರ್ಯುಷಿತೋ ಲೇಪಃ ಸಘೃತಃ ಪೈತ್ತಿಕೇ ವ್ರಣೇ||೨೫||

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಕಂ ಶ್ಲೋಕಚತುಷ್ಟಯೋಕ್ತಂ ಯಥಾಲಾಭಂ ಸರ್ವಮ್ ಸಂಗೃಹ್ಯ ಸಘೃತಃ ಸನ್ನಹೋರಾತ್ರಂ ಪರ್ಯುಷಿತೋ ಲೇಪಃ| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಲೂತಾವ್ರಣೇ ಪ್ರಶಸ್ತಃ| ಕೋಶವತೀ ಕೋಶಾತಕೀ| ವಾಯಸೀ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ|| ೨೫||

Adhikarana shyAmAdilepaH shlaiShmike (26) · Śloka 26

ಶ್ಯಾಮಾದ್ವಯನಿಶಾಮುಸ್ತಾನಖರಾಸ್ನಾಮಹಾಸಹಾಃ| ವಾಸಾಪತ್ತಙ್ಗಸುವಹಾನಾಕುಲೀಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಃ| ಸರ್ಪಗನ್ಧಾಯವಫಲಾನಿರ್ಗುಣ್ಡ್ಯಶ್ಮನ್ತಕಸ್ಥಿರಾಃ| ಶುಕಾಖ್ಯಾ ಮಹಿಷಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಕುಷ್ಠೇನ್ದ್ರಯವಕುಙ್ಕುಮಮ್| ಕರವೀರಾಗರುನತಂ ಸುಗನ್ಧಾ ಸಿನ್ದುವಾರಕಮ್| ಆಸ್ಫೋತಗುನ್ದ್ರಾ ಚ ಹಿತಾ ಪ್ರಲೇಪಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ವಿಷೇ||೨೬||

ಶ್ಯಾಮಾದ್ವಯಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಶ್ಲೋಕೈಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಲೂತಾವಿಷೇ ಲೇಪಃ| ಶ್ಯಾಮಾದ್ವಯಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶ್ಚ| ಸುವಹೋತ್ತಮಕಾರಿಣೀ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ ಮಾಲುಕಪರ್ಣಃ| ಶುಕಾಖ್ಯಾ ಶುಕನಾಸಾ| ಮಹಿಷಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಆಸ್ಫೋತೋಽರ್ಕಃ| ಗುನ್ದ್ರಾ ತೃಣಜಾತಿಃ|| ೨೬||

Adhikarana bimbyAdilepaH vAtike (27) · Śloka 27

ಬಿಮ್ಬೀವಿದುಲಬನ್ಧೂಕಕೋವಿದಾರಪಲಾಶಕಾಃ| ಸುವಹಾರಿಷ್ಟಕಬ್ರಾಹ್ಮೀಗುಡೂಚೀವಿಶ್ವಸೈರ್ಯಕಾಃ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾ ದೇವದಾರುವಿಡಙ್ಗಾನೀನ್ದ್ರವಾರುಣೀ| ಶತಾವರೀಲಾಙ್ಗಲಿಕೀರಾಜವೃಕ್ಷಪುನರ್ನವಾಃ| ಜೀವನ್ತೀವಾಯಸೀಭಾರ್ಙ್ಗೀಕತಕೇನ್ದ್ರಯವಾರ್ಜುನಾಃ| ಮಿಸಿವ್ಯಾಘ್ರಪದೀಸಿಂಹಪುಚ್ಛೀಮಣ್ಡಲಪರ್ಣಿಕಾಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕೋಲಬೃಹತೀ ರೇವತೀ ಪುಷ್ಪಸೇವಿಕಾ ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಃ ಕುರವಕಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ವಾತಿಕೇ ವಿಷೇ||೨೭||

ಬಿಮ್ಬ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಶ್ಲೋಕೈರ್ವಾತಿಕೇ ಲೂತಾವಿಷೇ ಲೇಪಃ| ಸುವಹೋತ್ತಮಕಾರಿಣೀ| ಅರಿಷ್ಟಕಃ ಕೃಷ್ಣಫಲಃ| ಸೈರ್ಯಕಃ ಸಹಚರಃ| ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ ಗವಾಕ್ಷೀ| ರಾಜವೃಕ್ಷಃ ಆರಗ್ವಧಃ| ವಾಯಸೀ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ಕತಕಃ ಫಲವಿಶೇಷಃ| ಮಿಸಿಃ ಶತಪುಷ್ಪಾ| ವ್ಯಾಘ್ರಪದೀ ಶಾರ್ದೂಲಪದಿಕಾ| ಸಿಂಹಪುಚ್ಛೀ ಗುಹಾ| ಮಣ್ಡಲಪರ್ಣಿಕಾ ಶಿಂಶಪಾ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಕೋಲೋ ಬದರಃ| ಶ್ವೇತಪುಷ್ಪಿಕಾ ರೇವತೀ| ಶ್ವೇತಪುಷ್ಪೀ ಗವಾಕ್ಷೀ|| ೨೭||

Adhikarana bodhyAdilepaH sarvatra viShe (28) · Śloka 28

ಸರ್ವತ್ರೈವ ಚ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಬೋಧಿಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾಕ್ಷಕಾಃ||೨೮||

ಬೋಧ್ಯಾದಿಕಂ ಸರ್ವತ್ರಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಲೂತಾವಿಷೇ ಲೇಪೇ ಶಸ್ಯತೇ| ಬೋಧಿಃ ಪಿಪ್ಪಲಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ ಶೇಲುಃ| ಅಕ್ಷಕೋ ವಿಭೀತಕಃ|| ೨೮||

Adhikarana mahati viShe vamanarekau (29) · Śloka 29

ಉದೀರ್ಣದೋಷಾನ್ ಬಲಿನೋ ವಿಷೇ ಮಹತಿ ವಾಮಯೇತ್| ಕಾಕಾಣ್ಡಕೀಕೋಶವತೀ ಲೋಧ್ರೇನ್ದ್ರಯವಸೈನ್ಧವೈಃ| ಪಟೋಲಪತ್ರಮರಿಚಕರಘಾಟಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ| ಕೃಷ್ಣಾಶುಕನಸಾನೀಪನಿಮ್ಬಸಪ್ತಾಹ್ವಯಷ್ಟಿಭಿಃ| ವಿರೇಚಯೇಚ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿಕಟುಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸದನ್ತೀಪೂಗಮೃದ್ವೀಕಾವಿಡಙ್ಗೈರಥವಾ ಪಚೇತ್| ಏಭಿಃ ಪಲಾರ್ಧಿಕೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಮಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸಂ ಘೃತಾತ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ತೋಯಂ ವಾ ಶೋಧನೌಷಧೈಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೃಥಗ್ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೨೯||

ಮಹತಿ ವಿಷೇ ಉದೀರ್ಣದೋಷಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ಕಾಕಾಣ್ಡಕ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾಮಯೇತ್ ಕಾಕಾಣ್ಡಕೀ ಕಾಕಮಾಚೀ| ಕೋಶವತೀ ಕೋಶಾತಕೀ| ಕರಘಾಟೋ ಮದನಃ| ತ್ರಿಫಲಾದಿಭಿರುದೀರ್ಣದೋಷಾದಿಕಮೇವ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಅಥವೈಭಿಸ್ತ್ರಿಫಲಾದಿಭಿಃ ಪಲಾರ್ದ್ಧಿಕೈರರ್ದ್ಧಪಲಪ್ರಮಾಣೈರ್ಘೃತಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಮಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸಂ ಪಚೇತ್| ಶೇಷಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಶೋಧನೌಷಧಾನಿ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಾನಿ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ತೇಷಾಂ ಪೃಥಕ್ ಕಲ್ಕೈರ್ಯಥಾಸ್ವಮ್ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ತೋಯಂ ವಾ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾತ್|| ೨೯||

Adhikarana shuddhasya saMsarjanakramaH (30) · Śloka 30

ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಶುಣ್ಠೀನ್ದ್ರಯವಸೈನ್ಧವೈಃ| ಪಾಠಾಜಮೋದಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮುಸ್ತಾಸರ್ಷಪದಾರುಭಿಃ| ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸರಲೇನ ಚ ಸಾಧಿತಾ| ಪೇಯಾ ಸಂಸರ್ಜನೇ ಯೋಜ್ಯಾ ಸಘೃತಾ ವಿಷನಾಶಿನೀ||೩೦||

ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಚ ಸಂಸರ್ಜನೇ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪೇಯಾ ಘೃತಸಹಿತಾ ವಿಷನಾಶಿನೀ ಯೋಜ್ಯಾ|| ೩೦||

Adhikarana viShe bastividhAnam (31) · Śloka 31

ಆಧ್ಮಾನಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇಷು ಪೃಷ್ಠಗ್ರೀವಾವಭಞ್ಜನೇ| ಸಙ್ಕೋಚಸ್ತಮಕಮ್ಪೇಷು ಶೂಲೇಷ್ವರ್ಧಾವಭೇದಕೇ| ವಾತರೋಗೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷು ಪರ್ವಭೇದಾರ್ದಿತಾದಿಷು| ಏರಣ್ಡಬಿಲ್ವಸರಲಚಿರಿಬಿಲ್ವಾರ್ಕಪಾಟಲೀಃ| ಶಿಗ್ರುಪಾಠಾ ಕುಶವೃಷಂ ವಿದುಲಂ ಚ ಜಲೇ ಪಚೇತ್| ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಞ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಂ ಪಚೇದ್ಘೃತಾತ್| ದ್ವಿಗುಣೇ ತುಲ್ಯಗೋಕ್ಷೀರೇ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟೀನಿಶಾನತೈಃ| ಸುರಾಹ್ವವೇಲ್ಲಸರಲಶತಾಹ್ವಾಲೋಧ್ರಗೈರಿಕೈಃ| ಪಯಸ್ಯಾಕ್ಲುಷ್ಠಗಾಙ್ಗೇಯೀಕೃಷ್ಣಾಮದನಸೈನ್ಧವೈಃ| ಬಸ್ತೌ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇಽಶ್ನೀಯಾತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಾನ್ವಿತೈಃ ರಸೈಃ||೩೧||

ಆಧ್ಮಾನಾದಿಷ್ವನ್ಯೇಷು ಪರ್ವಭೇದಾದಿಷು ವಾತರೋಗೇಷು ಚ ಏರಣ್ಡಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಘೃತಾನ್ಮಣ್ಡಂ ಪಚೇತ್| ಘೃತಮಣ್ಡಾದ್ ದ್ವಿಗುಣ ಏರಣ್ಡಾದಿಕ್ವಾಥಸ್ತಾವನ್ಮಾತ್ರಮೇವ ಗೋಕ್ಷೀರಮ್| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾದಿಕಂ ಗರ್ಭಮ್| ಗಾಙ್ಗೇಯೀ ಮುಸ್ತಾ| ಮದನಃ ಕರಘಾಟಃ| ಇದಂ ಘೃತಂ ಬಸ್ತೌ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಗುದಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಪಞ್ಚಮೂಲಾನ್ವಿತೈರ್ಮಾಂಸರಸೈರಶ್ನೀಯಾತ್|| ೩೧||

Adhikarana tIkShNaM nAvanam (32) · Śloka 32

ನಾವನಂ ಗೌರವೇ ಶೋಫೇ ಲಾಲಾಸ್ರಾವೇ ಹನುಗ್ರಹೇ| ಗಿರಿಕರ್ಣೀ ಫಲರಸೋ ಬನ್ಧೂಕಂ ಕಿಣಿಹೀ ಸಿತಾ| ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಲಶುನವ್ಯೋಷಬ್ರುಹತೀವೇಲ್ಲಸೈನ್ಧವಮ್| ಅಪಾಮಾರ್ಗಫಲಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ನಾಕುಲೀ ಸರ್ಪಗನ್ಧಿಕಾ| ಶ್ಯಾಮಾ ಯವಫಲಾ ಬೀಜಂ ಫಣಿರ್ಜಕಶಿರೀಷಯೋಃ| ವಾರ್ತಾಕರಸಪಿಷ್ಟಾನಿ ನಸ್ಯಂ ವಿಷಹರಂ ಪರಮ್||೩೨||

ಗೌರವಾದಿಕೇ ಗಿರಿಕರ್ಣ್ಯಾದಿಕಂ ಸರ್ಪಗನ್ಧಿಕಾನ್ತಂ ನಾವನಮ್| ಸರ್ಪಗನ್ಧಿಕಾ ನಾಕುಲೀ ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ಶ್ಯಾಮಾದಿಕಂ ವಾರ್ತಕರಸಪಿಷ್ಟಂ ನಸ್ಯಂ ಪರಂ ವಿಷಹರಮ್| ಯವಫಲಾ ದುಗ್ಧಿಕಾ|| ೩೨||

Adhikarana snehanasyam (33) · Śloka 33

ವಿರಿಕ್ತಶಿರಸಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರ್ಮಣ್ಡೋಽನು ನಾವನಮ್||೩೩||

ಅನೇನ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯೇನ ವಿರಿಕ್ತೇ ಶಿರಸಿ ಸರ್ಪಿರ್ಮಣ್ಡೋಽನು ಪಶ್ಚಾನ್ನಾವನಂ ಹಿತಮ್|| ೩೩||

Adhikarana vacAdi a~jjanam (34) · Śloka 34

ನೇತ್ರೋಪರೋಧಶ್ವಯಥುಕಣ್ಡುನಿದ್ರಾಸಮಾಗಮೇ| ವಚಾಮನೋಹ್ವಾತ್ರಿಕಟುತ್ರಿಫಲಾಲೋಧ್ರಗೈರಿಕಾಃ| ಶಙ್ಖೋ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ತಾಮ್ರಂ ಮುಕ್ತಾ ಹೇಮ ಪ್ರವಾಲಕಮ್| ಜೀವನ್ತೀ ಲಶುನಂ ಕುಷ್ಠಂ ಕತಕಂ ಮಾರ್ಕವಂ ನತಮ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಕರಞ್ಜಫಲಸೈನ್ಧವಮ್| ನಿಶೇ ಫಣಿರ್ಜಕಂ ತುತ್ಥಂ ಸ್ರೋತೋಽಞ್ಜನರಸಾಞ್ಜನೇ| ಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯಾಶ್ಚ ಕುಸುಮಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಗೋವಾರಿಣಾಞ್ಜನಮ್||೩೪||

ನೇತ್ರೋಪರೋಧಾದಿಕೇ ವಚಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಶ್ಲೋಕೈರ್ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಅಞ್ಜನಮ್||೩೪||

Adhikarana surasAdi a~jjanam (35) · Śloka 35

ಸುರಸಪ್ರಸವವ್ಯೋಷಬಿಲ್ವಮೂಲಸುರಾಹ್ವಯಮ್| ಹರಿದ್ರಾಛಾಗಲೀಮೂತ್ರಮ್ ಲೂತಾಕೀಟಘ್ನಮಞ್ಜನಮ್||೩೫||

ಸುರಸಪ್ರಸವಾದಿಕಂ ಛಾಗಲೀಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಂ ಲೂತಾಕೀಟವಿಷಘ್ನಮಞ್ಜನಮ್| ಸುರಸಪ್ರಸವಮ್ ಸುರಸಮಞ್ಜರೀ| ಸುರಾಹ್ವಯಂ ದೇವದಾರು|| ೩೫||

Adhikarana shirIShAdyagadaH (36) · Śloka 36

ಶಿರೀಷಪದ್ಮಕೋಶೀರಪಾಟಲೀಸಿನ್ದುವಾರಕಮ್| ಕ್ಷೀರಿಶುಙ್ಗನತೋದೀಚ್ಯಶಾರಿವಾಕುಷ್ಠಚನ್ದನಮ್| ಶೇಲುಸ್ವರಸಪಿಷ್ಟೋಽಯಮಗದೋ ನಾವನೇಽಞ್ಜನೇ| ಪಾನೇ ಪ್ರಲೇಪೇ ಸೇಕೇ ಚ ಲೂತಾಸು ಪರಮಂ ಹಿತಃ||೩೬||

ಶಿರೀಷಾದಿಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಸ್ವರಸಪಿಷ್ಟೋಽಯಮಗದೋ ನಾವನಾದಿಕೇ ಯುಕ್ತೋ ಲೂತಾಸು ಪರಮಂ ಹಿತಃ| ಸಿನ್ದುವಾರಕೋ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ| ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ|| ೩೬||

Adhikarana payasyAdiragadaH (37) · Śloka 37

ಪಯಸ್ಯಾ ಮಧುಮೃದ್ವೀಕಾಶ್ವದಮ್ಷ್ಟ್ರಾಕ್ಷೀರಮೋರಟಾಃ| ಗೋಜೀವಿದಾರೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮಧುಕಾನಿ ಚ ತದ್ಗುಣಃ||೩೭||

ಪಯಸ್ಯಾದಿರಗದಸ್ತದ್ಗುಣಃ ಪೂರ್ವಗುಣಃ| ಕ್ಷೀರಮೋರಟಾ ಮಧುಸ್ರವಾ| ಗೋಜೀ ಗೋಜಿಹ್ವಾ|| ೩೭||

Adhikarana shirIShakusumAdyagadaH (38) · Śloka 38

ತಥಾ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಂ ಚನ್ದ್ರಲೇಖೋದ್ಭವಂ ಫಲಮ್| ಸುರಾಲಾ ಕಟಭೀ ಜಾತಿಃ ಶ್ವೇತಾ ಚ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ||೩೮||

ಶಿರೀಷಕುಸುಮಾದಿಕಂ ಶ್ವೇತಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾನ್ತಂ ತಥೇತಿ ಗುಣೈಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಸುರಾಲಾ ಅತಿವಿಷಾ|| ೩೮||

Adhikarana tagarAdi agadaH (39) · Śloka 39

ತದ್ವಚ್ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತಗರಕುಷ್ಠನಾಗಬಲಾಬಲಾಃ||೩೯||

ತದ್ವದೇವ ತಗರಾದಿಕಂ ಬಲಾನ್ತಮ್|| ೩೯||

Adhikarana haridrAyugalAdiragadaH (40) · Śloka 40

ಹರಿದ್ರಾಯುಗಲಂ ನಾಗದನ್ತೀ ಲೋಧ್ರಂ ಚ ಶಾವರಮ್| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಂ ತಗರಂ ಸಹದೇವಾ ಶತಾವರೀ| ಪುನರ್ನವಾ ನಾಗಬಲಾ ಸರ್ಪಗನ್ಧಾ ಕುಟನ್ನಟಮ್| ಗವಾದನೀ ದನ್ತಶಠಸೋಮವಲ್ಕೇನ್ದುರಾಜಯಃ| ವಿಷೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಗದಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಕೃತ್||೪೦||

ಹರಿದ್ರಾಯುಗಲಾದಿರಗದಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಃ ಸರ್ವವಿಷೇಷು ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟಕರ್ಮಕೃತ್| ಕುಟನ್ನಟಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್| ಸೋಮವಲ್ಕಃ ಸೋಮವೃಕ್ಷವಲ್ಕಃ| ಸೋಮವೃಕ್ಷಃಕಟ್ಫಲಃ|| ೪೦||

Adhikarana sarpAkShyAdirvaro agadaH (41) · Śloka 41

ಸರ್ಪಾಕ್ಷೀ ಚನ್ದನಂ ವಕ್ರಂ ಮೃಗಾಕ್ಷೀ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ| ಏಲಾ ಮಹಾಸುಗನ್ಧಾ ಚ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಕಲ್ಕಿತಃ| ಲೇಪೇ ಪಾನೇ ಚ ಲೂತಾಸು ನಾನೇನ ಸದೃಶೋಽಗದಃ||೪೧||

ಸರ್ಪಾಕ್ಷ್ಯಾದಿರ್ಬಸ್ತಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತೋ ಲೂತಾಸು ಲೇಪೇ ಪಾನೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ| ಅನೇನ ಸಮೋಲೂತಾವಿಷಸ್ಯಾಗದೋ ನ ಭವತಿ| ಸರ್ಪಾಕ್ಷೀ ರಕ್ತಪುಷ್ಪಾ ಪುರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ವಕ್ರಂ ತಗರಮ್| ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ ಸುಗನ್ಧಮೂಲಾ ರಾಸ್ನಾ| ಇತಿ ಪ್ರಬನ್ಧಸಂಗ್ರಹೇ|| ೪೧||

Adhikarana kaTabhImUlAdighRutam (42) · Śloka 42

ಕಟಭೀಮೂಲತಗರಸಮಙ್ಗಾದೇವದಾರುಭಿಃ| ಬೃಹತೀದ್ವಯಗಾಙ್ಗೇಯೀರೋಚನಾಚನ್ದನೈರ್ಘೃತಮ್| ಸಿದ್ಧಂ ಚತುರ್ಗುಣಕ್ಷೀರಂ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಯೋರ್ಹಿತಮ್| ಲೂತಾಕಣಭಕೀಟನಾಂ ವಿಷೇ ಪರಮದಾರುಣೇ||೪೨||

ಕಟಭೀಮೂಲಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಗುಣಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಯೋಃ ಪರಮದಾರುಣೇ ಲೂತಾದಿವಿಷೇ ಹಿತಮ್| ಸಮಙ್ಗಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಗಾಙ್ಗೇಯೀ ಮುಸ್ತಾ||೪೨||

Adhikarana karNikApAtanam (43) · Śloka 43

ನಿವೃತ್ತೇ ದಾಹಶೋಫಾದೌ ಕರ್ಣಿಕಾಂ ಪಾತಯೇದ್ ವ್ರಣಾತ್| ಕುಸುಮ್ಭಪುಷ್ಪಂ ಗೋದನ್ತಃ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ಕಪೋತವಿಟ್| ತ್ರಿವೃತಾ ಸೈನ್ಧವಂ ದನ್ತೀ ಕರ್ಣಿಕಾಪಾತನಂ ತಥಾ| ಹರಿದ್ರಾ ಗುಗ್ಗುಲುಃ ಕಿಣ್ವಂ ವಂಶಲೇಖಃ ಕಪೋತವಿಟ್| ತದ್ವಚ್ಚ ಸೈನ್ಧವಂ ಕುಷ್ಠಂ ದನ್ತೀಕಟುಕದೌಗ್ಧಿಕಮ್| ರಾಜಕೋಶಾತಕೀಮೂಲಂ ಕಿಣ್ವೋ ವಾ ಮಥಿತೋದ್ಭವಃ||೪೩||

ಏವಂ ದಾಹಶೋಫಾದೌ ನಿವೃತ್ತೇ ಸತಿ ವ್ರಣಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಕರ್ಣಿಕಾಂ ಪಾತಯೇತ್| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ರುಗ್ರಾಗಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ನಿವೃತ್ತೇ ಉಪಶಾನ್ತೇ| ವ್ರಣಾದ್ ವ್ರಣಮುಖಾತ್ ಕರ್ಣಿಕಾಂ ದಂಶಸ್ಥಾನೇ ಕರ್ಣಿಕಾವದುತ್ಪನ್ನಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಂ ಪಾತಯೇದಪನಯೇತ್| ಕುಸುಮ್ಭಪುಷ್ಪಾದಿ ದನ್ತೀಪರ್ಯನ್ತಂ ಕರ್ಣಿಕಾಯಾಃ ಪಾತನಮ್| ಹರಿದ್ರಾಕಪೋತವಿಡನ್ತಂ ತಥೇತಿ ಕರ್ಣಿಕಾಪಾತನಮ್| ವಂಶಲೇಖಃ ವಂಶತನುವಲ್ಕಃ| ಸೈನ್ಧವಾದಿ ರಾಜಕೋಶಾತಕೀಮೂಲಾನ್ತಂ ಚ ತದ್ವತ್ ಪೂರ್ವವತ್| (ಕಟುಕದೌಗ್ಧಿಕಂ ಪೇಚ್ಚುರಃ ರಾಜಕೋಶಾತಕೀ ವಲಿಯಪುಟ್ಟಲಪೀರಮ್) ಅಥವಾ ಮಥಿತೋದ್ಭವಃ ಕಿಣ್ವಸ್ತಕ್ರಮಲಃ|| ೪೩||

Adhikarana karNikApAtasamaye bRuMhaNam (44) · Śloka 44

ಕರ್ಣಿಕಾಪಾತಸಮಯೇ ಬೃಂಹಯೇತ ವಿಷಾಪಹೈಃ||೪೪||

ಯದಾ ತು ಕರ್ಣಿಕಾ ಪಾತ್ಯೇತೇ ತದಾ ಯೇ ವಿಷಾಪಹಾ ಭವನ್ತಿ ತೈರ್ಯಥಾಯಥಂ ಚ ಬೃಂಹಯೇತ್| ಅನನ್ತರೋಕ್ತೈರೋಷಧೈಃ ಕರ್ಣಿಕಾಪಾತನಕಾಲೇ ವಿಷಹರದ್ರವ್ಯೈರ್ಲೂತಾದಷ್ಟಂ ನರಂ ಪೋಷಯೇತ್|| ೪೪||

Adhikarana karNikAbAhulyavisheShaH (45) · Śloka 45

ಋತುಕಾಲೇ ಚ ಲೂತಾನಾಂ ಯಾವನ್ತಃ ಶುಕ್ರವಿನ್ದವಃ| ದೇಹೇ ಪತನ್ತಿ ತಾವತ್ಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ ಕರ್ಣಿಕಾಃ ಸಮಮ್||೪೫||

ಲೂತಾನಾಂ ಚ ಯದಾ ಗರ್ಭಗ್ರಹಣಯೋಗ ಋತುಕಾಲೋ ಭವತಿ ತದಾ ಯಾವನ್ತಃ ಶುಕ್ಲಬಿನ್ದವಃ ಪುಂಸೋ ದೇಹೇಽಙ್ಗೇಷು ಪತನ್ತಿ ತಾವತ್ಯ ಏವ ಕರ್ಣಿಕಾಃ ಸಮಮೇಕಕಾಲಂ ಜಾಯನ್ತೇ|| ೪೫||

Adhikarana vraNashodhanaM sarpiH (46) · Śloka 46

ಗೋದನ್ತದನ್ತೀ ತ್ರಿವೃತಾ ಹರಿದ್ರೇ ಸೈನ್ಧವಂ ತಿಲಾಃ| ಮಧುಕಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಣಿ ಘೃತಂ ಚ ವ್ರಣಶೋಧನಮ್| ಕಾನ್ತಾವಿಡಙ್ಗಖದಿರನಿಮ್ಬಕಾಮ್ಪಿಲ್ಯಕಾಮ್ಬುದೈಃ| ಸರ್ಜೈಲಾಧಾತಕೀಲೋಹೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ವ್ರಣಾಪಹಮ್||೪೬||

ಗೋದನ್ತಾದಿಕಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ಶೋಧನಮ್| ಕಾನ್ತಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ವ್ರಣಾಪಹಮ್|| ೪೬||

Adhikarana shirIShAdikalkAdirvraNaghnaH (47) · Śloka 47

ಶಿರೀಷಕಟಭೀಶೇಲುಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾರ್ಜುನತ್ವಚಃ| ಕಲ್ಕಚೂರ್ಣಪರೀಷೇಕೈಃ ಕೀಟಲೂತಾವ್ರಣಾಪಹಾಃ||೪೭||

ಶಿರೀಷಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಮ್ ಕೀಟಾನಾಂ ಲೂತಾನಾಞ್ಚ ವ್ರಣಾಪಹಮ್|| ೪೭||

Adhikarana shatAhvAdirvraNaropaNam (48) · Śloka 48

ಶತಾಹ್ವಾಲೋಧ್ರಕಾಸೀಸದಾರ್ವೀಜಮ್ಬ್ವಸ್ಥಿರೋಚನಾಃ| ಹರೀತಕೀ ಪೂಗಫಲಂ ಚೂರ್ಣೋಽಯಂ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್||೪೮||

ಶತಾಹ್ವಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣೋ ವ್ರಣರೋಪಣಃ|| ೪೮||

Adhikarana lAkShAdikaM tvagvishodhanam (49) · Śloka 49

ಲಾಕ್ಷಾ ರಜನ್ಯೌ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಶ್ಶಿಲಾ| ಸರ್ಪಿರ್ಮಧು ಚ ಲೇಪೋಽಯಂ ತ್ವಗ್ವಿಶುದ್ಧಿಕರಃ ಪರಮ್||೪೯||

ರೂಢೇ ಚ ಲಾಕ್ಷಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಃ ಪರಂ ತ್ವಚೋ ವಿಶುದ್ಧತ್ವಂ ಕರೋತಿ|| ೪೯||

Adhikarana romasa~jjananam (50) · Śloka 50

ರೋಮಸಞ್ಜನನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದುಕ್ತಂ ವ್ರಣಸಾಧನೇ||೫೦||

ವ್ರಣಸಾಧನೇ ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೋಮಸಞ್ಜನನಮುಕ್ತಂ ತದತ್ರಾಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೫೦||

Adhikarana snehakArye sarpireva yojyam (51-44) · Śloka 44

ಸ್ನೇಹಕಾರ್ಯಮಶೇಷಂ ಚ ಸರ್ಪಿಷೈವ ಸಮಾಚರೇತ್| ವಿಷಸ್ಯ ವೃದ್ಧಯೇ ತೈಲಮಗ್ನೇರಿವ ತೃಣೋಪಲಮ್||೫೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಲೂತಾಪ್ರತಿ ಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೪||

ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿದಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನಾದಿಸ್ನೇಹಕಾರ್ಯಂ ತತ್ಸರ್ಪಿಷೈವ ಸಮಾಚರೇತ್ ನಾನ್ಯೇನ ತೈಲಾದಿನಾ ಸ್ನೇಹೇನ| ತೈಲಂ ಯತ್ನತಃ ಪರಿಹರೇತ್| ತೈಲಂ ಯತ್ನತಃ ಪರಿಹರೇತ್| ಯತಸ್ತೈಲಂ ತಥಾ ವೃದ್ಧಯೇ ಭವತಿ ಯಥಾ ತೃಣೋಪಲಮಗ್ನೇರಿತಿ| ತೈಲಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಸಾಮ್ಯಾದ್ವಿಷಸ್ಯ ವೃದ್ಧಯೇ ಭವತಿ ತೃಣೋಪಲಂ ಶುಷ್ಕತೃಣಮಗ್ನೇರ್ವೃದ್ಧಯೇ ಯಥಾ|| ೫೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ