25. mukharōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਮੁਖਰੋਗਾਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਕ੍ਰਮੇਣ ਮੁਖਰੋਗਾਣਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ|| ੧||

Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2

ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਾਹਿਸਵਾਰਾਹਪਿਸ਼ਿਤਾਮਕਮੂਲਕਮ੍| ਮਾਸਸੂਪਦਧਿਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤੇਕ੍ਸੁਰਸਫਾਣਿਤਮ੍| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਚ ਭਜਤੋ ਦ੍ਵਿਸਤੋ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍| ਧੂਮਚ੍ਛਰ੍ਦਨਗਣ੍ਡੂਸਾਨੁਚਿਤਂ ਚ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਮ੍| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾ ਦੋਸਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਂ ਗਦਾਨ੍||੨||

ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮੁਖਰੋਗਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਨਿਦਾਨਮ੍| ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਮਿਸਾਦਿਕਂ ਭਜਤੋ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਾਦਿਕਂ ਚੋਚਿਤਸਿਰਾਵ੍ਯਧਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਸਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਗਦਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਫਾਣਿਤਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਗੁਡਃ| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾਧੋਮੁਖਸ੍ਯ ਸ਼ਯਨਮ੍||੨||

Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3

ਤਤ੍ਰ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤੇਨੌਸ੍ਠੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤਃ||੩||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰੋਗਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯ ਓਸ੍ਠੋ ਵਾਤੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾਕਤੋ ਭਵਤਿ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਃ ||੩||

Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4

ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਤੁ ਪਵਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਵੋਸ੍ਠੌ ਮਹਾਰੁਜੌ| ਦਾਲ੍ਯੇਤੇ ਪਰਿਪਾਟ੍ਯੇਤੇ ਪਰੁਸਾਸਿਤਕਰ੍ਕਸ਼ੌ||੪||

ਪਵਨਾਦੋਸ੍ਠਕੋਪਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਦਿਰੂਪਾਵੋਸ੍ਠੌ ਭਵਤਃ||੪||

Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5

ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸਹੌ ਪੀਤੌ ਸਰ੍ਸਪਾਕਤਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤੌ| ਪਿਟਿਕਾਭਿਰ੍ਬਹੁਕ੍ਲੇਦਾਵਾਸ਼ੁਪਾਕੌ....................||੫||

ਪਿਤ੍ਤਾਦੋਸ੍ਠਕੋਪੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸਹਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਵੋਸ੍ਠੌ|| ਚਿਤ੍ਤੌ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੌ||੫||

Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6

..............................ਕਫਾਤ੍ ਪੁਨਃ| ਸ਼ੀਤਾਸਹੌ ਗੁਰੁਸ਼ੂਨੌ ਸਵਰ੍ਣਪਿਟਕਾਚਿਤੌ||੬||

ਕਫਾਦੋਸ੍ਠਕੋਪੇ ਸ਼ੀਤਾਸਹਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੌ|| ਸ਼ੂਨੌ ਸ਼ੋਫਯੁਕ੍ਤੌ||੬||

Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਨੇਕਾਭੌ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਸ੍ਰਵਪਿਚ੍ਛਿਲੌ| ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮ੍ਲਾਨਸਂਸ਼ੂਨਰੁਜੌ ਵਿਸਮਪਾਕਿਨੌ||੭||

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦੋਸ੍ਠਕੋਪੇ ਅਨੇਕਾਭੌ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੌ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਗੁਣੌ ਚ ਅਕਸ੍ਮਾਦਕਾਰਣਂ ਮ੍ਲਾਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਯਯੋਃ| ਤੇਨ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮ੍ਲਾਨੌ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਂਸ਼ੂਨੌ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਰੁਜੌ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚਾਰੁਜੌ| ਵਿਸਮਪਾਕਿਨੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਪਾਕੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਠਿਨਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||

Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8

ਰਕ੍ਤੋਪਸਸ੍ਟੌ ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰਵਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਭੌ| ਖਰ੍ਜੂਰਸਦਸ਼ਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰਕ੍ਤੇਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵੇਤ੍||੮||

ਰਕ੍ਤੋਪਸਸ੍ਟੌ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਦਿਤਾਵੋਸ੍ਠੌ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣੌ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ੍ਰਵਤਃ|| ਅਤ੍ਰ ਚ ਰਕ੍ਤੌਸ੍ਠਕੋਪੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਰਾਵਾਤ੍ਕ੍ਸੀਣੇ ਖਰ੍ਜੂਰਸਦਸ਼ਮਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵੇਤ੍ ||੮||

Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9

ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡੋਪਮੌ ਮਾਂਸਾਤ੍ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਕਮੀ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੯||

ਮਾਂਸਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡੋਪਮਾਵੌਸ੍ਠੋ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ ਕਮੀ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍|| ੯||

Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10

ਤਲਾਭਸ਼੍ਵਯਥੁਕ੍ਲੇਦੌ ਸਕਣ੍ਡ੍ਵੌ ਮੇਦਸਾ ਮਦੂ||੧੦||

ਮੇਦਸਾ ਦੁਸ੍ਟੇਨੋਸ੍ਠੌ ਤੈਲਾਭਸ਼੍ਵਯਥੁਕ੍ਲੇਦੌ ਤੈਲਾਭੌ ਸ਼੍ਵਯਥੁਕ੍ਲੇਦੌ ਯਯੋਸ੍ਤੌ ਤਥੋਕ੍ਤੌ ਸਕ੍ਣ੍ਡ੍ਵੌ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤੌ ਮਦੂ ਚ ਭਵਤਃ||੧੦||

Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11

ਕ੍ਸਤਜਾਵਵਦੀਰ੍ਯੇਤੇ ਪਾਟ੍ਯੇਤੇ ਚਾਸਕਤ੍ ਪੁਨਃ| ਗ੍ਰਥਿਤੌ ਚ ਪੁਨਃ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਕਣ੍ਡੂਲੌ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ||੧੧||

ਕ੍ਸਤਜਾਵੋਸ੍ਠੌ ਯੌ ਕ੍ਸਤੇਨ ਕੁਪਿਤੌ ਤਯੋਰਵਦਰਣਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| (ਪੁਨਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਸਤਿ ਗ੍ਰਥਿਤੌ ਕਣ੍ਡੂਲੌ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤੌ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍)|| ੧੧||

Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12

ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਦ੍ਵਾਤਕਫਾਦੋਸ੍ਠੇ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੨||

ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਜ੍ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਮੋਸ੍ਠੇ ਭਵਤਿ ਇਤ੍ਯੋਸ੍ਠੇ ਏਕਾਦਸ਼|| ੧੨||

Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13

ਗਣ੍ਡਾਲਜੀਸ੍ਥਿਰਃ ਸ਼ੋਫੋ ਗਣ੍ਡੇ ਦਾਹਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ||੧੩||

ਦਾਹਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚਾਚਲੋ ਗਣ੍ਡੇ ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ ਗਣ੍ਡਾਲਜੀ ਇਤਿ ਗਣ੍ਡ ਏਕਃ||੧੩||

Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14

ਵਾਤਾਦੁਸ੍ਣਾਸਹਾਦਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਧਿਕਵ੍ਯਥਾਃ| ਦਾਲ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ੂਲੇਨ ਸ਼ੀਤਾਖ੍ਯੋ ਦਾਲਨਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੪||

ਵਾਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰੁਸ੍ਣਾਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਦਨ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੀਤੋ ਦਾਲਨਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ| (ਸ਼ੂਲੇਨ ਦਾਲ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯਾਤਿਪੀਡਾਕਰਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍ )||੧੪||

Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15

ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੇ ਪ੍ਰਵਾਤਾਮ੍ਲਸ਼ੀਤਭਕ੍ਸਾਕ੍ਸਮਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਲਾਸ਼ਨੇਨੈਵ ਸਰੁਜਸ਼੍ਚਲਿਤਾ ਇਵ||੧੫||

ਵਾਤਾਦੇਵ ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਪ੍ਰਵਾਤਾਦ੍ਯਕ੍ਸਮਾ ਆਮ੍ਲਾਸ਼ਨੇਨੈਵ ਸਰੁਜਸ਼੍ਚਲਿਤਾ ਇਵ ਦਨ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਅਮ੍ਲਸ਼ੀਤਯੋਰ੍ਭਕ੍ਸੇ ਭਕ੍ਸਣੇ ਚਾਕ੍ਸਮਾ ਅਸ਼ਕ੍ਤਾਃ| ਅਤ੍ਰਾਮ੍ਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਸਵਾਚੀ| ਅਮ੍ਲਾਸ਼ਨੇਨੈਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਮ੍ਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਵਾਚੀ ||੧੫||

Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16

ਦਨ੍ਤਭੇਦੇ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤੋਦਭੇਦਰੁਕ੍ਸ੍ਫੁਟਨਾਨ੍ਵਿਤਾਃ||੧੬||

ਦਨ੍ਤਭੇਦਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਦ੍ਵਿਜਾ ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਤੋਦਭੇਦਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਾ ਭਵਤਿ| (ਅਤ੍ਰ ਰੁਕ੍ਤੋਦੌ ਦਨ੍ਤਮੂਲੇ| ਸ੍ਫੁਟਨਭੇਦੌ ਦਨ੍ਤ ਏਵੇਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍)||੧੬||

Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17

ਚਾਲਸ਼੍ਚਲਦ੍ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਨੈਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦਧਿਕਵ੍ਯਥੈਃ||੧੭||

ਚਾਲੋ ਨਾਮ ਰੋਗਸ਼੍ਚਲਦ੍ਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦਧਿਕਵ੍ਯਥੈਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਨੈਰ੍ਭਵਤਿ| (ਚਲਿਦ੍ਭਃ ਕਮ੍ਪਮਾਨੈਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦ੍ ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਚਰ੍ਵਣਾਦਧਿਕਾ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਥਾ ਪੀਡਾ ਯੇਸਾਂ ਤੈਃ)||੧੭||

Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18

ਕਰਾਲਸ੍ਤੁ ਕਰਾਲਾਨਾਂ ਦਸ਼ਨਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ||੧੮||

ਸ ਕਰਾਲੋ ਨਾਮ ਰੋਗੋ ਯਃ ਕਰਾਲਾਨਾਂ ਵਿਕਟਾਨਾਂ ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਗਮਃ||੧੮||

Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19

ਦਨ੍ਤੋਧਿਕੋਧਿਦਨ੍ਤਾਖ੍ਯਃ ਸ ਚੋਕ੍ਤਃ ਖਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ| ਜਾਯਮਾਨੇਤਿਰੁਗ੍ਦਨ੍ਤੇ ਜਾਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੯||

ਯਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਦਧਿਕੋ ਦਨ੍ਤਃ ਸੋਧਿਦਨ੍ਤਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ ਤਸ੍ਯੈਵ ਖਲਵਰ੍ਧਨ ਇਤਿ ਨਾਮ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਧਿਦਨ੍ਤੇ ਜਾਯਮਾਨੇ ਰੁਗ੍ਜਾਯਤੇ ਜਾਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੁਕ੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ੧੯||

Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20

ਅਧਾਵਨਾਨ੍ਮਲੋ ਦਨ੍ਤੇ ਕਫੋ ਵਾ ਵਾਤਸ਼ੋਸਿਤਃ| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ...........||੨੦||

ਦਨ੍ਤਾਨਾਮਧਾਵਨਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦ੍ਯੋਨ੍ਨਾਦਿਮਲਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਾ ਵਾਤੇਨ ਸ਼ੋਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤਸ਼੍ਚ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੦||

Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21

..........................ਸਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾ| ਸ਼ਤਾਯਤ੍ਯਣੁਸ਼ੋ ਦਨ੍ਤਕਪਾਲਾਨਿ ਕਪਾਲਿਕਾ||੨੧||

ਸਾਪਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਪੇਕ੍ਸਿਤਾ ਸਤ੍ਯਣੁਸ਼ੋਲ੍ਪਸ਼ੋ ਦਨ੍ਤਕਪਾਲਾਨਿ ਸ਼ਾਤਯਤਿ ਸ ਕਪਾਲਿਕਾ ਨਾਮ ਰੋਗਃ||੨੧||

Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22

ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਮਾਯਾਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਃ||੨੨||

ਦ੍ਵਿਜੋ ਦਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮਾਯਾਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਨਾਮ ਰੋਗੋ ਭਵਤਿ||੨੨||

Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23

ਸਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੋਸੈਰੁਲ੍ਬਣਮਾਰੁਤੈਃ| ਸ਼ੋਸਿਤੇ ਮਜ੍ਜ੍ਞਿ ਸੁਸਿਰੇ ਦਨ੍ਤੇਨ੍ਨਮਲਪੂਰਿਤੇ| ਪੂਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਮਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ| ਅਹੇਤੁਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਿਸ਼ਮਃ ਸਸਂਰਮ੍ਭੋ ਸਿਤਸ਼੍ਚਲਃ| ਪ੍ਰਲੂਨਃ ਪੂਯਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤ੍ਸ ਚੋਕ੍ਤਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਃ||੨੩||

ਉਲ੍ਬਣਮਾਰੁਤੈਰ੍ਮਾਰੁਤਾਧਿਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮੂਲਂ ਮੂਲਸਂਹਿਤਂ ਦਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜਨਿ ਸ਼ੋਸਿਤੇ ਅਤ ਏਵ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰੇਨ੍ਨਮਲਪੂਰਿਤੇ ਸਤਿ ਤੇਨ ਮਲੇਨ ਪੂਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕਮਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਹੇਤ੍ਵਕਾਰਣਮੇਵ ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਜਾਯਤੇ| ਅਕਾਰਣਮੇਵ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਮਸ਼੍ਚ| ਸਸਂਰਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ ਦਨ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਲੂਨ੍ ਉਦ੍ਧੂਤਃ| ਛਿਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਃ ਰੋਗਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤਾਖ੍ਯ ਉਕ੍ਤਃ| ਇਤਿ ਦਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ ਰੋਗਾਃ||੨੩||

Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਤੀਨਿ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਮਹੇਤੁਕਮ੍| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਮਦੁਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਸਿਤਾਨਿ ਚ| ਸ਼ਿਤਾਦੋਸੌ..................................||੨੪||

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਪੂਤੀਨਿ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿਨੀ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯਹੇਤੁਕਮੇਵਾਸ੍ਰਂ ਵਹਨ੍ਤਿ| ਮਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸੌ ਰੋਗਃ ਸ਼ੀਤਾਦਃ||੨੪||

Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25

.............ਉਪਕੁਸ਼ਃ ਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗੁਦ੍ਭਵਃ| ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਵਨ੍ਤ੍ਯਤਃ| ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਮਾਧ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇਸਜਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਚਲਾ ਮਨ੍ਦਰੁਜੋ ਦਨ੍ਤਾਃ ਪੂਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਜਾਯਤੇ||੨੫||

ਪਿਤ੍ਤਾਸਗੁਦ੍ਭਵੋ ਯੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਾਂ ਪਾਕਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨੋਪਕੁਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਾਂ ਦਾਹੋ ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਗੁਤ੍ਸੇਧਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਤਸ਼੍ਚੋਤ੍ਸੇਧਾਤ੍ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਚ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਅਸਜਿ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰੁਦ੍ਧੇ ਆਧ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ਨਾਸ਼੍ਚ ਚਲਾ ਮਨ੍ਦਰੁਜਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਪੂਤਿ ਜਾਯਤੇ||੨੫||

Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26

ਦਨ੍ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਾ ਸ਼ੋਫੋ ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਨਿਭੋ ਘਨਃ| ਕਫਾਸ੍ਰਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਃ||੨੬||

ਦਨ੍ਤਯੋਰਿਤਿ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਾ ਦਨ੍ਤੇਸੁ ਮੂਲੋਸ੍ਵਿਤਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍| ਕਫਾਸ੍ਰਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਨਿਭੋ ਘਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍ ਚ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਃ||੨੬||

Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27

ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗੁਰੁਃ| ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਃ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਭਿਨ੍ਨਃ ਪੂਯਾਸ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੨੭||

ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਭਿਨ੍ਨਃ ਪੂਯਾਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਨ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੨੭||

Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28

ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ ਰੁਜਾਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਃ| ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸ ਸੁਸਿਰੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸ਼ਾਤਨਃ||੨੮||

ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ ਦਨ੍ਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜੋ ਰੁਜਾਵਾਨ੍ ਰੁਜਾਯੁਕ੍ਤਃ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੀ ਲਾਲਾਸ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸ਼ਾਤਨਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਸਿਰਃ| ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਸ਼ਾਤਯਤੀਤਿ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸ਼ਾਤਨਃ||੨੮||

Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29

ਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਵਾਨ੍ ਸਪੂਯਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਮਹਾਸੁਸਿਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਦ੍ਵਿਜਬਨ੍ਧਨਃ||੨੯||

ਸ ਏਵ ਸ਼ੋਫਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦਨ੍ਤਬਨ੍ਧਨਸ੍ਥਾਨਸ਼੍ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਹਾਸੁਸਿਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ||੨੯||

Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30

ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਕੀਲਵਚ੍ਛੋਫੋ ਹਨੁਕਰ੍ਣਰੁਜਾਕਰਃ| ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਤਿਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸੋਧਿਮਾਂਸਕਃ||੩੦||

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਹੇਤੁਨਾ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਮਾਲਾਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਹਨ੍ਵਾਦਿਰੁਜਾਕਰੋ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਭ੍ਯਵਹਤਿਂ ਭੋਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾਧਿਮਾਂਸਕਃ||੩੦||

Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31

ਘਸ੍ਟੇਸੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਜਾਯਤੇ ਮਹਾਨ੍| ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਿ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ ਵਿਦਰ੍ਭੋਭਿਘਾਤਜਃ||੩੧||

ਸ ਵਿਦਰ੍ਭੋ ਨਾਮਾਭਿਘਾਤਜੋ ਰੋਗੋ ਭਵਤਿ| ਯੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਘਸ੍ਟੇਸੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ ਮਹਾਨ੍ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਜਾਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਚਲਾਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਿ||੩੧||

Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33

ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਰਵਨ੍ ਦੋਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਗਤਿਮ੍| ਪੂਯਂ ਮੁਹੁਃ ਸਾ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਪ੍ਰਭੇਦਿਨੀ| ਤਾਃ ਪੁਨਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਯਥੋਦਿਤੈਃ||੩੩||

ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨਪਿ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸ੍ਰਵਨ੍ ਗਹ੍ਣਨ੍ ਦੋਸਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਗਤਿਂ ਨਾਡੀਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਤ੍| ਸਾ ਚ ਨਾਡੀ ਤ੍ਵਗਾਦਿਭੇਦਿਨੀ ਮੁਹੁਃ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| (ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧਯਿਤਵ੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਾਦਾਦੀਨੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਨ ਸਾਧਯਤਿ ਅਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਮਨ੍ਯਰੋਗੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦੋਸਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਯਮਪਿ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤੋ ਦੋਸਃ ਅਸ੍ਰਵਨ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਦਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍| ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪੂਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ)| ਤਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਾਡ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ਪਥਗ੍ਦੋਸਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ਼ਲ੍ਯਭੇਦੇਨ ਵਾਤਾਤ੍ ਸਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਯਥੋਦਿਤੈਃ| ਏਵਂ ਦਨ੍ਤਮੂਲੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਰੋਗਾਃ||੩੩||

Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34

ਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਖਰਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਵਾਤਦੂਸਿਤਾ| ਜਿਹ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਸਦਾਹੋਸਾ ਰਕ੍ਤੈਰ੍ਮਾਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਾ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕਣ੍ਟਕਾਭੈਸ੍ਤੁ ਕਫੇਨ ਬਹਲਾ ਗੁਰੁਃ||੩੪||

ਵਾਤਦੂਸਿਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼ਾਕਤਰੁਪਤ੍ਰਵਤ੍ ਖਰਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ਭਵਤਿ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਦਾਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਭਵਤਿ| ਕਫੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਦੂਸਿਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕਣ੍ਟਕਾਭੈਰ੍ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਬਹਲਾ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ||੩੪||

Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35

ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਦਧਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦੁਨ੍ਨਤਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਪਕ੍ਵਃ ਸੋਲਸੋ ਮਾਂਸਸ਼ਾਤਨਃ||੩੫||

ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਧੋਭਾਗੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦੁਨ੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ ਚ ਪਕ੍ਵਃ ਸਨ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਮਾਂਸਸ਼ਾਤਨਸ਼੍ਚ| ਸ ਰੋਗਂ ਨਾਮ੍ਨਾਲਸਃ||੩੫||

Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36

ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨੇਧੋ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਸਾਙ੍ਕੁਰਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੈਰ੍ਲਾਲੋਸਾਸ੍ਤਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਖਰਃ| ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਾਃ ਸਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਵਾਕ੍ਯਾਹਾਰਵਿਘਾਤਕਤ੍||੩੬||

ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਧੋਭਾਗੇ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨੇ ਮੂਲੇ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਃ ਸਾਙ੍ਕੁਰਸ਼੍ਚ ਸਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕਫਾਦਿਭਿਰ੍ਲਾਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਖਰਃ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਰੁਗਾਦਿਕਚ੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਃ| ਵਿਘਾਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਵਾਕ੍ਯਾਹਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੩੬||

Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37

ਤਾਦਗੇਵੋਪਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਉਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਃ||੩੭||

ਤਾਦਗੇਵੈਵਂਲਕ੍ਸਣ ਏਵ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਉਪੈ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਫ ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ| ਇਤਿ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਸਟ੍||੩੭||

Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38

ਤਾਲੁਮਾਂਸੇਲਿਨਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟੇ ਪਿਟਕਾਃ ਸਰੁਜਾਃ ਖਰਾਃ| ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਘਨਾਸ੍ਰਾਵਯੁਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਲੁਪਿਟਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|੩੮|

ਅਨਿਲਾਤ੍ਤਾਲੁਮਾਂਸੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਸਰੁਜਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ ਯਾਃ ਪਿਟਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਾਲੁਪਿਟਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੩੮||

Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38

ਤਾਲਮੂਲੇ ਕਫਾਤ੍ਸਾਸ੍ਰਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਨਿਭੋ ਮਦੁਃ| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ਼ੋਫੋ ਨਾਸਯਾਹਾਰਮੀਰਯਨ੍| ਕਣ੍ਠੋਪਰੋਧਤਟ੍ਕਾਸਵਮਿਕਦ੍ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ||੩੮||

ਸਾਸ੍ਰਾਤ੍ ਕਫਾਤ੍ਤਾਲੁਮੂਲੇ ਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਨਿਭਤ੍ਵਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਕ੍ਲਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਸ ਸ਼ੋਫੋ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਮਾਹਾਰਂ ਨਾਸਰਯੇਨ੍ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ ਕਣ੍ਠੋਪਰੋਧਾਦਿਕਦ੍ ਭਵਤਿ| ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ||੩੮||

Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39

ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਨਿਰੁਙ੍ਮਾਂਸਂ ਸਂਹਤਂ ਤਾਲੁਸਂਹਤਿਃ||੩੯||

ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਰੁਜਯਾ ਵਿਨਾ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਸਂਹਤਂ ਭਵਤਿ ਸ ਰੋਗਸ੍ਤਾਲੁਸਂਹਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ| ਸਂਹਤਮੇਕਤ੍ਰ ਪੁਞ੍ਜੀਭੂਤਮ੍||੩੯||

Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40

ਪਦ੍ਮਾਕਤਿਸ੍ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਰਰ੍ਬੁਦਮ੍||੪੦||

ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਯਃ ਪਦ੍ਮਾਕਤਿਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵਤਿ||੪੦||

Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41

ਕਚ੍ਛਪਃ ਕਚ੍ਛਪਾਕਾਰਸ਼੍ਚਿਰਵਦ੍ਧਿਃ ਕਫਾਦਰੁਕ੍||੪੧||

ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋਸ਼੍ਚਿਰਵਦ੍ਧੀ ਰੁਜਾਰਹਿਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ਕਚ੍ਛਪਾਕਾਰਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਚ੍ਛਪਃ||੪੧||

Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42

ਕੋਲਾਭਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਪੁਪ੍ਪੁਟੋ ਨੀਰੁਜਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੪੨||

ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਬਦਰਸਦਸ਼ਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਨੀਰੁਜਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੁਪ੍ਪੁਟਃ|| ੪੨||

Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43

ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਾਕਃ ਪਾਕਾਖ਼੍ਯਃ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਮਹਾਰੁਜਃ||੪੩||

ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਮਹਾਰੁਜਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪਾਕਃ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਾਕਃ|| ੪੩||

Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਯਾਸੈਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ੍ਤਦਾਹ੍ਵਯਃ||੪੪||

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤਾਲੁਨਿ ਸ਼ੋਸੋ ਭਵਤਿ ਸ ਰੋਗਸ੍ਤਦਾਹ੍ਵਯਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਨਾਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਤਾਲੁਰੋਗਾਃ|| ੪੪||

Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45

ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਬਨ੍ਧਜਾਃ ਕਣ੍ਠੇ ਦਾਰੁਣਾ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਿਨਃ| ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਚਯਾ ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਣੀ| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਕਦ੍ਵਾਤਾਤ੍ਸਾ ਹਨੁਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਰੁਕ੍ਕਰੀ| ਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰੋਸਾਤਣ੍ਮੋਹਕਣ੍ਠਧੂਮਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਾ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਪਾਕਾਤਿਰਾਗਿਣੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਾ| ਕਫੇਨ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਸਜਾ ਸ੍ਫੋਟਕਾਚਿਤਾ| ਤਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਨਿਭਾ ਕਰ੍ਣਰੁਕ੍ਕਰੀ ਪਿਤ੍ਤਜਾਕਤਿਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਾ ਨਿਚਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਮਨ੍ਵਿਤਾ||੪੫||

ਕਣ੍ਠੇ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨੇ ਜਿਹ੍ਵਾਮੂਲੇ ਜਾਤਾ ਯੇ ਦਾਰੁਣਾਦਿਗੁਣਾ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਾਸ੍ਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਮ ਰੋਗੇ ਭਵਤਿ| ਸਾ ਚ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਣੀ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਮੇਵ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਮਾਰਣਾਖ਼੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਕਣ੍ਠੇਤ੍ਯਾਦਿ ਰੁਕ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਾਤਜਰੋਹਿਣੀਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਾਨ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣ੍ਯਾਃ| ਕਫੇਨ ਰੋਹਿਣੀ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪਾਣ੍ਡੂਰਵਰ੍ਣਾ ਚ ਭਵਤਿ| ਅਸਜਾ ਦੋਸਦੁਸ੍ਟੇਨ ਰੋਹਿਣੀ ਸ੍ਫੋਟਕਾਚਿਤਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ ਪਿਤ੍ਤਜਾਕਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣੀਸਮਾਨਲਕ੍ਸਣਾ ਚ| ਨਿਚਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਰੋਹਿਣੀ ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਾਵਗਾਢਪਾਕਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਰੋਹਿਣੀਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਚ ਭਵਤਿ|| ੪੫||

Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46

ਦੋਸੈਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੈਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕੋਲਵਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤੋਨ੍ਨਤਃ| ਸ਼ੂਕਕਣ੍ਟਕਵਤ੍ ਕਣ੍ਠੇ ਸ਼ਾਲੂਕੋ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਨਃ||੪੬||

ਕਫੋਲ੍ਬਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਬਦਰਵਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਕਵਤ੍ ਕਣ੍ਟਕਵਚ੍ਚ ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਨੋ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਕਣ੍ਠੇ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਾਲੂਕਃ|| ੪੬||

Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47

ਵਨ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਦ੍ਗਲਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਃ||੪੭||

ਤੈਰੇਵ ਦੋਸੈਰ੍ਗਲਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗੋ ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਚ੍ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਨ੍ਦਃ| ( ਅਨੁਕ੍ਤਕਾਰਣਵਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਕਤੋ ਗਲਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਃ ਗਲਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਮਦਕ੍ਸਿਣਾਨ੍ਯਤਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਃ ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤਃ| ਵਤ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲਃ| ਦਾਹਂ ਜ੍ਵਰਂ ਚ ਕਰੋਤੀਤਿ ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਤ੍ ਦਾਹਾਦਿਜ੍ਵਰਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਾ ਯ ਏਵਂਵਿਧਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ ਵਨ੍ਦਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ )||੪੭||

Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48

ਹਨੁਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਣ੍ਠੇ ਕਾਰ੍ਪਸੀਫਲਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਪਿਚ੍ਛਲੋ ਮਨ੍ਦਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਃ ਕਠਿਨਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਿਕਾ||੪੮||

ਤੈਰੇਵ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਕਣ੍ਠੇ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਾਤਃ ਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲਸਦਸ਼ਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਿਕਾ||੪੮||

Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49

ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਘੋਰੋ ਗਲਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲੋਪਮਃ| ਗਲੌਘੋ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗੁਰੁਤਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਾਲਾਜ੍ਵਰਪ੍ਰਦਃ||੪੯||

ਤੈਰੇਵ ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਕਣ੍ਠੇ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਚ ਘੋਰੋ ਭਯਙ੍ਕਰਃ ਗਲਸ੍ਰੋਤਸੋਰ੍ਗਲੋਪਮੋ ਦ੍ਵਾਰਬਨ੍ਧਨਸਦਸ਼ੋ ਮੂਰ੍ਧਗੁਰੁਤਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਲੌਘਃ| (ਤਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਨਿਭਾ ਤਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਸਦਸ਼ੀ ਤਾਪਦ੍ਵਿਨਾਙ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦਙ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਤਾਪੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰਪਿ ਤਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਨਿਭੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਤਾਪਰਾਗਾਦ੍ਯਤਿਸ਼ਯੋ ਧ੍ਵਨ੍ਯਤੇ)|| ੪੯||

Adhikarana valayam (50) · Śloka 50

ਵਲਯਂ ਨਾਤਿਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵਾਯਤੋਨ੍ਨਤਃ||੫੦||

ਤੈਰੇਵ ਦੋਸੈਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਲਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲੋਪਮੋ ਨਾਤਿਰੁਗਾਯਤੋਨ੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ ਵਲਯਮਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ||੫੦||

Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51

ਮਾਂਸਕੀਲੋ ਗਲੇ ਦੋਸੈਰੇਕੋਨੇਕੋਥਵਾਲ੍ਪਰੁਕ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਛ੍ਵਾਸੋਭ੍ਯਵਹਤਿਃ ਪਥੁਮੂਲੋ ਗਿਲਾਯੁਕਃ||੫੧||

ਦੋਸੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਗਲੇ ਏਕੋ ਵਾਨੇਕੋ ਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਛ੍ਵਾਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਭ੍ਯਵਹਤਿਸ਼੍ਚ ਯੋ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੋ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਿਲਾਯੁਕਃ||੫੧||

Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52

ਭੂਰਿਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਵਤਾ ਤੀਵ੍ਰਤਡ੍ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਰੁਕ੍| ਸ਼ਤਘ੍ਨੀ ਨਿਚਿਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਵਾਤਿਰੁਕ੍ਕਰੀ||੫੨||

ਤੈਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਕਤਾ ਭੂਰਿਭਿਃ ਪ੍ਰਭੂਤੈਰ੍ਮਾਸਾਙ੍ਕੁਰੈਵਤਾ ਪਰਿਵਤਾ ਤੀਵ੍ਰਤਡਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਗਲੇ ਨਿਚਿਤਾ ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਯਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਰਤਿਰੁਕ੍ਕਰੀ ਭਵਤਿ ਸ ਰੁਜਾਯਾਕਤ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਸਾਦਸ਼੍ਯਾਚ੍ਛਤਘ੍ਨੀ| ਸ਼ਤਘ੍ਨ੍ਯਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚਾਯੁਧਃ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤਾ ਯਸ੍ਟਿਰ੍ਭਵਤਿ||੫੨||

Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਰ੍ਵਗਲਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਪਾਕੋ ਮਹਾਰੁਜਃ| ਪੂਤਿਪੂਯਨਿਭਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗਲਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੫੩||

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਰ੍ਵਗਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਲਵਿਦ੍ਰਧਿਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜਨ੍ਮਪਾਕੌ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਰ੍ਵਗਲਃ ਗਲੇ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਲਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਪੂਤਿਪੂਯਨਿਭਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਕ੍ਵੋਪ੍ਯਨ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਪੂਯਂ ਨ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਫਮੇਵ ਸ੍ਰਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੫੩||

Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54

ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਾਨੇ ਕਣ੍ਠਾਦਾਵਪਾਕਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਮਲਾਃ| ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਨੀਰੁਜਂ ਤਦ੍ ਗਲਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੫੪||

ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਜਿਹ੍ਵਾਯ ਅਵਸਾਨੇ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭੇ ਵਾ ਪਾਕਰਹਿਤਂ ਸ੍ਥਿਰਮਚਲਂ ਲੋਹਿਤਂ ਰੁਜਾਰਹਿਤਂ ਚ ਯਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਗਲਾਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵਤਿ| (ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਵਸਾਨੇ ਅਨ੍ਤੇ ਹਦਯੇ ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਾਨਮਿਤਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ| ਹਦਯਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਰੁਕ੍ਮਸਾਰਵਤ੍| ਕਫਸ਼ੋਣਿਤਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸਾਰੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਕਣ੍ਠਰੋਗਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਜਤ੍ਰੋਰੁਪਰਿ ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਾਨਮਿਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ )||੫੪||

Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55

ਪਵਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਭਿਰ੍ਗਲਗਣ੍ਡੋ ਭਵੇਦ੍ ਬਹਿਃ| ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਃ ਸ ਕਾਲੇਨ ਮੁਸ੍ਕਵਲ੍ਲਮ੍ਬਤੇ ਨਿਰੁਕ੍||੫੫||

ਪਵਨਾਦਿਭਿਰ੍ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗੇ ਗਲਗਣ੍ਡਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗੋ ਭਵੇਤ੍| ਸ ਚ ਕਾਲੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੋ ਨਿਰੁਕ੍ ਸਨ੍ ਮੁਸ੍ਕਵਦ੍ ਵਸਣਵਲ੍ਲਮ੍ਬਤੇ||੫੫||

Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56

ਕਸ੍ਣਾਰੁਣੋ ਵਾ ਤੋਦਾਢ੍ਯਃ ਸ ਵਾਤਾਤ੍ਕਸ੍ਣਰਾਜਿਮਾਨ੍| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਾਲੁਗਲੇ ਸ਼ੋਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਰਸਾਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਰੁਃ ਕਫਾਤ੍| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਾਲੁਗਲੇ ਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਮੇਦਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਾਨਿਵਦ੍ਧ੍ਯੋਃ ਸੋਨੁਵਿਧੀਯਤੇ| ਦੇਹਂ ਵਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਗਲੇ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ੍ਵਰੇਲ੍ਪਤਾਮ੍||੫੬||

ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਵਨਹੇਤੁਕਸ੍ਯ ਗਲਗਣ੍ਡਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦਸਾ ਹੇਤੋਰ੍ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍ ਕਫਗਲਗਣ੍ਡਵਤ੍ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਸ ਗਲਗਣ੍ਡੋ ਹਾਨਿਵਦ੍ਧ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਦੇਹਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ| ਯਦੈਵ ਦੇਹੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਤਦੈਵ ਗਲਗਣ੍ਡੋਪਿ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਯਦੈਵ ਦੇਹੋਪਚੀਯਤੇ ਤਦੈਵ ਸੋਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ ਚ ਮੇਦੋਜੋ ਗਲੇ ਗਣ੍ਡੋ ਵਦ੍ਧੋ ਗਲਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਕਂ ਕੁਰੁਤੇ|| ੫੬||

Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਦ੍ਧਾਨਿਲਗਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਣ੍ਠੋ ਹਤਸ੍ਵਰਃ| ਤਾਮ੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਯੇਨ ਸ ਸ੍ਵਰਹਾਨਿਲਾਤ੍||੫੭||

ਯੇਨ ਰੋਗੇਣ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਦ੍ਧਾਨਿਲਗਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਣ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਸੋਨਿਲਾਜ੍ਜਯਤੇ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਰਹਾ| (ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਰੁਦ੍ਧਾ ਅਨਿਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮਰੁਤੋ ਗਤਿਰ੍ਗਮਨਂ ਯਸ੍ਯ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਕਣ੍ਠਂ ਯਸ੍ਯ| ਹਤਸ੍ਵਰਃ ਸਨ੍ਨਸ੍ਵਰਃ ਤਾਮ੍ਯਨ੍ ਗ੍ਲਪਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਕਫਾਵਤਕਣ੍ਠਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਸਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਮੁਕ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ )| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਗਲਰੋਗਾਃ||੫੭||

Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58

ਕਰੋਤਿ ਵਦਨਸ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸਰੋਨਿਲਃ| ਸਞ੍ਚਾਰਿਣੋਰੁਣਾਨ੍ ਰੂਕ੍ਸਾਨੋਸ੍ਠੌ ਤਾਮ੍ਰੌ ਚਲਤ੍ਵਚੌ| ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਸਹਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤਾ| ਵਿਵਣੋਤਿ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਖਂ ਪਾਕੋ ਮੁਖਸ੍ਯ ਸਃ||੫੮||

ਸਰ੍ਵਸਰੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਾਨਨਿਲੋਨ੍ਤਰ੍ਵਦਨਂ ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸਞ੍ਚਾਰਿਣੋਨਿਯਤਸ੍ਥਾਨਾਃ ਤਤਸ਼੍ਚੋਸ੍ਠੌ ਤਾਮ੍ਰੌ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣੌ ਮਲਤ੍ਵਚਃ ਚ ਭਵਤਃ| ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ| ਸ ਚਾਤੁਰਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਖਂ ਵਿਵਣੋਤਿ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮੁਖਪਾਕਃ||੫੮||

Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59

ਅਧਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਾਯੁਰਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਕਫਾਦਿਭਿਃ| ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਸ੍ਤੁ ਸਃ||੫੯||

ਅਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਾਸਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਰਧਃਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਃ||੫੯||

Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60

ਮੁਖਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਪਾਕੇ ਦਾਹੋਸੇ ਤਿਕ੍ਤਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਤਕ੍ਸਤਸਮਾ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਜੇ||੬੦||

ਪਿਤ੍ਤਜਮੁਖਪਾਕੇ ਦਾਹਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਕ੍ਸਾਰੇਣੋਕ੍ਸਿਤਂ ਸਿਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸਤਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤਤ੍ਸਮਾ ਦਾਹਵੇਦਨਾਦਿਗੁਣਾ ਵ੍ਰਣਃ| ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਰਕ੍ਤਜੇ||੬੦||

Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61

ਕਫਜੇ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵ੍ਰਣਾਃ||੬੧||

ਕਫਜੇ ਮੁਖਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ ||੬੧||

Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62

ਅਨ੍ਤਃਕਪੋਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡੁਕਫੋਰ੍ਬੁਦਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ ਘਟ੍ਟਿਤਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਮਦਿਤਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ||੬੨||

ਅਨ੍ਤਃਕਪੋਲਂ ਕਪੋਲਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਫਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਬੁਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚਾਰ੍ਬੁਦਂ ਘਟ੍ਟਿਤਂ ਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਾਦਿਨਾਵਘਸ੍ਟਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦਿਨਾ| ਮਦਿਤਂ ਵਿਲਾਯਨਾਯ ਕਤਮਰ੍ਦਨਮਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| (ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਯਰੋਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਕਪੋਲਕਥਨਮਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਬਹਿਰ੍ਗਤਿਃ ਸੂਚਿਤਾ| ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਛੇਦਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰਜਨਿਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਾਧਿਕ੍ਯਮਪਿ ਸੂਚਿਤਮ੍)||੬੨||

Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63

ਮੁਖਪਾਕੋ ਭਵੇਤ੍ ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਰ੍ਮਲੈਃ||੬੩||

ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਃ ਸਵੈਰ੍ਮਲੈਃ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮੁਖਪਾਕੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣੋ ਰੋਗੋ ਭਵੇਤ੍| (ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਃ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦਿਮੁਖਪਾਕਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੬੩||

Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64

ਪੂਤ੍ਯਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਤੈਰੇਵ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਾਦਿਵਿਦ੍ਵਿਸਃ||੬੪||

ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਾਦਿਵਿਦ੍ਵਿਸਃ ਅਨਨੁਸ੍ਠਿਤਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਾਦਿਕਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤੈਰੇਵੇਤਿ ਸਾਸ੍ਰੈਰ੍ਮਲੈਃ ਪੂਤ੍ਯਾਸ੍ਯਨਾਮਾ ਰੋਗੋ ਭਵਤਿ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਯਰੋਗਾਃ||੬੪||

Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65

ਓਸ੍ਠੇ ਗਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਜੇ ਮੂਲੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਤਾਲੁਕੇ ਗਲੇ| ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਰਾਮਯਾਃ| ਏਕਾਦਸ਼ੈਕੋ ਦਸ਼ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਤਥਾ ਚ ਸਟ੍| ਅਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍..............||੬੫||

ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣੌਸ੍ਠਾਦਿਸ੍ਵਸ੍ਟਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਰਾਮਯਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਕੇਨ ਵਿਭਾਗੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਏਕਾਦਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਸ੍ਠੇਸੁ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਃ ਵਾਤੋਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਪਿਤ੍ਤੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਕਫੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਰਕ੍ਤੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਅਰ੍ਬੁਦਮ੍ਮ੍ ਮਾਂਸੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਮੇਦੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਕ੍ਸਤੌਸ੍ਠਕੋਪਃ, ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਾਖ੍ਯਾਃ ਇਤ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ਰੋਗਾਃ| ਗਣ੍ਡੇ ਗਣ੍ਡਾਲਜ੍ਯਾਖ੍ਯ ਏਕੋ ਰੋਗਃ| ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤ, ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸ, ਦਨ੍ਤਭੇਦ, ਚਾਲ, ਕਰਾਲਾਧਿਦਨ੍ਤ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਕਪਾਲਿਕਾ, ਸ਼੍ਯਾਵ, ਕਮਿਦਨ੍ਤਾਖ੍ਯ ਦਸ਼ ਰੋਗਾਃ| ਮੂਲੇ ਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇ ਸ਼ੀਤਾਦ, ਉਪਕੁਸ਼, ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟ, ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿ, ਸੁਸਿਰ, ਮਹਾਸੁਸਿਰਾਧਿਮਾਂਸ, ਵਿਦਰ੍ਭਾਖ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਨਾਡੀਭਿਃ ਸਹ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਵਾਤਦੂਸਿਤਾ, ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਿਤ੍ਤਾ, ਕਫਦੂਸਿਤਾਲਸਾਧਿਜਿਹ੍ਵੋਪਜਿਹ੍ਵਾਕਾਖ੍ਯਾਃ ਸਡ੍ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਲੁਕੇ ਤਾਲੁਪਿਟਕਾ, ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡੀ, ਤਾਲੁਸਂਹਤਿ, ਤਾਲ੍ਵਰ੍ਬੁਦ, ਕਚ੍ਛਪ, ਤਾਲੁ-ਪੁਪ੍ਪੁਟ, ਤਾਲੁਪਾਕ, ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਾਖ੍ਯਾ ਅਸ੍ਟੌ ਰੋਗਾਃ| ਗਲੇ ਵਾਤਰੋਹਿਣੀ, ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣੀ, ਕਫਰੋਹਿਣੀ, ਰਕ੍ਤਰੋਹਿਣੀ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰੋਹਿਣੀ, ਸ਼ਾਲੂਕ, ਵਨ੍ਦ, ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ, ਗਲੌਘ, ਵਲਯ, ਗਿਲਾਯੁਕ, ਸ਼ਤਘ੍ਨੀ, ਗਲਵਿ-ਦ੍ਰਧਿ, ਗਲਾਰ੍ਬੁਦ, ਪਵਨਗਲਗਣ੍ਡ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਲਗਣ੍ਡ ਮੇਦੋਗਲਗਣ੍ਡ, ਸ੍ਵਰਹਾਖ੍ਯਾ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸ਼ੇਸੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਵਾਤਮੁਖਪਾਕੋਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦ, ਪਿਤ੍ਤਮੁਖਪਾਕ, ਰਕ੍ਤਮੁਖਪਾਕ, ਕਫਮੁਖਪਾਕ, ਕਫਾਰ੍ਬੁਦ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮੁਖਪਾਕ, ਪੂਤ੍ਯਾਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਅਸ੍ਟੌ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਏਵਮੇਕੀਕਤ੍ਯੈਤੇ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤੀ ਰੋਗਾਃ||੬੫||

Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25

............................ਤੇਸ੍ਵਨੁਪਕ੍ਰਮਾਃ| ਕਰਾਲੋ ਮਾਂਸਰਕ੍ਤੌਸ੍ਠਾਵਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਜਲਾਦ੍ਵਿਨਾ| ਕਚ੍ਛਪਸ੍ਤਾਲੁਪਿਟਕਾ ਗਲੌਘਃ ਸੁਸਿਰੋ ਮਹਾਨ੍| ਸ੍ਵਰਘ੍ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਸ਼੍ਯਾਵਸ਼ਤਘ੍ਨੀਵਲਯਾਲਸਾਃ| ਨਾਡ੍ਯੋਸ੍ਠਕੋਪੌ ਨਿਚਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਣੀ| ਦਸ਼ਨੇ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇ ਦਨ੍ਤਭੇਦਃ ਪਕ੍ਵੋਪਜਿਹ੍ਵਕਾ| ਗਲਗਣ੍ਡਃ ਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ੀ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਵਤ੍ਸਰਃ| ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਹਰ੍ਸੋ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੬੬|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੁਖਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||

ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯ ਇਮੇਨੁਪਕ੍ਰਮਾਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਃ| ਕ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਰਾਲੋ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਾਲੋ ਨਾਮ ਦਨ੍ਤਰੋਗਃ| ਮਾਂਸੌਸ੍ਠਰਕ੍ਤੌਸ੍ਠਾਵੋਸ੍ਠਰੋਗੌ| ਜਲਾਦ੍ਵਿਨਾ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਮੇਕਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨੀਤ੍ਯੋਸ੍ਠਾਰ੍ਬੁਦ-ਗਲਾਰ੍ਬੁਦ-ਤਾਲ੍ਵਰ੍ਬੁਦ-ਕਫਾਰ੍ਬੁਦਾਨੀਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ| ਕਚ੍ਛਪੋ ਨਾਮ ਤਾਲੁਰੋਗਸ੍ਤਾਲੁਪਿਟਕਾ ਚ| ਗਲੌਘਾਖ੍ਯੋ ਗਲਰੋਗਃ| ਮਹਾਨ੍ ਸੁਸਿਰਃ ਮਹਾਸੁਸਿਰਾਖ੍ਯੋ ਦਨ੍ਤਮੂਲਰੋਗਃ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰਘ੍ਨਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਵਰਘ੍ਨਾਖ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਯਰੋਗਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਖ੍ਯੋ ਦਨ੍ਤਰੋਗਃ, ਸ਼ਤਘ੍ਨਿ ਕਣ੍ਠਰੋਗਃ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਲਯਮ੍| ਅਲਸੋ ਜਿਹ੍ਵਾਰੋਗਃ| ਏਤੇ ਚਾਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਨਾਡੀ ਦਨ੍ਤਮਲਜਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ| ਓਸ੍ਠਕੋਪਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੋਸਾਧ੍ਯਃ| ਰਕ੍ਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੈਃ ਰੋਹਿਣੀ ਚ ਰਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰੋਹਿਣ੍ਯੌ ਕਣ੍ਠਰੋਗਾਵਸਾਧ੍ਯੌ| ਦਨ੍ਤਭੇਦਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗੋ ਦਸ਼ਨੇ ਸ੍ਫੁਟਿਤ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯੋ ਨ ਤ੍ਵਸ੍ਫੁਟਿਤੇ| ਉਪਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ਪਕ੍ਵਾ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯਾ| ਗਲਗਣ੍ਡਃ ਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ੀ ਸ੍ਵਰਹਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਤ੍ਵੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤੋਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ| ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੋ ਦਨ੍ਤਭੇਦਸ਼੍ਚ ਯਾਪ੍ਯਃ| ਏਭ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦਿਤਿ|| ੬੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||