Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਮੁਖਰੋਗਾਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो मुखरोगाविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2
ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਾਹਿਸਵਾਰਾਹਪਿਸ਼ਿਤਾਮਕਮੂਲਕਮ੍| ਮਾਸਸੂਪਦਧਿਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤੇਕ੍ਸੁਰਸਫਾਣਿਤਮ੍| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਚ ਭਜਤੋ ਦ੍ਵਿਸਤੋ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍| ਧੂਮਚ੍ਛਰ੍ਦਨਗਣ੍ਡੂਸਾਨੁਚਿਤਂ ਚ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਮ੍| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾ ਦੋਸਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਂ ਗਦਾਨ੍||੨||
मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्| माषसूपदधिक्षीरशुक्तेक्षुरसफाणितम्| अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्| धूमच्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्| क्रुद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखां गदान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤੇਨੌਸ੍ਠੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤਃ||੩||
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4
ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਤੁ ਪਵਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਵੋਸ੍ਠੌ ਮਹਾਰੁਜੌ| ਦਾਲ੍ਯੇਤੇ ਪਰਿਪਾਟ੍ਯੇਤੇ ਪਰੁਸਾਸਿਤਕਰ੍ਕਸ਼ੌ||੪||
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ| दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸਹੌ ਪੀਤੌ ਸਰ੍ਸਪਾਕਤਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤੌ| ਪਿਟਿਕਾਭਿਰ੍ਬਹੁਕ੍ਲੇਦਾਵਾਸ਼ੁਪਾਕੌ....................||੫||
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ| पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6
..............................ਕਫਾਤ੍ ਪੁਨਃ| ਸ਼ੀਤਾਸਹੌ ਗੁਰੁਸ਼ੂਨੌ ਸਵਰ੍ਣਪਿਟਕਾਚਿਤੌ||੬||
..............................कफात् पुनः| शीतासहौ गुरुशूनौ सवर्णपिटकाचितौ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਨੇਕਾਭੌ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਸ੍ਰਵਪਿਚ੍ਛਿਲੌ| ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮ੍ਲਾਨਸਂਸ਼ੂਨਰੁਜੌ ਵਿਸਮਪਾਕਿਨੌ||੭||
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रवपिच्छिलौ| अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8
ਰਕ੍ਤੋਪਸਸ੍ਟੌ ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰਵਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਭੌ| ਖਰ੍ਜੂਰਸਦਸ਼ਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰਕ੍ਤੇਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵੇਤ੍||੮||
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ| खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9
ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡੋਪਮੌ ਮਾਂਸਾਤ੍ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਕਮੀ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੯||
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10
ਤਲਾਭਸ਼੍ਵਯਥੁਕ੍ਲੇਦੌ ਸਕਣ੍ਡ੍ਵੌ ਮੇਦਸਾ ਮਦੂ||੧੦||
तलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11
ਕ੍ਸਤਜਾਵਵਦੀਰ੍ਯੇਤੇ ਪਾਟ੍ਯੇਤੇ ਚਾਸਕਤ੍ ਪੁਨਃ| ਗ੍ਰਥਿਤੌ ਚ ਪੁਨਃ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਕਣ੍ਡੂਲੌ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ||੧੧||
क्षतजाववदीर्येते पाट्येते चासकृत् पुनः| ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12
ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਦ੍ਵਾਤਕਫਾਦੋਸ੍ਠੇ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੨||
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13
ਗਣ੍ਡਾਲਜੀਸ੍ਥਿਰਃ ਸ਼ੋਫੋ ਗਣ੍ਡੇ ਦਾਹਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ||੧੩||
गण्डालजीस्थिरः शोफो गण्डे दाहरुजान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14
ਵਾਤਾਦੁਸ੍ਣਾਸਹਾਦਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਧਿਕਵ੍ਯਥਾਃ| ਦਾਲ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ੂਲੇਨ ਸ਼ੀਤਾਖ੍ਯੋ ਦਾਲਨਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੪||
वातादुष्णासहादन्ताः शीतस्पर्शाधिकव्यथाः| दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15
ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੇ ਪ੍ਰਵਾਤਾਮ੍ਲਸ਼ੀਤਭਕ੍ਸਾਕ੍ਸਮਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਲਾਸ਼ਨੇਨੈਵ ਸਰੁਜਸ਼੍ਚਲਿਤਾ ਇਵ||੧੫||
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः| भवन्त्यम्लाशनेनैव सरुजश्चलिता इव||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16
ਦਨ੍ਤਭੇਦੇ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤੋਦਭੇਦਰੁਕ੍ਸ੍ਫੁਟਨਾਨ੍ਵਿਤਾਃ||੧੬||
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17
ਚਾਲਸ਼੍ਚਲਦ੍ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਨੈਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦਧਿਕਵ੍ਯਥੈਃ||੧੭||
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18
ਕਰਾਲਸ੍ਤੁ ਕਰਾਲਾਨਾਂ ਦਸ਼ਨਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ||੧੮||
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्भवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19
ਦਨ੍ਤੋਧਿਕੋਧਿਦਨ੍ਤਾਖ੍ਯਃ ਸ ਚੋਕ੍ਤਃ ਖਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ| ਜਾਯਮਾਨੇਤਿਰੁਗ੍ਦਨ੍ਤੇ ਜਾਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੯||
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलवर्द्धनः| जायमानेऽतिरुग्दन्ते जाते तत्र तु शाम्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20
ਅਧਾਵਨਾਨ੍ਮਲੋ ਦਨ੍ਤੇ ਕਫੋ ਵਾ ਵਾਤਸ਼ੋਸਿਤਃ| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ...........||੨੦||
अधावनान्मलो दन्ते कफो वा वातशोषितः| पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा...........||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21
..........................ਸਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾ| ਸ਼ਤਾਯਤ੍ਯਣੁਸ਼ੋ ਦਨ੍ਤਕਪਾਲਾਨਿ ਕਪਾਲਿਕਾ||੨੧||
..........................साऽप्युपेक्षिता| शतायत्यणुशो दन्तकपालानि कपालिका||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22
ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਮਾਯਾਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਃ||੨੨||
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23
ਸਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੋਸੈਰੁਲ੍ਬਣਮਾਰੁਤੈਃ| ਸ਼ੋਸਿਤੇ ਮਜ੍ਜ੍ਞਿ ਸੁਸਿਰੇ ਦਨ੍ਤੇਨ੍ਨਮਲਪੂਰਿਤੇ| ਪੂਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਮਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ| ਅਹੇਤੁਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਿਸ਼ਮਃ ਸਸਂਰਮ੍ਭੋ ਸਿਤਸ਼੍ਚਲਃ| ਪ੍ਰਲੂਨਃ ਪੂਯਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤ੍ਸ ਚੋਕ੍ਤਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਃ||੨੩||
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः| शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते| पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते जायते ततः| अहेतुतीव्रार्त्तिशमः ससंरम्भो सितश्चलः| प्रलूनः पूयरक्तस्रुत्स चोक्तः कृमिदन्तकः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਤੀਨਿ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਮਹੇਤੁਕਮ੍| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਮਦੁਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਸਿਤਾਨਿ ਚ| ਸ਼ਿਤਾਦੋਸੌ..................................||੨੪||
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्| शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च| शितादोऽसौ..................................||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25
.............ਉਪਕੁਸ਼ਃ ਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗੁਦ੍ਭਵਃ| ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਵਨ੍ਤ੍ਯਤਃ| ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਮਾਧ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇਸਜਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਚਲਾ ਮਨ੍ਦਰੁਜੋ ਦਨ੍ਤਾਃ ਪੂਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਜਾਯਤੇ||੨੫||
.............उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः| दन्तमांसानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः| कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते| चला मन्दरुजो दन्ताः पूतिवक्त्रं च जायते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26
ਦਨ੍ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਾ ਸ਼ੋਫੋ ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਨਿਭੋ ਘਨਃ| ਕਫਾਸ੍ਰਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਃ||੨੬||
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः| कफास्रात्तीव्ररुक्शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27
ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗੁਰੁਃ| ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਃ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਭਿਨ੍ਨਃ ਪੂਯਾਸ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੨੭||
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यन्तः श्वयथुर्गुरुः| सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28
ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ ਰੁਜਾਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਃ| ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸ ਸੁਸਿਰੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸ਼ਾਤਨਃ||੨੮||
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् रक्तपित्तजः| लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29
ਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਵਾਨ੍ ਸਪੂਯਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਮਹਾਸੁਸਿਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਦ੍ਵਿਜਬਨ੍ਧਨਃ||੨੯||
स सन्निपातज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः| महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30
ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਕੀਲਵਚ੍ਛੋਫੋ ਹਨੁਕਰ੍ਣਰੁਜਾਕਰਃ| ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਤਿਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸੋਧਿਮਾਂਸਕਃ||੩੦||
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः| प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31
ਘਸ੍ਟੇਸੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਜਾਯਤੇ ਮਹਾਨ੍| ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਿ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ ਵਿਦਰ੍ਭੋਭਿਘਾਤਜਃ||੩੧||
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्| यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33
ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਰਵਨ੍ ਦੋਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਗਤਿਮ੍| ਪੂਯਂ ਮੁਹੁਃ ਸਾ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਪ੍ਰਭੇਦਿਨੀ| ਤਾਃ ਪੁਨਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਯਥੋਦਿਤੈਃ||੩੩||
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते| अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्| पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी| ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34
ਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਖਰਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਵਾਤਦੂਸਿਤਾ| ਜਿਹ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਸਦਾਹੋਸਾ ਰਕ੍ਤੈਰ੍ਮਾਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਾ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕਣ੍ਟਕਾਭੈਸ੍ਤੁ ਕਫੇਨ ਬਹਲਾ ਗੁਰੁਃ||੩੪||
शाकपत्रखरा स्रस्ता स्फुटिता वातदूषिता| जिह्वा पित्तात्सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता| शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਦਧਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦੁਨ੍ਨਤਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਪਕ੍ਵਃ ਸੋਲਸੋ ਮਾਂਸਸ਼ਾਤਨਃ||੩੫||
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः| मत्स्यगन्धिर्भवेत् पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36
ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨੇਧੋ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਸਾਙ੍ਕੁਰਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੈਰ੍ਲਾਲੋਸਾਸ੍ਤਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਖਰਃ| ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਾਃ ਸਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਵਾਕ੍ਯਾਹਾਰਵਿਘਾਤਕਤ੍||੩੬||
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः| साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः| अधिजिह्वाः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37
ਤਾਦਗੇਵੋਪਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਉਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਃ||੩੭||
तादृगेवोपजिह्वास्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38
ਤਾਲੁਮਾਂਸੇਲਿਨਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟੇ ਪਿਟਕਾਃ ਸਰੁਜਾਃ ਖਰਾਃ| ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਘਨਾਸ੍ਰਾਵਯੁਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਲੁਪਿਟਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|੩੮|
तालुमांसेऽलिनाद् दुष्टे पिटकाः सरुजाः खराः| बह्व्यो घनास्रावयुतास्तास्तालुपिटकाः स्मृताः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38
ਤਾਲਮੂਲੇ ਕਫਾਤ੍ਸਾਸ੍ਰਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਨਿਭੋ ਮਦੁਃ| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ਼ੋਫੋ ਨਾਸਯਾਹਾਰਮੀਰਯਨ੍| ਕਣ੍ਠੋਪਰੋਧਤਟ੍ਕਾਸਵਮਿਕਦ੍ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ||੩੮||
तालमूले कफात्सास्रान्मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः| प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाहारमीरयन्| कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृद् गलशुण्डिका||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39
ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਨਿਰੁਙ੍ਮਾਂਸਂ ਸਂਹਤਂ ਤਾਲੁਸਂਹਤਿਃ||੩੯||
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40
ਪਦ੍ਮਾਕਤਿਸ੍ਤਾਲੁਮਧ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਰਰ੍ਬੁਦਮ੍||੪੦||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41
ਕਚ੍ਛਪਃ ਕਚ੍ਛਪਾਕਾਰਸ਼੍ਚਿਰਵਦ੍ਧਿਃ ਕਫਾਦਰੁਕ੍||੪੧||
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42
ਕੋਲਾਭਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਪੁਪ੍ਪੁਟੋ ਨੀਰੁਜਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੪੨||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਾਕਃ ਪਾਕਾਖ਼੍ਯਃ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਮਹਾਰੁਜਃ||੪੩||
पित्तेन पाकः पाकाख़्यः पूयास्रावी महारुजः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਯਾਸੈਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ੍ਤਦਾਹ੍ਵਯਃ||੪੪||
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45
ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਬਨ੍ਧਜਾਃ ਕਣ੍ਠੇ ਦਾਰੁਣਾ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਿਨਃ| ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਚਯਾ ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਣੀ| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਕਦ੍ਵਾਤਾਤ੍ਸਾ ਹਨੁਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਰੁਕ੍ਕਰੀ| ਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰੋਸਾਤਣ੍ਮੋਹਕਣ੍ਠਧੂਮਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਾ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਪਾਕਾਤਿਰਾਗਿਣੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਾ| ਕਫੇਨ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਸਜਾ ਸ੍ਫੋਟਕਾਚਿਤਾ| ਤਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਨਿਭਾ ਕਰ੍ਣਰੁਕ੍ਕਰੀ ਪਿਤ੍ਤਜਾਕਤਿਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਾ ਨਿਚਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਮਨ੍ਵਿਤਾ||੪੫||
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः| मांसाङ्कुराः शीग़्रचया रोहिणी शीग़्रकारिणी| कण्ठास्यशोषकृद्वातात्सा हनुःश्रोत्ररुक्करी| पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता| क्षिप्रजा क्षिप्रपाकातिरागिणी स्पर्शनासहा| कफेन पिच्छिला पाण्डुरसृजा स्फोटकाचिता| तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः| गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46
ਦੋਸੈਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੈਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕੋਲਵਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤੋਨ੍ਨਤਃ| ਸ਼ੂਕਕਣ੍ਟਕਵਤ੍ ਕਣ੍ਠੇ ਸ਼ਾਲੂਕੋ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਨਃ||੪੬||
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवत् ग्रथितोन्नतः| शूककण्टकवत् कण्ठे शालूको मार्गरोधनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47
ਵਨ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਦ੍ਗਲਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਃ||੪੭||
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद्गलपार्श्वगः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48
ਹਨੁਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਣ੍ਠੇ ਕਾਰ੍ਪਸੀਫਲਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਪਿਚ੍ਛਲੋ ਮਨ੍ਦਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਃ ਕਠਿਨਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਿਕਾ||੪੮||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पसीफलसन्निभः| पिच्छलो मन्दरुक्शोफः कठिनस्तुण्डिकेरिका||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49
ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਘੋਰੋ ਗਲਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲੋਪਮਃ| ਗਲੌਘੋ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗੁਰੁਤਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਾਲਾਜ੍ਵਰਪ੍ਰਦਃ||੪੯||
बाह्यान्तःश्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः| गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valayam (50) · Śloka 50
ਵਲਯਂ ਨਾਤਿਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵਾਯਤੋਨ੍ਨਤਃ||੫੦||
वलयं नातिरुक्शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51
ਮਾਂਸਕੀਲੋ ਗਲੇ ਦੋਸੈਰੇਕੋਨੇਕੋਥਵਾਲ੍ਪਰੁਕ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਛ੍ਵਾਸੋਭ੍ਯਵਹਤਿਃ ਪਥੁਮੂਲੋ ਗਿਲਾਯੁਕਃ||੫੧||
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोथवाल्परुक्| कृच्छ्रोछ्वासोऽभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52
ਭੂਰਿਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਵਤਾ ਤੀਵ੍ਰਤਡ੍ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਰੁਕ੍| ਸ਼ਤਘ੍ਨੀ ਨਿਚਿਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਵਾਤਿਰੁਕ੍ਕਰੀ||੫੨||
भूरिमांसाङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्| शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्करी||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਰ੍ਵਗਲਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਪਾਕੋ ਮਹਾਰੁਜਃ| ਪੂਤਿਪੂਯਨਿਭਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗਲਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੫੩||
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः| पूतिपूयनिभास्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54
ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਾਨੇ ਕਣ੍ਠਾਦਾਵਪਾਕਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਮਲਾਃ| ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਨੀਰੁਜਂ ਤਦ੍ ਗਲਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੫੪||
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः| जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद् गलार्बुदम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55
ਪਵਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਭਿਰ੍ਗਲਗਣ੍ਡੋ ਭਵੇਦ੍ ਬਹਿਃ| ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਃ ਸ ਕਾਲੇਨ ਮੁਸ੍ਕਵਲ੍ਲਮ੍ਬਤੇ ਨਿਰੁਕ੍||੫੫||
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद् बहिः| वर्द्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बते निरुक्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56
ਕਸ੍ਣਾਰੁਣੋ ਵਾ ਤੋਦਾਢ੍ਯਃ ਸ ਵਾਤਾਤ੍ਕਸ੍ਣਰਾਜਿਮਾਨ੍| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਾਲੁਗਲੇ ਸ਼ੋਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਰਸਾਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਰੁਃ ਕਫਾਤ੍| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਾਲੁਗਲੇ ਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਮੇਦਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਾਨਿਵਦ੍ਧ੍ਯੋਃ ਸੋਨੁਵਿਧੀਯਤੇ| ਦੇਹਂ ਵਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਗਲੇ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ੍ਵਰੇਲ੍ਪਤਾਮ੍||੫੬||
कृष्णारुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्| वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्| स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्| वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्| मेदसा श्लेष्मवृद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते| देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਦ੍ਧਾਨਿਲਗਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਣ੍ਠੋ ਹਤਸ੍ਵਰਃ| ਤਾਮ੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਯੇਨ ਸ ਸ੍ਵਰਹਾਨਿਲਾਤ੍||੫੭||
श्लेष्मरुद्धानिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः| ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58
ਕਰੋਤਿ ਵਦਨਸ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸਰੋਨਿਲਃ| ਸਞ੍ਚਾਰਿਣੋਰੁਣਾਨ੍ ਰੂਕ੍ਸਾਨੋਸ੍ਠੌ ਤਾਮ੍ਰੌ ਚਲਤ੍ਵਚੌ| ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਸਹਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤਾ| ਵਿਵਣੋਤਿ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਖਂ ਪਾਕੋ ਮੁਖਸ੍ਯ ਸਃ||੫੮||
करोति वदनस्यन्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः| सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ| जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टकाचिता| विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59
ਅਧਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਾਯੁਰਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਕਫਾਦਿਭਿਃ| ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਸ੍ਤੁ ਸਃ||੫੯||
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः| यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60
ਮੁਖਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਪਾਕੇ ਦਾਹੋਸੇ ਤਿਕ੍ਤਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਤਕ੍ਸਤਸਮਾ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਜੇ||੬੦||
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता| क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणास्तद्वच्च रक्तजे||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61
ਕਫਜੇ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵ੍ਰਣਾਃ||੬੧||
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62
ਅਨ੍ਤਃਕਪੋਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡੁਕਫੋਰ੍ਬੁਦਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ ਘਟ੍ਟਿਤਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਮਦਿਤਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ||੬੨||
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डुकफोऽर्बुदम्| कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63
ਮੁਖਪਾਕੋ ਭਵੇਤ੍ ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਰ੍ਮਲੈਃ||੬੩||
मुखपाको भवेत् सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64
ਪੂਤ੍ਯਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਤੈਰੇਵ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਾਦਿਵਿਦ੍ਵਿਸਃ||੬੪||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65
ਓਸ੍ਠੇ ਗਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਜੇ ਮੂਲੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਤਾਲੁਕੇ ਗਲੇ| ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਰਾਮਯਾਃ| ਏਕਾਦਸ਼ੈਕੋ ਦਸ਼ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਤਥਾ ਚ ਸਟ੍| ਅਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍..............||੬੫||
ओष्ठे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले| वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ता पञ्चसप्ततिरामयाः| एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्| अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्..............||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25
............................ਤੇਸ੍ਵਨੁਪਕ੍ਰਮਾਃ| ਕਰਾਲੋ ਮਾਂਸਰਕ੍ਤੌਸ੍ਠਾਵਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਜਲਾਦ੍ਵਿਨਾ| ਕਚ੍ਛਪਸ੍ਤਾਲੁਪਿਟਕਾ ਗਲੌਘਃ ਸੁਸਿਰੋ ਮਹਾਨ੍| ਸ੍ਵਰਘ੍ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਸ਼੍ਯਾਵਸ਼ਤਘ੍ਨੀਵਲਯਾਲਸਾਃ| ਨਾਡ੍ਯੋਸ੍ਠਕੋਪੌ ਨਿਚਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਣੀ| ਦਸ਼ਨੇ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇ ਦਨ੍ਤਭੇਦਃ ਪਕ੍ਵੋਪਜਿਹ੍ਵਕਾ| ਗਲਗਣ੍ਡਃ ਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ੀ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਵਤ੍ਸਰਃ| ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਹਰ੍ਸੋ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੬੬|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੁਖਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||
............................तेष्वनुपक्रमाः| करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना| कच्छपस्तालुपिटका गलौघः सुषिरो महान्| स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः| नाड्योष्ठकोपौ निचयाद्रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी| दशने स्फुटिते दन्तभेदः पक्वोपजिह्वका| गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः| याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon