Adhikarana atha pratyekalUtApratiShedho nAma pa~jcacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రత్యేక లూతాప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः प्रत्येक लूताप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
సామాన్యేన లూతానాం చికిత్సావిధానుముక్త్వా యథాప్రధానం ప్రత్యేకం చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana kapilAlakShaNaM pratiShedhashca (2) · Śloka 2
ఆదంశే పిటకా తామ్రా భవేత్కపిలయా స్థిరా| లసీకా రోమకూపేషు దాహోష్ణౌ మూర్ధ్ని గౌరవం| పాననస్యాంజనాలేపసేకేష్వత్ర ప్రయోజయేత్| నిశాపద్మకకుష్ఠైలాకరంచకకుభత్వచః| స్థిరార్కపర్ణ్యపామార్గబ్రాహ్మీజ్వలననాకులీః| అథవా కుష్ఠపత్తంగనఖజోఽంగకకుంకుమమ||2||
आदंशे पिटका ताम्रा भवेत्कपिलया स्थिरा| लसीका रोमकूपेषु दाहोष्णौ मूर्ध्नि गौरवम्| पाननस्याञ्जनालेपसेकेष्वत्र प्रयोजयेत्| निशापद्मककुष्ठैलाकरञ्चककुभत्वचः| स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गब्राह्मीज्वलननाकुलीः| अथवा कुष्ठपत्तङ्गनखजोऽङ्गककुङ्कुमम||२||
🔊 Audio coming soon
కపిలాఖ్యయా లూతాయా ఆదంశే తామ్రా స్థిరా చ పిటకా భవేన్మూర్ధగౌరవాంతం చ| అత్ర నిశాదికం నాకుల్యంతం పానాదిషు యోజయేదథవా కుష్ఠాదికం కుంకుమాంతం| కకుభోఽర్జునః| అర్కపర్ణ్యలర్కః|| 2||
Adhikarana agnimukhIlakShaNam pratiShedhashca (3) · Śloka 3
అగ్నిముఖ్యాతిరుక్స్ఫోటః సంభవత్యగ్నిదగ్ధవత్| అగ్నిజ్వాలాసమానేన ప్రస్విద్యతి విషోష్మణా| తృడ్దాహకంపమూర్చ్ఛావాన్ పిత్తాస్రమతిసార్యతే| యోజయేత్పూర్వవత్తత్ర ప్రత్యాఖ్యాయ త్వరాన్వితః| కుష్ఠలామజ్జకోశీరమధుకం మధుకం మధు| లాభతః శీతవీర్యాణి తాలీసం గోపకన్యకాం||3||
अग्निमुख्यातिरुक्स्फोटः सम्भवत्यग्निदग्धवत्| अग्निज्वालासमानेन प्रस्विद्यति विषोष्मणा| तृड्दाहकम्पमूर्च्छावान् पित्तास्रमतिसार्यते| योजयेत्पूर्ववत्तत्र प्रत्याख्याय त्वरान्वितः| कुष्ठलामज्जकोशीरमधुकं मधुकं मधु| लाभतः शीतवीर्याणि तालीसं गोपकन्यकाम्||३||
🔊 Audio coming soon
అగ్నిముఖ్యాఖ్యయా లూతయా ఆదంశే అతిరుక్స్ఫోటః సంభవతి యథాఽగ్నిదగ్ధే| అగ్నిజ్వాలాసదృశేన చ విషోష్మణా పురుషః ప్రస్విద్యతి| తృడాదిమాంశ్చ రక్తపిత్తమతిసార్యతే| తత్రాగ్నిముఖ్యాం ప్రత్యాఖ్యానం కృత్వా త్వరయా పూర్వవత్ కపిలావత్ పానాదికం యోజయేత్| శీతవీర్యాణి చందనోశీరాదీని చ లాభతో యథాలాభం| తాలీసాదికం చ|| 3||
Adhikarana pItAlakShaNaM pratiShedhashca (4) · Śloka 4
పీతయా పీతవిణ్మూత్రదంశక్లేదాక్షిదర్శనః| మూర్చ్ఛాచ్ఛర్దిశిరోదుఃఖజ్వరారోచకశూలవాన్| తత్రేష్టాః కటభోశీరముంజావంజులపావకాః| వంశకాశార్జునకుశాః శిరీషకిణిహీత్వచః| అథవా వన్యబాహ్లీకకుష్ఠకేసరజోంగకం||4||
पीतया पीतविण्मूत्रदंशक्लेदाक्षिदर्शनः| मूर्च्छाच्छर्दिशिरोदुःखज्वरारोचकशूलवान्| तत्रेष्टाः कटभोशीरमुञ्जावञ्जुलपावकाः| वंशकाशार्जुनकुशाः शिरीषकिणिहीत्वचः| अथवा वन्यबाह्लीककुष्ठकेसरजोङ्गकम्||४||
🔊 Audio coming soon
పీతాఖ్యయా లూతయా ఆదంశే సతి పురుష పీతవర్ణైర్విడాదిభిర్మూచ్ఛాదిభిశ్చ యుక్తో భవతి| తత్ర కటభాదికం పానాదిషు యోజయేత్| అథవా వన్యాదికం| కటభా కటభీ| జోంగకం కృష్ణాగరు|| 4||
Adhikarana padmAlakShaNaM pratiShedhashca (5) · Śloka 5
పద్మాభః పద్మయా స్ఫోటో భిన్నోఽభిన్నః పునర్భవేత్| క్లిద్యత్యాశు స్రవత్యుష్ణం క్లేదస్పర్శేఽతిరుక్కరః| తత్ర పద్మోత్పలాన్నాలో హిమవేతసవంజులాః| సమృణాలాః సకుముదాః సక్షౌద్రఘృతశర్కరాః||5||
पद्माभः पद्मया स्फोटो भिन्नोऽभिन्नः पुनर्भवेत्| क्लिद्यत्याशु स्रवत्युष्णं क्लेदस्पर्शेऽतिरुक्करः| तत्र पद्मोत्पलान्नालो हिमवेतसवञ्जुलाः| समृणालाः सकुमुदाः सक्षौद्रघृतशर्कराः||५||
🔊 Audio coming soon
పద్మాఖ్యయా ఆదంశే పద్మాభః స్ఫోటో భవతి| భిన్నోఽపి సన్ పునరభిన్నో భవతి| స చ స్ఫోట ఆశు క్లిద్యత్యుష్ణం చ క్లేదం స్రవతి| స్పర్శే చాతిరుక్కరో భవతి| తత్ర పద్మోత్పలాదికం శర్కరాంతం పానాదిషు|| 5||
Adhikarana mUtraviShAlakShaNaM pratiShedhashca (6) · Śloka 6
పూతిర్మూత్రవిషాదంశో విసర్పీ కృష్ణశోణితః| శ్వాసకాసజ్వరచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాదాహ్భ్రమాన్వితః| మనశ్శిలాలమధుకమధుకోత్పలచందనం| కుష్ఠలామజ్జకోశీరపద్మకం తత్ర భేషజం||6||
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः| श्वासकासज्वरच्छर्दिमूर्च्छादाह्भ्रमान्वितः| मनश्शिलालमधुकमधुकोत्पलचन्दनम्| कुष्ठलामज्जकोशीरपद्मकं तत्र भेषजम्||६||
🔊 Audio coming soon
మూత్రవిషాయాః పూతిర్దంశో భవతి విసర్పాద్యన్వితశ్చ| తత్ర మనశ్శిలాదికం పానాదిషు భేషజం|| 6||
Adhikarana shvetAlakShaNaM pratiShedhashca (7) · Śloka 7
ఆదంశే శ్వేతయా శ్వేతా పిటకా భృశకండులా| దాహమూర్చ్ఛాజ్వరరుజావిసర్పక్లేదకారిణీ| తత్రేష్టాః శీతరాస్నైలాహరేణునలవంజులాః| కుష్ఠమాంసీ నతోశీరకాంతాధ్యామకపద్మకాః||7||
आदंशे श्वेतया श्वेता पिटका भृशकण्डुला| दाहमूर्च्छाज्वररुजाविसर्पक्लेदकारिणी| तत्रेष्टाः शीतरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः| कुष्ठमांसी नतोशीरकान्ताध्यामकपद्मकाः||७||
🔊 Audio coming soon
శ్వేతాఖ్యయా ఆదంశే శ్వేతా కండూలా దాహాదికారిణీ చ పిటకా భవతి| తత్ర శీతాదికం పానాదిష్విష్టం| శీతం చందనం|| 7||
Adhikarana kRuShNAlakShaNaM pratiShedhashca (8) · Śloka 8
ఆదంశః కృష్ణయా కృష్ణో విడ్గంధిః కలేదశోఫవాన్| ఉత్థాప్యతే కృష్ణమసృగ్దుష్టం తత్ర చ భేషజం| మహాసుగంధా సర్పాక్షీ వక్రైలా గంధనాకులీ||8||
आदंशः कृष्णया कृष्णो विड्गन्धिः कलेदशोफवान्| उत्थाप्यते कृष्णमसृग्दुष्टम् तत्र च भेषजम्| महासुगन्धा सर्पाक्षी वक्रैला गन्धनाकुली||८||
🔊 Audio coming soon
కృష్ణాఖ్యయా ఆదంశః కృష్ణవర్ణః పురీషగంధిః క్లదశోఫయుక్తశ్చ భవతి| దుష్టం కృష్ణం చాసృగుత్థాప్యతే విరేచ్యతే| తత్ర మహాసుగంధాదికం భేషజం| మహాసుగంధా రాస్నా| వక్రం తగరం| గంధనాకులీ(ని) సూక్ష్మపత్రా పరా జ్ఞేయా సర్పాక్షీ గంధనాకులీ|| 8||
Adhikarana pANDuralakShaNam pratiShedhashca (9) · Śloka 9
శూనః పాండురయా దంశః శోఫో వక్త్రస్య గౌరవం| జ్వరో విఘూర్ణనం జృంభా శిరోరుక్ తత్ర భేషజం| మూలం వారుణపుష్పాయా రోచనా గోశకృద్రసః||9||
शूनः पाण्डुरया दंशः शोफो वक्त्रस्य गौरवम्| ज्वरो विघूर्णनं जृम्भा शिरोरुक् तत्र भेषजम्| मूलं वारुणपुष्पाया रोचना गोशकृद्रसः||९||
🔊 Audio coming soon
పాండురయా దంశః శూనో భవతి| వక్త్రశోఫో గౌరవాదికం చ| తత్ర వారుణపుష్పామూలాది భేషజం| వారుణపుష్పా విశాలా|| 9||
Adhikarana raktapadikAlakShaNaM pratiShedhashca (10) · Śloka 10
ఆపాండుపిటకో దంశః శోఫవాన్ రక్తపాదయా| అస్రస్రుత్తత్ర నలదసేవ్యోదీచ్యహిమం మధు||10||
आपाण्डुपिटको दंशः शोफवान् रक्तपादया| अस्रस्रुत्तत्र नलदसेव्योदीच्यहिमं मधु||१०||
🔊 Audio coming soon
రక్తపాదాఖ్యయా దంశ ఆపాండుభిః పిటకాభిర్యుక్తః శోఫవాంశ్చ భవతి అస్రస్రుచ్చ| తత్ర నలదాదికం భేషజం| నలదం మాంసీ| సేవ్యముశీరం| ఉదీచ్యం బాలకం| హిమం చందనం|| 10||
Adhikarana bhRu~ggalakShaNaM pratiShedhashca (11) · Śloka 11
భృంగాభో భృంగయా దంశః పిటకా దాహరుక్కరీ| కోఠైశ్చ చీయతే గాత్రం తత్ర శస్తం భిషగ్జితం| అంకోలసారం ఫలినీ గవాం పిత్తం మిసిర్గదః||11||
भृङ्गाभो भृङ्गया दंशः पिटका दाहरुक्करी| कोठैश्च चीयते गात्रं तत्र शस्तं भिषग्जितम्| अङ्कोलसारं फलिनी गवां पित्तं मिसिर्गदः||११||
🔊 Audio coming soon
భృంగాఖ్యయో దంశో భృంగాభో భ్రమరవర్ణః పిటకా చ దాహరుక్కరీ భవతి| గాత్రం చ కోఠైశ్చీయతే| తత్రాంకోలసారదికం భిషగ్జితమౌషధం శస్తం| ఫలినీ ప్రియంగుః| మిసిః శతపుష్పా| గదః కుష్ఠం| అంకోలవృక్షాః ప్రసిద్ధస్తస్య సారః|| 11||
Adhikarana pi~ggAlakShaNaM pratiShedhashca (12) · Śloka 12
పింగయా వహ్నిదగ్ధాభో దంశః స్ఫోటో బహుస్రుతిః| తీవ్రశోఫజ్వరరుజాహృత్పీడాదాహతృడ్యుతః| తత్రాఽగదః సితా గుంద్రా మల్లికా మధుకోత్పలం| జీవకః క్షీరిణాం శుంగా ద్విహిమం నాగకేసరం||12||
पिङ्गया वह्निदग्धाभो दंशः स्फोटो बहुस्रुतिः| तीव्रशोफज्वररुजाहृत्पीडादाहतृड्युतः| तत्राऽगदः सिता गुन्द्रा मल्लिका मधुकोत्पलम्| जीवकः क्षीरिणां शुङ्गा द्विहिमं नागकेसरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
పింగాఖ్యయా దంశోఽగ్నిదగ్ధాభో భవతి| స్ఫోటశ్చ బహుస్రుతిస్తీవ్రశోఫాదిభిర్యుక్తో భవతి| తత్ర సితాదికమగదః|| 12||
Adhikarana trimaNDalAlakShaNaM pratiShedhashca (13) · Śloka 13
త్రిమండలాయా బహలో దంశః కృష్ణం స్రవత్యసృక్| అరుచిర్నేత్రయోర్దాహః కలుషస్రుతిదృష్టితా| వివిధైర్మండలైశ్చాస్య శరీరముపచీయతే| తత్రార్కమూలద్వినిశాసురాలాపృశ్నిపర్ణికాః| దధిత్థనాకులబ్రాహ్మీజ్యోతిష్మత్యో హితోఽగదః||13||
त्रिमण्डलाया बहलो दंशः कृष्णं स्रवत्यसृक्| अरुचिर्नेत्रयोर्दाहः कलुषस्रुतिदृष्टिता| विविधैर्मण्डलैश्चास्य शरीरमुपचीयते| तत्रार्कमूलद्विनिशासुरालापृश्निपर्णिकाः| दधित्थनाकुलब्राह्मीज्योतिष्मत्यो हितोऽगदः||१३||
🔊 Audio coming soon
త్రిమండలాఖ్యాయా దంశో బహలో ఘనో భవతి| కృష్ణవర్ణంచ రక్తం క్షరతి స్రవతి| అరుచ్యాదికం చ భవతి| అస్య చాతురస్య శరీరం వివిధైర్నానావిధైర్మండలైరుపచీయతే| తత్రార్కమూలాదికమగదః|| 13||
Adhikarana pUtigandhAlakShaNaM pratiShedhashca (14) · Śloka 14
ఆదంశః పూతిగంధాయా విసర్పక్లేదదాహవాన్| అలజీసన్నిభో రుగ్వాన్ విబద్ధపిటకాచితః| భారంగీనిదిగ్ధికానింబపాటలీసిందువారకం| దూర్వా హరిద్రే వాసా చ పూతిగంధా విషాపహం||14||
आदंशः पूतिगन्धाया विसर्पक्लेददाहवान्| अलजीसन्निभो रुग्वान् विबद्धपिटकाचितः| भार्ङ्गीनिदिग्धिकानिम्बपाटलीसिन्दुवारकम्| दूर्वा हरिद्रे वासा च पूतिगन्धा विषापहम्||१४||
🔊 Audio coming soon
పూతిగంధాఖ్యాయా ఆదంశో విసర్పాదిమానలజీసదృశత్వాదియుక్తశ్చ భవతి| భారంగ్యాదికం తు పూతిగంధా విషాపహం|| 14||
Adhikarana vIrAlakShaNaM pratiShedhashca (15) · Śloka 15
చిత్రమండలవాన్ దంశః పిటకాజాలకావృతః| వీరాయా ముర్ధరుక్ శీతజ్వరాన్నద్వేషసంయుతః| హరిద్రే నలదం కుష్ఠమేలా సురసమంజరీ| తగరంచ శ్వపిత్తేన పిష్టం వీరావిషాపహం||15||
चित्रमण्डलवान् दंशः पिटकाजालकावृतः| वीराया मुर्धरुक् शीतज्वरान्नद्वेषसंयुतः| हरिद्रे नलदं कुष्ठमेला सुरसमञ्जरी| तगरञ्च श्वपित्तेन पिष्टं वीराविषापहम्||१५||
🔊 Audio coming soon
వీరాఖ్యాయా దంశశ్చిత్రైర్మండలైర్యుక్తో భవతి| పిటకాజాలకైరావృతో మూర్ధరుగాదిభిర్యుక్తశ్చ| శ్వపిత్తేన పిష్టం హరిద్రాద్వయాదికం తు పానాదిభిర్వీరావిషాపహం భవతి|| 15||
Adhikarana kumudAlakShaNaM pratiShedhashca (16) · Śloka 16
దంశః కుముదయా దాహస్ఫోటస్ఫురణతోదవాన్| పిచ్ఛిలక్లేదవిస్రావీ సశ్వాసస్సగలగ్రహః| ప్రత్యాఖ్యాయాత్ర కుర్వీత సామాన్యోక్తం క్రియాక్రమం||16||
दंशः कुमुदया दाहस्फोटस्फुरणतोदवान्| पिच्छिलक्लेदविस्रावी सश्वासस्सगलग्रहः| प्रत्याख्यायात्र कुर्वीत सामान्योक्तं क्रियाक्रमम्||१६||
🔊 Audio coming soon
కుముదాఖ్యయా దంశో దాహాదిమాన్ పిచ్ఛిలక్లేదస్రావీ శ్వాసగలగ్రహాభ్యాం యుక్తశ్చ భవతి| శ్వాసస్తమకశ్వాసః| అత్ర ప్రత్యాఖ్యానం కృత్వా సామాన్యోక్తం పూర్వాధ్యాయవిహితం క్రియాక్రమం చికిత్సితం కుర్యాత్|| 16||
Adhikarana alaviShAlakShaNaM pratiShedhashca (17) · Śloka 17
భవంత్యలవిషాదంశే పీతలోహితమండలాః| పిటకాః సర్షపప్రఖ్యాస్తాలుశోషో రుజా జ్వరః| ఛర్దిర్దాహః శిరః కంపస్తత్ర సేవ్యః సమాక్షికః| సకాసీసకహ్నీబేరః సపిప్పలివటాంకురః||17||
भवन्त्यलविषादंशे पीतलोहितमण्डलाः| पिटकाः सर्षपप्रख्यास्तालुशोषो रुजा ज्वरः| छर्दिर्दाहः शिरः कम्पस्तत्र सेव्यः समाक्षिकः| सकासीसकह्नीबेरः सपिप्पलिवटाङ्कुरः||१७||
🔊 Audio coming soon
అలవిషయా దంశే పీతాదిగుణాః సర్షప్రమాణాః పిటకా భవంతి| తాలుశోషదికంచ| తత్ర సేవ్యాదికం వటాంకురాంతం భేషజం| సేవ్యముశీరం| వటాంకురో వటప్రరోహః|| 17||
Adhikarana raktAlakShaNaM pratiShedhashca (18) · Śloka 18
రక్తాంతో రక్తయా దంశః సపాండుపిటకాజ్వరః| శ్వేతోఽతిసారః శ్వసనం దాహః క్లేదః సశోణితః| శస్తం శేలవర్జునామ్రాతాత్త్వఙ్మూలం సిందువారతః||18||
रक्तान्तो रक्तया दंशः सपाण्डुपिटकाज्वरः| श्वेतोऽतिसारः श्वसनं दाहः क्लेदः सशोणितः| शस्तं शेलवर्जुनाम्रातात्त्वङ्मूलं सिन्दुवारतः||१८||
🔊 Audio coming soon
రక్తాఖ్యయా లూతయా దంశో రక్తాంతో భవతి| పాండువర్ణాభి పిటకాభిర్జ్వరేణ చ యుక్తః| అతిసారశ్చ శ్వేతో భవతి| శ్వసనాదికం చ| అత్ర శ్లేష్మాతకత్వగాదికం సిందువారమూలాంతం శస్తం| సిందువారః ప్రశస్తః|| 18||
Adhikarana citrAlakShaNaM pratiShedhashca (19) · Śloka 19
ఆదంశే చిత్రయా రక్తా పిటకా విసృతా స్థిరా| పర్వభేదశిరస్తాపజ్వరశోఫా విసర్పిణీ| భిన్నా కృష్ణత్వమభ్యేతి పీతాస్రావా మహావ్రణా| తత్రేష్టాః కుష్ఠనలదశిరీషనలరేణుకాః||19||
आदंशे चित्रया रक्ता पिटका विसृता स्थिरा| पर्वभेदशिरस्तापज्वरशोफा विसर्पिणी| भिन्ना कृष्णत्वमभ्येति पीतास्रावा महाव्रणा| तत्रेष्टाः कुष्ठनलदशिरीषनलरेणुकाः||१९||
🔊 Audio coming soon
చిత్రాఖ్యయా ఆదంశే రక్తాదిగుణా పిటకా భవతి| సా చ స్వయం భిన్నా కృష్ణత్వమభ్యేతి ప్రాప్నోతి| పీతాస్రావా మహావ్రణా చ భవతి| తత్ర కుష్ఠాదికమిష్టం|| 19||
Adhikarana santAnikAlakShaNaM pratiShedhashca (20) · Śloka 20
దంశే చ సంతానికయా శూలమాకులతాశ్రుణః| ప్రదరాక్షేపకౌ తత్ర కేసరం క్షీరిణాం త్వచః| ఆమ్రస్య సిందువారస్య మూలమశ్మంతకస్య చ||20||
दंशे च सन्तानिकया शूलमाकुलताश्रुणः| प्रदराक्षेपकौ तत्र केसरं क्षीरिणां त्वचः| आम्रस्य सिन्दुवारस्य मूलमश्मन्तकस्य च||२०||
🔊 Audio coming soon
సంతానికాఖ్యయా దంశే శూలాదికమాక్షేపకాంతం భవతి| ప్రదరం స్త్రియోఽతిరజః| ఆక్షేపకో వాతవ్యాధిః| తత్ర నాగకేసరాదికం భేషజం| మూలశబ్దస్యామ్రాద్యశ్మంతకాంతైః సంబంధః|| 20||
Adhikarana mecakAlakShaNaM pratiShedhashca (21) · Śloka 21
పిటకా మేచకా దంశమధ్యే జతుకణోపమా| జ్వరః శోఫోఽత్ర వారుణ్యా రోచనా రజనీద్వయం||21||
पिटका मेचका दंशमध्ये जतुकणोपमा| ज्वरः शोफोऽत्र वारुण्या रोचना रजनीद्वयम्||२१||
🔊 Audio coming soon
మేచకాఖ్యాయాః సంబంధినో దంశస్య మధ్యే జతుకణోపమా పిటకా జ్వరః శోఫశ్చ భవతి| అత్ర వారుణ్యాదికం భేషజం| వారుణీంద్రవారుణీ|| 21||
Adhikarana kasanAlakShaNaM pratiShedhashca (22) · Śloka 22
రాజీమాన్ కసనా దంశః శిరోరుక్ శ్వాసకాసవాన్| శీతపిచ్ఛిలరక్తస్రుద్రక్తోక్తం తత్ర భేషజం||22||
राजीमान् कसना दंशः शिरोरुक् श्वासकासवान्| शीतपिच्छिलरक्तस्रुद्रक्तोक्तं तत्र भेषजम्||२२||
🔊 Audio coming soon
కసనాఖ్యయా దంశో రాజీమాన్ శిరోరుగాదియుక్తశ్చ భవతి| తత్ర రక్తాఖ్యదంశోక్తం భేషజం|| 22||
Adhikarana kAkANDIlakShaNaM pratiShedhashca (23) · Śloka 23
పాండురక్తోఽతిరుగ్దంశః కాకాండ్యాః స్మృతిమోషకృత్| హిధ్మా శ్వసనతృణ్మూర్చ్ఛానిద్రాక్షేపకహృద్గదాః||23||
पाण्डुरक्तोऽतिरुग्दंशः काकाण्ड्याः स्मृतिमोषकृत्| हिध्मा श्वसनतृण्मूर्च्छानिद्राक्षेपकहृद्गदाः||२३||
🔊 Audio coming soon
కాకాండ్యా దంశః పాండురక్తత్వాదిగుణో భవతి| స్మృతిమోషకృచ్చ| హిధ్మాదయశ్చ భవంతి| ఇతః ప్రభృత్యసాధ్యత్వాచ్చికిత్సా నోచ్యతే| నిద్రాక్షేపః సహృద్గదః ఇతి చ పాఠః|| 23||
Adhikarana eNapadIlakShaNaM pratiShedhashca (24) · Śloka 24
రక్తాంతస్త్వేణపాదాయా దంశః కృష్ణతిలాకృతిః| దాహమోహాగ్నివీసర్పతృడ్వమిశ్వాసకాసవాన్||24||
रक्तान्तस्त्वेणपादाया दंशः कृष्णतिलाकृतिः| दाहमोहाग्निवीसर्पतृड्वमिश्वासकासवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
ఏణపాదాయా దంశః పర్యంతేషు లోహితః కృష్ణతిలాకృతిర్దాహాదిమాంశ్చ భవతి|| 24||
Adhikarana lAjavarNAlakShaNaM pratiShedhashca (25) · Śloka 25
పూతిః శ్యావోఽతిరుక్ సాసృగాదంశో లాజవర్ణయా| శీతజ్వరసముత్థానో దాహమూర్చ్ఛాతిసారవాన్||25||
पूतिः श्यावोऽतिरुक् सासृगादंशो लाजवर्णया| शीतज्वरसमुत्थानो दाहमूर्च्छातिसारवान्||२५||
🔊 Audio coming soon
లాజవర్ణయా దంశః పూత్యాదిగుణో భవతి| శీతజ్వరహేతుర్దాహాదిమాంశ్చ|| 25||
Adhikarana vaidehIlakShaNaM pratiShedhashca (26) · Śloka 26
అగ్నిదగ్ధనిభో దంశో వైదేహ్యా భృశవేదనః| గంభీరః సజ్వరస్తీక్ష్ణమోహో హృదయపీడనం||26||
अग्निदग्धनिभो दंशो वैदेह्या भृशवेदनः| गम्भीरः सज्वरस्तीक्ष्णमोहो हृदयपीडनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
వైదేహ్యా దంశ అగ్నిదగ్ధనిభత్వాదిగుణో భవతి|| 26||
Adhikarana jAlinIlakShaNaM pratiShedhashca (27) · Śloka 27
ఊర్ధ్వరాజీచితో దంశో జాలిన్యాస్తీవ్రశోఫరుక్| ఉదీర్ణతృడ్భ్రమశ్వాసస్తంభమోహోఽవదీర్యతే||27||
ऊर्ध्वराजीचितो दंशो जालिन्यास्तीव्रशोफरुक्| उदीर्णतृड्भ्रमश्वासस्तम्भमोहोऽवदीर्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
జాలిన్యా దంశ ఊర్ధ్వరాజీచితత్వాదియుక్తో భవతి| ఉదీర్ణా వృద్ధాస్తౄడాయో యస్మిన్| అవదీర్యతే భిద్యతే|| 27||
Adhikarana mAlAguNAlakShaNaM pratiShedhashca (28) · Śloka 28
రక్తో మాలాగుణాదంశో ధూమగంధిః సతీవ్రరుక్| దీర్యతే పార్శ్వతస్తైస్తైః సంరబ్ధైర్మండలైర్యుతః| అంతర్దాహో బహిః శైత్యమాధ్మానం మూత్రకృచ్ఛ్రతా| మూర్చ్ఛాప్రలాపాతీసారజ్వరాః ప్రాణాంతకారిణః||28||
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धिः सतीव्ररुक्| दीर्यते पार्श्वतस्तैस्तैः संरब्धैर्मण्डलैर्युतः| अन्तर्दाहो बहिः शैत्यमाध्मानं मूत्रकृच्छ्रता| मूर्च्छाप्रलापातीसारज्वराः प्राणान्तकारिणः||२८||
🔊 Audio coming soon
మాలాగుణాయా దంశో ధూమగంధత్వాదియుక్తో భవతి| అస్యాం చ లూతాయామంతర్దాహాదయః ప్రాణానామంతకారిణః|| 28||
Adhikarana sauvarNikAlakShaNaM pratiShedhashca (29) · Śloka 29
ధ్మాతః సౌవర్ణికాదంశః స్యందతే మత్స్యగంధికః| శిరోఽక్షిరుగ్జ్వరః కాసస్తృష్ణా శోఫో వమిర్భ్రమః||29||
ध्मातः सौवर्णिकादंशः स्यन्दते मत्स्यगन्धिकः| शिरोऽक्षिरुग्ज्वरः कासस्तृष्णा शोफो वमिर्भ्रमः||२९||
🔊 Audio coming soon
సౌవర్ణికాఖ్యాయా దంశో ధ్మాతత్వాదిగుణో భవతి| శిరోరుగాదికంచ||29||
Adhikarana asAdhyeShvapi cikitsAyAH dik (30) · Śloka 30
అసాధ్యానామపి హితం ప్రత్యాఖ్యాయాశు యోజయేత్| దోషోచ్ఛ్రాయవిశేషేణ ఛేదదాహాదివర్జితం||30||
असाध्यानामपि हितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत्| दोषोच्छ्रायविशेषेण छेददाहादिवर्जितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
యాసామసాధ్యత్వాచ్చికిత్సా నోక్తా తాసామసాధ్యానామపి ప్రత్యాఖ్యానం కృత్వా దోషోచ్ఛ్రాయవిశేషవశేన హితం చికిత్సితం యోజయేత్| ఛేదదాహదికం వర్జయిత్వా|| 30||
Adhikarana lUtAnusAraM daMshadeshanidarshanam (31-45) · Śloka 45
కపిలా తత్ర నాసాయామగ్నిదర్శతి జత్రుణి| పీతా తు గండయోః పద్మా దక్షిణాంసేఽథ కక్షయోః| లూతా మూత్రవిషా శ్వేతా చిబుకే కాలికాక్షిణి| పాండురా దక్షిణస్కంధే కరయో రక్తపాదికా| వామపార్శ్వే దశేద్ భృంగా వామాంసే పింగలా దశేత్| త్రిమండలోదరే పూతిః పృష్ఠే వీరా తు దక్షిణే| బాహౌ నాభ్యాం కుముదికా వామస్కంధేఽలసంజ్ఞితా| కంఠే రక్తా లలాటే తు చిత్రా సంతానికౌష్ఠయోః| మేచకా మూర్ధ్ని కసనాద్ధస్తయోః కక్షమూలయోః| కాకాండ్యేణీ తు హృదయే లాజవర్ణా స్తనాంతరే| బాహుసంధిషు వైదేహీ లూతాఽపాంగే తు జాలినీ| మాలాగుణాఖ్యా గ్రీవాయాం సౌవర్ణీ కర్ణమూలయోః| ఇతి క్షేత్రాణి నియతాన్యత్యుదీర్ణవిషాః పునః| పరక్షేత్రేఽపి వర్తంతే రాజానోఽతిబలా ఇవ||31|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే ప్రత్యేకలూతా ప్రతిషేధో నామ పంచచత్వారింశోఽధ్యాయః||45||
कपिला तत्र नासायामग्निदर्शति जत्रुणि| पीता तु गण्डयोः पद्मा दक्षिणांसेऽथ कक्षयोः| लूता मूत्रविषा श्वेता चिबुके कालिकाक्षिणि| पाण्डुरा दक्षिणस्कन्धे करयो रक्तपादिका| वामपार्श्वे दशेद् भृङ्गा वामांसे पिङ्गला दशेत्| त्रिमण्डलोदरे पूतिः पृष्ठे वीरा तु दक्षिणे| बाहौ नाभ्यां कुमुदिका वामस्कन्धेऽलसंज्ञिता| कण्ठे रक्ता ललाटे तु चित्रा सन्तानिकौष्ठयोः| मेचका मूर्ध्नि कसनाद्धस्तयोः कक्षमूलयोः| काकाण्ड्येणी तु हृदये लाजवर्णा स्तनान्तरे| बाहुसन्धिषु वैदेही लूताऽपाङ्गे तु जालिनी| मालागुणाख्या ग्रीवायां सौवर्णी कर्णमूलयोः| इति क्षेत्राणि नियतान्यत्युदीर्णविषाः पुनः| परक्षेत्रेऽपि वर्तन्ते राजानोऽतिबला इव||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे प्रत्येकलूता प्रतिषेधो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः||४५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే ప్రత్యేకలూతా ప్రతిషేధో నామ పంచచత్వారింశోఽధ్యాయః||45|| యస్మిన్ దేహదేశ యా లూతా దశతి సా కపిలేత్యాదినా క్రమేణ ప్రదర్శ్యతే| తత్ర తాసాం లూతానాం మధ్యే కపిలా నామ లూతా నాసాయాం దశతి| ఏవమగ్నిరిత్యాది| వ్యాఖ్యాసమం| ఇత్యేతాని నాసాదీని క్షేత్రాణి కపిలాదీనాం లూతానాం నియతాని| యాస్త్వత్యుదీర్ణవిషా భవంతి తా లూతాః పరక్షేత్రేఽపి వర్తంతే యథాతిబలా రాజాన ఇతి| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయా ముత్తరతంత్రే పంచచత్వారింశోఽధ్యాయః