Adhikarana atha pratyekalUtApratiShedho nAma pa~jcacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రత్యేక లూతాప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातः प्रत्येक लूताप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Adhikarana kapilAlakShaNaM pratiShedhashca (2) · Śloka 2
ఆదంశే పిటకా తామ్రా భవేత్కపిలయా స్థిరా|
లసీకా రోమకూపేషు దాహోష్ణౌ మూర్ధ్ని గౌరవం|
పాననస్యాంజనాలేపసేకేష్వత్ర ప్రయోజయేత్|
నిశాపద్మకకుష్ఠైలాకరంచకకుభత్వచః|
స్థిరార్కపర్ణ్యపామార్గబ్రాహ్మీజ్వలననాకులీః|
అథవా కుష్ఠపత్తంగనఖజోఽంగకకుంకుమమ||2||
View original
आदंशे पिटका ताम्रा भवेत्कपिलया स्थिरा|
लसीका रोमकूपेषु दाहोष्णौ मूर्ध्नि गौरवम्|
पाननस्याञ्जनालेपसेकेष्वत्र प्रयोजयेत्|
निशापद्मककुष्ठैलाकरञ्चककुभत्वचः|
स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गब्राह्मीज्वलननाकुलीः|
अथवा कुष्ठपत्तङ्गनखजोऽङ्गककुङ्कुमम||२||
Adhikarana agnimukhIlakShaNam pratiShedhashca (3) · Śloka 3
అగ్నిముఖ్యాతిరుక్స్ఫోటః సంభవత్యగ్నిదగ్ధవత్|
అగ్నిజ్వాలాసమానేన ప్రస్విద్యతి విషోష్మణా|
తృడ్దాహకంపమూర్చ్ఛావాన్ పిత్తాస్రమతిసార్యతే|
యోజయేత్పూర్వవత్తత్ర ప్రత్యాఖ్యాయ త్వరాన్వితః|
కుష్ఠలామజ్జకోశీరమధుకం మధుకం మధు|
లాభతః శీతవీర్యాణి తాలీసం గోపకన్యకాం||3||
View original
अग्निमुख्यातिरुक्स्फोटः सम्भवत्यग्निदग्धवत्|
अग्निज्वालासमानेन प्रस्विद्यति विषोष्मणा|
तृड्दाहकम्पमूर्च्छावान् पित्तास्रमतिसार्यते|
योजयेत्पूर्ववत्तत्र प्रत्याख्याय त्वरान्वितः|
कुष्ठलामज्जकोशीरमधुकं मधुकं मधु|
लाभतः शीतवीर्याणि तालीसं गोपकन्यकाम्||३||
Adhikarana pItAlakShaNaM pratiShedhashca (4) · Śloka 4
పీతయా పీతవిణ్మూత్రదంశక్లేదాక్షిదర్శనః|
మూర్చ్ఛాచ్ఛర్దిశిరోదుఃఖజ్వరారోచకశూలవాన్|
తత్రేష్టాః కటభోశీరముంజావంజులపావకాః|
వంశకాశార్జునకుశాః శిరీషకిణిహీత్వచః|
అథవా వన్యబాహ్లీకకుష్ఠకేసరజోంగకం||4||
View original
पीतया पीतविण्मूत्रदंशक्लेदाक्षिदर्शनः|
मूर्च्छाच्छर्दिशिरोदुःखज्वरारोचकशूलवान्|
तत्रेष्टाः कटभोशीरमुञ्जावञ्जुलपावकाः|
वंशकाशार्जुनकुशाः शिरीषकिणिहीत्वचः|
अथवा वन्यबाह्लीककुष्ठकेसरजोङ्गकम्||४||
Adhikarana padmAlakShaNaM pratiShedhashca (5) · Śloka 5
పద్మాభః పద్మయా స్ఫోటో భిన్నోఽభిన్నః పునర్భవేత్|
క్లిద్యత్యాశు స్రవత్యుష్ణం క్లేదస్పర్శేఽతిరుక్కరః|
తత్ర పద్మోత్పలాన్నాలో హిమవేతసవంజులాః|
సమృణాలాః సకుముదాః సక్షౌద్రఘృతశర్కరాః||5||
View original
पद्माभः पद्मया स्फोटो भिन्नोऽभिन्नः पुनर्भवेत्|
क्लिद्यत्याशु स्रवत्युष्णं क्लेदस्पर्शेऽतिरुक्करः|
तत्र पद्मोत्पलान्नालो हिमवेतसवञ्जुलाः|
समृणालाः सकुमुदाः सक्षौद्रघृतशर्कराः||५||
Adhikarana mUtraviShAlakShaNaM pratiShedhashca (6) · Śloka 6
పూతిర్మూత్రవిషాదంశో విసర్పీ కృష్ణశోణితః|
శ్వాసకాసజ్వరచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాదాహ్భ్రమాన్వితః|
మనశ్శిలాలమధుకమధుకోత్పలచందనం|
కుష్ఠలామజ్జకోశీరపద్మకం తత్ర భేషజం||6||
View original
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः|
श्वासकासज्वरच्छर्दिमूर्च्छादाह्भ्रमान्वितः|
मनश्शिलालमधुकमधुकोत्पलचन्दनम्|
कुष्ठलामज्जकोशीरपद्मकं तत्र भेषजम्||६||
Adhikarana shvetAlakShaNaM pratiShedhashca (7) · Śloka 7
ఆదంశే శ్వేతయా శ్వేతా పిటకా భృశకండులా|
దాహమూర్చ్ఛాజ్వరరుజావిసర్పక్లేదకారిణీ|
తత్రేష్టాః శీతరాస్నైలాహరేణునలవంజులాః|
కుష్ఠమాంసీ నతోశీరకాంతాధ్యామకపద్మకాః||7||
View original
आदंशे श्वेतया श्वेता पिटका भृशकण्डुला|
दाहमूर्च्छाज्वररुजाविसर्पक्लेदकारिणी|
तत्रेष्टाः शीतरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः|
कुष्ठमांसी नतोशीरकान्ताध्यामकपद्मकाः||७||
Adhikarana kRuShNAlakShaNaM pratiShedhashca (8) · Śloka 8
ఆదంశః కృష్ణయా కృష్ణో విడ్గంధిః కలేదశోఫవాన్|
ఉత్థాప్యతే కృష్ణమసృగ్దుష్టం తత్ర చ భేషజం|
మహాసుగంధా సర్పాక్షీ వక్రైలా గంధనాకులీ||8||
View original
आदंशः कृष्णया कृष्णो विड्गन्धिः कलेदशोफवान्|
उत्थाप्यते कृष्णमसृग्दुष्टम् तत्र च भेषजम्|
महासुगन्धा सर्पाक्षी वक्रैला गन्धनाकुली||८||
Adhikarana pANDuralakShaNam pratiShedhashca (9) · Śloka 9
శూనః పాండురయా దంశః శోఫో వక్త్రస్య గౌరవం|
జ్వరో విఘూర్ణనం జృంభా శిరోరుక్ తత్ర భేషజం|
మూలం వారుణపుష్పాయా రోచనా గోశకృద్రసః||9||
View original
शूनः पाण्डुरया दंशः शोफो वक्त्रस्य गौरवम्|
ज्वरो विघूर्णनं जृम्भा शिरोरुक् तत्र भेषजम्|
मूलं वारुणपुष्पाया रोचना गोशकृद्रसः||९||
Adhikarana raktapadikAlakShaNaM pratiShedhashca (10) · Śloka 10
ఆపాండుపిటకో దంశః శోఫవాన్ రక్తపాదయా|
అస్రస్రుత్తత్ర నలదసేవ్యోదీచ్యహిమం మధు||10||
View original
आपाण्डुपिटको दंशः शोफवान् रक्तपादया|
अस्रस्रुत्तत्र नलदसेव्योदीच्यहिमं मधु||१०||
Adhikarana bhRu~ggalakShaNaM pratiShedhashca (11) · Śloka 11
భృంగాభో భృంగయా దంశః పిటకా దాహరుక్కరీ|
కోఠైశ్చ చీయతే గాత్రం తత్ర శస్తం భిషగ్జితం|
అంకోలసారం ఫలినీ గవాం పిత్తం మిసిర్గదః||11||
View original
भृङ्गाभो भृङ्गया दंशः पिटका दाहरुक्करी|
कोठैश्च चीयते गात्रं तत्र शस्तं भिषग्जितम्|
अङ्कोलसारं फलिनी गवां पित्तं मिसिर्गदः||११||
Adhikarana pi~ggAlakShaNaM pratiShedhashca (12) · Śloka 12
పింగయా వహ్నిదగ్ధాభో దంశః స్ఫోటో బహుస్రుతిః|
తీవ్రశోఫజ్వరరుజాహృత్పీడాదాహతృడ్యుతః|
తత్రాఽగదః సితా గుంద్రా మల్లికా మధుకోత్పలం|
జీవకః క్షీరిణాం శుంగా ద్విహిమం నాగకేసరం||12||
View original
पिङ्गया वह्निदग्धाभो दंशः स्फोटो बहुस्रुतिः|
तीव्रशोफज्वररुजाहृत्पीडादाहतृड्युतः|
तत्राऽगदः सिता गुन्द्रा मल्लिका मधुकोत्पलम्|
जीवकः क्षीरिणां शुङ्गा द्विहिमं नागकेसरम्||१२||
Adhikarana trimaNDalAlakShaNaM pratiShedhashca (13) · Śloka 13
త్రిమండలాయా బహలో దంశః కృష్ణం స్రవత్యసృక్|
అరుచిర్నేత్రయోర్దాహః కలుషస్రుతిదృష్టితా|
వివిధైర్మండలైశ్చాస్య శరీరముపచీయతే|
తత్రార్కమూలద్వినిశాసురాలాపృశ్నిపర్ణికాః|
దధిత్థనాకులబ్రాహ్మీజ్యోతిష్మత్యో హితోఽగదః||13||
View original
त्रिमण्डलाया बहलो दंशः कृष्णं स्रवत्यसृक्|
अरुचिर्नेत्रयोर्दाहः कलुषस्रुतिदृष्टिता|
विविधैर्मण्डलैश्चास्य शरीरमुपचीयते|
तत्रार्कमूलद्विनिशासुरालापृश्निपर्णिकाः|
दधित्थनाकुलब्राह्मीज्योतिष्मत्यो हितोऽगदः||१३||
Adhikarana pUtigandhAlakShaNaM pratiShedhashca (14) · Śloka 14
ఆదంశః పూతిగంధాయా విసర్పక్లేదదాహవాన్|
అలజీసన్నిభో రుగ్వాన్ విబద్ధపిటకాచితః|
భారంగీనిదిగ్ధికానింబపాటలీసిందువారకం|
దూర్వా హరిద్రే వాసా చ పూతిగంధా విషాపహం||14||
View original
आदंशः पूतिगन्धाया विसर्पक्लेददाहवान्|
अलजीसन्निभो रुग्वान् विबद्धपिटकाचितः|
भार्ङ्गीनिदिग्धिकानिम्बपाटलीसिन्दुवारकम्|
दूर्वा हरिद्रे वासा च पूतिगन्धा विषापहम्||१४||
Adhikarana vIrAlakShaNaM pratiShedhashca (15) · Śloka 15
చిత్రమండలవాన్ దంశః పిటకాజాలకావృతః|
వీరాయా ముర్ధరుక్ శీతజ్వరాన్నద్వేషసంయుతః|
హరిద్రే నలదం కుష్ఠమేలా సురసమంజరీ|
తగరంచ శ్వపిత్తేన పిష్టం వీరావిషాపహం||15||
View original
चित्रमण्डलवान् दंशः पिटकाजालकावृतः|
वीराया मुर्धरुक् शीतज्वरान्नद्वेषसंयुतः|
हरिद्रे नलदं कुष्ठमेला सुरसमञ्जरी|
तगरञ्च श्वपित्तेन पिष्टं वीराविषापहम्||१५||
Adhikarana kumudAlakShaNaM pratiShedhashca (16) · Śloka 16
దంశః కుముదయా దాహస్ఫోటస్ఫురణతోదవాన్|
పిచ్ఛిలక్లేదవిస్రావీ సశ్వాసస్సగలగ్రహః|
ప్రత్యాఖ్యాయాత్ర కుర్వీత సామాన్యోక్తం క్రియాక్రమం||16||
View original
दंशः कुमुदया दाहस्फोटस्फुरणतोदवान्|
पिच्छिलक्लेदविस्रावी सश्वासस्सगलग्रहः|
प्रत्याख्यायात्र कुर्वीत सामान्योक्तं क्रियाक्रमम्||१६||
Adhikarana alaviShAlakShaNaM pratiShedhashca (17) · Śloka 17
భవంత్యలవిషాదంశే పీతలోహితమండలాః|
పిటకాః సర్షపప్రఖ్యాస్తాలుశోషో రుజా జ్వరః|
ఛర్దిర్దాహః శిరః కంపస్తత్ర సేవ్యః సమాక్షికః|
సకాసీసకహ్నీబేరః సపిప్పలివటాంకురః||17||
View original
भवन्त्यलविषादंशे पीतलोहितमण्डलाः|
पिटकाः सर्षपप्रख्यास्तालुशोषो रुजा ज्वरः|
छर्दिर्दाहः शिरः कम्पस्तत्र सेव्यः समाक्षिकः|
सकासीसकह्नीबेरः सपिप्पलिवटाङ्कुरः||१७||
Adhikarana raktAlakShaNaM pratiShedhashca (18) · Śloka 18
రక్తాంతో రక్తయా దంశః సపాండుపిటకాజ్వరః|
శ్వేతోఽతిసారః శ్వసనం దాహః క్లేదః సశోణితః|
శస్తం శేలవర్జునామ్రాతాత్త్వఙ్మూలం సిందువారతః||18||
View original
रक्तान्तो रक्तया दंशः सपाण्डुपिटकाज्वरः|
श्वेतोऽतिसारः श्वसनं दाहः क्लेदः सशोणितः|
शस्तं शेलवर्जुनाम्रातात्त्वङ्मूलं सिन्दुवारतः||१८||
Adhikarana citrAlakShaNaM pratiShedhashca (19) · Śloka 19
ఆదంశే చిత్రయా రక్తా పిటకా విసృతా స్థిరా|
పర్వభేదశిరస్తాపజ్వరశోఫా విసర్పిణీ|
భిన్నా కృష్ణత్వమభ్యేతి పీతాస్రావా మహావ్రణా|
తత్రేష్టాః కుష్ఠనలదశిరీషనలరేణుకాః||19||
View original
आदंशे चित्रया रक्ता पिटका विसृता स्थिरा|
पर्वभेदशिरस्तापज्वरशोफा विसर्पिणी|
भिन्ना कृष्णत्वमभ्येति पीतास्रावा महाव्रणा|
तत्रेष्टाः कुष्ठनलदशिरीषनलरेणुकाः||१९||
Adhikarana santAnikAlakShaNaM pratiShedhashca (20) · Śloka 20
దంశే చ సంతానికయా శూలమాకులతాశ్రుణః|
ప్రదరాక్షేపకౌ తత్ర కేసరం క్షీరిణాం త్వచః|
ఆమ్రస్య సిందువారస్య మూలమశ్మంతకస్య చ||20||
View original
दंशे च सन्तानिकया शूलमाकुलताश्रुणः|
प्रदराक्षेपकौ तत्र केसरं क्षीरिणां त्वचः|
आम्रस्य सिन्दुवारस्य मूलमश्मन्तकस्य च||२०||
Adhikarana mecakAlakShaNaM pratiShedhashca (21) · Śloka 21
పిటకా మేచకా దంశమధ్యే జతుకణోపమా|
జ్వరః శోఫోఽత్ర వారుణ్యా రోచనా రజనీద్వయం||21||
View original
पिटका मेचका दंशमध्ये जतुकणोपमा|
ज्वरः शोफोऽत्र वारुण्या रोचना रजनीद्वयम्||२१||
Adhikarana kasanAlakShaNaM pratiShedhashca (22) · Śloka 22
రాజీమాన్ కసనా దంశః శిరోరుక్ శ్వాసకాసవాన్|
శీతపిచ్ఛిలరక్తస్రుద్రక్తోక్తం తత్ర భేషజం||22||
View original
राजीमान् कसना दंशः शिरोरुक् श्वासकासवान्|
शीतपिच्छिलरक्तस्रुद्रक्तोक्तं तत्र भेषजम्||२२||
Adhikarana kAkANDIlakShaNaM pratiShedhashca (23) · Śloka 23
పాండురక్తోఽతిరుగ్దంశః కాకాండ్యాః స్మృతిమోషకృత్|
హిధ్మా శ్వసనతృణ్మూర్చ్ఛానిద్రాక్షేపకహృద్గదాః||23||
View original
पाण्डुरक्तोऽतिरुग्दंशः काकाण्ड्याः स्मृतिमोषकृत्|
हिध्मा श्वसनतृण्मूर्च्छानिद्राक्षेपकहृद्गदाः||२३||
Adhikarana eNapadIlakShaNaM pratiShedhashca (24) · Śloka 24
రక్తాంతస్త్వేణపాదాయా దంశః కృష్ణతిలాకృతిః|
దాహమోహాగ్నివీసర్పతృడ్వమిశ్వాసకాసవాన్||24||
View original
रक्तान्तस्त्वेणपादाया दंशः कृष्णतिलाकृतिः|
दाहमोहाग्निवीसर्पतृड्वमिश्वासकासवान्||२४||
Adhikarana lAjavarNAlakShaNaM pratiShedhashca (25) · Śloka 25
పూతిః శ్యావోఽతిరుక్ సాసృగాదంశో లాజవర్ణయా|
శీతజ్వరసముత్థానో దాహమూర్చ్ఛాతిసారవాన్||25||
View original
पूतिः श्यावोऽतिरुक् सासृगादंशो लाजवर्णया|
शीतज्वरसमुत्थानो दाहमूर्च्छातिसारवान्||२५||
Adhikarana vaidehIlakShaNaM pratiShedhashca (26) · Śloka 26
అగ్నిదగ్ధనిభో దంశో వైదేహ్యా భృశవేదనః|
గంభీరః సజ్వరస్తీక్ష్ణమోహో హృదయపీడనం||26||
View original
अग्निदग्धनिभो दंशो वैदेह्या भृशवेदनः|
गम्भीरः सज्वरस्तीक्ष्णमोहो हृदयपीडनम्||२६||
Adhikarana jAlinIlakShaNaM pratiShedhashca (27) · Śloka 27
ఊర్ధ్వరాజీచితో దంశో జాలిన్యాస్తీవ్రశోఫరుక్|
ఉదీర్ణతృడ్భ్రమశ్వాసస్తంభమోహోఽవదీర్యతే||27||
View original
ऊर्ध्वराजीचितो दंशो जालिन्यास्तीव्रशोफरुक्|
उदीर्णतृड्भ्रमश्वासस्तम्भमोहोऽवदीर्यते||२७||
Adhikarana mAlAguNAlakShaNaM pratiShedhashca (28) · Śloka 28
రక్తో మాలాగుణాదంశో ధూమగంధిః సతీవ్రరుక్|
దీర్యతే పార్శ్వతస్తైస్తైః సంరబ్ధైర్మండలైర్యుతః|
అంతర్దాహో బహిః శైత్యమాధ్మానం మూత్రకృచ్ఛ్రతా|
మూర్చ్ఛాప్రలాపాతీసారజ్వరాః ప్రాణాంతకారిణః||28||
View original
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धिः सतीव्ररुक्|
दीर्यते पार्श्वतस्तैस्तैः संरब्धैर्मण्डलैर्युतः|
अन्तर्दाहो बहिः शैत्यमाध्मानं मूत्रकृच्छ्रता|
मूर्च्छाप्रलापातीसारज्वराः प्राणान्तकारिणः||२८||
Adhikarana sauvarNikAlakShaNaM pratiShedhashca (29) · Śloka 29
ధ్మాతః సౌవర్ణికాదంశః స్యందతే మత్స్యగంధికః|
శిరోఽక్షిరుగ్జ్వరః కాసస్తృష్ణా శోఫో వమిర్భ్రమః||29||
View original
ध्मातः सौवर्णिकादंशः स्यन्दते मत्स्यगन्धिकः|
शिरोऽक्षिरुग्ज्वरः कासस्तृष्णा शोफो वमिर्भ्रमः||२९||
Adhikarana asAdhyeShvapi cikitsAyAH dik (30) · Śloka 30
అసాధ్యానామపి హితం ప్రత్యాఖ్యాయాశు యోజయేత్|
దోషోచ్ఛ్రాయవిశేషేణ ఛేదదాహాదివర్జితం||30||
View original
असाध्यानामपि हितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत्|
दोषोच्छ्रायविशेषेण छेददाहादिवर्जितम्||३०||
Adhikarana lUtAnusAraM daMshadeshanidarshanam (31-45) · Śloka 45
కపిలా తత్ర నాసాయామగ్నిదర్శతి జత్రుణి|
పీతా తు గండయోః పద్మా దక్షిణాంసేఽథ కక్షయోః|
లూతా మూత్రవిషా శ్వేతా చిబుకే కాలికాక్షిణి|
పాండురా దక్షిణస్కంధే కరయో రక్తపాదికా|
వామపార్శ్వే దశేద్ భృంగా వామాంసే పింగలా దశేత్|
త్రిమండలోదరే పూతిః పృష్ఠే వీరా తు దక్షిణే|
బాహౌ నాభ్యాం కుముదికా వామస్కంధేఽలసంజ్ఞితా|
కంఠే రక్తా లలాటే తు చిత్రా సంతానికౌష్ఠయోః|
మేచకా మూర్ధ్ని కసనాద్ధస్తయోః కక్షమూలయోః|
కాకాండ్యేణీ తు హృదయే లాజవర్ణా స్తనాంతరే|
బాహుసంధిషు వైదేహీ లూతాఽపాంగే తు జాలినీ|
మాలాగుణాఖ్యా గ్రీవాయాం సౌవర్ణీ కర్ణమూలయోః|
ఇతి క్షేత్రాణి నియతాన్యత్యుదీర్ణవిషాః పునః|
పరక్షేత్రేఽపి వర్తంతే రాజానోఽతిబలా ఇవ||31||
ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే ప్రత్యేకలూతా ప్రతిషేధో నామ పంచచత్వారింశోఽధ్యాయః||45||
View original
कपिला तत्र नासायामग्निदर्शति जत्रुणि|
पीता तु गण्डयोः पद्मा दक्षिणांसेऽथ कक्षयोः|
लूता मूत्रविषा श्वेता चिबुके कालिकाक्षिणि|
पाण्डुरा दक्षिणस्कन्धे करयो रक्तपादिका|
वामपार्श्वे दशेद् भृङ्गा वामांसे पिङ्गला दशेत्|
त्रिमण्डलोदरे पूतिः पृष्ठे वीरा तु दक्षिणे|
बाहौ नाभ्यां कुमुदिका वामस्कन्धेऽलसंज्ञिता|
कण्ठे रक्ता ललाटे तु चित्रा सन्तानिकौष्ठयोः|
मेचका मूर्ध्नि कसनाद्धस्तयोः कक्षमूलयोः|
काकाण्ड्येणी तु हृदये लाजवर्णा स्तनान्तरे|
बाहुसन्धिषु वैदेही लूताऽपाङ्गे तु जालिनी|
मालागुणाख्या ग्रीवायां सौवर्णी कर्णमूलयोः|
इति क्षेत्राणि नियतान्यत्युदीर्णविषाः पुनः|
परक्षेत्रेऽपि वर्तन्ते राजानोऽतिबला इव||३१||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे प्रत्येकलूता प्रतिषेधो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः||४५||