Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਜਵ੍ਰਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣਨਿਸ਼੍ਚਯਾਯਾਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ||੧||
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ਆਗਨ੍ਤੋਰ੍ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਯਥਾ- ਯਥਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਸ਼੍ਚ||੨||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
ਆਗਨ੍ਤੋਰ੍ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ ਸਮ੍ਭਵ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸੂਤ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦੌ ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਸ਼੍ਚੋਪਦਿਸ੍ਟਃ||੨||
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
ਵਿਵਿਧਾਭਿਘਾਤਜਨਿਤੈਸ੍ਤੁ ਸਬਹ੍ਵਾਕਤਿਭਿਰਪਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੈਰਧਿਸ੍ਠਿਤਮਙ੍ਗਂ ਸਮਾਸਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਵਤਿ ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਧਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਚ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਪਿ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਕ੍ਸਣਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਵਿਧਾਕਤਿਭਿਰਘਾਤੈਰ੍ਜਨਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਹ੍ਵਾਕਤਿਭਿਰਧਿਸ੍ਠਿਤਮਙ੍ਗਂ ਸਮਾਸਾਤ੍ ਸਂਕ੍ਸੇਪਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਵਤਿ ਛਿਨ੍ਨਾਦਿਭੇਦੇਨ| ਛਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤਮ੍| ਵਿਦ੍ਧਂ ਛਿਦ੍ਰਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਪੀਡਨੇਨ ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਿਕਤਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਮਪਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਕ੍ਸਣਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਛਿਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਤ੍ਵਕ੍ਛੇਦੇ ਘਸ੍ਟਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਵਕਤ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਯੈਵਾਵਗਾਢਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਾਲਮਾਯਤਂ ਚ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਛੇਸੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਸੁ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍| ਅਸ਼ੇਸਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦੇ ਪਾਤਿਤਮ੍||੪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਭੇਦਾਨਾਂ ਨਾਮ ਚ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਤ੍ਰਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਘਸ੍ਟਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਅਵਕਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਵਗਾਢਸ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਹਾਰਵਿਸੇਣ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮਾਯਤਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍| ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰਯਾਵਸ਼ੇਸੇਸੁ ਯਦ੍ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍| ਅਸ਼ੇਸਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਸਤਿ ਪਾਤਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਛਿਨ੍ਨਮ੍||੪||
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
ਵਿਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਸ੍ਟਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਲੇਯ੍ਨੁਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤ੍ਵਚਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਸਤੇਤਿਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਸ੍ਸਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪਥੁਮੁਖੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਰਣੈਃ ਕੁਨ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਮਨੁ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਮਤਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਮਿਤਿ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾ ਲਭਤੇ||੫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦ੍ਧਂ ਪੁਨਰਨੁਵਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕੋਸ੍ਠੇਨੁਭਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਿਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਟੌ ਭੇਦਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮਾਂਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਤਦਨੁਵਿਦ੍ਧਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਂ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਤ੍ਵਚ੍ਚਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਤ੍ਵਗੁਨ੍ਨਾਮੇਨਾਨੁਮਿਤਮਨਿਸ੍ਸਤਸ਼ਲ੍ਯਮੁਖਂ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਮ੍| ਤ੍ਵਚਮਪਿ ਵਿਪਾਟ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਃਸਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਤਨ੍ਨਮ੍ਨਾਤਿਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਕਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇਨ੍ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਤਦੇਵਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍| ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾ ਭੂਤਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਙ੍ਗੇ ਵਾ ਪਥੁਮੁਖੈਰ੍ਵਾ ਕੁਨ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਹਰਣੈਰ੍ਭੂਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੁਭਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਾਤਿਭਿਨ੍ਨਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਖ੍ਯਂ ਸਂਜ੍ਞਾਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਚ ਲਭਤੇ| ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਕੋਸ੍ਠਵਰ੍ਜਿਤੇਙ੍ਗੇ ਲਘੁਮੁਖਸ਼ਲ੍ਯਕਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵਿਦ੍ਧਭੇਦਾਃ| (ਕੋਸ੍ਠਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਾਸ੍ਯਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਉਭਯਥਾ ਵਿਦ੍ਧਂ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਦਿਸਂਜ੍ਞਕਮ੍||੫||
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ਯਤ੍ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਪੀਡਨੇਨ ਵਾ ਗਾਤ੍ਰਮਸ੍ਥਿਯੁਕ੍ਤਮਸਙ੍ਮਜ੍ਜਪ੍ਲੁਤਂ ਪਥੁਤਾਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਮ੍| ਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਸਵ੍ਰਣਮਵ੍ਰਣਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਵ੍ਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਵ੍ਰਣਂ ਪੁਨਰ੍ਭਙੇਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਮੁਦ੍ਗਰਾਦਿਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਨੇਨ ਵਾ ਅਸ੍ਥਿਯੁਕ੍ਤਮਸਙ੍ਮਜ੍ਜਪ੍ਲੁਤਂ ਚਾਨੁ ਪਥੁਤਾਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਤਾਮਾਪਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਗਾਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਸਵ੍ਰਣਾਵ੍ਰਣਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਸਵ੍ਰਣਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਵ ਪਿਚ੍ਚਿਤਲਕ੍ਸਣੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਵ੍ਰਣਨ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਭਙ੍ਗੇਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬||
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਂ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਸਤਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਂਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਸਸਂਰਮ੍ਭੇਸੁ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਉਪਵਾਸੋ ਹਿਤਂ ਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਘਸ੍ਟਪਿਚ੍ਚਿਤਯੋਰੇਸ ਸੁਤਰਾਮਿਸ੍ਯਤੇ ਵਿਧਿਃ| ਤਯੋਰ੍ਹ੍ਯਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਪਾਕਸ੍ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਕ੍ਸਤੇ| ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੌ ਕੁਪਿਤੇਤਿਰੁਜਾਕਰੇ| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਞ੍ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍| ਇਤਿ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਗਤਵੇਗੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍||੭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਾਰਿਰੋਕ੍ਤੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣਃ ਅਭਿਘਾਤਜਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਸਤਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਕਸਾਯਾਦਿਗੁਣਾ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਆਯਤੇਸੁ ਪੁਨਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਧਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਞੀਤ| (ਅਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਾਤ੍ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੂਪਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਚ )| ਸਸਂਰਮ੍ਭੇਸੁ ਸਂਰਮ੍ਭਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਹਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਸਨ੍ਤਤਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਸ ਚ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਕੋ ਵਿਧਿਰ੍ਘਸ੍ਟੇ ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ ਚ ਸੁਤਰਾਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਯਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਘਸ੍ਟਪਿਚ੍ਚਿਤਯੋਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵਾਲ੍ਪਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਸ੍ਰੁਤਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨਾਸ੍ਰੇਣਾਸ਼ੁ ਪਾਕੋ ਜਾਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਕਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਘਸ੍ਟਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਕ੍ਸਤੇ ਪ੍ਰਾਯੋਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਤੋ ਹੇਤੋ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੌ ਕੁਪਿਤੇਤਿਰੁਜਾਕਰੇ ਚ ਸਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦਿਕਂ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ| ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਗਤਵੇਗੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਨਨ੍ਤਰਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍|| ੭||
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ਕ੍ਸਾਲਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪੇਸੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਸ੍ਟੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਂ ਵਰ੍ਗਂ ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯੋਜ੍ਯਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਵਾਤਿਕੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕੁਮ੍ਭਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਜਨੀਤਿਲੈਃ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਤਿਲਤੇਜੋਹ੍ਵਾਨਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਏਸ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਧਿਃ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਪਿ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਰ੍ਮੇਦਂ .......................||੮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਵ੍ਰਣੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਵਰ੍ਗਂ ਸੁਰਸਾਦਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਸੁ ਸ਼ੋਧਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਤਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਤਿਲਾਦਿਭਿਃ| ਏਸ ਚ ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਧਿਃ ਕੁਸ੍ਠਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਪਿ ਯੋਜ੍ਯਃ ਮੇਹਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਪਿ ਪਿਟਕਾਜੇਸੁ| ਇਦਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਵੇਗਾਨਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਸਾਧਾਰਣਤਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍||੮||
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੁ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਘਸ੍ਟੇ ਰੁਜਂ ਨਿਗਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣੇ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਕਲ੍ਕਾਦੀਨ੍ਯਵਕਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਨੋਃ| ਸੀਵਨਂ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚਾਨੁਪੀਡਨਮ੍||੯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਘਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਘਸ੍ਟੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸਾ ਰੁਜਂ ਨਿਗਹ੍ਯ ਯਥਾਯਥਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਵਕਤੇ ਤੁ ਰੁਜਂ ਨਿਗਹ੍ਯ ਕਲ੍ਕਾਦੀਨਿ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਚ ਸੀਵਨਾਦਿਕਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ||੯||
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਲਮ੍ਬਤੇ ਤੁ ਯਤ੍| ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਸਿਰਂ ਭਿਸਕ੍| ਪੀਡਯੇਤ੍ ਪਾਣਿਨਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹਿਤੇਨ ਤਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯ ਸੇਚਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਤਰ੍ਪਣੇ ਚ ਹਿਤਂ ਹਵਿਃ| ਵਿਪਕ੍ਵਮਾਜਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਲ੍ਪਲੈਃ| ਸਪਯਸ੍ਕੈਃ ਪਰਂ ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜਿਤ੍| ਗਲਪੀਡਾਵਸਨ੍ਨੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਵਮਨੋਤ੍ਕਾਸਨਕ੍ਸਵਾਃ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਥਵਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਕ੍ਸਤਨੇਤ੍ਰਵਤ੍||੧੦||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਨ੍ਨਯਨਯੋਰ੍ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਨਃ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨੇਤ੍ਰਂ ਤੁ ਯਤ੍ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਮਧ੍ਯੇਨ ਤਦਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਮਭਿਹਤਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪਰਿਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਸਲ੍ਲਮ੍ਬਤੇ ਤਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਸਿਰਮ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਭਿਸਕ੍ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹਿਤੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੀਡਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਸ੍ਯਾਭਿਹਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਆਜਂ ਹਵਿਰ੍ਘਤਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸੇਚਨਾਦਿਸੁ ਹਿਤਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਹਵਿਃ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜਿਤ੍| ਗਲਪੀਡਨੇਨਾਤ੍ਯਵਸਨ੍ਨੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਵਮਨਾਦਯੋ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਥ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਕ੍ਸਤਨੇਤ੍ਰਵਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| (ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼੍ਵਾਸਨਿਰੋਧਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਰੁਦ੍ਧੋਨ੍ਤਰਾਧ੍ਮਾਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਬਹਿਰ੍ਗਨ੍ਤੁਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਮਾਰ੍ਗਯਨ੍ ਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਰੋਤਾਦਿਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤੇਨ ਨੇਤ੍ਰਾਦ੍ਯਵਯਵੇਨ ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਿਮ੍ਨਂ ਤਦੇਵੋਨ੍ਨਮਯੇਤ੍) ||੧੦||
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
ਕਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ਸ੍ਯੂਤੇ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍||੧੧||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਣੌ ਯਦਾ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਨਾ ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ੍ਯੂਤੇ ਸਤਿ ਕਰ੍ਣਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍||੧੧||
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
ਕਕਾਟਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਮਾਰੁਤੇ| ਸਮਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍| ਆਜੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਤ੍ਤਾਨੋਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸ਼ਯੀਤ ਚ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ||੧੨||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਕਾਟਿਕਾ ਤੁ ਯਦਾ ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਮਾਰੁਤੇਪਿ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਆਜੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧੌ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਮਿਣਃ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਦਿਨਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਨਿਸਿਦ੍ਧਸੀਵਨਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਸੀਵਨਕਥਨਂ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਿਸ੍ਤੇਨ ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਘਾਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਸਮਂ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਮਾਰੁਤਨਿਰ੍ਗਮਨਨਿਰੋਧਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੋਦਿਤਵਿਧਾਨੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍)||੧੨||
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ਘਾਤਂ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੇ| ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਘਨਵਾਸਸਾ| ਚਰ੍ਮਣਾ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸਙ੍ਗਤੇ ਵ੍ਰਣੇ||੧੩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਘਾਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਂ ਨ ਕਰਾਦ੍ਯਭਿਮੁਖਸ੍ਥਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੇ ਸ੍ਯੂਤੇ ਚ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇਨ ਵੇਲ੍ਲਿਤਾਖ੍ਯੇਨ ,ਬਨ੍ਧੇਨ ਘਾਨਵਾਸਸਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਸਙ੍ਗਤੇ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ||੧੩||
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
ਪਾਦੌ ਵਿਲਮ੍ਬਿਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਵਸਣੌ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸੀਵਨ੍ਯਾ ਤੁਨ੍ਨਸਂਜ੍ਞਯਾ| ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਟ੍ਯਾਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਪਟ੍ਟਕਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤੇਨ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਹਿ ਵ੍ਰਣਃ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਗੁਰ੍ਵੇਲਾਜਾਤੀਚਨ੍ਦਨਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਸ਼ਿਲਾਦਾਰ੍ਵ੍ਯਮਤਾਤੁਤ੍ਥੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਚ ਰੋਪਣਮ੍||੧੪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਲਮ੍ਬਿਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪਾਦੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯਾਨੁਵਸਣੌ ਚ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇਨ੍ ਤੁਨ੍ਨਨਾਮ੍ਨਾ ਸੀਵਨਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ ਕਟ੍ਯਾਂ ਪਟ੍ਟਕਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਮੁਸ੍ਕਵ੍ਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਣ੍ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਤੇਨ ਹਿ ਵ੍ਰਣਃ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮ੍| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀ ਤਗਰਮ੍| ਅਗਰੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਲਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ| ਸ਼ਿਲਾ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾ||੧੪||
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਤ੍||੧੫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਤਃ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਸ਼ਾਖਾਯਾਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਛਿਨ੍ਨਕ੍ਰਿਯਾਮਾਹ- ਛਿਨ੍ਨ ਇਤਿ| ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਤਃ ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਪਤਿਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਾਖਾਂ ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਣਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਿਤਤੋ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਦਾਹਸਾਧਨਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਪ੍ਤੇਨ ਤੈਲੇਨਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ਆਸਿਰਾਮੁਖਸਙ੍ਕੁਚਨਾਦ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਦ੍ਰੋਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)||੧੫||
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਤੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਮੋ ਭਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ||੧੬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਆਹਤੇ ਕ੍ਰਮੋ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯੇ| ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ ਵਿਦਲਿਤਾਖ੍ਯੇ ਤੁ ਭਾਙ੍ਗੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਃ||੧੬||
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
ਸ਼ਿਰਸੋਪਹਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਾਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੇਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਹਨ੍ਯਾਦੇਨਂ ਚਲੋਨ੍ਯਥਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਹਤਿ ਚੈਕੈਕਂ ਸ਼ਨੈਰਪਨਯੇਤ੍ ਕਚਮ੍| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੌ ਖਾਦੇਨ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਨਨ੍ਯਜੀਵਜਾਨ੍| ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਹਤੇਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਾਃ| ਸੇਚਯੇਚ੍ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੇਨ ਤਾਨ੍||੧੭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਪਹਤਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਵ੍ਰਣੇ ਬਾਲਵਰ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਰਹਿਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾਨਾਵਤੇ ਵ੍ਰਣੇਃ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੈਰ੍ਹੇਤੋਸ਼੍ਚਲਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਏਨਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਃ ਕਪਾਲਮਜ੍ਜਾ| ਯਥਾ ਯਥਾ ਚ ਵ੍ਰਣੋ ਰੋਹਣਾਤ੍ ਸਂਵਤਤਾਂ ਯਾਤਿ ਤਥਾ ਤਥੈਕੈਕਂ ਕਚਂ ਬਾਲਮਪਨਯੇਤ੍| ਯਦਾ ਪੁਨਃ ਕਪਾਲਾਨ੍ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਃ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਤਦਾਨ੍ਯਪ੍ਰਾਣਿਜਾਨ੍ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍| ਸ਼ਿਰਸੋਨ੍ਯਸ੍ਮਾਦਙ੍ਗਾਚ੍ਛਲ੍ਯੇ ਹਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| (ਅਨ੍ਯਜੀਵਜਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਧਾਮਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍)| ਯੇ ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਦਯੋ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੇਨ ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਦੂਰਾਵਗਾਢਾ ਅਤਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਾਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਾਃ| ਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਚਕ੍ਰਪੀਡਿਤਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਂ ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਸ੍ਥੂਲਮ੍||੧੭||
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ਭਿਨ੍ਨੇ ਕੋਸ੍ਠੇਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਸ੍ਤਡਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍| ਸਙ੍ਗੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਰੁਤਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਵੇਦੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ| ਲੋਹਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਮਾਸ੍ਯੇਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਗਨ੍ਧਿਤਾ| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰੁਧਿਰਂ ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਪਿ| ਆਧ੍ਮਾਨੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੂਲੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸਸ਼ੂਲਂ ਗੌਰਵਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛੀਤਤ੍ਵਂ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ| ਅਭਿਨ੍ਨੋਪ੍ਯਾਸ਼ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਅਸਜਾ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਵਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਸ਼ੀਤਪਾਦੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਰਾਨਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਪਾਣ੍ਡੁਵਦਨਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾਮ੍| ਅਤਿਨਿਸ੍ਸਤਰਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਃ ਪਿਬੇਦਸਕ੍||੧੮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਕੋਸ੍ਠੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਕਂ ਗਾਤ੍ਰਵਿਗਨ੍ਧਿਤਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਕੋਸ੍ਠੇ ਭਿਨ੍ਨੇ| (ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੇਪਿ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸਕ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾ ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚ ਧ੍ਵਨਿਤਮ੍)| ਸ਼ੂਲੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਤਮਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰਕ੍ਤੇ ਰੁਧਿਰੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਸਤਿ ਸ਼ੂਲਗੌਰਵਾਦਿਕਂ ਭਵੇਤ੍| (ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਖੇਭ੍ਯੋ ਨਵਦ੍ਵਾਰੇਭ੍ਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਗਮੋ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ)| ਆਮਾਸ਼ਯਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋ ਵਾ ਅਭਿਨ੍ਨੋਪਿ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਦਮਾਨੇਨਾਸਜਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ ਯਥਾ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੀਤਪਾਦੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਰਾਨਨਾਦਿਗੁਣਮਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਕੋਸ੍ਠਰਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਥੇ ਰਕ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਸ਼੍ਚ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣਰਹਿਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਰੋਸਧੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਯਵਾਦੀਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਿਤੈਰਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਥਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠੋਤਿਨਿਸ੍ਸਤਰਕ੍ਤਃ ਸੋਜਾਦਿਜਮਸਕ੍ਪਿਬੇਤ੍||੧੮||
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤ੍ਵਤਿਬਾਧਕਾਃ| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਂਸ਼ਯੇ ਦੇਹੀ ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨੈਵ ਜੀਵਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਾ ਯਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ| ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ ਭਿਨ੍ਨੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਜੀਵਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍||੧੯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਏਕਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰੇ ਅਲ੍ਪਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਤਿਬਾਧਕਾਃ| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦੇਹੀ ਸਂਸ਼ਯੇ ਜੀਵਤਿ ਵਾ ਨਵੇਤਿ| ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਰਣਮੇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਡਾਦਯਃ ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਰਹਿਤਸ਼੍ਚ ਸ ਭਿਨ੍ਨੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਜੀਵਤਿ| (ਅਤ੍ਰਾਪਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍) ||੧੯||
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
ਅਭਿਨ੍ਨਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦਪ੍ਯੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੁ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਪਯਸਾ ਦਿਗ੍ਧਂ ਤਣਸ਼ੋਣਿਤਪਾਂਸੁਭਿਃ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੋ ਘਤੇਨਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਸ਼ੇਤ੍ ਕਣ੍ਠਂ ਜਲੇਨੋਦ੍ਵੇਜਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍| ਤਥਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪੀਡਯੇਤ ਚ| ਵ੍ਰਣਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਮਾਨ੍ਤ੍ਰਮਨਾਵਿਸ਼ਤ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਜਠਰਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗਾਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸੀਵ੍ਯੇਦਨੁ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਦਪੇਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਪਿਤਂ ਚ ਤਤ੍| ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾਨੁਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਪਾਯਯੇਤ ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਣਂ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਯੁਤਂ ਪਯਃ| ਮਦੁਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕਤੋ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਧਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ| ਤ੍ਵਗਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਕਕੁਭਬਦਰੀਸਲ੍ਲਕੀਧਵਾਤ੍| ਧਾਤਕੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਲਾਜਟਾ| ਤਤ੍ ਕਲ੍ਕਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| ਅਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਵਰ੍ਸਞ੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਮ੍||੨੦||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਆਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰ੍ਯਦਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮ੍| ਅਤਃ ਅਭਿਨ੍ਨਾਦਨ੍ਯਥਾ ਵਿਪਰੀਤਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤੁ ਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮਸਿਦ੍ਧੇਃ| ਏਕੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਦਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਮਪ੍ਯੁਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਉਲੁਙ੍ਗਿਲਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾ, ਤਸ੍ਯ ਸਿਰਸਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਗਹੀਤਮ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਮਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵ੍ਰਣੋਸ੍ਠਾਵੇਕੀਕਤ੍ਯ ਪਿਪੀਲਿਕਾਮੁਖੇਨ ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼ਿਰਸਿ ਕਾਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਕਤੇ ਸਤ੍ਯਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਵਤੀਤਿ| (ਏਕੇ ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਮਪ੍ਯੁਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਉਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰਸਾ ਮਰ੍ਕੋਟਕਸ਼ੀਰ੍ਸੇਣ ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਖਾਦਿਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੀਯਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵ੍ਰਣੋਸ੍ਠਾ-ਵੇਕੀਕਤ੍ਯ ਉਲੁਙ੍ਗਿਲੇਨ ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ੇਸਮਙ੍ਗਮਪਨੀਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮਿਤਿ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਉਲੁਙ੍ਗਿਲਂ ਪੇਕ੍ਕਨ੍ਤਲਯਨੁਰਮ੍ਯ ਇਤਿ ਕੇਰਲਭਾਸਾ)| ਆਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੋ ਭਿਸਕ੍ ਘਤੇਨਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਨ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| (ਦਿਗ੍ਧਂ ਲਿਪ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ| ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਨਖਃ| ਆਨ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣੇ ਨਖਾਗ੍ਰੇਣਾਨ੍ਤ੍ਰਦਰਣਭਯਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਨਖ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍)| ਸੁਖਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੋਪਾਯਮਾਹ-ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਂ ਕਣ੍ਠਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਮੁਤ੍ਕਾਸਨਾਰ੍ਥਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਸ਼ੇਤ੍ ਪਰਾਮਸ਼ੇਤ੍| ਤਂ ਚੋਦ੍ਵੇਜਯੇਜ੍ਜਲਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸਣੇਨ| ਤਥੇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਤੇ ਆਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਰਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੀਡਯੇਦਾਨ੍ਤ੍ਰਾਵਯਵਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ| (ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਕਣ੍ਠਪ੍ਰਮਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਜਨਿਤੇਨੋਤ੍ਕਾਸੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਨਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਾਯੋਰਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਪੀਡਯੇਤ| ਅਨਾਵਿਸ਼ ਦਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਰੇਣ ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਆਵਿਸ੍ਟਮਪ੍ਯਵਯਵਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੀਡਯੇਦਿਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸੁਖਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ)| ਤਥਾਪ੍ਯਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੋਪਾਯਮਾਹ-ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਥਞ੍ਚਿਦਪਿ ਨਿਰ੍ਯਾਤਂ ਵ੍ਰਣਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਨਾਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਮਾਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ੋਫਾਦਿਨਾ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜਠਰਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਾਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗਨੁ ਵ੍ਰਣਮ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਪਨਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਪੇਤਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜੀਵਿਤਮਾਦਤ੍ਤ ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਗੁਪਿਤਂ ਰਕ੍ਸਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾਨੁ ਪਟ੍ਟੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਘਤੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਕਤਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਮਦੁਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਦਵਾਪਾਦਨਾਯ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਧਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਯੁਕ੍ਤਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਚਿਤ੍ਰਾ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰੁਤਂ ਤੈਲਮ੍| ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾਦਿਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਬਲਾਜਟਾ ਬਲਾਮੂਲਮ੍| ਏਵਞ੍ਚ ਵਰ੍ਸਮ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨਾਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|| ੨੦||
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ਉਦਾਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਮਦਾ| ਅਵਕੀਰ੍ਯ ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਮੂਲੇ ਤਤਃ ਸਮਮ੍| ਦਢਂ ਚ ਬਧ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਕਦੇਵ ਤੁ| ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਥਾ ਰੁਗਾਟੋਪੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਬਦ੍ਧੇ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚਿਤ੍ਰਾਲਾਕ੍ਸਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਰੁਗ੍ਦਾਹਜਿਤ੍ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਪਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯੁਦਿਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਤਾਲੀਸਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਹਰੇਣ੍ਵਗਰੁਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਸੋਸ਼ੀਰਂ ਮਧੁਕਂ ਚ ਤੈਃ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੨੧||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਮੁਖਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾਯਾਂ ਮੇਦੋ ਵਰ੍ਤੇਸ਼੍ਛੇਦਨਵਿਧਾਨਮਾਹ-ਯਦਾ ਤੂਦਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਾਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਮਦਾ ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਮਸੂਰਾਦਿਭਿਰ੍ਮੂਲੇਵਕੀਰ੍ਯਾਨੁ ਚ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਂ ਦਢਂ ਚ ਬਧ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਗ੍ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ| ਸਕਦਿਤ੍ਯੇਕੇਨੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ| (ਕੁਸ਼ਲਃ ਛੇਦ੍ਯਾਚ੍ਛੇਦ੍ਯਪਰਿਜ੍ਞਾਨਕੁਸ਼ਲਃ ਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮਾਨਾਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਚ ਤਾਂ ਨ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਾਮੇਵ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਭਿਸਗ੍ਵੈਦ੍ਯ ਉਦਰਾਦੁਦਰਗਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਮੁਖਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਸਤਾਂ ਮੇਦਸੋਵਰ੍ਤਿਮਣੁਭੂਤਂ ਮੇਦਸੋਵਯਵ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਮਦ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਕਸਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾਵਕੀਰ੍ਯ ਤਤੋ ਮੂਲੇ ਮੂਲਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੌਮਾਦਿਕਤੇਨ ਸਮਂ ਯਥਾ ਨ ਵਿਸਮਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਦਢਂ ਬਧ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਣੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧਾਰੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਕਦੇਕਵਾਰਮੇਵ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਭੋਜੇਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- ਖਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਹ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਰ੍ਕਤਾਪਾਦ੍ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਸਰ੍ਪਤਿ ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਿਃ| ਸ੍ਥਾਨਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਟਲਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਪਞ੍ਚਮਂ ਕੋਸ੍ਠਗਤਂ ਨਰਾਣਾਮ੍|| ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਤਾਂ ਭਸ੍ਮਸਮਤ੍ਕਸਾਯੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ਼ੁ ਨਯੇਦ੍ਯਥਾਵਤ੍| ਨ ਚੇਦ੍ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਸਾਪ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਧ੍ਵਾਥ ਨਿਗਹ੍ਯ ਚੈਨਾਮ੍|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਜ੍ਜ੍ਵਲਨੋਜ੍ਵਲੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵਦ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤਰੇਣ ਵਾਪਿ| ਉਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਕ੍ਸਯਸ਼ੂਲਮਤ੍ਯੁਮਾਟੋਪਮੇਦਃ ਸ੍ਰਵਣਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|| ਇਤਿ)| ਉਕ੍ਤਾਤਿਕ੍ਰਮਣੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਅਨ੍ਯਥਾ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧੇਃ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇਨ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ ਮੇਦੋਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਰੁਗਾਟੋਪੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਮਰਣਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| (ਅਨ੍ਯਥਾ ਯਥੋਕ੍ਤਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ ਵਾ)| ਛੇਦਨਾਨਨ੍ਤਰਕਰਣੀਯਮਾਹ-ਪਰਞ੍ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਬਦ੍ਧੇ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇ ਚਾਤ੍ਰੇ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਘਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਰੁਗ੍ਦਾਹਜਿਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਤਃ ਪਰਂ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| (ਵ੍ਰਣੇ ਨਿਸ੍ਸਤਮੇਦੋਵਰ੍ਤਿਕੇ ਕੋਸ੍ਠਵ੍ਰਣੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਃ ਛਿਨ੍ਨਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮੇਦੋਵਰ੍ਤੇਰਨ੍ਤਰ੍ਨਿਧਾਪਨਂ ਵ੍ਰਣੋਸ੍ਠਸੀਵਨਾਦਿਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਹਿਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੇ-'ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦਿ'ਤਿ| ਵ੍ਰਣਬਨ੍ਧਨਵਿਧਾਨੇਨਾਵਬਦ੍ਧੇ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ੍ਨੇ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇ ਅਨਵਸ਼ਿਸ੍ਟਰਸਸ਼ੇਸਮਾਤ੍ਰਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਘਤਂ ਵਾ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਹਿਤੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਰੁਗ੍ਦਾਹਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੁਜਿ ਘਤਂ ਦਾਹੇ ਕ੍ਸੀਰਮੁਭਯਤ੍ਰੋਭਯਂ ਵਾ)| ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿ ਤੈਲਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| (ਆਨ੍ਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯੁਦਿਤਂ ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ਮਨਾਯ ਗੁਞ੍ਜਾਦ੍ਵਿਕਰਞ੍ਜਾਦਿਭਿਰੁਦਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍)| ਏਵਂ ਘਸ੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਸਾਧਾਰਣਂ ਰੋਪਣਤੈਲਮਾਹ-ਤਾਲੀਸਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੂਤ੍ਤਮਂ ਰੋਪਣਮੁਕ੍ਤਮਾਚਾਰ੍ਯੈਃ|| ੨੧||
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
ਮੂਢਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤੇ ਪਤਿਤੇ ਵਿਸਮੋਚ੍ਚਕੈਃ| ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਜਿਤ੍ਤਪ੍ਤਿਮਰ੍ਦਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਚਨਮ੍||੨੨||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਢੇਨਾਦਸ਼੍ਯਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣਾਭਿਹਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਿਸਮੋਚ੍ਚਕੈਃ ਦੂਰਪ੍ਰਪਾਤਾਦੁਤ੍ਪਤਨਾਵਪਤਨਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਪਤਿਤੇ ਵਾ ਵਾਤਾਸ੍ਰਜਿਤ੍ਤਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| (ਵਿਸਮੋਚ੍ਚਕੈਃ ਵਿਸਮਾਦ੍ਵਿਸਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਉਚ੍ਚਕੈਰ੍ਵਕ੍ਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਾ ਪਤਿਤੇ ਵਾ ਵਾਤਾਸ੍ਰਜਿਦ੍ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਹਰਂ ਕਰ੍ਮ ਤਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਤਪ੍ਤਿਮਰ੍ਦਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ੋਧਨਮਿਤਿ ਪਾਠਃ| ਸ਼ੋਧਨਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿ||੨੨||
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਂ ਮਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਮਰ੍ਮਹਤਂ ਹਤਮ੍| ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਮ੍||੨੩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਹਤਮਭਿਹਤਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨਾਸ਼ਿਤਂ ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਾਸਯੇਤ੍| (ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਂ ਬਲਵਦ੍ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਾਤਿਗੁਰੁਭਾਰਵਹਨਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧਿਰ੍ਦੇਹੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ ਤਮ੍| ਮਥਿਤਂ ਅਸ੍ਥ੍ਨਾ ਸਹਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਂ ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਦੇਹਸ਼੍ਰਮ ਜਨਨਕਰ੍ਮਣਾ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਮਰ੍ਮਹਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਹਤਂ ਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਹਤਮ੍| ਹਤਂ ਦਣ੍ਡਾਦ੍ਯਭਿਹਤਮ੍| ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਧਿਵਾਸਯੇਤ੍| ਅਨੇਨਾਨੇਕਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਯਦਿ ਸ਼ਰੀਰਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਾਦਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੇਵੇਤਿ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ ||੨੩||
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਯਤ੍ਨਾਯੁਧਘਾਤਗਾਤ੍ਰੈਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਃ ਕਾਮਮਨਨ੍ਤਰੂਪਾਃ| ਤਥਾਪਿ ਨ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਚਯਾਦਿਭੇਦੈਰਿਵ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਯਾਃ||੨੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੧||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਹਰ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਂਸ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨੋਪਸਂਹਰਤਿ| ਪ੍ਰਹਰ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਨਾਨਾਂ ਨਾਨਾਤ੍ਵਾਦਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਾਦਾਯੁਧਾਨਾਂ ਚਾਨੇਕਾਕਾਰਤ੍ਵਾਦਭਿਘਾਤਸ੍ਯ ਚਾਨੇਕਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਬਹੁਵਿਧਸਂਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਮਮਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਮੋ ਯਤ੍ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਾਸ੍ਤਥਾਪਿ ਛਿਨ੍ਨਵਿਦ੍ਧਪਿਚ੍ਚਿਤਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਂ ਨਾਤਿਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਯਥਾ-ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਯਾ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚਯਾਦੀਨਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭੇਦੈਰਨਨ੍ਤਰੂਪਾ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ||੨੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਏਕਤ੍ਰੀਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||