Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ਆਗਨ੍ਤੋਰ੍ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਯਥਾ- ਯਥਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਸ਼੍ਚ||੨||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
ਵਿਵਿਧਾਭਿਘਾਤਜਨਿਤੈਸ੍ਤੁ ਸਬਹ੍ਵਾਕਤਿਭਿਰਪਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੈਰਧਿਸ੍ਠਿਤਮਙ੍ਗਂ ਸਮਾਸਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਵਤਿ ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਧਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਚ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਪਿ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਕ੍ਸਣਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਛਿਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਤ੍ਵਕ੍ਛੇਦੇ ਘਸ੍ਟਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਵਕਤ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਯੈਵਾਵਗਾਢਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਾਲਮਾਯਤਂ ਚ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਛੇਸੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਸੁ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍| ਅਸ਼ੇਸਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦੇ ਪਾਤਿਤਮ੍||੪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
ਵਿਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਸ੍ਟਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਲੇਯ੍ਨੁਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤ੍ਵਚਮੁਨ੍ਨਾਮ੍ਯੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਸਤੇਤਿਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਸ੍ਸਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪਥੁਮੁਖੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਰਣੈਃ ਕੁਨ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਮਨੁ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਮਤਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਮਿਤਿ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾ ਲਭਤੇ||੫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ਯਤ੍ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਪੀਡਨੇਨ ਵਾ ਗਾਤ੍ਰਮਸ੍ਥਿਯੁਕ੍ਤਮਸਙ੍ਮਜ੍ਜਪ੍ਲੁਤਂ ਪਥੁਤਾਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਮ੍| ਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਸਵ੍ਰਣਮਵ੍ਰਣਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਵ੍ਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਵ੍ਰਣਂ ਪੁਨਰ੍ਭਙੇਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਂ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਸਤਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਂਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਸਸਂਰਮ੍ਭੇਸੁ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਉਪਵਾਸੋ ਹਿਤਂ ਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਘਸ੍ਟਪਿਚ੍ਚਿਤਯੋਰੇਸ ਸੁਤਰਾਮਿਸ੍ਯਤੇ ਵਿਧਿਃ| ਤਯੋਰ੍ਹ੍ਯਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਪਾਕਸ੍ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਕ੍ਸਤੇ| ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੌ ਕੁਪਿਤੇਤਿਰੁਜਾਕਰੇ| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਞ੍ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍| ਇਤਿ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਗਤਵੇਗੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍||੭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ਕ੍ਸਾਲਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪੇਸੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਸ੍ਟੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਂ ਵਰ੍ਗਂ ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯੋਜ੍ਯਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਵਾਤਿਕੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕੁਮ੍ਭਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਜਨੀਤਿਲੈਃ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਤਿਲਤੇਜੋਹ੍ਵਾਨਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਏਸ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਧਿਃ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਪਿ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਰ੍ਮੇਦਂ .......................||੮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੁ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਘਸ੍ਟੇ ਰੁਜਂ ਨਿਗਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣੇ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਕਲ੍ਕਾਦੀਨ੍ਯਵਕਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਨੋਃ| ਸੀਵਨਂ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚਾਨੁਪੀਡਨਮ੍||੯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਲਮ੍ਬਤੇ ਤੁ ਯਤ੍| ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਸਿਰਂ ਭਿਸਕ੍| ਪੀਡਯੇਤ੍ ਪਾਣਿਨਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹਿਤੇਨ ਤਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯ ਸੇਚਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਤਰ੍ਪਣੇ ਚ ਹਿਤਂ ਹਵਿਃ| ਵਿਪਕ੍ਵਮਾਜਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਲ੍ਪਲੈਃ| ਸਪਯਸ੍ਕੈਃ ਪਰਂ ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜਿਤ੍| ਗਲਪੀਡਾਵਸਨ੍ਨੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਵਮਨੋਤ੍ਕਾਸਨਕ੍ਸਵਾਃ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਥਵਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਕ੍ਸਤਨੇਤ੍ਰਵਤ੍||੧੦||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
ਕਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ਸ੍ਯੂਤੇ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍||੧੧||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
ਕਕਾਟਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਮਾਰੁਤੇ| ਸਮਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍| ਆਜੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਤ੍ਤਾਨੋਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸ਼ਯੀਤ ਚ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ||੧੨||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ਘਾਤਂ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੇ| ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਘਨਵਾਸਸਾ| ਚਰ੍ਮਣਾ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸਙ੍ਗਤੇ ਵ੍ਰਣੇ||੧੩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
ਪਾਦੌ ਵਿਲਮ੍ਬਿਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਵਸਣੌ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸੀਵਨ੍ਯਾ ਤੁਨ੍ਨਸਂਜ੍ਞਯਾ| ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਟ੍ਯਾਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਪਟ੍ਟਕਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤੇਨ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਹਿ ਵ੍ਰਣਃ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਗੁਰ੍ਵੇਲਾਜਾਤੀਚਨ੍ਦਨਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਸ਼ਿਲਾਦਾਰ੍ਵ੍ਯਮਤਾਤੁਤ੍ਥੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਚ ਰੋਪਣਮ੍||੧੪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਤ੍||੧੫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਤੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਮੋ ਭਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ||੧੬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
ਸ਼ਿਰਸੋਪਹਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਾਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੇਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਹਨ੍ਯਾਦੇਨਂ ਚਲੋਨ੍ਯਥਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਹਤਿ ਚੈਕੈਕਂ ਸ਼ਨੈਰਪਨਯੇਤ੍ ਕਚਮ੍| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੌ ਖਾਦੇਨ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਨਨ੍ਯਜੀਵਜਾਨ੍| ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਹਤੇਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਾਃ| ਸੇਚਯੇਚ੍ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੇਨ ਤਾਨ੍||੧੭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ਭਿਨ੍ਨੇ ਕੋਸ੍ਠੇਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਸ੍ਤਡਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍| ਸਙ੍ਗੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਰੁਤਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਵੇਦੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ| ਲੋਹਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਮਾਸ੍ਯੇਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਗਨ੍ਧਿਤਾ| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰੁਧਿਰਂ ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਪਿ| ਆਧ੍ਮਾਨੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੂਲੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸਸ਼ੂਲਂ ਗੌਰਵਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛੀਤਤ੍ਵਂ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ| ਅਭਿਨ੍ਨੋਪ੍ਯਾਸ਼ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਅਸਜਾ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਵਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਸ਼ੀਤਪਾਦੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਰਾਨਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਪਾਣ੍ਡੁਵਦਨਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾਮ੍| ਅਤਿਨਿਸ੍ਸਤਰਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਃ ਪਿਬੇਦਸਕ੍||੧੮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤ੍ਵਤਿਬਾਧਕਾਃ| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਂਸ਼ਯੇ ਦੇਹੀ ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨੈਵ ਜੀਵਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਾ ਯਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ| ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ ਭਿਨ੍ਨੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਜੀਵਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍||੧੯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
ਅਭਿਨ੍ਨਮਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਲੁਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦਪ੍ਯੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੁ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਪਯਸਾ ਦਿਗ੍ਧਂ ਤਣਸ਼ੋਣਿਤਪਾਂਸੁਭਿਃ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੋ ਘਤੇਨਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਸ਼ੇਤ੍ ਕਣ੍ਠਂ ਜਲੇਨੋਦ੍ਵੇਜਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍| ਤਥਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪੀਡਯੇਤ ਚ| ਵ੍ਰਣਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਮਾਨ੍ਤ੍ਰਮਨਾਵਿਸ਼ਤ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਜਠਰਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗਾਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸੀਵ੍ਯੇਦਨੁ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਦਪੇਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਪਿਤਂ ਚ ਤਤ੍| ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾਨੁਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਪਾਯਯੇਤ ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਣਂ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਯੁਤਂ ਪਯਃ| ਮਦੁਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕਤੋ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਧਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ| ਤ੍ਵਗਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਕਕੁਭਬਦਰੀਸਲ੍ਲਕੀਧਵਾਤ੍| ਧਾਤਕੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਲਾਜਟਾ| ਤਤ੍ ਕਲ੍ਕਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| ਅਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਵਰ੍ਸਞ੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਮ੍||੨੦||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ਉਦਾਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਮਦਾ| ਅਵਕੀਰ੍ਯ ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਮੂਲੇ ਤਤਃ ਸਮਮ੍| ਦਢਂ ਚ ਬਧ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਕਦੇਵ ਤੁ| ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਥਾ ਰੁਗਾਟੋਪੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਬਦ੍ਧੇ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚਿਤ੍ਰਾਲਾਕ੍ਸਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਰੁਗ੍ਦਾਹਜਿਤ੍ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਪਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯੁਦਿਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਤਾਲੀਸਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਹਰੇਣ੍ਵਗਰੁਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਸੋਸ਼ੀਰਂ ਮਧੁਕਂ ਚ ਤੈਃ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੨੧||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
ਮੂਢਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤੇ ਪਤਿਤੇ ਵਿਸਮੋਚ੍ਚਕੈਃ| ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਜਿਤ੍ਤਪ੍ਤਿਮਰ੍ਦਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਚਨਮ੍||੨੨||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਂ ਮਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਮਰ੍ਮਹਤਂ ਹਤਮ੍| ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਮ੍||੨੩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਯਤ੍ਨਾਯੁਧਘਾਤਗਾਤ੍ਰੈਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਃ ਕਾਮਮਨਨ੍ਤਰੂਪਾਃ| ਤਥਾਪਿ ਨ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਚਯਾਦਿਭੇਦੈਰਿਵ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਯਾਃ||੨੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੧||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon