31. sadyōvraṇapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ನಿಜವ್ರಣಮುಕ್ತ್ವಾಽಽಗನ್ತುವ್ರಣನಿಶ್ಚಯಾಯಾಽಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2

ಆಗನ್ತೋರ್ವ್ರಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಃ ಸಮ್ಭವಃ| ತತ್ರ ತತ್ರ ಯಥಾ- ಯಥಂ ಪ್ರತೀಕಾರಶ್ಚ||೨||

ಆಗನ್ತೋರ್ವ್ರಣಸ್ಯ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಸಮ್ಭವ ಉಪದಿಷ್ಟಃ ಶಸ್ತ್ರಾದಿನಾ| ತತ್ರ ಚ ಸೂತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದೌ ಯಥಾಯಥಂ ಪ್ರತೀಕಾರಶ್ಚೋಪದಿಷ್ಟಃ||೨||

Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3

ವಿವಿಧಾಭಿಘಾತಜನಿತೈಸ್ತು ಸಬಹ್ವಾಕೃತಿಭಿರಪಿ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೈರಧಿಷ್ಠಿತಮಙ್ಗಂ ಸಮಾಸಾತ್ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತಿ ಛಿನ್ನಂ ವಿದ್ಧಂ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಚ| ತ್ರಿವಿಧಮಪಿ ಚೈತತ್ತ್ವಗಾದಿಕ್ಷಣನಾತ್ ಕ್ಷತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೩||

ವಿವಿಧಾಕೃತಿಭಿರಘಾತೈರ್ಜನಿತತ್ವಾತ್ ಸುಹ್ವಾಕೃತಿಭಿರಧಿಷ್ಠಿತಮಙ್ಗಂ ಸಮಾಸಾತ್ ಸಂಕ್ಷೇಪತಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತಿ ಛಿನ್ನಾದಿಭೇದೇನ| ಛಿನ್ನಂ ದ್ವಿಧಾಭೂತಮ್| ವಿದ್ಧಂ ಛಿದ್ರಿತಮ್| ಪ್ರಹಾರೇಣ ಪೀಡನೇನ ವಾ ಚೂರ್ಣಿಕೃತಂ ಪಿಚ್ಚಿತಮ್| ಏತಚ್ಚ ತ್ರಯಮಪಿ ತ್ವಗಾದಿಕ್ಷಣನಾತ್ ಕ್ಷತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೩||

Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಛಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ| ತದ್ಯಥಾ-ತ್ವಕ್ಛೇದೇ ಘೃಷ್ಟಮ್| ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾಂಸಸ್ಯಾಪ್ಯವಕೃತ್ತಮ್| ತಸ್ಯೈವಾವಗಾಢಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶಾಲಮಾಯತಂ ಚ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮ್| ಕಿಞ್ಚಿಛೇಷೇಷ್ವಸ್ಥಿಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಷು ವಿಲಮ್ಬಿತಮ್| ಅಶೇಷಾಙ್ಗಚ್ಛೇದೇ ಪಾತಿತಮ್||೪||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಭೇದಾನಾಂ ನಾಮ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಚ| ತ್ವಙ್ಮಾತ್ರವಿಚ್ಛೇದೇ ಘೃಷ್ಟಮುಚ್ಯತೇ| ಮಾಂಸಸ್ಯಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಚ್ಛೇದೇ ಅವಕೃತಂ ಭವತಿ| ತಸ್ಯೈವ ಮಾಂಸಸ್ಯಾವಗಾಢಸ್ಯಾತಿಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪ್ರಹಾರವಿಷೇಣ ವಿಶಾಲಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮಾಯತಂ ದೀರ್ಘಂ ಚ ಯದ್ಭವತಿ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮ್| ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಷು ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಯಾಽವಶೇಷೇಷು ಯದ್ಭವತಿ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ವಿಲಮ್ಬಿತಮ್| ಅಶೇಷಾಙ್ಗಸ್ಯ ವಿಚ್ಛೇದೇ ಸತಿ ಪಾತಿತಂ ಭವತಿ| ಇತಿ ಪಞ್ಚಧಾ ಛಿನ್ನಮ್||೪||

Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5

ವಿದ್ಧಂ ತ್ವಷ್ಟವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಮಾಂಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಲೇಯ್ಽನುವಿದ್ಧಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತ್ವಚಮುನ್ನಾಮ್ಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮ್| ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಸ್ಸೃತೇಽತಿವಿದ್ಧಮ್| ಸರ್ವಥಾ ನಿಸ್ಸೃತೇ ನಿರ್ವಿದ್ಧಮ್| ಏತದೇವ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಪೃಥುಮುಖೈರ್ವಾ ಪ್ರಹರಣೈಃ ಕುನ್ತಾದಿಭಿರ್ವಿದ್ಧಮನು ಭಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮತಿಭಿನ್ನಂ ನಿರ್ಭಿನ್ನಮಿತಿ ಚ ಸಂಜ್ಞಾ ಲಭತೇ||೫||

ವಿದ್ಧಂ ಪುನರನುವಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಕೋಷ್ಠೇಽನುಭಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚತುರ್ವಿಧಮಿತ್ಯಷ್ಟವಿಧಮ್| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಷ್ಟೌ ಭೇದಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಮಾಂಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಲ್ಯೇ ಯದ್ವಿದ್ಧಂ ತದನುವಿದ್ಧಮುಚ್ಯತೇ| ಯತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ತತೋ ದ್ವಿತೀಯಪಾರ್ಶ್ವೇನ ತ್ವಚ್ಚಮುನ್ನಾಮ್ಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ತ್ವಗುನ್ನಾಮೇನಾನುಮಿತಮನಿಸ್ಸೃತಶಲ್ಯಮುಖಂ ಯದ್ವಿದ್ಧಂ ತನ್ನಾಮ್ನೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮ್| ತ್ವಚಮಪಿ ವಿಪಾಟ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಃಸೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ತನ್ನಮ್ನಾತಿವಿದ್ಧಮ್| ಏಕತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇಽನ್ಯತಃ ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಯದ್ವಿದ್ಧಂ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ನಿರ್ವಿದ್ಧಮ್| ಏತದೇವಾನುವಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚತುರ್ವಿಧಮ್| ಕೋಷ್ಠೇ ವಾ ಭೂತಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಙ್ಗೇ ವಾ ಪೃಥುಮುಖೈರ್ವಾ ಕುನ್ತಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಹರಣೈರ್ಭೂತಂ ಕ್ರಮೇಣಾನುಭಿನ್ನಭಿನ್ನೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾತಿಭಿನ್ನನಿರ್ಭಿನ್ನಾಖ್ಯಂ ಸಂಜ್ಞಾಚತುಷ್ಟಯಂ ಚ ಲಭತೇ| ತೇನ ಪೂರ್ವಚತುಷ್ಟಯಂ ಕೋಷ್ಠವರ್ಜಿತೇಽಙ್ಗೇ ಲಘುಮುಖಶಲ್ಯಕೃತಂ ಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಷ್ಟೌ ವಿದ್ಧಭೇದಾಃ| (ಕೋಷ್ಠಾದನ್ಯತ್ರ ಸ್ಥೂಲಾಸ್ಯಶಲ್ಯವಿದ್ಧಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಉಭಯಥಾ ವಿದ್ಧಂ ಚ ಭಿನ್ನಾದಿಸಂಜ್ಞಕಮ್||೫||

Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6

ಯತ್ ಪುನಃ ಪ್ರಹಾರೇಣ ಪೀಡನೇನ ವಾ ಗಾತ್ರಮಸ್ಥಿಯುಕ್ತಮಸೃಙ್ಮಜ್ಜಪ್ಲುತಂ ಪೃಥುತಾಮಾಪದ್ಯತೇ ತತ್ ಪಿಚ್ಚಿತಮ್| ತದ್ ದ್ವಿವಿಧಮ್| ಸವ್ರಣಮವ್ರಣಞ್ಚ| ತತ್ರ ಸವ್ರಣಮುಕ್ತಮ್| ಅವ್ರಣಂ ಪುನರ್ಭಙೇಷೂಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೬||

ಯತ್ ಪುನರ್ಗಾತ್ರಂ ಮುದ್ಗರಾದಿಪ್ರಹಾರೇಣ ವಾ ಯನ್ತ್ರಪೀಡನೇನ ವಾ ಅಸ್ಥಿಯುಕ್ತಮಸೃಙ್ಮಜ್ಜಪ್ಲುತಂ ಚಾನು ಪೃಥುತಾಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣತಾಮಾಪನ್ನಂ ತತ್ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಗಾತ್ರಮುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಸವ್ರಣಾವ್ರಣಭೇದೇನ ದ್ವಿವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಯತ್ಸವ್ರಣಂ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ತತ್ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೇವ ಪಿಚ್ಚಿತಲಕ್ಷಣೇನೋಕ್ತಮ್| ಅವ್ರಣನ್ತು ಭಙ್ಗಪ್ರಕಾರತ್ವಾತ್ ಭಙ್ಗೇಷೂಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೬||

Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಸದ್ಯಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಂ ಸಿಞ್ಚೇದ್ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿಷಾ| ತೀವ್ರವ್ಯಥಂ ಕವೋಷ್ಣೇನ ಬಲಾತೈಲೇನ ವಾ ಪುನಃ| ಕ್ಷತೋಷ್ಮಣೋ ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ತತ್ಕಾಲವಿಸೃತಸ್ಯ ಚ| ಕಷಾಯಶೀತಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಲೇಪಾದಯೋ ಹಿತಾಃ| ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷ್ವಾಯತೇಷು ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ವಿಶೇಷತಃ| ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪಿತ್ತಘ್ನೀಂಶ್ಚ ಹಿಮಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ| ಸಸಂರಮ್ಭೇಷು ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧನಮ್| ಉಪವಾಸೋ ಹಿತಂ ಭಕ್ತಂ ಪ್ರತತಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ಘೃಷ್ಟಪಿಚ್ಚಿತಯೋರೇಷ ಸುತರಾಮಿಷ್ಯತೇ ವಿಧಿಃ| ತಯೋರ್ಹ್ಯಲ್ಪಂ ಸ್ರವತ್ಯಸ್ರಂ ಪಾಕಸ್ತೇನಾಶು ಜಾಯತೇ| ಅತ್ಯರ್ಥಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ಪ್ರಾಯಶೋಽನ್ಯತ್ರ ವಿಕ್ಷತೇ| ತತೋ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾದ್ವಾಯೌ ಕುಪಿತೇಽತಿರುಜಾಕರೇ| ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಞ್ಚ ಕುರ್ವೀತ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಾಧಿತಮ್| ಇತಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಹಿತೋ ವಿಧಿಃ| ಸಪ್ತಾಹಾತ್ ಗತವೇಗೇ ತು ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಮಾಚರೇತ್||೭||

ಸದ್ಯೋವ್ರಣಂ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನ ತಚ್ಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸದ್ಯ ಏವ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಅಥವಾ ತೀವ್ರವ್ಯಥಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಂ ಕೋಷ್ಣೇನ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪಚ್ಚಾರಿರೋಕ್ತೇನ ಬಲಾತೈಲೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಪುನಃ ಕ್ಷತೋಷ್ಮಣಃ ಅಭಿಘಾತಜಸ್ಯೋಷ್ಮಣಸ್ತತ್ಕಾಲವಿಸೃತಸ್ಯ ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣಾ ಲೇಪಾದಯೋ ಹಿತಾಃ| ಆಯತೇಷು ಪುನಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷು ವಿಶೇಷತಃ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ಮಧಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಘ್ನೀಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಶೀತಾಃ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯುಜ್ಞೀತ| (ಅತ್ರ ವಿಶೇಷಕಥನಾತ್ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಃ ಸರ್ವೇಷು ವ್ರಣೇಷೂಪಯೋಜ್ಯತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್| ಪಿತ್ತಘ್ನೀಶ್ಚೇತಿ ಚ ಶಬ್ದಾದ್ರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಂ ಚ )| ಸಸಂರಮ್ಭೇಷು ಸಂರಮ್ಭಯುಕ್ತೇಷು ವ್ರಣೇಷೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಶೋಧನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಉಪವಾಸಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಹಿತಂ ಪಥ್ಯಂ ಭಕ್ತಂ ಭೋಜನಂ ಸನ್ತತಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಏಷ ಚ ಶೋಧನಾದಿಕೋ ವಿಧಿರ್ಘೃಷ್ಟೇ ಪಿಚ್ಚಿತೇ ಚ ಸುತರಾಮಿಷ್ಯತೇ| ಯತಸ್ತಯೋರ್ಘೃಷ್ಟಪಿಚ್ಚಿತಯೋಃ ಸ್ವಭಾವಾದೇವಾಲ್ಪಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ತೇನ ಹೇತುನಾ ಸ್ರುತಶಿಷ್ಟೇನಾಸ್ರೇಣಾಶು ಪಾಕೋ ಜಾಯತೇ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪಾಕರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಶೋಧನಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುನಶ್ಚ ಘೃಷ್ಟಾತ್ ಪಿಚ್ಚಿತಾಚ್ಚಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಕ್ಷತೇ ಪ್ರಾಯೋಽತ್ಯರ್ಥಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ತತೋ ಹೇತೋ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾದ್ವಾಯೌ ಕುಪಿತೇಽತಿರುಜಾಕರೇ ಚ ಸತಿ ಸ್ನೇಹಪಾನಾದಿಕಂ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಾಧಿತಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ಚ ಕುರ್ವೀತ| ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಹಿತೋ ವಿಧಿಃ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಯಸ್ಯಾಸೌ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕಃ| ತತಃ ಸಪ್ತಾಹಾದನನ್ತರಂ ಗತವೇಗೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮನನ್ತರಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಮಾಚರೇತ್|| ೭||

Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8

ಕ್ಷಾಲನಾಭ್ಯಙ್ಗಲೇಪೇಷು ತಸ್ಮಿನ್ ದುಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಂ ವರ್ಗಂ ಸುರಸಾದಿಂ ಚ ಶೋಧನಮ್| ಕಲ್ಕಸ್ರಿವೃತ್ತಿಲೈರಣ್ಡಪತ್ರೈರ್ಯೋಜ್ಯಃ ಸಸೈನ್ಧವೈಃ| ವಾತಿಕೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಕುಮ್ಭಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರಜನೀತಿಲೈಃ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ತಿಲತೇಜೋಹ್ವಾನಿಕುಮ್ಭಸ್ವರ್ಜಿಕಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಏಷ ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಧಿಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹವ್ರಣೇಷ್ವಪಿ| ಪ್ರಾಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯಕರ್ಮೇದಂ .......................||೮||

ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ವ್ರಣೇ ದುಷ್ಟೇ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾರಗ್ವಧಾದಿವರ್ಗಂ ಸುರಸಾದಿವರ್ಗಂ ಚ ಕ್ಷಾಲನಾದಿಷು ಶೋಧನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ವಾತಿಕೇ ವ್ರಣೇ ತ್ರಿವೃದಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೋ ಯೋಜ್ಯಃ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಕುಮ್ಭಾದಿಭಿಃ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ತಿಲಾದಿಭಿಃ| ಏಷ ಚ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಧಿಃ ಕುಷ್ಠವ್ರಣೇಷ್ವಪಿ ಯೋಜ್ಯಃ ಮೇಹವ್ರಣೇಷ್ವಪಿ ಪಿಟಕಾಜೇಷು| ಇದಂ ಚ ಕರ್ಮ ವೇಗಾನನ್ತರಮುಕ್ತಂ ತತ್ ಪ್ರಾಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸಾಧಾರಣತಯಾ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್||೮||

Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9

....................... ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತು ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಘೃಷ್ಟೇ ರುಜಂ ನಿಗೃಹ್ಯಾಶು ವ್ರಣೇ ಚೂರ್ಣಾನಿ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕಲ್ಕಾದೀನ್ಯವಕೃತ್ತೇ ತು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿನೋಃ| ಸೀವನಂ ವಿಧಿನೋಕ್ತೇನ ಬನ್ಧನಂ ಚಾನುಪೀಡನಮ್||೯||

ಯತ್ತು ವಿಶೇಷೇಷು ತದ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಘೃಷ್ಟ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಘೃಷ್ಟೇ ವ್ರಣೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿಷಾ ರುಜಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಯಥಾಯಥಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಅವಕೃತೇ ತು ರುಜಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಕಲ್ಕಾದೀನಿ| ವಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿನಿ ಚ ಸೀವನಾದಿಕಂ ಯೋಜಯೇತ್ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ||೯||

Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10

ಅಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಫುಟಿತಂ ನೇತ್ರಮುದೀರ್ಣಂ ಲಮ್ಬತೇ ತು ಯತ್| ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಯಥಾಸ್ಥಾನಮವ್ಯಾವಿದ್ಧಸಿರಂ ಭಿಷಕ್| ಪೀಡಯೇತ್ ಪಾಣಿನಾ ಪದ್ಮಪತ್ರವ್ಯವಹಿತೇನ ತತ್| ತತೋಽಸ್ಯ ಸೇಚನೇ ನಸ್ಯೇ ತರ್ಪಣೇ ಚ ಹಿತಂ ಹವಿಃ| ವಿಪಕ್ವಮಾಜಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಜೀವಕರ್ಷಭಕೋಲ್ಪಲೈಃ| ಸಪಯಸ್ಕೈಃ ಪರಂ ತದ್ಧಿ ಸರ್ವನೇತ್ರಾಭಿಘಾತಜಿತ್| ಗಲಪೀಡಾವಸನ್ನೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ವಮನೋತ್ಕಾಸನಕ್ಷವಾಃ| ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋಽಥವಾ ಕಾರ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಕ್ಷತನೇತ್ರವತ್||೧೦||

ವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿಪ್ರಸಙ್ಗಾನ್ನಯನಯೋರ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿನಃ ಸ್ಥಾಪನೋಪಾಯಂ ಚ ದರ್ಶಯತಿ| ನೇತ್ರಂ ತು ಯತ್ಪ್ರಹಾರೇಣ ಸ್ಫುಟಿತಂ ಮಧ್ಯೇನ ತದಸಾಧ್ಯಮ್| ಯತ್ತು ನೇತ್ರಮಭಿಹತಮುದೀರ್ಣಂ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪರಿಭ್ರಷ್ಟಂ ಸಲ್ಲಮ್ಬತೇ ತನ್ನೇತ್ರಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಸ್ಥಾನಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯಾದ್ವ್ಯಾವಿದ್ಧಸಿರಮ್ ಕೃತ್ವಾ ಭಿಷಕ್ ಪದ್ಮಪತ್ರವ್ಯವಹಿತೇನ ಪಾಣಿನಾ ಪೀಡಯೇತ್| ತತಃ ಪೀಡನಾದನನ್ತರಂ ಅಸ್ಯಾಭಿಹತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಆಜಂ ಹವಿರ್ಘೃತಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸೇಚನಾದಿಷು ಹಿತಮ್| ತದ್ಧಿ ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಹವಿಃ ಸರ್ವನೇತ್ರಾಭಿಘಾತಜಿತ್| ಗಲಪೀಡನೇನಾತ್ಯವಸನ್ನೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ವಮನಾದಯೋ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋಽಥ ವಾ ಕಾರ್ಯಃ| ಅನನ್ತರೋಕ್ತಕ್ಷತನೇತ್ರವಚ್ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ| (ಅತ್ರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶಬ್ದೇನ ಶ್ವಾಸನಿರೋಧಮಾತ್ರಮೇವ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ರುದ್ಧೋನ್ತರಾಧ್ಮಾತೋ ವಾಯುರ್ಬಹಿರ್ಗನ್ತುಂ ಮಾರ್ಗಂ ಮಾರ್ಗಯನ್ ನೇತ್ರಶ್ರೋತಾದಿಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾಪೂರ್ಯ ತತ್ರಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತೇನ ನೇತ್ರಾದ್ಯವಯವೇನ ರುದ್ಧೋ ನಿಮ್ನಂ ತದೇವೋನ್ನಮಯೇತ್) ||೧೦||

Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11

ಕರ್ಣೇ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತೇ ಸ್ಯೂತೇ ಸ್ರೋತಸ್ತೈಲೇನ ಪೂರಯೇತ್||೧೧||

ಕರ್ಣೌ ಯದಾ ಪ್ರಹಾರಾದಿನಾ ಬನ್ಧನಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತೋ ಭವತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಸ್ಯೂತೇ ಸತಿ ಕರ್ಣಸ್ರೋತಸ್ತೈಲೇನ ಪೂರಯೇತ್||೧೧||

Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12

ಕೃಕಾಟಿಕಾಯಾಂ ಛಿನ್ನಾಯಾಂ ನಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಪಿ ಮಾರುತೇ| ಸಮಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಸ್ಯೂತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ನಿರನ್ತರಮ್| ಆಜೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚಾತ್ರ ಪರಿಷೇಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಉತ್ತಾನೋನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ ಶಯೀತ ಚ ಸುಯನ್ತ್ರಿತಃ||೧೨||

ಕುಕಾಟಿಕಾ ತು ಯದಾ ಛಿನ್ನಾ ಭವತಿ ತದಾ ಮಾರುತೇಽಪಿ ನಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯವಶ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮಂ ನಿವೇಶ್ಯ ನಿರನ್ತರಂ ಚ ಸ್ಯೂತ್ವಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಆಜೇನೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| (ಪೂರ್ವಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧೌ ವಾಯುನಿರ್ವಾಮಿಣಃ ಶಲ್ಯಗರ್ಭಾದಿನಾ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನಿಷಿದ್ಧಸೀವನಸ್ಯಾತ್ರ ಸೀವನಕಥನಂ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೇಷವಿಧಿಸ್ತೇನ ನ ಪೂರ್ವಾಪರವ್ಯಾಘಾತ ಇತಿ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಪಿಶಬ್ದಃ| ಶೀಘ್ರಮಾಶ್ವೇವ ಸಮಂ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಮಾರುತನಿರ್ಗಮನನಿರೋಧಾರ್ಥಂ ನಿರನ್ತರಂ ಸ್ಯೂತ್ವಾ ಸೂತ್ರೋದಿತವಿಧಾನೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್)||೧೨||

Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13

ಘಾತಂ ಶಾಖಾಸು ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ಥಂ ಗಾತ್ರೇ ಸಮ್ಯಙ್ ನಿವೇಶಿತೇ| ಸ್ಯೂತ್ವಾ ವೇಲ್ಲಿತಬನ್ಧೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಘನವಾಸಸಾ| ಚರ್ಮಣಾ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಶ್ಚಾಸಙ್ಗತೇ ವ್ರಣೇ||೧೩||

ಶಾಖಾಸು ಘಾತಂ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ಥಂ ನ ಕರಾದ್ಯಭಿಮುಖಸ್ಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಗಾತ್ರೇ ಸಮ್ಯಙ್ ನಿವೇಶಿತೇ ಸ್ಯೂತೇ ಚ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೇನ ವೇಲ್ಲಿತಾಖ್ಯೇನ ,ಬನ್ಧೇನ ಘಾನವಾಸಸಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಅಸಙ್ಗತೇ ವ್ರಣ ಉಕ್ತಲಕ್ಷಣೇ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಃ||೧೩||

Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14

ಪಾದೌ ವಿಲಮ್ಬಿಮುಷ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನೇತ್ರೇ ಚ ವಾರಿಣಾ| ಪ್ರವೇಶ್ಯ ವೃಷಣೌ ಸೀವ್ಯೇತ್ ಸೀವನ್ಯಾ ತುನ್ನಸಂಜ್ಞಯಾ| ಕಾರ್ಯಶ್ಚ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಟ್ಯಾಮಾವೇಶ್ಯ ಪಟ್ಟಕಮ್| ಸ್ನೇಹಸೇಕಂ ನ ಕುರ್ವೀತ ತೇನ ಕ್ಲಿದ್ಯತಿ ಹಿ ವ್ರಣಃ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಗುರ್ವೇಲಾಜಾತೀಚನ್ದನಪರ್ಪಟೈಃ| ಶಿಲಾದಾರ್ವ್ಯಮೃತಾತುತ್ಥೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಚ ರೋಪಣಮ್||೧೪||

ವಿಲಮ್ಬಿಮುಷ್ಕಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಪಾದೌ ನೇತ್ರೇ ಚ ವಾರಿಣಾ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಾನುವೃಷಣೌ ಚ ಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರವೇಶ್ಯೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೇನ್ ತುನ್ನನಾಮ್ನಾ ಸೀವನಪ್ರಕಾರೇಣ ಸೀವ್ಯೇತ್| ತತ್ರ ಚ ಕಟ್ಯಾಂ ಪಟ್ಟಕಮಾವೇಶ್ಯ ತೇನೈವ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತತ್ರ ಚ ಮುಷ್ಕವ್ರಣೇ ಸ್ನೇಹಸೇಕಣ್ ನ ಕುರ್ವೀತ| ತೇನ ಹಿ ವ್ರಣಃ ಕ್ಲಿದ್ಯತಿ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ರೋಪಣಮ್| ಕಾಲಾನುಸಾರೀ ತಗರಮ್| ಅಗರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಏಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ| ಶಿಲಾ ಮನಶ್ಶಿಲಾ||೧೪||

Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15

ಛಿನ್ನಾಂ ನಿಶ್ಶೇಷತಃ ಶಾಖಾಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ತೈಲೇನ ಯುಕ್ತಿತಃ| ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಕೋಶಬನ್ಧೇನ ತತೋ ವ್ರಣವದಾಚರೇತ್||೧೫||

ನಿಶ್ಶೇಷತಃ ಛಿನ್ನಾಯಾಂ ಶಾಖಾಯಾಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| (ಛಿನ್ನಕ್ರಿಯಾಮಾಹ- ಛಿನ್ನ ಇತಿ| ನಿಶ್ಶೇಷತಃ ಛಿನ್ನಾಂ ಪತಿತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಾಖಾಂ ಶಾಖಾಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಪಾದಪಾಣಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ತೈಲೇನ ಯುಕ್ತಿತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ತೈಲಸ್ಯಾತ್ರ ದಾಹಸಾಧನಭೂತತ್ವಾತ್ತಪ್ತೇನ ತೈಲೇನತ್ಯರ್ಥಃ| ಯುಕ್ತಿತಃ ಆಸಿರಾಮುಖಸಙ್ಕುಚನಾದ್ದಗ್ಧ್ವಾ ಕೋಶಬನ್ಧೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತೋ ಬನ್ಧನಾದನನ್ತರಂ ವ್ರಣವದಾಚರೇದ್ರೋಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ)||೧೫||

Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16

ಕಾರ್ಯಃ ಶಲ್ಯಾಹೃತೇ ವಿದ್ಧೇ ಕ್ರಮೋ ಭಙ್ಗಾತ್ತು ಪಿಚ್ಚಿತೇ||೧೬||

ಸರ್ವಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಿದ್ಧೇ ಶಲ್ಯ ಆಹೃತೇ ಕ್ರಮೋ ವ್ರಣಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ ನ ತ್ವನ್ತಃಶಲ್ಯೇ| ಪಿಚ್ಚಿತೇ ವಿದಲಿತಾಖ್ಯೇ ತು ಭಾಙ್ಗೋಕ್ತಕ್ರಮಃ||೧೬||

Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17

ಶಿರಸೋಽಪಹೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ಬಾಲವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರುತೇಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಹನ್ಯಾದೇನಂ ಚಲೋಽನ್ಯಥಾ| ವ್ರಣೇ ರೋಹತಿ ಚೈಕೈಕಂ ಶನೈರಪನಯೇತ್ ಕಚಮ್| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರುತೌ ಖಾದೇನ್ಮಸ್ತಿಷ್ಕಾನನ್ಯಜೀವಜಾನ್| ಶಲ್ಯೇ ಹೃತೇಽಙ್ಗಾದನ್ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹವರ್ತಿ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ದೂರಾವಗಾಢಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಯಾ ಯೇ ವ್ರಣಾಃ ಸ್ರುತಶೋಣಿತಾಃ| ಸೇಚಯೇಚ್ಚಕ್ರತೈಲೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಾರ್ಪಿತೇನ ತಾನ್||೧೭||

ಯದಾ ತು ಶಿರಸಃ ಶಲ್ಯಮಪಹೃತಂ ಭವತಿ ತದಾ ವ್ರಣೇ ಬಾಲವರ್ತಿ ಸನ್ಧಿಗ್ರನ್ಥಿವಿರಹಿತಾಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಅನ್ಯಥಾಽನಾವೃತೇ ವ್ರಣೇಃ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರುತೈರ್ಹೇತೋಶ್ಚಲಃ ಕ್ರುದ್ಧ ಏನಮಾತುರಂ ಹನ್ಯಾತ್| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಃ ಕಪಾಲಮಜ್ಜಾ| ಯಥಾ ಯಥಾ ಚ ವ್ರಣೋ ರೋಹಣಾತ್ ಸಂವೃತತಾಂ ಯಾತಿ ತಥಾ ತಥೈಕೈಕಂ ಕಚಂ ಬಾಲಮಪನಯೇತ್| ಯದಾ ಪುನಃ ಕಪಾಲಾನ್ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಃ ಸ್ರುತಸ್ತದಾನ್ಯಪ್ರಾಣಿಜಾನ್ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಾನ್ ಖಾದೇತ್| ಶಿರಸೋಽನ್ಯಸ್ಮಾದಙ್ಗಾಚ್ಛಲ್ಯೇ ಹೃತೇ ವ್ರಣೇ ಸ್ನೇಹವರ್ತಿ ನಿಧಾಪಯೇತ್| (ಅನ್ಯಜೀವಜಾನಿತ್ಯನೇನಾಸ್ಯ ಜೀವಿತಧಾಮತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್)| ಯೇ ದೂರಾವಗಾಢಾದಯೋ ವ್ರಣಾಸ್ತಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಾರ್ಪಿತೇನ ಚಕ್ರತೈಲೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ದೂರಾವಗಾಢಾ ಅತಿಪ್ರವಿಷ್ಟಶಲ್ಯಾಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಯಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖಾಃ| ಸ್ರುತಶೋಣಿತಾ ರಕ್ತಸ್ರಾವಯುಕ್ತಾಃ| ಚಕ್ರತೈಲಂ ಚಕ್ರಪೀಡಿತಮ್| ನೇತ್ರಂ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಮ್| ತತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಸ್ಥೂಲಮ್||೧೭||

Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18

ಭಿನ್ನೇ ಕೋಷ್ಠೇಽಸೃಜಾ ಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| ಜ್ವರೋ ದಾಹಸ್ತೃಡಾಧ್ಮಾನಂ ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಭಿನನ್ದನಮ್| ಸಙ್ಗೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮರುತಾಂ ಶ್ವಾಸಃ ಸ್ವೇದೋಽಕ್ಷಿರಕ್ತತಾ| ಲೋಹಗನ್ಧಿತ್ವಾಮಾಸ್ಯೇಽಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಗಾತ್ರೇ ಚ ವಿಗನ್ಧಿತಾ| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ರುಧಿರೇ ರುಧಿರಂ ಛರ್ದಯತ್ಯಪಿ| ಆಧ್ಮಾನೇನಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ಶೂಲೇನ ಚ ವಿಶಸ್ಯತೇ| ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ರುಧಿರೇ ಸಶೂಲಂ ಗೌರವಂ ಭವೇತ್| ನಾಭೇರಧಸ್ತಾಚ್ಛೀತತ್ವಂ ಖೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಸ್ಯ ಚಾಗಮಃ| ಅಭಿನ್ನೋಽಪ್ಯಾಶಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸ್ರೋತೋಭಿರಭಿಪೂರ್ಯತೇ| ಅಸೃಜಾ ಸ್ಯನ್ದಮಾನೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೈರ್ಮೂತ್ರೇಣ ಬಸ್ತಿವತ್| ತತ್ರಾನ್ತರ್ಲೋಹಿತಂ ಶೀತಪಾದೋಚ್ಛ್ವಾಸಕರಾನನಮ್| ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಪಾಣ್ಡುವದನಮಾನದ್ಧಂ ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ವಮನಂ ಹಿತಂ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ| ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹಶ್ಚ ನಿಃಸ್ನೇಹೋಷ್ಣೈರ್ವಿಶೋಧನೈಃ| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ರಸೈಃ ಸ್ನೇಹವಿವರ್ಜಿತೈಃ| ಭುಞ್ಜೀತಾನ್ನಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾಮ್| ಅತಿನಿಸ್ಸೃತರಕ್ತಸ್ತು ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಃ ಪಿಬೇದಸೃಕ್||೧೮||

ಕೋಷ್ಠೇ ಭಿನ್ನೇ ರಕ್ತೇನ ಪೂರ್ಣೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಿಕಂ ಗಾತ್ರವಿಗನ್ಧಿತಾನ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಕೋಷ್ಠೇ ಭಿನ್ನೇ| (ಅಸೃಜಾ ಪೂರ್ಣ ಇತ್ಯನೇನ ಕೋಷ್ಠಭೇದೇಽಪಿ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷವಶಾತ್ ಸರ್ವತ್ರಾಪ್ಯಸೃಕ್ಪೂರ್ಣತಾ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಚ ಧ್ವನಿತಮ್)| ಶೂಲೇನ ಚ ವಿಶಸ್ಯತ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಮಾಮಾಶಯಸ್ಥೇ ರಕ್ತೇ ರುಧಿರೇ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ಸತಿ ಶೂಲಗೌರವಾದಿಕಂ ಭವೇತ್| (ವಿಶಸ್ಯತೇ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ಪರಿತಪ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಖೇಭ್ಯೋ ನವದ್ವಾರೇಭ್ಯೋ ರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯಶ್ಚ ರಕ್ತಸ್ಯಾಗಮೋ ರಕ್ತಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ)| ಆಮಾಶಯಃ ಪಕ್ವಾಶಯೋ ವಾ ಅಭಿನ್ನೋಽಪಿ ಕೋಷ್ಠಭೇದೇ ಸ್ಯಾನ್ದಮಾನೇನಾಽಸೃಜಾ ಪಾರ್ಶ್ವೇಭ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರಭಿಪೂರ್ಯತೇ ಯಥಾ ಮೂತ್ರೇಣ ಬಸ್ತಿಃ| ತತ್ರ ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಶೀತಪಾದೋಚ್ಛ್ವಾಸಕರಾನನಾದಿಗುಣಮನ್ತರ್ಲೋಹಿತಂ ಕೋಷ್ಠರಕ್ತಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಆಮಾಶಸ್ಯಸ್ಥೇ ರಕ್ತೇ ವಮನಂ ಹಿತಮ್| ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹಶ್ಚ| ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ಸ್ನೇಹೋಷ್ಣರಹಿತೈರ್ವಿಶೋಧನೈರೋಷಧೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಯವಾದೀನಾಂ ರಸೈಃ ಸ್ನೇಹವರ್ಜಿತೈರನ್ನಂ ಭುಞ್ಜೀತ| ಅಥವಾ ಸೈನ್ಧವಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಸ್ತು ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠೋತಿನಿಸ್ಸೃತರಕ್ತಃ ಸೋಽಜಾದಿಜಮಸೃಕ್ಪಿಬೇತ್||೧೮||

Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19

ಕ್ಲಿಷ್ಟಚ್ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರಭೇದೇನ ಕೋಷ್ಠಭೇದೋ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯೋಽಲ್ಪಾಃ ಪ್ರಥಮೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ತ್ವತಿಬಾಧಕಾಃ| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ತ್ರಃ ಸಂಶಯೇ ದೇಹೀ ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರೋ ನೈವ ಜೀವತಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಾರ್ಗಮಾಪನ್ನಾ ಯಸ್ಯ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಾಃ| ವ್ಯುಪದ್ರವಃ ಸ ಭಿನ್ನೇಽಪಿ ಕೋಷ್ಠೇ ಜೀವತ್ಯಸಂಶಯಮ್||೧೯||

ದ್ವಿಧಾ ಚ ಕೋಷ್ಠಭೇದಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಏಕಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ತ್ರೋ ದ್ವಿತೀಯಶ್ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರಃ| ಪ್ರಥಮೇ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ತ್ರೇ ಅಲ್ಪಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ದ್ವಿತೀಯೇ ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರೇ ತ್ವತಿಬಾಧಕಾಃ| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ತ್ರಸ್ತು ದೇಹೀ ಸಂಶಯೇ ಜೀವತಿ ವಾ ನವೇತಿ| ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರಸ್ಯ ತು ಮರಣಮೇವ ನಿಶ್ಚಿತಮ್| ಯಸ್ಯ ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ವಿಡಾದಯಃ ಸ್ವಂಸ್ವಂ ಮಾರ್ಗಮಾಪನ್ನಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ವ್ಯುಪದ್ರವೋ ಮೂರ್ಚ್ಛದ್ಯುಪದ್ರವರಹಿತಶ್ಚ ಸ ಭಿನ್ನೇಽಪಿ ಕೋಷ್ಠೇ ನಿಸ್ಸಂಶಯಂ ಜೀವತಿ| (ಅತ್ರಾಪಿಶಬ್ದೇನ ಕೋಷ್ಠಭೇದಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶೋ ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಸೂಚಿತಮ್) ||೧೯||

Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20

ಅಭಿನ್ನಮಾನ್ತ್ರಂ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಂ ನ ತ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ| ಉಲುಙ್ಗಿಲಶಿರೋಗ್ರಸ್ತಂ ತದಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ ತು| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪಯಸಾ ದಿಗ್ಧಂ ತೃಣಶೋಣಿತಪಾಂಸುಭಿಃ| ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೋ ಘೃತೇನಾಕ್ತಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ| ಕ್ಷೀರೇಣಾರ್ದ್ರೀಕೃತಂ ಶುಷ್ಕಂ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಃ ಪರಿಪ್ಲುತಮ್| ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪ್ರಮೃಶೇತ್ ಕಣ್ಠಂ ಜಲೇನೋದ್ವೇಜಯೇಚ್ಚ ತಮ್| ತಥಾನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿಶನ್ತ್ಯನ್ತಸ್ತತ್ಕಾಲಂ ಪೀಡಯೇತ ಚ| ವ್ರಣಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ಬಹುತ್ವಾದ್ವಾ ಕೋಷ್ಠಮಾನ್ತ್ರಮನಾವಿಶತ್| ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಜಠರಂ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಯಥಾಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೇ ಸಮ್ಯಗಾನ್ತ್ರೇ ಸೀವ್ಯೇದನು ವ್ರಣಮ್| ಸ್ಥಾನಾದಪೇತಮಾದತ್ತೇ ಜೀವಿತಂ ಗುಪಿತಂ ಚ ತತ್| ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾನುಪಟ್ಟೇನ ಘೃತೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಪಾಯಯೇತ ತತಃ ಕೋಷ್ಣಂ ಚಿತ್ರಾತೈಲಯುತಂ ಪಯಃ| ಮೃದುಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಶಕೃತೋ ವಾಯೋಶ್ಚಾಧಃ ಪ್ರವೃತ್ತಯೇ| ತ್ವಗಶ್ವಕರ್ಣಕಕುಭಬದರೀಸಲ್ಲಕೀಧವಾತ್| ಧಾತಕೀಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರಿಭ್ಯಶ್ಚ ಬಲಾಜಟಾ| ತತ್ ಕಲ್ಕಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಪ್ರಧಾನಂ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್| ಅನುವರ್ತೇತ ವರ್ಷಞ್ಚ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ವ್ರಣಯನ್ತ್ರಣಾಮ್||೨೦||

ಆನ್ತ್ರಂ ಪುನರ್ಯದಿಭಿನ್ನಂ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಂ ತದೇವ ಪ್ರವೇಶ್ಯಮ್| ಅತಃ ಅಭಿನ್ನಾದನ್ಯಥಾ ವಿಪರೀತಂ ಭಿನ್ನಂ ತು ನ ಪ್ರವೇಶ್ಯಮಸಿದ್ಧೇಃ| ಏಕೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯಾಸ್ತದಪಿ ಭಿನ್ನಾನ್ತ್ರಮಪ್ಯುಲುಙ್ಗಿಲಶಿರೋಗ್ರಸ್ತಂ ಸತ್ ಪ್ರವೇಶ್ಯಮೇವೇತಿ ವದನ್ತಿ| ಉಲುಙ್ಗಿಲಂ ಪಿಪೀಲಿಕಾ, ತಸ್ಯ ಸಿರಸಾ ಗ್ರಸ್ತಂ ಗೃಹೀತಮ್| ಏತದುಕ್ತಮತ್ರ ಶಿರಶಬ್ದೇನ ವ್ರಣೋಷ್ಠಾವೇಕೀಕೃತ್ಯ ಪಿಪೀಲಿಕಾಮುಖೇನ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ಪಿಪೀಲಿಕಾಶಿರಸಿ ಕಾಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಕೃತೇ ಸತ್ಯಲುಙ್ಗಿಲಶಿರೋಗ್ರಸ್ತಮಾನ್ತ್ರಂ ಭವತೀತಿ| (ಏಕೇ ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪುನಸ್ತತ್ ಭಿನ್ನಾನ್ತ್ರಮಪ್ಯುಲುಙ್ಗಿಲಶಿರೋಗ್ರಸ್ತಂ ಉಲುಙ್ಗಿಲಶಿರಸಾ ಮರ್ಕೋಟಕಶೀರ್ಷೇಣ ಗ್ರಸ್ತಂ ಖಾದಿತಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಂ ಪ್ರವೇಶ ನೀಯಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಶಿರಃಶಬ್ದೇನ ವ್ರಣೋಷ್ಠಾ-ವೇಕೀಕೃತ್ಯ ಉಲುಙ್ಗಿಲೇನ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ಗ್ರಸ್ತಮಾತ್ರೇ ಶಿರಸಃ ಶೇಷಮಙ್ಗಮಪನೀಯ ಶಿರಸಾ ಸಹ ಪ್ರವೇಶ್ಯಮಿತಿ ಸೂಚಿತಮ್| ಉಲುಙ್ಗಿಲಂ ಪೇಕ್ಕನ್ತಲಯನುರಮ್ಯ ಇತಿ ಕೇರಲಭಾಷಾ)| ಆನ್ತ್ರಪ್ರವೇಶನಪ್ರಕಾರಮಾಹ-ಪ್ರವೇಶ್ಯಂ ಚಾನ್ತ್ರಂ ತೃಣಾದಿಭಿರ್ದಿಗ್ಧಂ ಪಯಸಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೋ ಭಿಷಕ್ ಘೃತೇನಾಕ್ತಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಶುಷ್ಕನ್ತ್ವಾನ್ತ್ರಂ ಕ್ಷೀರೇಣಾರ್ದ್ರೀಕೃತಂ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಃ ಪರಿಪ್ಲುತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| (ದಿಗ್ಧಂ ಲಿಪ್ತಮ್| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ| ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೋ ವರ್ದ್ಧಿತನಖಃ| ಆನ್ತ್ರಗ್ರಹಣೇ ನಖಾಗ್ರೇಣಾನ್ತ್ರದರಣಭಯಾಚ್ಛಿನ್ನನಖ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶನೈಃ ಶನೈರ್ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್)| ಸುಖಪ್ರವೇಶನೋಪಾಯಮಾಹ-ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಾನ್ತ್ರಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಣ್ಠಂ ಕಣ್ಠಾನ್ತರ್ಭಾಗಮುತ್ಕಾಸನಾರ್ಥಮಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪ್ರಮೃಶೇತ್ ಪರಾಮೃಶೇತ್| ತಂ ಚೋದ್ವೇಜಯೇಜ್ಜಲಾಭ್ಯುಕ್ಷಣೇನ| ತಥೇತ್ಯೇವಂ ಕೃತೇ ಆನ್ತ್ರಾಣ್ಯನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ| ತತ್ಕಾಲಂ ಚ ಪ್ರವೇಶಿತಮಾತ್ರಮಾನ್ತ್ರಂ ಪೀಡಯೇದಾನ್ತ್ರಾವಯವಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಸ್ಥಾನಪ್ರಾಪ್ತಯೇ| (ತತ್ಕಾಲಂ ಕಣ್ಠಪ್ರಮರ್ಶನಾದಿಜನಿತೇನೋತ್ಕಾಸೋದ್ವೇಗಾದಿನಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಾಯೋರಾನುಲೋಮ್ಯಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ಪೀಡಯೇತ| ಅನಾವಿಶ ದಾನ್ತ್ರಂ ಕರೇಣ ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಆವಿಷ್ಟಮಪ್ಯವಯವಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ಥಾನಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೀಡಯೇದಿತಿ ಚಶಬ್ದೇನ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ತಥಾ ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತ್ಯಾನ್ತ್ರಾಣ್ಯನ್ತಃ ಸುಖಂ ವಿಶನ್ತಿ)| ತಥಾಽಪ್ಯಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯಾನ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶನೋಪಾಯಮಾಹ-ಬಹುತ್ವಾದ್ಯತ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ನಿರ್ಯಾತಂ ವ್ರಣಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ವಶಕ್ಯಪ್ರವೇಶಂ ತತ್ರ ಕೋಷ್ಠಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಯತ್ರಾಪಿ ವ್ರಣಸ್ಯ ನಾತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಮಾನ್ತ್ರಸ್ಯ ತು ಶೋಫಾದಿನಾ ಬಹುತ್ವಂ ತತ್ರಾಪಿ ಜಠರಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ತತೋ ಯಥಾಸ್ಥಾನಮಾನ್ತ್ರೇ ಸ್ಥಿತೇ ಸಮ್ಯಗನು ವ್ರಣಮ್ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಯಥಾಸ್ಥಾನಸ್ಥಾಪನಹೇತುರುಚ್ಯತೇ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ವಾದಪೇತಮಾನ್ತ್ರಂ ಜೀವಿತಮಾದತ್ತ ಇತಿ| ತಚ್ಚ ಪ್ರವೇಶಿತಮಾನ್ತ್ರಂ ಗುಪಿತಂ ರಕ್ಷಿತಂ ಕೃತ್ವಾನು ಪಟ್ಟೇನ ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡೇನ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಘೃತೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಶಕೃತಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಮೃದುಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಮಾರ್ದವಾಪಾದನಾಯ ವಾಯೋಶ್ಚಾಧಃ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚಿತ್ರಾತೈಲಯುಕ್ತಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಚಿತ್ರಾ ದ್ರವನ್ತೀ, ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ರುತಂ ತೈಲಮ್| ತ್ವಗಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಶ್ವಕರ್ಣಾದಿಭ್ಯಸ್ತ್ವಗ್ಬಲಾಜಟಾ ಬಲಾಮೂಲಮ್| ಏವಞ್ಚ ವರ್ಷಮ್ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ವ್ರಣಯನ್ತ್ರಣಾಮನುವರ್ತೇತಾನುಕೂಲ್ಯೇನಾಙ್ಗೀಕುರ್ಯಾತ್|| ೨೦||

Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21

ಉದಾರಾನ್ಮೇದಸೋ ವರ್ತಿ ನಿರ್ಗತಾಂ ಭಸ್ಮನಾ ಮೃದಾ| ಅವಕೀರ್ಯ ಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮೂಲೇ ತತಃ ಸಮಮ್| ದೃಢಂ ಚ ಬಧ್ವಾ ಸೂತ್ರೇಣ ವರ್ದ್ಧಯೇತ್ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೇನಾಗ್ನಿಪ್ರತಪ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಕೃದೇವ ತು| ಸ್ಯಾದನ್ಯಥಾ ರುಗಾಟೋಪೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಛಿದ್ಯಮಾನಯಾ| ಸಕ್ಷೌದ್ರೇ ಚ ವ್ರಣೇ ಬದ್ಧೇ ಸುಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಶರ್ಕರಾಚಿತ್ರಾಲಾಕ್ಷಾಗೋಕ್ಷುರಕೈಃ ಶೃತಮ್| ರುಗ್ದಾಹಜಿತ್ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಃ ಪರಂ ಪೂರ್ವೋದಿತೋ ವಿಧಿಃ| ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥ್ಯುದಿತಂ ಚಾತ್ರ ತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್| ತಾಲೀಸಂ ಪದ್ಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ಹರೇಣ್ವಗರುಚನ್ದನಮ್| ಹರಿದ್ರೇ ಪದ್ಮಬೀಜಾನಿ ಸೋಶೀರಂ ಮಧುಕಂ ಚ ತೈಃ| ಪಕ್ವಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷೂಕ್ತಂ ತೈಲಂ ರೋಪಣಮುತ್ತಮಮ್||೨೧||

ವ್ರಣಮುಖಾನ್ನಿರ್ಗತಾಯಾಂ ಮೇದೋ ವರ್ತೇಶ್ಛೇದನವಿಧಾನಮಾಹ-ಯದಾ ತೂದರಾನ್ಮೇದಸೋ ವರ್ತಿರ್ನಿರ್ಗತಾ ಭವತಿ ತದಾ ತಾಂ ಭಸ್ಮನಾ ಮೃದಾ ಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಮಸೂರಾದಿಭಿರ್ಮೂಲೇಽವಕೀರ್ಯಾನು ಚ ಸೂತ್ರೇಣ ಸಮಂ ದೃಢಂ ಚ ಬಧ್ವಾ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಗ್ವರ್ಧಯೇತ್ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಕೇನೇತ್ಯಾಹ-ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಗ್ನಿಪ್ರತಪ್ತೇನ| ಸಕೃದಿತ್ಯೇಕೇನೈವ ಯತ್ನೇನ| (ಕುಶಲಃ ಛೇದ್ಯಾಚ್ಛೇದ್ಯಪರಿಜ್ಞಾನಕುಶಲಃ ಯಾ ತು ಪ್ರವೇಶ್ಯಮಾನಾಪ್ರವಿಶತಿ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ ಚ ತಾಂ ನ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಅತೋ ವಿಪರೀತಾಮೇವ ಛಿನ್ದ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಭಿಷಗ್ವೈದ್ಯ ಉದರಾದುದರಗಾದ್ ವ್ರಣಮುಖಾನ್ನಿರ್ಗತಾಂ ಬರ್ಹಿರ್ನಿಸ್ಸೃತಾಂ ಮೇದಸೋವರ್ತಿಮಣುಭೂತಂ ಮೇದಸೋಽವಯವ ವಿಶೇಷಂ ಭಸ್ಮನಾ ಮೃದ ಶ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಕಷಾಯದ್ರವ್ಯಚೂರ್ಣೈರ್ವಾಽವಕೀರ್ಯ ತತೋ ಮೂಲೇ ಮೂಲಪ್ರದೇಶೇ ಸೂತ್ರೇಣ ಕ್ಷೌಮಾದಿಕೃತೇನ ಸಮಂ ಯಥಾ ನ ವಿಷಮಂ ಭವತಿ ತಥಾ ದೃಢಂ ಬಧ್ವಾ ಅಗ್ನಿಪ್ರತಪ್ತೇನಾಗ್ನಿಸನ್ತಾಪಾತ್ತತ್ತುಲ್ಯವರ್ಣೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರೇಣ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಕೃದೇಕವಾರಮೇವ ವರ್ಧಯೇತ್ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಭೋಜೇನಾಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್- ಖಾನ್ಮೇದಸೋ ವಹ್ನ್ಯನಿಲಾರ್ಕತಾಪಾದ್ವ್ರಣಸ್ಯ ನಿಸ್ಸರ್ಪತಿ ಯಸ್ಯ ವರ್ತಿಃ| ಸ್ಥಾನಂ ತು ತಸ್ಯಾಃ ಪಟಲಂ ವದನ್ತಿ ಯತ್ಪಞ್ಚಮಂ ಕೋಷ್ಠಗತಂ ನರಾಣಾಮ್|| ಪ್ರವೇಶ್ಯ ತಾಂ ಭಸ್ಮಸಮೃತ್ಕಷಾಯೈಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮೇವಾಶು ನಯೇದ್ಯಥಾವತ್| ನ ಚೇದ್ವಿಶೇತ್ಸಾಽಪ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ವಾ ಸೂತ್ರೇಣ ಬಧ್ವಾಽಥ ನಿಗೃಹ್ಯ ಚೈನಾಮ್|| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛಿನ್ದ್ಯಾಜ್ಜ್ವಲನೋಜ್ವಲೇನ ಸ್ತ್ರೀಬಾಲವೃದ್ಧೇಷ್ವಿತರೇಣ ವಾಪಿ| ಉಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನಾ ಕ್ಷಯಶೂಲಮೃತ್ಯುಮಾಟೋಪಮೇದಃ ಸ್ರವಣಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್|| ಇತಿ)| ಉಕ್ತಾತಿಕ್ರಮಣೇ ದೋಷಮಾಹ-ಅನ್ಯಥಾ ಯಥೋಕ್ತವಿಧೇಃ ಪರಿತ್ಯಾಗೇನ ಛಿದ್ಯಮಾನಯಾ ಮೇದೋವರ್ತ್ಯಾ ಆತುರಸ್ಯ ರುಗಾಟೋಪೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಮರಣಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್| (ಅನ್ಯಥಾ ಯಥೋಕ್ತವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಛಿದ್ಯಮಾನಯಾಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನಯಾ ವಾ)| ಛೇದನಾನನ್ತರಕರಣೀಯಮಾಹ-ಪರಞ್ಚ ವ್ರಣೇ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇ ಬದ್ಧೇ ಹ್ಯಸ್ತನೇ ಚಾತ್ರೇ ಸುಜೀರ್ಣೇ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಃ ಶರ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಘೃತಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರುಗ್ದಾಹಜಿತ್ ಪಿಬೇತ್| ಅತಃ ಪರಂ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೋ ವ್ರಣವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| (ವ್ರಣೇ ನಿಸ್ಸೃತಮೇದೋವರ್ತಿಕೇ ಕೋಷ್ಠವ್ರಣೇ| ಚಶಬ್ದಾಚ್ಛಿನ್ನಾಯಾಃ ಛಿನ್ನಾವಶಿಷ್ಟಾಯಾಶ್ಚ ಮೇದೋವರ್ತೇರನ್ತರ್ನಿಧಾಪನಂ ವ್ರಣೋಷ್ಠಸೀವನಾದಿಪೂರ್ವಕರ್ತವ್ಯಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ಸಕ್ಷೌದ್ರೇ ಕ್ಷೌದ್ರಸಹಿತೇ| ಅತ್ರ ಸಕ್ಷೌದ್ರ ಇತಿ ವಿಶೇಷಕಥನಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ಸೌಶ್ರುತೇ-'ಕ್ಷೌದ್ರೇಣಾಭ್ಯಜ್ಯ ವೇಷ್ಟಯೇದಿ'ತಿ| ವ್ರಣಬನ್ಧನವಿಧಾನೇನಾವಬದ್ಧೇ ಹ್ಯಸ್ತನೇಽನ್ನೇ ಸುಜೀರ್ಣೇ ಅನವಶಿಷ್ಟರಸಶೇಷಮಾತ್ರಂ ಜೀರ್ಣೇ ಸತಿ ಘೃತಂ ವಾ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಹಿತೈಃ ಶರ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರುಗ್ದಾಹಶಮನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ರುಜಿ ಘೃತಂ ದಾಹೇ ಕ್ಷೀರಮುಭಯತ್ರೋಭಯಂ ವಾ)| ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥಿ ತೈಲಂ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| (ಆನ್ತ್ರಾನನ್ತರೋಕ್ತೇ ವ್ರಣೇ ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥ್ಯುದಿತಂ ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥಿಶಮನಾಯ ಗುಞ್ಜಾದ್ವಿಕರಞ್ಜಾದಿಭಿರುದಿತಮುಕ್ತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್)| ಏವಂ ಘೃಷ್ಟಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗುಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಸಾಧಾರಣಂ ರೋಪಣತೈಲಮಾಹ-ತಾಲೀಸಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷೂತ್ತಮಂ ರೋಪಣಮುಕ್ತಮಾಚಾರ್ಯೈಃ|| ೨೧||

Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22

ಮೂಢಪ್ರಹಾರಾಭಿಹತೇ ಪತಿತೇ ವಿಷಮೋಚ್ಚಕೈಃ| ಕಾರ್ಯಂ ವಾತಾಸ್ರಜಿತ್ತೃಪ್ತಿಮರ್ದನಾಭ್ಯಙ್ಗಸೇಚನಮ್||೨೨||

ಮೂಢೇನಾದೃಶ್ಯತ್ವಗ್ಭೇದಾದಿನಾ ಪ್ರಹಾರೇಣಾಭಿಹತೇ ಪುರುಷೇ ವಿಷಮೋಚ್ಚಕೈಃ ದೂರಪ್ರಪಾತಾದುತ್ಪತನಾವಪತನವೈಷಮ್ಯೇಣ ಪತಿತೇ ವಾ ವಾತಾಸ್ರಜಿತ್ತೃಪ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಕಾರ್ಯಮ್| (ವಿಷಮೋಚ್ಚಕೈಃ ವಿಷಮಾದ್ವಿಷಮಪ್ರದೇಶಾತ್ ಉಚ್ಚಕೈರ್ವೃಕ್ಷಾದಿಭ್ಯೋ ವಾ ಪತಿತೇ ವಾ ವಾತಾಸ್ರಜಿದ್ವಾತಶೋಣಿತಹರಂ ಕರ್ಮ ತೃಪ್ತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಮ್| ತೃಪ್ತಿಃ ಸ್ನೇಹತರ್ಪಣಮ್| ತೃಪ್ತಿಮರ್ದನಾಭ್ಯಙ್ಗಶೋಧನಮಿತಿ ಪಾಠಃ| ಶೋಧನಂ ವಮನವಿರೇಚನಾದಿ||೨೨||

Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23

ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟದೇಹಂ ಮಥಿತಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಮರ್ಮಹತಂ ಹತಮ್| ವಾಸಯೇತ್ತೈಲಪೂರ್ಣಾಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಮಾಂಸರಸಾಶಿನಮ್||೨೩||

ಹತಮಭಿಹತಂ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟದೇಹತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಸನ್ತಂ ಮಾಂಸರಸೇನಾಶಿತಂ ತೈಲಪೂರ್ಣಾಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾಸಯೇತ್| (ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟದೇಹಂ ಬಲವದ್ಧನುರಾಕರ್ಷಣಾತಿಗುರುಭಾರವಹನಾದಿನಾ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧಿರ್ದೇಹೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ ತಮ್| ಮಥಿತಂ ಅಸ್ಥ್ನಾ ಸಹಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಕ್ಷೀಣಂ ಯೇನ ಕೇನಾಪಿ ದೇಹಶ್ರಮ ಜನನಕರ್ಮಣಾ ಕ್ಷೀಣಶರೀರಮ್| ಮರ್ಮಹತಂ ಶಸ್ತ್ರಹತಂ ಮರ್ಮಣ್ಯಭಿಹತಮ್| ಹತಂ ದಣ್ಡಾದ್ಯಭಿಹತಮ್| ಮಾಂಸರಸಾಶಿನಂ ಕೃತ್ವಾ ತೈಲಪೂರ್ಣಾಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಧಿವಾಸಯೇತ್| ಅನೇನಾನೇಕಾಗನ್ತುವ್ರಣಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಯದಿ ಶರೀರವಿಶ್ಲೇಷಣಾದಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರಾಽಪ್ಯೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನ ಕೇವಲಂ ವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮೇವೇತಿ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ ||೨೩||

Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31

ಪ್ರಹರ್ತೃಯತ್ನಾಯುಧಘಾತಗಾತ್ರೈಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾಃ ಕಾಮಮನನ್ತರೂಪಾಃ| ತಥಾಪಿ ನ ತ್ರಿತ್ವಮತಿಕ್ರಮನ್ತೇ ಚಯಾದಿಭೇದೈರಿವ ಮಾರುತಾದ್ಯಾಃ||೨೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||

ಪ್ರಹರ್ತ್ರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾಂಸ್ರೈವಿಧ್ಯೇನೋಪಸಂಹರತಿ| ಪ್ರಹರ್ತುರ್ಯತ್ನಾನಾಂ ನಾನಾತ್ವಾದನೇಕಪ್ರಕಾರತ್ವಾದಾಯುಧಾನಾಂ ಚಾನೇಕಾಕಾರತ್ವಾದಭಿಘಾತಸ್ಯ ಚಾನೇಕರೂಪತ್ವಾತ್ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಚ ಬಹುವಿಧಸಂಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ ಕಾಮಮಙ್ಗೀಕುರ್ಮೋ ಯತ್ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾ ಅನನ್ತರೂಪಾಸ್ತಥಾಪಿ ಛಿನ್ನವಿದ್ಧಪಿಚ್ಚಿತಾಖ್ಯಂ ತ್ರಿತ್ವಂ ನಾತಿಕ್ರಮನ್ತೇ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಯಥಾ-ಮಾರುತಾದ್ಯಾ ದೋಷಾಶ್ಚಯಾದೀನಾಂ ತಾರತಮ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಭೇದೈರನನ್ತರೂಪಾ ಅಪಿ ಸನ್ತೋ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಖ್ಯಂ ತ್ರಿತ್ವಂ ನಾತಿವರ್ತನ್ತ ಇತಿ||೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಏಕತ್ರೀಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||