Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ಆಗನ್ತೋರ್ವ್ರಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಃ ಸಮ್ಭವಃ| ತತ್ರ ತತ್ರ ಯಥಾ- ಯಥಂ ಪ್ರತೀಕಾರಶ್ಚ||೨||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
ವಿವಿಧಾಭಿಘಾತಜನಿತೈಸ್ತು ಸಬಹ್ವಾಕೃತಿಭಿರಪಿ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೈರಧಿಷ್ಠಿತಮಙ್ಗಂ ಸಮಾಸಾತ್ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತಿ ಛಿನ್ನಂ ವಿದ್ಧಂ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಚ| ತ್ರಿವಿಧಮಪಿ ಚೈತತ್ತ್ವಗಾದಿಕ್ಷಣನಾತ್ ಕ್ಷತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಛಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ| ತದ್ಯಥಾ-ತ್ವಕ್ಛೇದೇ ಘೃಷ್ಟಮ್| ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾಂಸಸ್ಯಾಪ್ಯವಕೃತ್ತಮ್| ತಸ್ಯೈವಾವಗಾಢಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶಾಲಮಾಯತಂ ಚ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮ್| ಕಿಞ್ಚಿಛೇಷೇಷ್ವಸ್ಥಿಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಷು ವಿಲಮ್ಬಿತಮ್| ಅಶೇಷಾಙ್ಗಚ್ಛೇದೇ ಪಾತಿತಮ್||೪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
ವಿದ್ಧಂ ತ್ವಷ್ಟವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಮಾಂಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಲೇಯ್ಽನುವಿದ್ಧಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತ್ವಚಮುನ್ನಾಮ್ಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮ್| ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಸ್ಸೃತೇಽತಿವಿದ್ಧಮ್| ಸರ್ವಥಾ ನಿಸ್ಸೃತೇ ನಿರ್ವಿದ್ಧಮ್| ಏತದೇವ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಪೃಥುಮುಖೈರ್ವಾ ಪ್ರಹರಣೈಃ ಕುನ್ತಾದಿಭಿರ್ವಿದ್ಧಮನು ಭಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮತಿಭಿನ್ನಂ ನಿರ್ಭಿನ್ನಮಿತಿ ಚ ಸಂಜ್ಞಾ ಲಭತೇ||೫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ಯತ್ ಪುನಃ ಪ್ರಹಾರೇಣ ಪೀಡನೇನ ವಾ ಗಾತ್ರಮಸ್ಥಿಯುಕ್ತಮಸೃಙ್ಮಜ್ಜಪ್ಲುತಂ ಪೃಥುತಾಮಾಪದ್ಯತೇ ತತ್ ಪಿಚ್ಚಿತಮ್| ತದ್ ದ್ವಿವಿಧಮ್| ಸವ್ರಣಮವ್ರಣಞ್ಚ| ತತ್ರ ಸವ್ರಣಮುಕ್ತಮ್| ಅವ್ರಣಂ ಪುನರ್ಭಙೇಷೂಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಸದ್ಯಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಂ ಸಿಞ್ಚೇದ್ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿಷಾ| ತೀವ್ರವ್ಯಥಂ ಕವೋಷ್ಣೇನ ಬಲಾತೈಲೇನ ವಾ ಪುನಃ| ಕ್ಷತೋಷ್ಮಣೋ ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ತತ್ಕಾಲವಿಸೃತಸ್ಯ ಚ| ಕಷಾಯಶೀತಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಲೇಪಾದಯೋ ಹಿತಾಃ| ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷ್ವಾಯತೇಷು ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ವಿಶೇಷತಃ| ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪಿತ್ತಘ್ನೀಂಶ್ಚ ಹಿಮಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ| ಸಸಂರಮ್ಭೇಷು ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧನಮ್| ಉಪವಾಸೋ ಹಿತಂ ಭಕ್ತಂ ಪ್ರತತಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ಘೃಷ್ಟಪಿಚ್ಚಿತಯೋರೇಷ ಸುತರಾಮಿಷ್ಯತೇ ವಿಧಿಃ| ತಯೋರ್ಹ್ಯಲ್ಪಂ ಸ್ರವತ್ಯಸ್ರಂ ಪಾಕಸ್ತೇನಾಶು ಜಾಯತೇ| ಅತ್ಯರ್ಥಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ಪ್ರಾಯಶೋಽನ್ಯತ್ರ ವಿಕ್ಷತೇ| ತತೋ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾದ್ವಾಯೌ ಕುಪಿತೇಽತಿರುಜಾಕರೇ| ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಞ್ಚ ಕುರ್ವೀತ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಾಧಿತಮ್| ಇತಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಹಿತೋ ವಿಧಿಃ| ಸಪ್ತಾಹಾತ್ ಗತವೇಗೇ ತು ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಮಾಚರೇತ್||೭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ಕ್ಷಾಲನಾಭ್ಯಙ್ಗಲೇಪೇಷು ತಸ್ಮಿನ್ ದುಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಂ ವರ್ಗಂ ಸುರಸಾದಿಂ ಚ ಶೋಧನಮ್| ಕಲ್ಕಸ್ರಿವೃತ್ತಿಲೈರಣ್ಡಪತ್ರೈರ್ಯೋಜ್ಯಃ ಸಸೈನ್ಧವೈಃ| ವಾತಿಕೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಕುಮ್ಭಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರಜನೀತಿಲೈಃ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ತಿಲತೇಜೋಹ್ವಾನಿಕುಮ್ಭಸ್ವರ್ಜಿಕಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಏಷ ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಧಿಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹವ್ರಣೇಷ್ವಪಿ| ಪ್ರಾಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯಕರ್ಮೇದಂ .......................||೮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತು ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಘೃಷ್ಟೇ ರುಜಂ ನಿಗೃಹ್ಯಾಶು ವ್ರಣೇ ಚೂರ್ಣಾನಿ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕಲ್ಕಾದೀನ್ಯವಕೃತ್ತೇ ತು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿನೋಃ| ಸೀವನಂ ವಿಧಿನೋಕ್ತೇನ ಬನ್ಧನಂ ಚಾನುಪೀಡನಮ್||೯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
ಅಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಫುಟಿತಂ ನೇತ್ರಮುದೀರ್ಣಂ ಲಮ್ಬತೇ ತು ಯತ್| ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಯಥಾಸ್ಥಾನಮವ್ಯಾವಿದ್ಧಸಿರಂ ಭಿಷಕ್| ಪೀಡಯೇತ್ ಪಾಣಿನಾ ಪದ್ಮಪತ್ರವ್ಯವಹಿತೇನ ತತ್| ತತೋಽಸ್ಯ ಸೇಚನೇ ನಸ್ಯೇ ತರ್ಪಣೇ ಚ ಹಿತಂ ಹವಿಃ| ವಿಪಕ್ವಮಾಜಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಜೀವಕರ್ಷಭಕೋಲ್ಪಲೈಃ| ಸಪಯಸ್ಕೈಃ ಪರಂ ತದ್ಧಿ ಸರ್ವನೇತ್ರಾಭಿಘಾತಜಿತ್| ಗಲಪೀಡಾವಸನ್ನೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ವಮನೋತ್ಕಾಸನಕ್ಷವಾಃ| ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋಽಥವಾ ಕಾರ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಕ್ಷತನೇತ್ರವತ್||೧೦||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
ಕರ್ಣೇ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತೇ ಸ್ಯೂತೇ ಸ್ರೋತಸ್ತೈಲೇನ ಪೂರಯೇತ್||೧೧||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
ಕೃಕಾಟಿಕಾಯಾಂ ಛಿನ್ನಾಯಾಂ ನಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಪಿ ಮಾರುತೇ| ಸಮಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಸ್ಯೂತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ನಿರನ್ತರಮ್| ಆಜೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚಾತ್ರ ಪರಿಷೇಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಉತ್ತಾನೋನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ ಶಯೀತ ಚ ಸುಯನ್ತ್ರಿತಃ||೧೨||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ಘಾತಂ ಶಾಖಾಸು ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ಥಂ ಗಾತ್ರೇ ಸಮ್ಯಙ್ ನಿವೇಶಿತೇ| ಸ್ಯೂತ್ವಾ ವೇಲ್ಲಿತಬನ್ಧೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಘನವಾಸಸಾ| ಚರ್ಮಣಾ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಶ್ಚಾಸಙ್ಗತೇ ವ್ರಣೇ||೧೩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
ಪಾದೌ ವಿಲಮ್ಬಿಮುಷ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನೇತ್ರೇ ಚ ವಾರಿಣಾ| ಪ್ರವೇಶ್ಯ ವೃಷಣೌ ಸೀವ್ಯೇತ್ ಸೀವನ್ಯಾ ತುನ್ನಸಂಜ್ಞಯಾ| ಕಾರ್ಯಶ್ಚ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಃ ಕಟ್ಯಾಮಾವೇಶ್ಯ ಪಟ್ಟಕಮ್| ಸ್ನೇಹಸೇಕಂ ನ ಕುರ್ವೀತ ತೇನ ಕ್ಲಿದ್ಯತಿ ಹಿ ವ್ರಣಃ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಗುರ್ವೇಲಾಜಾತೀಚನ್ದನಪರ್ಪಟೈಃ| ಶಿಲಾದಾರ್ವ್ಯಮೃತಾತುತ್ಥೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಚ ರೋಪಣಮ್||೧೪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ಛಿನ್ನಾಂ ನಿಶ್ಶೇಷತಃ ಶಾಖಾಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ತೈಲೇನ ಯುಕ್ತಿತಃ| ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಕೋಶಬನ್ಧೇನ ತತೋ ವ್ರಣವದಾಚರೇತ್||೧೫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
ಕಾರ್ಯಃ ಶಲ್ಯಾಹೃತೇ ವಿದ್ಧೇ ಕ್ರಮೋ ಭಙ್ಗಾತ್ತು ಪಿಚ್ಚಿತೇ||೧೬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
ಶಿರಸೋಽಪಹೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ಬಾಲವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರುತೇಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಹನ್ಯಾದೇನಂ ಚಲೋಽನ್ಯಥಾ| ವ್ರಣೇ ರೋಹತಿ ಚೈಕೈಕಂ ಶನೈರಪನಯೇತ್ ಕಚಮ್| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರುತೌ ಖಾದೇನ್ಮಸ್ತಿಷ್ಕಾನನ್ಯಜೀವಜಾನ್| ಶಲ್ಯೇ ಹೃತೇಽಙ್ಗಾದನ್ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹವರ್ತಿ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ದೂರಾವಗಾಢಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಯಾ ಯೇ ವ್ರಣಾಃ ಸ್ರುತಶೋಣಿತಾಃ| ಸೇಚಯೇಚ್ಚಕ್ರತೈಲೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಾರ್ಪಿತೇನ ತಾನ್||೧೭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ಭಿನ್ನೇ ಕೋಷ್ಠೇಽಸೃಜಾ ಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| ಜ್ವರೋ ದಾಹಸ್ತೃಡಾಧ್ಮಾನಂ ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಭಿನನ್ದನಮ್| ಸಙ್ಗೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮರುತಾಂ ಶ್ವಾಸಃ ಸ್ವೇದೋಽಕ್ಷಿರಕ್ತತಾ| ಲೋಹಗನ್ಧಿತ್ವಾಮಾಸ್ಯೇಽಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಗಾತ್ರೇ ಚ ವಿಗನ್ಧಿತಾ| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ರುಧಿರೇ ರುಧಿರಂ ಛರ್ದಯತ್ಯಪಿ| ಆಧ್ಮಾನೇನಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ಶೂಲೇನ ಚ ವಿಶಸ್ಯತೇ| ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ರುಧಿರೇ ಸಶೂಲಂ ಗೌರವಂ ಭವೇತ್| ನಾಭೇರಧಸ್ತಾಚ್ಛೀತತ್ವಂ ಖೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಸ್ಯ ಚಾಗಮಃ| ಅಭಿನ್ನೋಽಪ್ಯಾಶಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸ್ರೋತೋಭಿರಭಿಪೂರ್ಯತೇ| ಅಸೃಜಾ ಸ್ಯನ್ದಮಾನೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೈರ್ಮೂತ್ರೇಣ ಬಸ್ತಿವತ್| ತತ್ರಾನ್ತರ್ಲೋಹಿತಂ ಶೀತಪಾದೋಚ್ಛ್ವಾಸಕರಾನನಮ್| ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಪಾಣ್ಡುವದನಮಾನದ್ಧಂ ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ವಮನಂ ಹಿತಂ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ| ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹಶ್ಚ ನಿಃಸ್ನೇಹೋಷ್ಣೈರ್ವಿಶೋಧನೈಃ| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ರಸೈಃ ಸ್ನೇಹವಿವರ್ಜಿತೈಃ| ಭುಞ್ಜೀತಾನ್ನಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾಮ್| ಅತಿನಿಸ್ಸೃತರಕ್ತಸ್ತು ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಃ ಪಿಬೇದಸೃಕ್||೧೮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ಕ್ಲಿಷ್ಟಚ್ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರಭೇದೇನ ಕೋಷ್ಠಭೇದೋ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯೋಽಲ್ಪಾಃ ಪ್ರಥಮೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ತ್ವತಿಬಾಧಕಾಃ| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ತ್ರಃ ಸಂಶಯೇ ದೇಹೀ ಛಿನ್ನಾನ್ತ್ರೋ ನೈವ ಜೀವತಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಾರ್ಗಮಾಪನ್ನಾ ಯಸ್ಯ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಾಃ| ವ್ಯುಪದ್ರವಃ ಸ ಭಿನ್ನೇಽಪಿ ಕೋಷ್ಠೇ ಜೀವತ್ಯಸಂಶಯಮ್||೧೯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
ಅಭಿನ್ನಮಾನ್ತ್ರಂ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಂ ನ ತ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ| ಉಲುಙ್ಗಿಲಶಿರೋಗ್ರಸ್ತಂ ತದಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ ತು| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪಯಸಾ ದಿಗ್ಧಂ ತೃಣಶೋಣಿತಪಾಂಸುಭಿಃ| ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೋ ಘೃತೇನಾಕ್ತಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ| ಕ್ಷೀರೇಣಾರ್ದ್ರೀಕೃತಂ ಶುಷ್ಕಂ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಃ ಪರಿಪ್ಲುತಮ್| ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪ್ರಮೃಶೇತ್ ಕಣ್ಠಂ ಜಲೇನೋದ್ವೇಜಯೇಚ್ಚ ತಮ್| ತಥಾನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿಶನ್ತ್ಯನ್ತಸ್ತತ್ಕಾಲಂ ಪೀಡಯೇತ ಚ| ವ್ರಣಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ಬಹುತ್ವಾದ್ವಾ ಕೋಷ್ಠಮಾನ್ತ್ರಮನಾವಿಶತ್| ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಜಠರಂ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಯಥಾಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೇ ಸಮ್ಯಗಾನ್ತ್ರೇ ಸೀವ್ಯೇದನು ವ್ರಣಮ್| ಸ್ಥಾನಾದಪೇತಮಾದತ್ತೇ ಜೀವಿತಂ ಗುಪಿತಂ ಚ ತತ್| ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾನುಪಟ್ಟೇನ ಘೃತೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಪಾಯಯೇತ ತತಃ ಕೋಷ್ಣಂ ಚಿತ್ರಾತೈಲಯುತಂ ಪಯಃ| ಮೃದುಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಶಕೃತೋ ವಾಯೋಶ್ಚಾಧಃ ಪ್ರವೃತ್ತಯೇ| ತ್ವಗಶ್ವಕರ್ಣಕಕುಭಬದರೀಸಲ್ಲಕೀಧವಾತ್| ಧಾತಕೀಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರಿಭ್ಯಶ್ಚ ಬಲಾಜಟಾ| ತತ್ ಕಲ್ಕಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಪ್ರಧಾನಂ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್| ಅನುವರ್ತೇತ ವರ್ಷಞ್ಚ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ವ್ರಣಯನ್ತ್ರಣಾಮ್||೨೦||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ಉದಾರಾನ್ಮೇದಸೋ ವರ್ತಿ ನಿರ್ಗತಾಂ ಭಸ್ಮನಾ ಮೃದಾ| ಅವಕೀರ್ಯ ಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮೂಲೇ ತತಃ ಸಮಮ್| ದೃಢಂ ಚ ಬಧ್ವಾ ಸೂತ್ರೇಣ ವರ್ದ್ಧಯೇತ್ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೇನಾಗ್ನಿಪ್ರತಪ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಕೃದೇವ ತು| ಸ್ಯಾದನ್ಯಥಾ ರುಗಾಟೋಪೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಛಿದ್ಯಮಾನಯಾ| ಸಕ್ಷೌದ್ರೇ ಚ ವ್ರಣೇ ಬದ್ಧೇ ಸುಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಶರ್ಕರಾಚಿತ್ರಾಲಾಕ್ಷಾಗೋಕ್ಷುರಕೈಃ ಶೃತಮ್| ರುಗ್ದಾಹಜಿತ್ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಃ ಪರಂ ಪೂರ್ವೋದಿತೋ ವಿಧಿಃ| ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥ್ಯುದಿತಂ ಚಾತ್ರ ತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್| ತಾಲೀಸಂ ಪದ್ಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ಹರೇಣ್ವಗರುಚನ್ದನಮ್| ಹರಿದ್ರೇ ಪದ್ಮಬೀಜಾನಿ ಸೋಶೀರಂ ಮಧುಕಂ ಚ ತೈಃ| ಪಕ್ವಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೇಷೂಕ್ತಂ ತೈಲಂ ರೋಪಣಮುತ್ತಮಮ್||೨೧||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
ಮೂಢಪ್ರಹಾರಾಭಿಹತೇ ಪತಿತೇ ವಿಷಮೋಚ್ಚಕೈಃ| ಕಾರ್ಯಂ ವಾತಾಸ್ರಜಿತ್ತೃಪ್ತಿಮರ್ದನಾಭ್ಯಙ್ಗಸೇಚನಮ್||೨೨||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟದೇಹಂ ಮಥಿತಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಮರ್ಮಹತಂ ಹತಮ್| ವಾಸಯೇತ್ತೈಲಪೂರ್ಣಾಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಮಾಂಸರಸಾಶಿನಮ್||೨೩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
ಪ್ರಹರ್ತೃಯತ್ನಾಯುಧಘಾತಗಾತ್ರೈಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾಃ ಕಾಮಮನನ್ತರೂಪಾಃ| ತಥಾಪಿ ನ ತ್ರಿತ್ವಮತಿಕ್ರಮನ್ತೇ ಚಯಾದಿಭೇದೈರಿವ ಮಾರುತಾದ್ಯಾಃ||೨೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon