Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സദ്യോവ്രണപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
നിജവ്രണമുക്ത്വാऽऽഗന്തുവ്രണനിശ്ചയായാऽധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ആഗന്തോര്വ്രണസ്യ പ്രാഗുപദിഷ്ടഃ സമ്ഭവഃ| തത്ര തത്ര യഥാ- യഥം പ്രതീകാരശ്ച||൨||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
ആഗന്തോര്വ്രണസ്യ വ്രണവിഭക്തിവിജ്ഞാനീയേ സമ്ഭവ ഉപദിഷ്ടഃ ശസ്ത്രാദിനാ| തത്ര ച സൂത്രചികിത്സിതാദൌ യഥായഥം പ്രതീകാരശ്ചോപദിഷ്ടഃ||൨||
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
വിവിധാഭിഘാതജനിതൈസ്തു സബഹ്വാകൃതിഭിരപി സദ്യോവ്രണൈരധിഷ്ഠിതമങ്ഗം സമാസാത് ത്രിവിധം ഭവതി ഛിന്നം വിദ്ധം പിച്ചിതം ച| ത്രിവിധമപി ചൈതത്ത്വഗാദിക്ഷണനാത് ക്ഷതമിത്യുച്യതേ||൩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
വിവിധാകൃതിഭിരഘാതൈര്ജനിതത്വാത് സുഹ്വാകൃതിഭിരധിഷ്ഠിതമങ്ഗം സമാസാത് സംക്ഷേപതസ്ത്രിവിധം ഭവതി ഛിന്നാദിഭേദേന| ഛിന്നം ദ്വിധാഭൂതമ്| വിദ്ധം ഛിദ്രിതമ്| പ്രഹാരേണ പീഡനേന വാ ചൂര്ണികൃതം പിച്ചിതമ്| ഏതച്ച ത്രയമപി ത്വഗാദിക്ഷണനാത് ക്ഷതമിത്യുച്യതേ||൩||
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
തത്ര ഛിന്നം പഞ്ചധാ ഭിദ്യതേ| തദ്യഥാ-ത്വക്ഛേദേ ഘൃഷ്ടമ്| കിഞ്ചിന്മാംസസ്യാപ്യവകൃത്തമ്| തസ്യൈവാവഗാഢസ്യ വിശേഷേണ വിശാലമായതം ച വിച്ഛിന്നമ്| കിഞ്ചിഛേഷേഷ്വസ്ഥിസ്നായ്വാദിഷു വിലമ്ബിതമ്| അശേഷാങ്ഗച്ഛേദേ പാതിതമ്||൪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദി സുബോധമ്| തദ്യഥേത്യാദിനാ പഞ്ചാനാം ഭേദാനാം നാമ ച ലക്ഷണം ച| ത്വങ്മാത്രവിച്ഛേദേ ഘൃഷ്ടമുച്യതേ| മാംസസ്യാപി കിഞ്ചിദ്വിച്ഛേദേ അവകൃതം ഭവതി| തസ്യൈവ മാംസസ്യാവഗാഢസ്യാതിപ്രവിഷ്ടസ്യ പ്രഹാരവിഷേണ വിശാലം വിസ്തീര്ണമായതം ദീര്ഘം ച യദ്ഭവതി തന്നാമ്നാ വിച്ഛിന്നമ്| അസ്ഥ്യാദിഷു സ്തോകമാത്രയാऽവശേഷേഷു യദ്ഭവതി തന്നാമ്നാ വിലമ്ബിതമ്| അശേഷാങ്ഗസ്യ വിച്ഛേദേ സതി പാതിതം ഭവതി| ഇതി പഞ്ചധാ ഛിന്നമ്||൪||
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
വിദ്ധം ത്വഷ്ടവിധമ്| തത്ര മാംസമനുപ്രാപ്തേ ശലേയ്ऽനുവിദ്ധമ്| ദ്വിതീയേ പാര്ശ്വേ ത്വചമുന്നാമ്യോത്തുണ്ഡിതമ്| കിഞ്ചിന്നിസ്സൃതേऽതിവിദ്ധമ്| സര്വഥാ നിസ്സൃതേ നിര്വിദ്ധമ്| ഏതദേവ ചതുര്വിധം കോഷ്ഠേ പൃഥുമുഖൈര്വാ പ്രഹരണൈഃ കുന്താദിഭിര്വിദ്ധമനു ഭിന്നം ഭിന്നോത്തുണ്ഡിതമതിഭിന്നം നിര്ഭിന്നമിതി ച സംജ്ഞാ ലഭതേ||൫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
വിദ്ധം പുനരനുവിദ്ധമിത്യാദിനാ ചതുര്വിധം കോഷ്ഠേऽനുഭിന്നമിത്യാദിനാ ചതുര്വിധമിത്യഷ്ടവിധമ്| തത്രേത്യാദിനാഷ്ടൌ ഭേദാ ഉച്യന്തേ| മാംസമനുപ്രാപ്തേ ശല്യേ യദ്വിദ്ധം തദനുവിദ്ധമുച്യതേ| യതഃ പ്രവിഷ്ടം തതോ ദ്വിതീയപാര്ശ്വേന ത്വച്ചമുന്നാമ്യോത്തുണ്ഡിതം ത്വഗുന്നാമേനാനുമിതമനിസ്സൃതശല്യമുഖം യദ്വിദ്ധം തന്നാമ്നോത്തുണ്ഡിതമ്| ത്വചമപി വിപാട്യ കിഞ്ചിന്നിഃസൃതേ ശല്യേ തന്നമ്നാതിവിദ്ധമ്| ഏകതഃ പ്രവിഷ്ടേऽന്യതഃ സര്വഥാ നിര്ഗതേ ശല്യേ യദ്വിദ്ധം തന്നാമ്നാ നിര്വിദ്ധമ്| ഏതദേവാനുവിദ്ധമിത്യാദിനാ ചതുര്വിധമ്| കോഷ്ഠേ വാ ഭൂതമന്യസ്മിന്നങ്ഗേ വാ പൃഥുമുഖൈര്വാ കുന്താദിഭിഃ പ്രഹരണൈര്ഭൂതം ക്രമേണാനുഭിന്നഭിന്നോത്തുണ്ഡിതാതിഭിന്നനിര്ഭിന്നാഖ്യം സംജ്ഞാചതുഷ്ടയം ച ലഭതേ| തേന പൂര്വചതുഷ്ടയം കോഷ്ഠവര്ജിതേऽങ്ഗേ ലഘുമുഖശല്യകൃതം ഭവതീത്യുക്തമിത്യഷ്ടൌ വിദ്ധഭേദാഃ| (കോഷ്ഠാദന്യത്ര സ്ഥൂലാസ്യശല്യവിദ്ധം കോഷ്ഠേ ഉഭയഥാ വിദ്ധം ച ഭിന്നാദിസംജ്ഞകമ്||൫||
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
യത് പുനഃ പ്രഹാരേണ പീഡനേന വാ ഗാത്രമസ്ഥിയുക്തമസൃങ്മജ്ജപ്ലുതം പൃഥുതാമാപദ്യതേ തത് പിച്ചിതമ്| തദ് ദ്വിവിധമ്| സവ്രണമവ്രണഞ്ച| തത്ര സവ്രണമുക്തമ്| അവ്രണം പുനര്ഭങേഷൂപദേക്ഷ്യതേ||൬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
യത് പുനര്ഗാത്രം മുദ്ഗരാദിപ്രഹാരേണ വാ യന്ത്രപീഡനേന വാ അസ്ഥിയുക്തമസൃങ്മജ്ജപ്ലുതം ചാനു പൃഥുതാം വിസ്തീര്ണതാമാപന്നം തത് പിച്ചിതം ഗാത്രമുച്യതേ| തച്ച പിച്ചിതം സവ്രണാവ്രണഭേദേന ദ്വിവിധമ്| തത്ര യത്സവ്രണം പിച്ചിതം തത്സമ്പ്രത്യേവ പിച്ചിതലക്ഷണേനോക്തമ്| അവ്രണന്തു ഭങ്ഗപ്രകാരത്വാത് ഭങ്ഗേഷൂപദേക്ഷ്യതേ||൬||
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ഭവതി ചാത്ര സദ്യഃ സദ്യോവ്രണം സിഞ്ചേദ്യഷ്ടീമധുകസര്പിഷാ| തീവ്രവ്യഥം കവോഷ്ണേന ബലാതൈലേന വാ പുനഃ| ക്ഷതോഷ്മണോ നിഗ്രഹാര്ഥം തത്കാലവിസൃതസ്യ ച| കഷായശീതമധുരസ്നിഗ്ധാ ലേപാദയോ ഹിതാഃ| സദ്യോവ്രണേഷ്വായതേഷു സന്ധാനാര്ഥം വിശേഷതഃ| മധുസര്പിര്പ്രയുഞ്ജീത പിത്തഘ്നീംശ്ച ഹിമാഃ ക്രിയാഃ| സസംരമ്ഭേഷു കര്ത്തവ്യമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധനമ്| ഉപവാസോ ഹിതം ഭക്തം പ്രതതം രക്തമോക്ഷണമ്| ഘൃഷ്ടപിച്ചിതയോരേഷ സുതരാമിഷ്യതേ വിധിഃ| തയോര്ഹ്യല്പം സ്രവത്യസ്രം പാകസ്തേനാശു ജായതേ| അത്യര്ഥമസ്രം സ്രവതി പ്രായശോऽന്യത്ര വിക്ഷതേ| തതോ രക്തക്ഷയാദ്വായൌ കുപിതേऽതിരുജാകരേ| സ്നേഹബസ്തിഞ്ച കുര്വീത വാതഘ്നൌഷധസാധിതമ്| ഇതി സാപ്താഹികഃ പ്രോക്തഃ സദ്യോവ്രണഹിതോ വിധിഃ| സപ്താഹാത് ഗതവേഗേ തു പൂര്വോക്തം വിധിമാചരേത്||൭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
സദ്യോവ്രണം യഷ്ടീമധുകസിദ്ധേന തച്ചൂര്ണയുക്തേന വാ സര്പിഷാ സദ്യ ഏവ സിഞ്ചേത്| അഥവാ തീവ്രവ്യഥം സദ്യോവ്രണം കോഷ്ണേന ഗര്ഭവ്യാപച്ചാരിരോക്തേന ബലാതൈലേന സിഞ്ചേത്| പുനഃ ക്ഷതോഷ്മണഃ അഭിഘാതജസ്യോഷ്മണസ്തത്കാലവിസൃതസ്യ നിഗ്രഹാര്ഥം കഷായാദിഗുണാ ലേപാദയോ ഹിതാഃ| ആയതേഷു പുനഃ സദ്യോവ്രണേഷു വിശേഷതഃ സന്ധാനാര്ഥം മധസര്പിഃ പ്രയുഞ്ജീത| സര്വാശ്ച പിത്തഘ്നീഃ ക്രിയാഃ ശീതാഃ സന്ധാനാര്ഥം പ്രയുജ്ഞീത| (അത്ര വിശേഷകഥനാത് മധുസര്പിഷഃ സര്വേഷു വ്രണേഷൂപയോജ്യത്വം സൂചിതമ്| പിത്തഘ്നീശ്ചേതി ച ശബ്ദാദ്രക്തപ്രസാദനം ച )| സസംരമ്ഭേഷു സംരമ്ഭയുക്തേഷു വ്രണേഷൂര്ധ്വമധശ്ച വമനവിരേചനാഭ്യാം ശോധനം കര്തവ്യമ്| ഉപവാസശ്ച കര്തവ്യഃ| ഹിതം പഥ്യം ഭക്തം ഭോജനം സന്തതം രക്തമോക്ഷണം ച കര്തവ്യമ്| ഏഷ ച ശോധനാദികോ വിധിര്ഘൃഷ്ടേ പിച്ചിതേ ച സുതരാമിഷ്യതേ| യതസ്തയോര്ഘൃഷ്ടപിച്ചിതയോഃ സ്വഭാവാദേവാല്പമസ്രം സ്രവതി തേന ഹേതുനാ സ്രുതശിഷ്ടേനാസ്രേണാശു പാകോ ജായതേ| തസ്മാത് പാകരക്ഷണാര്ഥം ശോധനാദികം കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| പുനശ്ച ഘൃഷ്ടാത് പിച്ചിതാച്ചാന്യസ്മിന് വിക്ഷതേ പ്രായോऽത്യര്ഥമസ്രം സ്രവതി തതോ ഹേതോ രക്തക്ഷയാദ്വായൌ കുപിതേऽതിരുജാകരേ ച സതി സ്നേഹപാനാദികം വാതഘ്നൌഷധസാധിതം സ്നേഹബസ്തിം ച കുര്വീത| ഇത്യനന്തരോക്തപ്രകാരേണ സദ്യോവ്രണഹിതോ വിധിഃ സാപ്താഹികഃ പ്രോക്തഃ| സപ്താഹം പ്രയോജനം യസ്യാസൌ സാപ്താഹികഃ| തതഃ സപ്താഹാദനന്തരം ഗതവേഗേ പൂര്വോക്തമനന്തരാധ്യായോക്തം വിധിമാചരേത്|| ൭||
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ക്ഷാലനാഭ്യങ്ഗലേപേഷു തസ്മിന് ദുഷ്ടേ പ്രയോജയേത്| ആരഗ്വധാദികം വര്ഗം സുരസാദിം ച ശോധനമ്| കല്കസ്രിവൃത്തിലൈരണ്ഡപത്രൈര്യോജ്യഃ സസൈന്ധവൈഃ| വാതികേ പൈത്തികേ കുമ്ഭയഷ്ട്യാഹ്വരജനീതിലൈഃ| ശ്ലൈഷ്മികേ തിലതേജോഹ്വാനികുമ്ഭസ്വര്ജികാഗ്നികൈഃ| ഏഷ ദുഷ്ടവ്രണവിധിഃ കുഷ്ഠമേഹവ്രണേഷ്വപി| പ്രായഃ സാമാന്യകര്മേദം .......................||൮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
തസ്മിന്നിതി വ്രണേ ദുഷ്ടേ സാമാന്യേനാരഗ്വധാദിവര്ഗം സുരസാദിവര്ഗം ച ക്ഷാലനാദിഷു ശോധനം യുഞ്ജ്യാത്| വാതികേ വ്രണേ ത്രിവൃദാദിഭിഃ കല്കോ യോജ്യഃ പൈത്തികേ കുമ്ഭാദിഭിഃ| ശ്ലൈഷ്മികേ തിലാദിഭിഃ| ഏഷ ച വാതാദിദുഷ്ടവ്രണവിധിഃ കുഷ്ഠവ്രണേഷ്വപി യോജ്യഃ മേഹവ്രണേഷ്വപി പിടകാജേഷു| ഇദം ച കര്മ വേഗാനന്തരമുക്തം തത് പ്രായഃ സാമാന്യതഃ സാധാരണതയാ വിജ്ഞേയമ്||൮||
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... വക്ഷ്യതേ തു പൃഥക് പൃഥക്| ഘൃഷ്ടേ രുജം നിഗൃഹ്യാശു വ്രണേ ചൂര്ണാനി നിക്ഷിപേത്| കല്കാദീന്യവകൃത്തേ തു വിച്ഛിന്നപ്രവിലമ്ബിനോഃ| സീവനം വിധിനോക്തേന ബന്ധനം ചാനുപീഡനമ്||൯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
യത്തു വിശേഷേഷു തദ്വക്ഷ്യതേ ഘൃഷ്ട ഇത്യാദിനാ| ഘൃഷ്ടേ വ്രണേ പൂര്വോക്തേന യഷ്ടീമധുകസര്പിഷാ രുജം നിഗൃഹ്യ യഥായഥം ചൂര്ണാനി യോജയേത്| അവകൃതേ തു രുജം നിഗൃഹ്യ കല്കാദീനി| വിച്ഛിന്നേ പ്രവിലമ്ബിനി ച സീവനാദികം യോജയേത് സൂത്രസ്ഥാനോക്തേന വിധിനാ||൯||
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
അസാധ്യം സ്ഫുടിതം നേത്രമുദീര്ണം ലമ്ബതേ തു യത്| സന്നിവേശ്യ യഥാസ്ഥാനമവ്യാവിദ്ധസിരം ഭിഷക്| പീഡയേത് പാണിനാ പദ്മപത്രവ്യവഹിതേന തത്| തതോऽസ്യ സേചനേ നസ്യേ തര്പണേ ച ഹിതം ഹവിഃ| വിപക്വമാജം യഷ്ട്യാഹ്വജീവകര്ഷഭകോല്പലൈഃ| സപയസ്കൈഃ പരം തദ്ധി സര്വനേത്രാഭിഘാതജിത്| ഗലപീഡാവസന്നേऽക്ഷ്ണി വമനോത്കാസനക്ഷവാഃ| പ്രാണായാമോऽഥവാ കാര്യഃ ക്രിയാ ച ക്ഷതനേത്രവത്||൧൦||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
വിച്ഛിന്നപ്രവിലമ്ബിപ്രസങ്ഗാന്നയനയോര്വിച്ഛിന്നസ്യാസാധ്യത്വം പ്രവിലമ്ബിനഃ സ്ഥാപനോപായം ച ദര്ശയതി| നേത്രം തു യത്പ്രഹാരേണ സ്ഫുടിതം മധ്യേന തദസാധ്യമ്| യത്തു നേത്രമഭിഹതമുദീര്ണം സ്ഥാനാത് പരിഭ്രഷ്ടം സല്ലമ്ബതേ തന്നേത്രം യഥാപൂര്വസ്ഥാനം സന്നിവേശ്യാദ്വ്യാവിദ്ധസിരമ് കൃത്വാ ഭിഷക് പദ്മപത്രവ്യവഹിതേന പാണിനാ പീഡയേത്| തതഃ പീഡനാദനന്തരം അസ്യാഭിഹതാക്ഷസ്യ ആജം ഹവിര്ഘൃതം യഷ്ട്യാദിഭിഃ സക്ഷീരൈര്വിപക്വം സിദ്ധം സേചനാദിഷു ഹിതമ്| തദ്ധി യഷ്ട്യാദിഹവിഃ സര്വനേത്രാഭിഘാതജിത്| ഗലപീഡനേനാത്യവസന്നേऽക്ഷ്ണി വമനാദയോ യോജ്യാഃ| പ്രാണായാമോऽഥ വാ കാര്യഃ| അനന്തരോക്തക്ഷതനേത്രവച്ച ക്രിയാ കാര്യാ| (അത്ര പ്രാണായാമശബ്ദേന ശ്വാസനിരോധമാത്രമേവ ഗൃഹ്യതേ| പ്രാണായാമേന രുദ്ധോന്തരാധ്മാതോ വായുര്ബഹിര്ഗന്തും മാര്ഗം മാര്ഗയന് നേത്രശ്രോതാദിസ്രോതാംസ്യാപൂര്യ തത്രസ്ഥാനാച്ചലിതേന നേത്രാദ്യവയവേന രുദ്ധോ നിമ്നം തദേവോന്നമയേത്) ||൧൦||
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
കര്ണേ സ്ഥാനാച്ച്യുതേ സ്യൂതേ സ്രോതസ്തൈലേന പൂരയേത്||൧൧||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
കര്ണൌ യദാ പ്രഹാരാദിനാ ബന്ധനസ്ഥാനാച്ച്യുതോ ഭവതി തദാ തസ്മിന് യഥാസ്ഥാനം നിവേശ്യ സ്യൂതേ സതി കര്ണസ്രോതസ്തൈലേന പൂരയേത്||൧൧||
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
കൃകാടികായാം ഛിന്നായാം നിര്ഗച്ഛത്യപി മാരുതേ| സമം നിവേശ്യ ബധ്നീയാത്സ്യൂത്വാ ശീഘ്രം നിരന്തരമ്| ആജേന സര്പിഷാ ചാത്ര പരിഷേകഃ പ്രശസ്യതേ| ഉത്താനോന്നാനി ഭുഞ്ജീത ശയീത ച സുയന്ത്രിതഃ||൧൨||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
കുകാടികാ തു യദാ ഛിന്നാ ഭവതി തദാ മാരുതേऽപി നിര്ഗച്ഛത്യവശ്യം ശീഘ്രം സമം നിവേശ്യ നിരന്തരം ച സ്യൂത്വാ ബധ്നീയാത്| ആജേനേത്യാദി സുബോധമ്| (പൂര്വം ശസ്ത്രകര്മവിധൌ വായുനിര്വാമിണഃ ശല്യഗര്ഭാദിനാ സാമാന്യേന നിഷിദ്ധസീവനസ്യാത്ര സീവനകഥനം സ്ഥാനവിശേഷേണ വിശേഷവിധിസ്തേന ന പൂര്വാപരവ്യാഘാത ഇതി പ്രദര്ശയിതുമപിശബ്ദഃ| ശീഘ്രമാശ്വേവ സമം യഥാസ്ഥാനം നിവേശ്യ മാരുതനിര്ഗമനനിരോധാര്ഥം നിരന്തരം സ്യൂത്വാ സൂത്രോദിതവിധാനേന ബധ്നീയാത്)||൧൨||
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ഘാതം ശാഖാസു തിര്യക്സ്ഥം ഗാത്രേ സമ്യങ് നിവേശിതേ| സ്യൂത്വാ വേല്ലിതബന്ധേന ബധ്നീയാത് ഘനവാസസാ| ചര്മണാ ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കാര്യശ്ചാസങ്ഗതേ വ്രണേ||൧൩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
ശാഖാസു ഘാതം തിര്യക്സ്ഥം ന കരാദ്യഭിമുഖസ്ഥം തസ്മിന് ഗാത്രേ സമ്യങ് നിവേശിതേ സ്യൂതേ ച സൂത്രോക്തലക്ഷണേന വേല്ലിതാഖ്യേന ,ബന്ധേന ഘാനവാസസാ ബധ്നീയാത്| അസങ്ഗതേ വ്രണ ഉക്തലക്ഷണേ ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കാര്യഃ||൧൩||
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
പാദൌ വിലമ്ബിമുഷ്കസ്യ പ്രേക്ഷ്യ നേത്രേ ച വാരിണാ| പ്രവേശ്യ വൃഷണൌ സീവ്യേത് സീവന്യാ തുന്നസംജ്ഞയാ| കാര്യശ്ച ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കട്യാമാവേശ്യ പട്ടകമ്| സ്നേഹസേകം ന കുര്വീത തേന ക്ലിദ്യതി ഹി വ്രണഃ| കാലാനുസാര്യഗുര്വേലാജാതീചന്ദനപര്പടൈഃ| ശിലാദാര്വ്യമൃതാതുത്ഥൈഃ സിദ്ധം തൈലം ച രോപണമ്||൧൪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
വിലമ്ബിമുഷ്കസ്യ പുംസഃ പാദൌ നേത്രേ ച വാരിണാ പ്രേക്ഷ്യാനുവൃഷണൌ ച സ്ഥാനേ പ്രവേശ്യോക്തലക്ഷണേന് തുന്നനാമ്നാ സീവനപ്രകാരേണ സീവ്യേത്| തത്ര ച കട്യാം പട്ടകമാവേശ്യ തേനൈവ ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കാര്യഃ| തത്ര ച മുഷ്കവ്രണേ സ്നേഹസേകണ് ന കുര്വീത| തേന ഹി വ്രണഃ ക്ലിദ്യതി| കാലാനുസാര്യാദിഭിഃ സിദ്ധം തൈലം രോപണമ്| കാലാനുസാരീ തഗരമ്| അഗരു പ്രസിദ്ധമ്| ഏലാ സൂക്ഷ്മൈലാ| ശിലാ മനശ്ശിലാ||൧൪||
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ഛിന്നാം നിശ്ശേഷതഃ ശാഖാം ദഗ്ധ്വാ തൈലേന യുക്തിതഃ| ബധ്നീയാത് കോശബന്ധേന തതോ വ്രണവദാചരേത്||൧൫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
നിശ്ശേഷതഃ ഛിന്നായാം ശാഖായാമ്| സുബോധമ്| (ഛിന്നക്രിയാമാഹ- ഛിന്ന ഇതി| നിശ്ശേഷതഃ ഛിന്നാം പതിതാമിത്യര്ഥഃ| ശാഖാം ശാഖാശബ്ദേനാത്ര പാദപാണിപരിഗ്രഹഃ| തൈലേന യുക്തിതതോ ദഗ്ധ്വാ തൈലസ്യാത്ര ദാഹസാധനഭൂതത്വാത്തപ്തേന തൈലേനത്യര്ഥഃ| യുക്തിതഃ ആസിരാമുഖസങ്കുചനാദ്ദഗ്ധ്വാ കോശബന്ധേന ബധ്നീയാത്| തതോ ബന്ധനാദനന്തരം വ്രണവദാചരേദ്രോപയേദിത്യര്ഥഃ)||൧൫||
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
കാര്യഃ ശല്യാഹൃതേ വിദ്ധേ ക്രമോ ഭങ്ഗാത്തു പിച്ചിതേ||൧൬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്മിംശ്ച വിദ്ധേ ശല്യ ആഹൃതേ ക്രമോ വ്രണക്രമഃ കാര്യഃ ന ത്വന്തഃശല്യേ| പിച്ചിതേ വിദലിതാഖ്യേ തു ഭാങ്ഗോക്തക്രമഃ||൧൬||
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
ശിരസോऽപഹൃതേ ശല്യേ ബാലവര്തിം പ്രവേശയേത്| മസ്തുലുങ്ഗസ്രുതേഃ ക്രുദ്ധോ ഹന്യാദേനം ചലോऽന്യഥാ| വ്രണേ രോഹതി ചൈകൈകം ശനൈരപനയേത് കചമ്| മസ്തുലുങ്ഗസ്രുതൌ ഖാദേന്മസ്തിഷ്കാനന്യജീവജാന്| ശല്യേ ഹൃതേऽങ്ഗാദന്യസ്മാത് സ്നേഹവര്തി നിധാപയേത്| ദൂരാവഗാഢാഃ സൂക്ഷ്മാസ്യാ യേ വ്രണാഃ സ്രുതശോണിതാഃ| സേചയേച്ചക്രതൈലേന സൂക്ഷ്മനേത്രാര്പിതേന താന്||൧൭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു ശിരസഃ ശല്യമപഹൃതം ഭവതി തദാ വ്രണേ ബാലവര്തി സന്ധിഗ്രന്ഥിവിരഹിതാം പ്രവേശയേത്| അന്യഥാऽനാവൃതേ വ്രണേഃ മസ്തുലുങ്ഗസ്രുതൈര്ഹേതോശ്ചലഃ ക്രുദ്ധ ഏനമാതുരം ഹന്യാത്| മസ്തുലുങ്ഗഃ കപാലമജ്ജാ| യഥാ യഥാ ച വ്രണോ രോഹണാത് സംവൃതതാം യാതി തഥാ തഥൈകൈകം കചം ബാലമപനയേത്| യദാ പുനഃ കപാലാന്മസ്തുലുങ്ഗഃ സ്രുതസ്തദാന്യപ്രാണിജാന് മസ്തുലുങ്ഗാന് ഖാദേത്| ശിരസോऽന്യസ്മാദങ്ഗാച്ഛല്യേ ഹൃതേ വ്രണേ സ്നേഹവര്തി നിധാപയേത്| (അന്യജീവജാനിത്യനേനാസ്യ ജീവിതധാമത്വം സൂചിതമ്)| യേ ദൂരാവഗാഢാദയോ വ്രണാസ്താന് സൂക്ഷ്മനേത്രാര്പിതേന ചക്രതൈലേന സേചയേത്| ദൂരാവഗാഢാ അതിപ്രവിഷ്ടശല്യാഃ| സൂക്ഷ്മാസ്യാഃ സൂക്ഷ്മമുഖാഃ| സ്രുതശോണിതാ രക്തസ്രാവയുക്താഃ| ചക്രതൈലം ചക്രപീഡിതമ്| നേത്രം നാഡീയന്ത്രമ്| തത് സൂക്ഷ്മമസ്ഥൂലമ്||൧൭||
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ഭിന്നേ കോഷ്ഠേऽസൃജാ പൂര്ണ മൂര്ച്ഛാ ഹൃത്പാര്ശ്വവേദനാഃ| ജ്വരോ ദാഹസ്തൃഡാധ്മാനം ഭക്തസ്യാനഭിനന്ദനമ്| സങ്ഗോ വിണ്മൂത്രമരുതാം ശ്വാസഃ സ്വേദോऽക്ഷിരക്തതാ| ലോഹഗന്ധിത്വാമാസ്യേऽസ്യ സ്യാദ്ഗാത്രേ ച വിഗന്ധിതാ| ആമാശയസ്ഥേ രുധിരേ രുധിരം ഛര്ദയത്യപി| ആധ്മാനേനാതിമാത്രേണ ശൂലേന ച വിശസ്യതേ| പക്വാശയസ്ഥേ രുധിരേ സശൂലം ഗൌരവം ഭവേത്| നാഭേരധസ്താച്ഛീതത്വം ഖേഭ്യോ രക്തസ്യ ചാഗമഃ| അഭിന്നോऽപ്യാശയഃ സൂക്ഷ്മൈഃ സ്രോതോഭിരഭിപൂര്യതേ| അസൃജാ സ്യന്ദമാനേന പാര്ശ്വൈര്മൂത്രേണ ബസ്തിവത്| തത്രാന്തര്ലോഹിതം ശീതപാദോച്ഛ്വാസകരാനനമ്| രക്താക്ഷം പാണ്ഡുവദനമാനദ്ധം ച വിവര്ജയേത്| ആമാശയസ്ഥേ വമനം ഹിതം പക്വാശയാശ്രിതേ| വിരേചനം നിരൂഹശ്ച നിഃസ്നേഹോഷ്ണൈര്വിശോധനൈഃ| യവകോലകുലത്ഥാനാം രസൈഃ സ്നേഹവിവര്ജിതൈഃ| ഭുഞ്ജീതാന്നം യവാഗൂം വാ പിബേത്സൈന്ധവസംയുതാമ്| അതിനിസ്സൃതരക്തസ്തു ഭിന്നകോഷ്ഠഃ പിബേദസൃക്||൧൮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
കോഷ്ഠേ ഭിന്നേ രക്തേന പൂര്ണേ മൂര്ച്ഛാദികം ഗാത്രവിഗന്ധിതാന്തം സ്യാത്| ഇതി സാമാന്യേന കോഷ്ഠേ ഭിന്നേ| (അസൃജാ പൂര്ണ ഇത്യനേന കോഷ്ഠഭേദേऽപി സ്ഥാനവിശേഷവശാത് സര്വത്രാപ്യസൃക്പൂര്ണതാ ന സ്യാദിതി ച ധ്വനിതമ്)| ശൂലേന ച വിശസ്യത ഇത്യേവമന്തമാമാശയസ്ഥേ രക്തേ രുധിരേ പക്വാശയസ്ഥേ സതി ശൂലഗൌരവാദികം ഭവേത്| (വിശസ്യതേ വ്യാപദ്യതേ പരിതപ്യത ഇത്യര്ഥഃ| ഖേഭ്യോ നവദ്വാരേഭ്യോ രോമകൂപേഭ്യശ്ച രക്തസ്യാഗമോ രക്തപ്രവൃത്തിഃ| ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ)| ആമാശയഃ പക്വാശയോ വാ അഭിന്നോऽപി കോഷ്ഠഭേദേ സ്യാന്ദമാനേനാऽസൃജാ പാര്ശ്വേഭ്യഃ സ്രോതോഭിഃ സൂക്ഷ്മൈരഭിപൂര്യതേ യഥാ മൂത്രേണ ബസ്തിഃ| തത്ര തേഷു മധ്യേ ശീതപാദോച്ഛ്വാസകരാനനാദിഗുണമന്തര്ലോഹിതം കോഷ്ഠരക്തം വര്ജയേത്| ആമാശസ്യസ്ഥേ രക്തേ വമനം ഹിതമ്| പക്വാശയസ്ഥേ വിരേചനം നിരൂഹശ്ച| ഏതച്ച സര്വം സ്നേഹോഷ്ണരഹിതൈര്വിശോധനൈരോഷധൈഃ കുര്യാത്| സ ച യവാദീനാം രസൈഃ സ്നേഹവര്ജിതൈരന്നം ഭുഞ്ജീത| അഥവാ സൈന്ധവസംയുക്താം യവാഗൂം പിബേത്| യസ്തു ഭിന്നകോഷ്ഠോതിനിസ്സൃതരക്തഃ സോऽജാദിജമസൃക്പിബേത്||൧൮||
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ക്ലിഷ്ടച്ഛിന്നാന്ത്രഭേദേന കോഷ്ഠഭേദോ ദ്വിധാ സ്മൃതഃ| മൂര്ച്ഛാദയോऽല്പാഃ പ്രഥമേ ദ്വിതീയേ ത്വതിബാധകാഃ| ക്ലിഷ്ടാന്ത്രഃ സംശയേ ദേഹീ ഛിന്നാന്ത്രോ നൈവ ജീവതി| യഥാസ്വം മാര്ഗമാപന്നാ യസ്യ വിണ്മൂത്രമാരുതാഃ| വ്യുപദ്രവഃ സ ഭിന്നേऽപി കോഷ്ഠേ ജീവത്യസംശയമ്||൧൯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിധാ ച കോഷ്ഠഭേദഃ സ്മൃതഃ| ഏകഃ ക്ലിഷ്ടാന്ത്രോ ദ്വിതീയശ്ഛിന്നാന്ത്രഃ| പ്രഥമേ ക്ലിഷ്ടാന്ത്രേ അല്പാ മൂര്ച്ഛാദയോ ഭവന്തി| ദ്വിതീയേ ഛിന്നാന്ത്രേ ത്വതിബാധകാഃ| ക്ലിഷ്ടാന്ത്രസ്തു ദേഹീ സംശയേ ജീവതി വാ നവേതി| ഛിന്നാന്ത്രസ്യ തു മരണമേവ നിശ്ചിതമ്| യസ്യ ഭിന്നകോഷ്ഠസ്യ വിഡാദയഃ സ്വംസ്വം മാര്ഗമാപന്നാഃ പ്രാപ്താഃ വ്യുപദ്രവോ മൂര്ച്ഛദ്യുപദ്രവരഹിതശ്ച സ ഭിന്നേऽപി കോഷ്ഠേ നിസ്സംശയം ജീവതി| (അത്രാപിശബ്ദേന കോഷ്ഠഭേദസ്യ പ്രായശോ സാധ്യത്വം സൂചിതമ്) ||൧൯||
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
അഭിന്നമാന്ത്രം നിഷ്ക്രാന്തം പ്രവേശ്യം ന ത്വതോऽന്യഥാ| ഉലുങ്ഗിലശിരോഗ്രസ്തം തദപ്യേകേ വദന്തി തു| പ്രക്ഷാല്യ പയസാ ദിഗ്ധം തൃണശോണിതപാംസുഭിഃ| പ്രവേശയേത് ക്ലൃപ്തനഖോ ഘൃതേനാക്തം ശനൈഃ ശനൈഃ| ക്ഷീരേണാര്ദ്രീകൃതം ശുഷ്കം ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതമ്| അങ്ഗുല്യാ പ്രമൃശേത് കണ്ഠം ജലേനോദ്വേജയേച്ച തമ്| തഥാന്ത്രാണി വിശന്ത്യന്തസ്തത്കാലം പീഡയേത ച| വ്രണസൌക്ഷ്മ്യാദ്ബഹുത്വാദ്വാ കോഷ്ഠമാന്ത്രമനാവിശത്| തത്പ്രമാണേന ജഠരം പാടയിത്വാ പ്രവേശയേത്| യഥാസ്ഥാനസ്ഥിതേ സമ്യഗാന്ത്രേ സീവ്യേദനു വ്രണമ്| സ്ഥാനാദപേതമാദത്തേ ജീവിതം ഗുപിതം ച തത്| വേഷ്ടയിത്വാനുപട്ടേന ഘൃതേന പരിഷേചയേത്| പായയേത തതഃ കോഷ്ണം ചിത്രാതൈലയുതം പയഃ| മൃദുക്രിയാര്ഥം ശകൃതോ വായോശ്ചാധഃ പ്രവൃത്തയേ| ത്വഗശ്വകര്ണകകുഭബദരീസല്ലകീധവാത്| ധാതകീമേഷശൃങ്ഗീഭ്യാം ക്ഷീരിഭ്യശ്ച ബലാജടാ| തത് കല്കസാധിതം തൈലം പ്രധാനം വ്രണരോപണമ്| അനുവര്തേത വര്ഷഞ്ച യഥോക്താം വ്രണയന്ത്രണാമ്||൨൦||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ആന്ത്രം പുനര്യദിഭിന്നം നിഷ്ക്രാന്തം തദേവ പ്രവേശ്യമ്| അതഃ അഭിന്നാദന്യഥാ വിപരീതം ഭിന്നം തു ന പ്രവേശ്യമസിദ്ധേഃ| ഏകേ ത്വാചാര്യാസ്തദപി ഭിന്നാന്ത്രമപ്യുലുങ്ഗിലശിരോഗ്രസ്തം സത് പ്രവേശ്യമേവേതി വദന്തി| ഉലുങ്ഗിലം പിപീലികാ, തസ്യ സിരസാ ഗ്രസ്തം ഗൃഹീതമ്| ഏതദുക്തമത്ര ശിരശബ്ദേന വ്രണോഷ്ഠാവേകീകൃത്യ പിപീലികാമുഖേന ഗ്രാഹയിത്വാ പിപീലികാശിരസി കായാത് പൃഥക് കൃതേ സത്യലുങ്ഗിലശിരോഗ്രസ്തമാന്ത്രം ഭവതീതി| (ഏകേ കേചിദാചാര്യാഃ പുനസ്തത് ഭിന്നാന്ത്രമപ്യുലുങ്ഗിലശിരോഗ്രസ്തം ഉലുങ്ഗിലശിരസാ മര്കോടകശീര്ഷേണ ഗ്രസ്തം ഖാദിതം പ്രവേശ്യം പ്രവേശ നീയമിതി വദന്തി| അത്ര ശിരഃശബ്ദേന വ്രണോഷ്ഠാ-വേകീകൃത്യ ഉലുങ്ഗിലേന ഗ്രാഹയിത്വാ ഗ്രസ്തമാത്രേ ശിരസഃ ശേഷമങ്ഗമപനീയ ശിരസാ സഹ പ്രവേശ്യമിതി സൂചിതമ്| ഉലുങ്ഗിലം പേക്കന്തലയനുരമ്യ ഇതി കേരലഭാഷാ)| ആന്ത്രപ്രവേശനപ്രകാരമാഹ-പ്രവേശ്യം ചാന്ത്രം തൃണാദിഭിര്ദിഗ്ധം പയസാ പ്രക്ഷാല്യ ക്ലൃപ്തനഖോ ഭിഷക് ഘൃതേനാക്തം ശനൈഃ ശനൈഃ പ്രവേശയേത്| ശുഷ്കന്ത്വാന്ത്രം ക്ഷീരേണാര്ദ്രീകൃതം ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതം കൃത്വാ പ്രവേശയേത്| (ദിഗ്ധം ലിപ്തമ്| പ്രക്ഷാല്യ ശോധയിത്വാ| ക്ലൃപ്തനഖോ വര്ദ്ധിതനഖഃ| ആന്ത്രഗ്രഹണേ നഖാഗ്രേണാന്ത്രദരണഭയാച്ഛിന്നനഖ ഇത്യര്ഥഃ| ശനൈഃ ശനൈര്മന്ദം മന്ദം പ്രവേശയേത്)| സുഖപ്രവേശനോപായമാഹ-നിഷ്ക്രാന്താന്ത്രസ്യ തസ്യ കണ്ഠം കണ്ഠാന്തര്ഭാഗമുത്കാസനാര്ഥമങ്ഗുല്യാ പ്രമൃശേത് പരാമൃശേത്| തം ചോദ്വേജയേജ്ജലാഭ്യുക്ഷണേന| തഥേത്യേവം കൃതേ ആന്ത്രാണ്യന്തഃ പ്രവിശന്തി| തത്കാലം ച പ്രവേശിതമാത്രമാന്ത്രം പീഡയേദാന്ത്രാവയവാനാം യഥാസ്വസ്ഥാനപ്രാപ്തയേ| (തത്കാലം കണ്ഠപ്രമര്ശനാദിജനിതേനോത്കാസോദ്വേഗാദിനാ യസ്മിന് കാലേ വായോരാനുലോമ്യം ഭവതി തസ്മിന് കാല ഇത്യര്ഥഃ പീഡയേത| അനാവിശ ദാന്ത്രം കരേണ മന്ദം മന്ദം പ്രപീഡ്യ പ്രവേശയേത്| ആവിഷ്ടമപ്യവയവാനാം യഥാസ്ഥാനപ്രാപ്ത്യര്ഥമ്| കിഞ്ചിത് പീഡയേദിതി ചശബ്ദേന ദ്യോത്യതേ| തഥാ ഏവം കൃതേ സത്യാന്ത്രാണ്യന്തഃ സുഖം വിശന്തി)| തഥാऽപ്യപ്രവിഷ്ടസ്യാന്ത്രസ്യ പ്രവേശനോപായമാഹ-ബഹുത്വാദ്യത്രാന്ത്രം കഥഞ്ചിദപി നിര്യാതം വ്രണസൌക്ഷ്മ്യാത്വശക്യപ്രവേശം തത്ര കോഷ്ഠം തത്പ്രമാണേന പാടയിത്വാ പ്രവേശയേത്| യത്രാപി വ്രണസ്യ നാതിസൂക്ഷ്മത്വമാന്ത്രസ്യ തു ശോഫാദിനാ ബഹുത്വം തത്രാപി ജഠരം തത്പ്രമാണേന പാടയിത്വാ പ്രവേശയേത്| തതോ യഥാസ്ഥാനമാന്ത്രേ സ്ഥിതേ സമ്യഗനു വ്രണമ് സീവ്യേത്| യഥാസ്ഥാനസ്ഥാപനഹേതുരുച്യതേ സ്ഥാനാത് സ്വാദപേതമാന്ത്രം ജീവിതമാദത്ത ഇതി| തച്ച പ്രവേശിതമാന്ത്രം ഗുപിതം രക്ഷിതം കൃത്വാനു പട്ടേന വസ്ത്രഖണ്ഡേന വേഷ്ടയിത്വാ ഘൃതേന പരിഷേചയേത്| തതോऽനന്തരം ശകൃതഃ പുരീഷസ്യ മൃദുക്രിയാര്ഥം മാര്ദവാപാദനായ വായോശ്ചാധഃ പ്രവൃത്ത്യര്ഥം ചിത്രാതൈലയുക്തം കോഷ്ണം ക്ഷീരം പായയേത്| ചിത്രാ ദ്രവന്തീ, തസ്യാഃ സ്രുതം തൈലമ്| ത്വഗിത്യാദി സുബോധമ്| അശ്വകര്ണാദിഭ്യസ്ത്വഗ്ബലാജടാ ബലാമൂലമ്| ഏവഞ്ച വര്ഷമ് യഥോക്താം വ്രണയന്ത്രണാമനുവര്തേതാനുകൂല്യേനാങ്ഗീകുര്യാത്|| ൨൦||
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ഉദാരാന്മേദസോ വര്തി നിര്ഗതാം ഭസ്മനാ മൃദാ| അവകീര്യ കഷായൈര്വാ ശ്ലക്ഷ്ണൈര്മൂലേ തതഃ സമമ്| ദൃഢം ച ബധ്വാ സൂത്രേണ വര്ദ്ധയേത്കുശലോ ഭിഷക്| തീക്ഷ്ണേനാഗ്നിപ്രതപ്തേന ശസ്ത്രേണ സകൃദേവ തു| സ്യാദന്യഥാ രുഗാടോപോ മൃത്യുര്വാ ഛിദ്യമാനയാ| സക്ഷൌദ്രേ ച വ്രണേ ബദ്ധേ സുജീര്ണേऽന്നേ ഘൃതം പിബേത്| ക്ഷീരം വാ ശര്കരാചിത്രാലാക്ഷാഗോക്ഷുരകൈഃ ശൃതമ്| രുഗ്ദാഹജിത് സയഷ്ട്യാഹ്വൈഃ പരം പൂര്വോദിതോ വിധിഃ| മേദോഗ്രന്ഥ്യുദിതം ചാത്ര തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| താലീസം പദ്മകം മാംസീ ഹരേണ്വഗരുചന്ദനമ്| ഹരിദ്രേ പദ്മബീജാനി സോശീരം മധുകം ച തൈഃ| പക്വം സദ്യോവ്രണേഷൂക്തം തൈലം രോപണമുത്തമമ്||൨൧||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
വ്രണമുഖാന്നിര്ഗതായാം മേദോ വര്തേശ്ഛേദനവിധാനമാഹ-യദാ തൂദരാന്മേദസോ വര്തിര്നിര്ഗതാ ഭവതി തദാ താം ഭസ്മനാ മൃദാ കഷായൈര്വാ മസൂരാദിഭിര്മൂലേऽവകീര്യാനു ച സൂത്രേണ സമം ദൃഢം ച ബധ്വാ കുശലോ ഭിഷഗ്വര്ധയേത് ഛിന്ദ്യാത്| കേനേത്യാഹ-തീക്ഷ്ണേന ശസ്ത്രേണാഗ്നിപ്രതപ്തേന| സകൃദിത്യേകേനൈവ യത്നേന| (കുശലഃ ഛേദ്യാച്ഛേദ്യപരിജ്ഞാനകുശലഃ യാ തു പ്രവേശ്യമാനാപ്രവിശതി പ്രവിശ്യാവതിഷ്ഠതേ ച താം ന ഛിന്ദ്യാത്| അതോ വിപരീതാമേവ ഛിന്ദ്യാദിതി ഭാവഃ| ഭിഷഗ്വൈദ്യ ഉദരാദുദരഗാദ് വ്രണമുഖാന്നിര്ഗതാം ബര്ഹിര്നിസ്സൃതാം മേദസോവര്തിമണുഭൂതം മേദസോऽവയവ വിശേഷം ഭസ്മനാ മൃദ ശ്ലക്ഷണൈഃ കഷായദ്രവ്യചൂര്ണൈര്വാऽവകീര്യ തതോ മൂലേ മൂലപ്രദേശേ സൂത്രേണ ക്ഷൌമാദികൃതേന സമം യഥാ ന വിഷമം ഭവതി തഥാ ദൃഢം ബധ്വാ അഗ്നിപ്രതപ്തേനാഗ്നിസന്താപാത്തത്തുല്യവര്ണേന തീക്ഷ്ണധാരേണ ശസ്ത്രേണ സകൃദേകവാരമേവ വര്ധയേത് ഛിന്ദ്യാത്| ഭോജേനാऽപ്യുക്തമ്- ഖാന്മേദസോ വഹ്ന്യനിലാര്കതാപാദ്വ്രണസ്യ നിസ്സര്പതി യസ്യ വര്തിഃ| സ്ഥാനം തു തസ്യാഃ പടലം വദന്തി യത്പഞ്ചമം കോഷ്ഠഗതം നരാണാമ്|| പ്രവേശ്യ താം ഭസ്മസമൃത്കഷായൈഃ സ്വസ്ഥാനമേവാശു നയേദ്യഥാവത്| ന ചേദ്വിശേത്സാऽപ്യവതിഷ്ഠതേ വാ സൂത്രേണ ബധ്വാऽഥ നിഗൃഹ്യ ചൈനാമ്|| ശസ്ത്രേണ ഛിന്ദ്യാജ്ജ്വലനോജ്വലേന സ്ത്രീബാലവൃദ്ധേഷ്വിതരേണ വാപി| ഉച്ഛിദ്യമാനാ ക്ഷയശൂലമൃത്യുമാടോപമേദഃ സ്രവണം ച കുര്യാത്|| ഇതി)| ഉക്താതിക്രമണേ ദോഷമാഹ-അന്യഥാ യഥോക്തവിധേഃ പരിത്യാഗേന ഛിദ്യമാനയാ മേദോവര്ത്യാ ആതുരസ്യ രുഗാടോപോ മൃത്യുര്മരണം വാ സ്യാത്| (അന്യഥാ യഥോക്തവൈപരീത്യേന ഛിദ്യമാനയാച്ഛിദ്യമാനയാ വാ)| ഛേദനാനന്തരകരണീയമാഹ-പരഞ്ച വ്രണേ സക്ഷൌദ്രേ ബദ്ധേ ഹ്യസ്തനേ ചാത്രേ സുജീര്ണേ സയഷ്ട്യാഹ്വൈഃ ശര്കരാദിഭിഃ ശൃതം ഘൃതം വാ ക്ഷീരം വാ രുഗ്ദാഹജിത് പിബേത്| അതഃ പരം പൂര്വാധ്യായോക്തോ വ്രണവിധിഃ കാര്യഃ| (വ്രണേ നിസ്സൃതമേദോവര്തികേ കോഷ്ഠവ്രണേ| ചശബ്ദാച്ഛിന്നായാഃ ഛിന്നാവശിഷ്ടായാശ്ച മേദോവര്തേരന്തര്നിധാപനം വ്രണോഷ്ഠസീവനാദിപൂര്വകര്തവ്യം ദ്യോത്യതേ| സക്ഷൌദ്രേ ക്ഷൌദ്രസഹിതേ| അത്ര സക്ഷൌദ്ര ഇതി വിശേഷകഥനം സര്പിഷ്പരിഹാരാര്ഥമ്| ഉക്തം ച സൌശ്രുതേ-'ക്ഷൌദ്രേണാഭ്യജ്യ വേഷ്ടയേദി'തി| വ്രണബന്ധനവിധാനേനാവബദ്ധേ ഹ്യസ്തനേऽന്നേ സുജീര്ണേ അനവശിഷ്ടരസശേഷമാത്രം ജീര്ണേ സതി ഘൃതം വാ യഷ്ട്യാഹ്വസഹിതൈഃ ശര്കരാദിഭിഃ ശൃതം ക്ഷീരം വാ രുഗ്ദാഹശമനാര്ഥം പിബേത്| രുജി ഘൃതം ദാഹേ ക്ഷീരമുഭയത്രോഭയം വാ)| മേദോഗ്രന്ഥി തൈലം ഗ്രന്ഥ്യാദൌ വക്ഷ്യതേ| (ആന്ത്രാനന്തരോക്തേ വ്രണേ മേദോഗ്രന്ഥ്യുദിതം മേദോഗ്രന്ഥിശമനായ ഗുഞ്ജാദ്വികരഞ്ജാദിഭിരുദിതമുക്തം തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്)| ഏവം ഘൃഷ്ടാദീനാം ചികിത്സാം പൃഥക് പൃഥഗുക്ത്വാ സര്വം സദ്യോവ്രണസാധാരണം രോപണതൈലമാഹ-താലീസാദിഭിഃ പക്വം തൈലം സദ്യോവ്രണേഷൂത്തമം രോപണമുക്തമാചാര്യൈഃ|| ൨൧||
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
മൂഢപ്രഹാരാഭിഹതേ പതിതേ വിഷമോച്ചകൈഃ| കാര്യം വാതാസ്രജിത്തൃപ്തിമര്ദനാഭ്യങ്ഗസേചനമ്||൨൨||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
മൂഢേനാദൃശ്യത്വഗ്ഭേദാദിനാ പ്രഹാരേണാഭിഹതേ പുരുഷേ വിഷമോച്ചകൈഃ ദൂരപ്രപാതാദുത്പതനാവപതനവൈഷമ്യേണ പതിതേ വാ വാതാസ്രജിത്തൃപ്ത്യാദികം കാര്യമ്| (വിഷമോച്ചകൈഃ വിഷമാദ്വിഷമപ്രദേശാത് ഉച്ചകൈര്വൃക്ഷാദിഭ്യോ വാ പതിതേ വാ വാതാസ്രജിദ്വാതശോണിതഹരം കര്മ തൃപ്ത്യാദി കാര്യമ്| തൃപ്തിഃ സ്നേഹതര്പണമ്| തൃപ്തിമര്ദനാഭ്യങ്ഗശോധനമിതി പാഠഃ| ശോധനം വമനവിരേചനാദി||൨൨||
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
വിശ്ലിഷ്ടദേഹം മഥിതം ക്ഷീണം മര്മഹതം ഹതമ്| വാസയേത്തൈലപൂര്ണായാം ദ്രോണ്യാം മാംസരസാശിനമ്||൨൩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ഹതമഭിഹതം വിശ്ലിഷ്ടദേഹത്വാദിയുക്തം സന്തം മാംസരസേനാശിതം തൈലപൂര്ണായാം ദ്രോണ്യാം വാസയേത്| (വിശ്ലിഷ്ടദേഹം ബലവദ്ധനുരാകര്ഷണാതിഗുരുഭാരവഹനാദിനാ വിശ്ലിഷ്ടസന്ധിര്ദേഹോ യസ്യ സ തഥോക്തഃ തമ്| മഥിതം അസ്ഥ്നാ സഹാവചൂര്ണിതമ്| ക്ഷീണം യേന കേനാപി ദേഹശ്രമ ജനനകര്മണാ ക്ഷീണശരീരമ്| മര്മഹതം ശസ്ത്രഹതം മര്മണ്യഭിഹതമ്| ഹതം ദണ്ഡാദ്യഭിഹതമ്| മാംസരസാശിനം കൃത്വാ തൈലപൂര്ണായാം ദ്രോണ്യാമധിവാസയേത്| അനേനാനേകാഗന്തുവ്രണസമ്പ്രാപ്തൌ യദി ശരീരവിശ്ലേഷണാദികം സ്യാത്തത്രാऽപ്യേതച്ചികിത്സിതം കര്തവ്യം ന കേവലം വ്രണചികിത്സിതമേവേതി ദ്യോത്യതേ ||൨൩||
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
പ്രഹര്തൃയത്നായുധഘാതഗാത്രൈഃ സദ്യോവ്രണാഃ കാമമനന്തരൂപാഃ| തഥാപി ന ത്രിത്വമതിക്രമന്തേ ചയാദിഭേദൈരിവ മാരുതാദ്യാഃ||൨൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സദ്യോവ്രണപ്രതിഷേധോ നാമൈകത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൧||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
പ്രഹര്ത്രിത്യാദിനാ സദ്യോവ്രണാംസ്രൈവിധ്യേനോപസംഹരതി| പ്രഹര്തുര്യത്നാനാം നാനാത്വാദനേകപ്രകാരത്വാദായുധാനാം ചാനേകാകാരത്വാദഭിഘാതസ്യ ചാനേകരൂപത്വാത് ഗാത്രാണാം ച ബഹുവിധസംസ്ഥാനത്വാത് കാമമങ്ഗീകുര്മോ യത് സദ്യോവ്രണാ അനന്തരൂപാസ്തഥാപി ഛിന്നവിദ്ധപിച്ചിതാഖ്യം ത്രിത്വം നാതിക്രമന്തേ| ദൃഷ്ടാന്തോ യഥാ-മാരുതാദ്യാ ദോഷാശ്ചയാദീനാം താരതമ്യാദിയുക്താനാം ഭേദൈരനന്തരൂപാ അപി സന്തോ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാഖ്യം ത്രിത്വം നാതിവര്തന്ത ഇതി||൨൪|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ- മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ഏകത്രീംശോऽധ്യായഃ||