Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സദ്യോവ്രണപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ആഗന്തോര്വ്രണസ്യ പ്രാഗുപദിഷ്ടഃ സമ്ഭവഃ| തത്ര തത്ര യഥാ- യഥം പ്രതീകാരശ്ച||൨||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
വിവിധാഭിഘാതജനിതൈസ്തു സബഹ്വാകൃതിഭിരപി സദ്യോവ്രണൈരധിഷ്ഠിതമങ്ഗം സമാസാത് ത്രിവിധം ഭവതി ഛിന്നം വിദ്ധം പിച്ചിതം ച| ത്രിവിധമപി ചൈതത്ത്വഗാദിക്ഷണനാത് ക്ഷതമിത്യുച്യതേ||൩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
തത്ര ഛിന്നം പഞ്ചധാ ഭിദ്യതേ| തദ്യഥാ-ത്വക്ഛേദേ ഘൃഷ്ടമ്| കിഞ്ചിന്മാംസസ്യാപ്യവകൃത്തമ്| തസ്യൈവാവഗാഢസ്യ വിശേഷേണ വിശാലമായതം ച വിച്ഛിന്നമ്| കിഞ്ചിഛേഷേഷ്വസ്ഥിസ്നായ്വാദിഷു വിലമ്ബിതമ്| അശേഷാങ്ഗച്ഛേദേ പാതിതമ്||൪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
വിദ്ധം ത്വഷ്ടവിധമ്| തത്ര മാംസമനുപ്രാപ്തേ ശലേയ്ऽനുവിദ്ധമ്| ദ്വിതീയേ പാര്ശ്വേ ത്വചമുന്നാമ്യോത്തുണ്ഡിതമ്| കിഞ്ചിന്നിസ്സൃതേऽതിവിദ്ധമ്| സര്വഥാ നിസ്സൃതേ നിര്വിദ്ധമ്| ഏതദേവ ചതുര്വിധം കോഷ്ഠേ പൃഥുമുഖൈര്വാ പ്രഹരണൈഃ കുന്താദിഭിര്വിദ്ധമനു ഭിന്നം ഭിന്നോത്തുണ്ഡിതമതിഭിന്നം നിര്ഭിന്നമിതി ച സംജ്ഞാ ലഭതേ||൫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
യത് പുനഃ പ്രഹാരേണ പീഡനേന വാ ഗാത്രമസ്ഥിയുക്തമസൃങ്മജ്ജപ്ലുതം പൃഥുതാമാപദ്യതേ തത് പിച്ചിതമ്| തദ് ദ്വിവിധമ്| സവ്രണമവ്രണഞ്ച| തത്ര സവ്രണമുക്തമ്| അവ്രണം പുനര്ഭങേഷൂപദേക്ഷ്യതേ||൬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ഭവതി ചാത്ര സദ്യഃ സദ്യോവ്രണം സിഞ്ചേദ്യഷ്ടീമധുകസര്പിഷാ| തീവ്രവ്യഥം കവോഷ്ണേന ബലാതൈലേന വാ പുനഃ| ക്ഷതോഷ്മണോ നിഗ്രഹാര്ഥം തത്കാലവിസൃതസ്യ ച| കഷായശീതമധുരസ്നിഗ്ധാ ലേപാദയോ ഹിതാഃ| സദ്യോവ്രണേഷ്വായതേഷു സന്ധാനാര്ഥം വിശേഷതഃ| മധുസര്പിര്പ്രയുഞ്ജീത പിത്തഘ്നീംശ്ച ഹിമാഃ ക്രിയാഃ| സസംരമ്ഭേഷു കര്ത്തവ്യമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധനമ്| ഉപവാസോ ഹിതം ഭക്തം പ്രതതം രക്തമോക്ഷണമ്| ഘൃഷ്ടപിച്ചിതയോരേഷ സുതരാമിഷ്യതേ വിധിഃ| തയോര്ഹ്യല്പം സ്രവത്യസ്രം പാകസ്തേനാശു ജായതേ| അത്യര്ഥമസ്രം സ്രവതി പ്രായശോऽന്യത്ര വിക്ഷതേ| തതോ രക്തക്ഷയാദ്വായൌ കുപിതേऽതിരുജാകരേ| സ്നേഹബസ്തിഞ്ച കുര്വീത വാതഘ്നൌഷധസാധിതമ്| ഇതി സാപ്താഹികഃ പ്രോക്തഃ സദ്യോവ്രണഹിതോ വിധിഃ| സപ്താഹാത് ഗതവേഗേ തു പൂര്വോക്തം വിധിമാചരേത്||൭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ക്ഷാലനാഭ്യങ്ഗലേപേഷു തസ്മിന് ദുഷ്ടേ പ്രയോജയേത്| ആരഗ്വധാദികം വര്ഗം സുരസാദിം ച ശോധനമ്| കല്കസ്രിവൃത്തിലൈരണ്ഡപത്രൈര്യോജ്യഃ സസൈന്ധവൈഃ| വാതികേ പൈത്തികേ കുമ്ഭയഷ്ട്യാഹ്വരജനീതിലൈഃ| ശ്ലൈഷ്മികേ തിലതേജോഹ്വാനികുമ്ഭസ്വര്ജികാഗ്നികൈഃ| ഏഷ ദുഷ്ടവ്രണവിധിഃ കുഷ്ഠമേഹവ്രണേഷ്വപി| പ്രായഃ സാമാന്യകര്മേദം .......................||൮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... വക്ഷ്യതേ തു പൃഥക് പൃഥക്| ഘൃഷ്ടേ രുജം നിഗൃഹ്യാശു വ്രണേ ചൂര്ണാനി നിക്ഷിപേത്| കല്കാദീന്യവകൃത്തേ തു വിച്ഛിന്നപ്രവിലമ്ബിനോഃ| സീവനം വിധിനോക്തേന ബന്ധനം ചാനുപീഡനമ്||൯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
അസാധ്യം സ്ഫുടിതം നേത്രമുദീര്ണം ലമ്ബതേ തു യത്| സന്നിവേശ്യ യഥാസ്ഥാനമവ്യാവിദ്ധസിരം ഭിഷക്| പീഡയേത് പാണിനാ പദ്മപത്രവ്യവഹിതേന തത്| തതോऽസ്യ സേചനേ നസ്യേ തര്പണേ ച ഹിതം ഹവിഃ| വിപക്വമാജം യഷ്ട്യാഹ്വജീവകര്ഷഭകോല്പലൈഃ| സപയസ്കൈഃ പരം തദ്ധി സര്വനേത്രാഭിഘാതജിത്| ഗലപീഡാവസന്നേऽക്ഷ്ണി വമനോത്കാസനക്ഷവാഃ| പ്രാണായാമോऽഥവാ കാര്യഃ ക്രിയാ ച ക്ഷതനേത്രവത്||൧൦||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
കര്ണേ സ്ഥാനാച്ച്യുതേ സ്യൂതേ സ്രോതസ്തൈലേന പൂരയേത്||൧൧||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
കൃകാടികായാം ഛിന്നായാം നിര്ഗച്ഛത്യപി മാരുതേ| സമം നിവേശ്യ ബധ്നീയാത്സ്യൂത്വാ ശീഘ്രം നിരന്തരമ്| ആജേന സര്പിഷാ ചാത്ര പരിഷേകഃ പ്രശസ്യതേ| ഉത്താനോന്നാനി ഭുഞ്ജീത ശയീത ച സുയന്ത്രിതഃ||൧൨||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ഘാതം ശാഖാസു തിര്യക്സ്ഥം ഗാത്രേ സമ്യങ് നിവേശിതേ| സ്യൂത്വാ വേല്ലിതബന്ധേന ബധ്നീയാത് ഘനവാസസാ| ചര്മണാ ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കാര്യശ്ചാസങ്ഗതേ വ്രണേ||൧൩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
പാദൌ വിലമ്ബിമുഷ്കസ്യ പ്രേക്ഷ്യ നേത്രേ ച വാരിണാ| പ്രവേശ്യ വൃഷണൌ സീവ്യേത് സീവന്യാ തുന്നസംജ്ഞയാ| കാര്യശ്ച ഗോഷ്ഫണാബന്ധഃ കട്യാമാവേശ്യ പട്ടകമ്| സ്നേഹസേകം ന കുര്വീത തേന ക്ലിദ്യതി ഹി വ്രണഃ| കാലാനുസാര്യഗുര്വേലാജാതീചന്ദനപര്പടൈഃ| ശിലാദാര്വ്യമൃതാതുത്ഥൈഃ സിദ്ധം തൈലം ച രോപണമ്||൧൪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ഛിന്നാം നിശ്ശേഷതഃ ശാഖാം ദഗ്ധ്വാ തൈലേന യുക്തിതഃ| ബധ്നീയാത് കോശബന്ധേന തതോ വ്രണവദാചരേത്||൧൫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
കാര്യഃ ശല്യാഹൃതേ വിദ്ധേ ക്രമോ ഭങ്ഗാത്തു പിച്ചിതേ||൧൬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
ശിരസോऽപഹൃതേ ശല്യേ ബാലവര്തിം പ്രവേശയേത്| മസ്തുലുങ്ഗസ്രുതേഃ ക്രുദ്ധോ ഹന്യാദേനം ചലോऽന്യഥാ| വ്രണേ രോഹതി ചൈകൈകം ശനൈരപനയേത് കചമ്| മസ്തുലുങ്ഗസ്രുതൌ ഖാദേന്മസ്തിഷ്കാനന്യജീവജാന്| ശല്യേ ഹൃതേऽങ്ഗാദന്യസ്മാത് സ്നേഹവര്തി നിധാപയേത്| ദൂരാവഗാഢാഃ സൂക്ഷ്മാസ്യാ യേ വ്രണാഃ സ്രുതശോണിതാഃ| സേചയേച്ചക്രതൈലേന സൂക്ഷ്മനേത്രാര്പിതേന താന്||൧൭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ഭിന്നേ കോഷ്ഠേऽസൃജാ പൂര്ണ മൂര്ച്ഛാ ഹൃത്പാര്ശ്വവേദനാഃ| ജ്വരോ ദാഹസ്തൃഡാധ്മാനം ഭക്തസ്യാനഭിനന്ദനമ്| സങ്ഗോ വിണ്മൂത്രമരുതാം ശ്വാസഃ സ്വേദോऽക്ഷിരക്തതാ| ലോഹഗന്ധിത്വാമാസ്യേऽസ്യ സ്യാദ്ഗാത്രേ ച വിഗന്ധിതാ| ആമാശയസ്ഥേ രുധിരേ രുധിരം ഛര്ദയത്യപി| ആധ്മാനേനാതിമാത്രേണ ശൂലേന ച വിശസ്യതേ| പക്വാശയസ്ഥേ രുധിരേ സശൂലം ഗൌരവം ഭവേത്| നാഭേരധസ്താച്ഛീതത്വം ഖേഭ്യോ രക്തസ്യ ചാഗമഃ| അഭിന്നോऽപ്യാശയഃ സൂക്ഷ്മൈഃ സ്രോതോഭിരഭിപൂര്യതേ| അസൃജാ സ്യന്ദമാനേന പാര്ശ്വൈര്മൂത്രേണ ബസ്തിവത്| തത്രാന്തര്ലോഹിതം ശീതപാദോച്ഛ്വാസകരാനനമ്| രക്താക്ഷം പാണ്ഡുവദനമാനദ്ധം ച വിവര്ജയേത്| ആമാശയസ്ഥേ വമനം ഹിതം പക്വാശയാശ്രിതേ| വിരേചനം നിരൂഹശ്ച നിഃസ്നേഹോഷ്ണൈര്വിശോധനൈഃ| യവകോലകുലത്ഥാനാം രസൈഃ സ്നേഹവിവര്ജിതൈഃ| ഭുഞ്ജീതാന്നം യവാഗൂം വാ പിബേത്സൈന്ധവസംയുതാമ്| അതിനിസ്സൃതരക്തസ്തു ഭിന്നകോഷ്ഠഃ പിബേദസൃക്||൧൮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ക്ലിഷ്ടച്ഛിന്നാന്ത്രഭേദേന കോഷ്ഠഭേദോ ദ്വിധാ സ്മൃതഃ| മൂര്ച്ഛാദയോऽല്പാഃ പ്രഥമേ ദ്വിതീയേ ത്വതിബാധകാഃ| ക്ലിഷ്ടാന്ത്രഃ സംശയേ ദേഹീ ഛിന്നാന്ത്രോ നൈവ ജീവതി| യഥാസ്വം മാര്ഗമാപന്നാ യസ്യ വിണ്മൂത്രമാരുതാഃ| വ്യുപദ്രവഃ സ ഭിന്നേऽപി കോഷ്ഠേ ജീവത്യസംശയമ്||൧൯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
അഭിന്നമാന്ത്രം നിഷ്ക്രാന്തം പ്രവേശ്യം ന ത്വതോऽന്യഥാ| ഉലുങ്ഗിലശിരോഗ്രസ്തം തദപ്യേകേ വദന്തി തു| പ്രക്ഷാല്യ പയസാ ദിഗ്ധം തൃണശോണിതപാംസുഭിഃ| പ്രവേശയേത് ക്ലൃപ്തനഖോ ഘൃതേനാക്തം ശനൈഃ ശനൈഃ| ക്ഷീരേണാര്ദ്രീകൃതം ശുഷ്കം ഭൂരിസര്പിഃ പരിപ്ലുതമ്| അങ്ഗുല്യാ പ്രമൃശേത് കണ്ഠം ജലേനോദ്വേജയേച്ച തമ്| തഥാന്ത്രാണി വിശന്ത്യന്തസ്തത്കാലം പീഡയേത ച| വ്രണസൌക്ഷ്മ്യാദ്ബഹുത്വാദ്വാ കോഷ്ഠമാന്ത്രമനാവിശത്| തത്പ്രമാണേന ജഠരം പാടയിത്വാ പ്രവേശയേത്| യഥാസ്ഥാനസ്ഥിതേ സമ്യഗാന്ത്രേ സീവ്യേദനു വ്രണമ്| സ്ഥാനാദപേതമാദത്തേ ജീവിതം ഗുപിതം ച തത്| വേഷ്ടയിത്വാനുപട്ടേന ഘൃതേന പരിഷേചയേത്| പായയേത തതഃ കോഷ്ണം ചിത്രാതൈലയുതം പയഃ| മൃദുക്രിയാര്ഥം ശകൃതോ വായോശ്ചാധഃ പ്രവൃത്തയേ| ത്വഗശ്വകര്ണകകുഭബദരീസല്ലകീധവാത്| ധാതകീമേഷശൃങ്ഗീഭ്യാം ക്ഷീരിഭ്യശ്ച ബലാജടാ| തത് കല്കസാധിതം തൈലം പ്രധാനം വ്രണരോപണമ്| അനുവര്തേത വര്ഷഞ്ച യഥോക്താം വ്രണയന്ത്രണാമ്||൨൦||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ഉദാരാന്മേദസോ വര്തി നിര്ഗതാം ഭസ്മനാ മൃദാ| അവകീര്യ കഷായൈര്വാ ശ്ലക്ഷ്ണൈര്മൂലേ തതഃ സമമ്| ദൃഢം ച ബധ്വാ സൂത്രേണ വര്ദ്ധയേത്കുശലോ ഭിഷക്| തീക്ഷ്ണേനാഗ്നിപ്രതപ്തേന ശസ്ത്രേണ സകൃദേവ തു| സ്യാദന്യഥാ രുഗാടോപോ മൃത്യുര്വാ ഛിദ്യമാനയാ| സക്ഷൌദ്രേ ച വ്രണേ ബദ്ധേ സുജീര്ണേऽന്നേ ഘൃതം പിബേത്| ക്ഷീരം വാ ശര്കരാചിത്രാലാക്ഷാഗോക്ഷുരകൈഃ ശൃതമ്| രുഗ്ദാഹജിത് സയഷ്ട്യാഹ്വൈഃ പരം പൂര്വോദിതോ വിധിഃ| മേദോഗ്രന്ഥ്യുദിതം ചാത്ര തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| താലീസം പദ്മകം മാംസീ ഹരേണ്വഗരുചന്ദനമ്| ഹരിദ്രേ പദ്മബീജാനി സോശീരം മധുകം ച തൈഃ| പക്വം സദ്യോവ്രണേഷൂക്തം തൈലം രോപണമുത്തമമ്||൨൧||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
മൂഢപ്രഹാരാഭിഹതേ പതിതേ വിഷമോച്ചകൈഃ| കാര്യം വാതാസ്രജിത്തൃപ്തിമര്ദനാഭ്യങ്ഗസേചനമ്||൨൨||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
വിശ്ലിഷ്ടദേഹം മഥിതം ക്ഷീണം മര്മഹതം ഹതമ്| വാസയേത്തൈലപൂര്ണായാം ദ്രോണ്യാം മാംസരസാശിനമ്||൨൩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
പ്രഹര്തൃയത്നായുധഘാതഗാത്രൈഃ സദ്യോവ്രണാഃ കാമമനന്തരൂപാഃ| തഥാപി ന ത്രിത്വമതിക്രമന്തേ ചയാദിഭേദൈരിവ മാരുതാദ്യാഃ||൨൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സദ്യോവ്രണപ്രതിഷേധോ നാമൈകത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൧||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon