Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సద్యోవ్రణప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
నిజవ్రణముక్త్వాఽఽగంతువ్రణనిశ్చయాయాఽధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ఆగంతోర్వ్రణస్య ప్రాగుపదిష్టః సంభవః| తత్ర తత్ర యథా- యథం ప్రతీకారశ్చ||2||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
ఆగంతోర్వ్రణస్య వ్రణవిభక్తివిజ్ఞానీయే సంభవ ఉపదిష్టః శస్త్రాదినా| తత్ర చ సూత్రచికిత్సితాదౌ యథాయథం ప్రతీకారశ్చోపదిష్టః||2||
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
వివిధాభిఘాతజనితైస్తు సబహ్వాకృతిభిరపి సద్యోవ్రణైరధిష్ఠితమంగం సమాసాత్ త్రివిధం భవతి ఛిన్నం విద్ధం పిచ్చితం చ| త్రివిధమపి చైతత్త్వగాదిక్షణనాత్ క్షతమిత్యుచ్యతే||3||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
వివిధాకృతిభిరఘాతైర్జనితత్వాత్ సుహ్వాకృతిభిరధిష్ఠితమంగం సమాసాత్ సంక్షేపతస్త్రివిధం భవతి ఛిన్నాదిభేదేన| ఛిన్నం ద్విధాభూతం| విద్ధం ఛిద్రితం| ప్రహారేణ పీడనేన వా చూర్ణికృతం పిచ్చితం| ఏతచ్చ త్రయమపి త్వగాదిక్షణనాత్ క్షతమిత్యుచ్యతే||3||
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
తత్ర ఛిన్నం పంచధా భిద్యతే| తద్యథా-త్వక్ఛేదే ఘృష్టం| కించిన్మాంసస్యాప్యవకృత్తం| తస్యైవావగాఢస్య విశేషేణ విశాలమాయతం చ విచ్ఛిన్నం| కించిఛేషేష్వస్థిస్నాయ్వాదిషు విలంబితం| అశేషాంగచ్ఛేదే పాతితం||4||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాది సుబోధం| తద్యథేత్యాదినా పంచానాం భేదానాం నామ చ లక్షణం చ| త్వఙ్మాత్రవిచ్ఛేదే ఘృష్టముచ్యతే| మాంసస్యాపి కించిద్విచ్ఛేదే అవకృతం భవతి| తస్యైవ మాంసస్యావగాఢస్యాతిప్రవిష్టస్య ప్రహారవిషేణ విశాలం విస్తీర్ణమాయతం దీర్ఘం చ యద్భవతి తన్నామ్నా విచ్ఛిన్నం| అస్థ్యాదిషు స్తోకమాత్రయాఽవశేషేషు యద్భవతి తన్నామ్నా విలంబితం| అశేషాంగస్య విచ్ఛేదే సతి పాతితం భవతి| ఇతి పంచధా ఛిన్నం||4||
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
విద్ధం త్వష్టవిధం| తత్ర మాంసమనుప్రాప్తే శలేయ్ఽనువిద్ధం| ద్వితీయే పార్శ్వే త్వచమున్నామ్యోత్తుండితం| కించిన్నిస్సృతేఽతివిద్ధం| సర్వథా నిస్సృతే నిర్విద్ధం| ఏతదేవ చతుర్విధం కోష్ఠే పృథుముఖైర్వా ప్రహరణైః కుంతాదిభిర్విద్ధమను భిన్నం భిన్నోత్తుండితమతిభిన్నం నిర్భిన్నమితి చ సంజ్ఞా లభతే||5||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
విద్ధం పునరనువిద్ధమిత్యాదినా చతుర్విధం కోష్ఠేఽనుభిన్నమిత్యాదినా చతుర్విధమిత్యష్టవిధం| తత్రేత్యాదినాష్టౌ భేదా ఉచ్యంతే| మాంసమనుప్రాప్తే శల్యే యద్విద్ధం తదనువిద్ధముచ్యతే| యతః ప్రవిష్టం తతో ద్వితీయపార్శ్వేన త్వచ్చమున్నామ్యోత్తుండితం త్వగున్నామేనానుమితమనిస్సృతశల్యముఖం యద్విద్ధం తన్నామ్నోత్తుండితం| త్వచమపి విపాట్య కించిన్నిఃసృతే శల్యే తన్నమ్నాతివిద్ధం| ఏకతః ప్రవిష్టేఽన్యతః సర్వథా నిర్గతే శల్యే యద్విద్ధం తన్నామ్నా నిర్విద్ధం| ఏతదేవానువిద్ధమిత్యాదినా చతుర్విధం| కోష్ఠే వా భూతమన్యస్మిన్నంగే వా పృథుముఖైర్వా కుంతాదిభిః ప్రహరణైర్భూతం క్రమేణానుభిన్నభిన్నోత్తుండితాతిభిన్ననిర్భిన్నాఖ్యం సంజ్ఞాచతుష్టయం చ లభతే| తేన పూర్వచతుష్టయం కోష్ఠవర్జితేఽంగే లఘుముఖశల్యకృతం భవతీత్యుక్తమిత్యష్టౌ విద్ధభేదాః| (కోష్ఠాదన్యత్ర స్థూలాస్యశల్యవిద్ధం కోష్ఠే ఉభయథా విద్ధం చ భిన్నాదిసంజ్ఞకం||5||
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
యత్ పునః ప్రహారేణ పీడనేన వా గాత్రమస్థియుక్తమసృఙ్మజ్జప్లుతం పృథుతామాపద్యతే తత్ పిచ్చితం| తద్ ద్వివిధం| సవ్రణమవ్రణంచ| తత్ర సవ్రణముక్తం| అవ్రణం పునర్భఙేషూపదేక్ష్యతే||6||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
యత్ పునర్గాత్రం ముద్గరాదిప్రహారేణ వా యంత్రపీడనేన వా అస్థియుక్తమసృఙ్మజ్జప్లుతం చాను పృథుతాం విస్తీర్ణతామాపన్నం తత్ పిచ్చితం గాత్రముచ్యతే| తచ్చ పిచ్చితం సవ్రణావ్రణభేదేన ద్వివిధం| తత్ర యత్సవ్రణం పిచ్చితం తత్సంప్రత్యేవ పిచ్చితలక్షణేనోక్తం| అవ్రణంతు భంగప్రకారత్వాత్ భంగేషూపదేక్ష్యతే||6||
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
భవతి చాత్ర సద్యః సద్యోవ్రణం సించేద్యష్టీమధుకసర్పిషా| తీవ్రవ్యథం కవోష్ణేన బలాతైలేన వా పునః| క్షతోష్మణో నిగ్రహార్థం తత్కాలవిసృతస్య చ| కషాయశీతమధురస్నిగ్ధా లేపాదయో హితాః| సద్యోవ్రణేష్వాయతేషు సంధానార్థం విశేషతః| మధుసర్పిర్ప్రయుంజీత పిత్తఘ్నీంశ్చ హిమాః క్రియాః| ససంరంభేషు కర్త్తవ్యమూర్ధ్వం చాధశ్చ శోధనం| ఉపవాసో హితం భక్తం ప్రతతం రక్తమోక్షణం| ఘృష్టపిచ్చితయోరేష సుతరామిష్యతే విధిః| తయోర్హ్యల్పం స్రవత్యస్రం పాకస్తేనాశు జాయతే| అత్యర్థమస్రం స్రవతి ప్రాయశోఽన్యత్ర విక్షతే| తతో రక్తక్షయాద్వాయౌ కుపితేఽతిరుజాకరే| స్నేహబస్తించ కుర్వీత వాతఘ్నౌషధసాధితం| ఇతి సాప్తాహికః ప్రోక్తః సద్యోవ్రణహితో విధిః| సప్తాహాత్ గతవేగే తు పూర్వోక్తం విధిమాచరేత్||7||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
సద్యోవ్రణం యష్టీమధుకసిద్ధేన తచ్చూర్ణయుక్తేన వా సర్పిషా సద్య ఏవ సించేత్| అథవా తీవ్రవ్యథం సద్యోవ్రణం కోష్ణేన గర్భవ్యాపచ్చారిరోక్తేన బలాతైలేన సించేత్| పునః క్షతోష్మణః అభిఘాతజస్యోష్మణస్తత్కాలవిసృతస్య నిగ్రహార్థం కషాయాదిగుణా లేపాదయో హితాః| ఆయతేషు పునః సద్యోవ్రణేషు విశేషతః సంధానార్థం మధసర్పిః ప్రయుంజీత| సర్వాశ్చ పిత్తఘ్నీః క్రియాః శీతాః సంధానార్థం ప్రయుజ్ఞీత| (అత్ర విశేషకథనాత్ మధుసర్పిషః సర్వేషు వ్రణేషూపయోజ్యత్వం సూచితం| పిత్తఘ్నీశ్చేతి చ శబ్దాద్రక్తప్రసాదనం చ )| ససంరంభేషు సంరంభయుక్తేషు వ్రణేషూర్ధ్వమధశ్చ వమనవిరేచనాభ్యాం శోధనం కర్తవ్యం| ఉపవాసశ్చ కర్తవ్యః| హితం పథ్యం భక్తం భోజనం సంతతం రక్తమోక్షణం చ కర్తవ్యం| ఏష చ శోధనాదికో విధిర్ఘృష్టే పిచ్చితే చ సుతరామిష్యతే| యతస్తయోర్ఘృష్టపిచ్చితయోః స్వభావాదేవాల్పమస్రం స్రవతి తేన హేతునా స్రుతశిష్టేనాస్రేణాశు పాకో జాయతే| తస్మాత్ పాకరక్షణార్థం శోధనాదికం కుర్యాదిత్యర్థః| పునశ్చ ఘృష్టాత్ పిచ్చితాచ్చాన్యస్మిన్ విక్షతే ప్రాయోఽత్యర్థమస్రం స్రవతి తతో హేతో రక్తక్షయాద్వాయౌ కుపితేఽతిరుజాకరే చ సతి స్నేహపానాదికం వాతఘ్నౌషధసాధితం స్నేహబస్తిం చ కుర్వీత| ఇత్యనంతరోక్తప్రకారేణ సద్యోవ్రణహితో విధిః సాప్తాహికః ప్రోక్తః| సప్తాహం ప్రయోజనం యస్యాసౌ సాప్తాహికః| తతః సప్తాహాదనంతరం గతవేగే పూర్వోక్తమనంతరాధ్యాయోక్తం విధిమాచరేత్|| 7||
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
క్షాలనాభ్యంగలేపేషు తస్మిన్ దుష్టే ప్రయోజయేత్| ఆరగ్వధాదికం వర్గం సురసాదిం చ శోధనం| కల్కస్రివృత్తిలైరండపత్రైర్యోజ్యః ససైంధవైః| వాతికే పైత్తికే కుంభయష్ట్యాహ్వరజనీతిలైః| శ్లైష్మికే తిలతేజోహ్వానికుంభస్వర్జికాగ్నికైః| ఏష దుష్టవ్రణవిధిః కుష్ఠమేహవ్రణేష్వపి| ప్రాయః సామాన్యకర్మేదం .......................||8||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
తస్మిన్నితి వ్రణే దుష్టే సామాన్యేనారగ్వధాదివర్గం సురసాదివర్గం చ క్షాలనాదిషు శోధనం యుంజ్యాత్| వాతికే వ్రణే త్రివృదాదిభిః కల్కో యోజ్యః పైత్తికే కుంభాదిభిః| శ్లైష్మికే తిలాదిభిః| ఏష చ వాతాదిదుష్టవ్రణవిధిః కుష్ఠవ్రణేష్వపి యోజ్యః మేహవ్రణేష్వపి పిటకాజేషు| ఇదం చ కర్మ వేగానంతరముక్తం తత్ ప్రాయః సామాన్యతః సాధారణతయా విజ్ఞేయం||8||
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... వక్ష్యతే తు పృథక్ పృథక్| ఘృష్టే రుజం నిగృహ్యాశు వ్రణే చూర్ణాని నిక్షిపేత్| కల్కాదీన్యవకృత్తే తు విచ్ఛిన్నప్రవిలంబినోః| సీవనం విధినోక్తేన బంధనం చానుపీడనం||9||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
యత్తు విశేషేషు తద్వక్ష్యతే ఘృష్ట ఇత్యాదినా| ఘృష్టే వ్రణే పూర్వోక్తేన యష్టీమధుకసర్పిషా రుజం నిగృహ్య యథాయథం చూర్ణాని యోజయేత్| అవకృతే తు రుజం నిగృహ్య కల్కాదీని| విచ్ఛిన్నే ప్రవిలంబిని చ సీవనాదికం యోజయేత్ సూత్రస్థానోక్తేన విధినా||9||
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
అసాధ్యం స్ఫుటితం నేత్రముదీర్ణం లంబతే తు యత్| సన్నివేశ్య యథాస్థానమవ్యావిద్ధసిరం భిషక్| పీడయేత్ పాణినా పద్మపత్రవ్యవహితేన తత్| తతోఽస్య సేచనే నస్యే తర్పణే చ హితం హవిః| విపక్వమాజం యష్ట్యాహ్వజీవకర్షభకోల్పలైః| సపయస్కైః పరం తద్ధి సర్వనేత్రాభిఘాతజిత్| గలపీడావసన్నేఽక్ష్ణి వమనోత్కాసనక్షవాః| ప్రాణాయామోఽథవా కార్యః క్రియా చ క్షతనేత్రవత్||10||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
విచ్ఛిన్నప్రవిలంబిప్రసంగాన్నయనయోర్విచ్ఛిన్నస్యాసాధ్యత్వం ప్రవిలంబినః స్థాపనోపాయం చ దర్శయతి| నేత్రం తు యత్ప్రహారేణ స్ఫుటితం మధ్యేన తదసాధ్యం| యత్తు నేత్రమభిహతముదీర్ణం స్థానాత్ పరిభ్రష్టం సల్లంబతే తన్నేత్రం యథాపూర్వస్థానం సన్నివేశ్యాద్వ్యావిద్ధసిరం కృత్వా భిషక్ పద్మపత్రవ్యవహితేన పాణినా పీడయేత్| తతః పీడనాదనంతరం అస్యాభిహతాక్షస్య ఆజం హవిర్ఘృతం యష్ట్యాదిభిః సక్షీరైర్విపక్వం సిద్ధం సేచనాదిషు హితం| తద్ధి యష్ట్యాదిహవిః సర్వనేత్రాభిఘాతజిత్| గలపీడనేనాత్యవసన్నేఽక్ష్ణి వమనాదయో యోజ్యాః| ప్రాణాయామోఽథ వా కార్యః| అనంతరోక్తక్షతనేత్రవచ్చ క్రియా కార్యా| (అత్ర ప్రాణాయామశబ్దేన శ్వాసనిరోధమాత్రమేవ గృహ్యతే| ప్రాణాయామేన రుద్ధోంతరాధ్మాతో వాయుర్బహిర్గంతుం మార్గం మార్గయన్ నేత్రశ్రోతాదిస్రోతాంస్యాపూర్య తత్రస్థానాచ్చలితేన నేత్రాద్యవయవేన రుద్ధో నిమ్నం తదేవోన్నమయేత్) ||10||
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
కర్ణే స్థానాచ్చ్యుతే స్యూతే స్రోతస్తైలేన పూరయేత్||11||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
కర్ణౌ యదా ప్రహారాదినా బంధనస్థానాచ్చ్యుతో భవతి తదా తస్మిన్ యథాస్థానం నివేశ్య స్యూతే సతి కర్ణస్రోతస్తైలేన పూరయేత్||11||
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
కృకాటికాయాం ఛిన్నాయాం నిర్గచ్ఛత్యపి మారుతే| సమం నివేశ్య బధ్నీయాత్స్యూత్వా శీఘ్రం నిరంతరం| ఆజేన సర్పిషా చాత్ర పరిషేకః ప్రశస్యతే| ఉత్తానోన్నాని భుంజీత శయీత చ సుయంత్రితః||12||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
కుకాటికా తు యదా ఛిన్నా భవతి తదా మారుతేఽపి నిర్గచ్ఛత్యవశ్యం శీఘ్రం సమం నివేశ్య నిరంతరం చ స్యూత్వా బధ్నీయాత్| ఆజేనేత్యాది సుబోధం| (పూర్వం శస్త్రకర్మవిధౌ వాయునిర్వామిణః శల్యగర్భాదినా సామాన్యేన నిషిద్ధసీవనస్యాత్ర సీవనకథనం స్థానవిశేషేణ విశేషవిధిస్తేన న పూర్వాపరవ్యాఘాత ఇతి ప్రదర్శయితుమపిశబ్దః| శీఘ్రమాశ్వేవ సమం యథాస్థానం నివేశ్య మారుతనిర్గమననిరోధార్థం నిరంతరం స్యూత్వా సూత్రోదితవిధానేన బధ్నీయాత్)||12||
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ఘాతం శాఖాసు తిర్యక్స్థం గాత్రే సమ్యఙ్ నివేశితే| స్యూత్వా వేల్లితబంధేన బధ్నీయాత్ ఘనవాససా| చర్మణా గోష్ఫణాబంధః కార్యశ్చాసంగతే వ్రణే||13||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
శాఖాసు ఘాతం తిర్యక్స్థం న కరాద్యభిముఖస్థం తస్మిన్ గాత్రే సమ్యఙ్ నివేశితే స్యూతే చ సూత్రోక్తలక్షణేన వేల్లితాఖ్యేన ,బంధేన ఘానవాససా బధ్నీయాత్| అసంగతే వ్రణ ఉక్తలక్షణే గోష్ఫణాబంధః కార్యః||13||
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
పాదౌ విలంబిముష్కస్య ప్రేక్ష్య నేత్రే చ వారిణా| ప్రవేశ్య వృషణౌ సీవ్యేత్ సీవన్యా తున్నసంజ్ఞయా| కార్యశ్చ గోష్ఫణాబంధః కట్యామావేశ్య పట్టకం| స్నేహసేకం న కుర్వీత తేన క్లిద్యతి హి వ్రణః| కాలానుసార్యగుర్వేలాజాతీచందనపర్పటైః| శిలాదార్వ్యమృతాతుత్థైః సిద్ధం తైలం చ రోపణం||14||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
విలంబిముష్కస్య పుంసః పాదౌ నేత్రే చ వారిణా ప్రేక్ష్యానువృషణౌ చ స్థానే ప్రవేశ్యోక్తలక్షణేన్ తున్ననామ్నా సీవనప్రకారేణ సీవ్యేత్| తత్ర చ కట్యాం పట్టకమావేశ్య తేనైవ గోష్ఫణాబంధః కార్యః| తత్ర చ ముష్కవ్రణే స్నేహసేకణ్ న కుర్వీత| తేన హి వ్రణః క్లిద్యతి| కాలానుసార్యాదిభిః సిద్ధం తైలం రోపణం| కాలానుసారీ తగరం| అగరు ప్రసిద్ధం| ఏలా సూక్ష్మైలా| శిలా మనశ్శిలా||14||
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ఛిన్నాం నిశ్శేషతః శాఖాం దగ్ధ్వా తైలేన యుక్తితః| బధ్నీయాత్ కోశబంధేన తతో వ్రణవదాచరేత్||15||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
నిశ్శేషతః ఛిన్నాయాం శాఖాయాం| సుబోధం| (ఛిన్నక్రియామాహ- ఛిన్న ఇతి| నిశ్శేషతః ఛిన్నాం పతితామిత్యర్థః| శాఖాం శాఖాశబ్దేనాత్ర పాదపాణిపరిగ్రహః| తైలేన యుక్తితతో దగ్ధ్వా తైలస్యాత్ర దాహసాధనభూతత్వాత్తప్తేన తైలేనత్యర్థః| యుక్తితః ఆసిరాముఖసంకుచనాద్దగ్ధ్వా కోశబంధేన బధ్నీయాత్| తతో బంధనాదనంతరం వ్రణవదాచరేద్రోపయేదిత్యర్థః)||15||
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
కార్యః శల్యాహృతే విద్ధే క్రమో భంగాత్తు పిచ్చితే||16||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్మింశ్చ విద్ధే శల్య ఆహృతే క్రమో వ్రణక్రమః కార్యః న త్వంతఃశల్యే| పిచ్చితే విదలితాఖ్యే తు భాంగోక్తక్రమః||16||
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
శిరసోఽపహృతే శల్యే బాలవర్తిం ప్రవేశయేత్| మస్తులుంగస్రుతేః క్రుద్ధో హన్యాదేనం చలోఽన్యథా| వ్రణే రోహతి చైకైకం శనైరపనయేత్ కచం| మస్తులుంగస్రుతౌ ఖాదేన్మస్తిష్కానన్యజీవజాన్| శల్యే హృతేఽంగాదన్యస్మాత్ స్నేహవర్తి నిధాపయేత్| దూరావగాఢాః సూక్ష్మాస్యా యే వ్రణాః స్రుతశోణితాః| సేచయేచ్చక్రతైలేన సూక్ష్మనేత్రార్పితేన తాన్||17||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
యదా తు శిరసః శల్యమపహృతం భవతి తదా వ్రణే బాలవర్తి సంధిగ్రంథివిరహితాం ప్రవేశయేత్| అన్యథాఽనావృతే వ్రణేః మస్తులుంగస్రుతైర్హేతోశ్చలః క్రుద్ధ ఏనమాతురం హన్యాత్| మస్తులుంగః కపాలమజ్జా| యథా యథా చ వ్రణో రోహణాత్ సంవృతతాం యాతి తథా తథైకైకం కచం బాలమపనయేత్| యదా పునః కపాలాన్మస్తులుంగః స్రుతస్తదాన్యప్రాణిజాన్ మస్తులుంగాన్ ఖాదేత్| శిరసోఽన్యస్మాదంగాచ్ఛల్యే హృతే వ్రణే స్నేహవర్తి నిధాపయేత్| (అన్యజీవజానిత్యనేనాస్య జీవితధామత్వం సూచితం)| యే దూరావగాఢాదయో వ్రణాస్తాన్ సూక్ష్మనేత్రార్పితేన చక్రతైలేన సేచయేత్| దూరావగాఢా అతిప్రవిష్టశల్యాః| సూక్ష్మాస్యాః సూక్ష్మముఖాః| స్రుతశోణితా రక్తస్రావయుక్తాః| చక్రతైలం చక్రపీడితం| నేత్రం నాడీయంత్రం| తత్ సూక్ష్మమస్థూలం||17||
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
భిన్నే కోష్ఠేఽసృజా పూర్ణ మూర్చ్ఛా హృత్పార్శ్వవేదనాః| జ్వరో దాహస్తృడాధ్మానం భక్తస్యానభినందనం| సంగో విణ్మూత్రమరుతాం శ్వాసః స్వేదోఽక్షిరక్తతా| లోహగంధిత్వామాస్యేఽస్య స్యాద్గాత్రే చ విగంధితా| ఆమాశయస్థే రుధిరే రుధిరం ఛర్దయత్యపి| ఆధ్మానేనాతిమాత్రేణ శూలేన చ విశస్యతే| పక్వాశయస్థే రుధిరే సశూలం గౌరవం భవేత్| నాభేరధస్తాచ్ఛీతత్వం ఖేభ్యో రక్తస్య చాగమః| అభిన్నోఽప్యాశయః సూక్ష్మైః స్రోతోభిరభిపూర్యతే| అసృజా స్యందమానేన పార్శ్వైర్మూత్రేణ బస్తివత్| తత్రాంతర్లోహితం శీతపాదోచ్ఛ్వాసకరాననం| రక్తాక్షం పాండువదనమానద్ధం చ వివర్జయేత్| ఆమాశయస్థే వమనం హితం పక్వాశయాశ్రితే| విరేచనం నిరూహశ్చ నిఃస్నేహోష్ణైర్విశోధనైః| యవకోలకులత్థానాం రసైః స్నేహవివర్జితైః| భుంజీతాన్నం యవాగూం వా పిబేత్సైంధవసంయుతాం| అతినిస్సృతరక్తస్తు భిన్నకోష్ఠః పిబేదసృక్||18||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
కోష్ఠే భిన్నే రక్తేన పూర్ణే మూర్చ్ఛాదికం గాత్రవిగంధితాంతం స్యాత్| ఇతి సామాన్యేన కోష్ఠే భిన్నే| (అసృజా పూర్ణ ఇత్యనేన కోష్ఠభేదేఽపి స్థానవిశేషవశాత్ సర్వత్రాప్యసృక్పూర్ణతా న స్యాదితి చ ధ్వనితం)| శూలేన చ విశస్యత ఇత్యేవమంతమామాశయస్థే రక్తే రుధిరే పక్వాశయస్థే సతి శూలగౌరవాదికం భవేత్| (విశస్యతే వ్యాపద్యతే పరితప్యత ఇత్యర్థః| ఖేభ్యో నవద్వారేభ్యో రోమకూపేభ్యశ్చ రక్తస్యాగమో రక్తప్రవృత్తిః| చశబ్దః సముచ్చయే)| ఆమాశయః పక్వాశయో వా అభిన్నోఽపి కోష్ఠభేదే స్యాందమానేనాఽసృజా పార్శ్వేభ్యః స్రోతోభిః సూక్ష్మైరభిపూర్యతే యథా మూత్రేణ బస్తిః| తత్ర తేషు మధ్యే శీతపాదోచ్ఛ్వాసకరాననాదిగుణమంతర్లోహితం కోష్ఠరక్తం వర్జయేత్| ఆమాశస్యస్థే రక్తే వమనం హితం| పక్వాశయస్థే విరేచనం నిరూహశ్చ| ఏతచ్చ సర్వం స్నేహోష్ణరహితైర్విశోధనైరోషధైః కుర్యాత్| స చ యవాదీనాం రసైః స్నేహవర్జితైరన్నం భుంజీత| అథవా సైంధవసంయుక్తాం యవాగూం పిబేత్| యస్తు భిన్నకోష్ఠోతినిస్సృతరక్తః సోఽజాదిజమసృక్పిబేత్||18||
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
క్లిష్టచ్ఛిన్నాంత్రభేదేన కోష్ఠభేదో ద్విధా స్మృతః| మూర్చ్ఛాదయోఽల్పాః ప్రథమే ద్వితీయే త్వతిబాధకాః| క్లిష్టాంత్రః సంశయే దేహీ ఛిన్నాంత్రో నైవ జీవతి| యథాస్వం మార్గమాపన్నా యస్య విణ్మూత్రమారుతాః| వ్యుపద్రవః స భిన్నేఽపి కోష్ఠే జీవత్యసంశయం||19||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ద్విధా చ కోష్ఠభేదః స్మృతః| ఏకః క్లిష్టాంత్రో ద్వితీయశ్ఛిన్నాంత్రః| ప్రథమే క్లిష్టాంత్రే అల్పా మూర్చ్ఛాదయో భవంతి| ద్వితీయే ఛిన్నాంత్రే త్వతిబాధకాః| క్లిష్టాంత్రస్తు దేహీ సంశయే జీవతి వా నవేతి| ఛిన్నాంత్రస్య తు మరణమేవ నిశ్చితం| యస్య భిన్నకోష్ఠస్య విడాదయః స్వంస్వం మార్గమాపన్నాః ప్రాప్తాః వ్యుపద్రవో మూర్చ్ఛద్యుపద్రవరహితశ్చ స భిన్నేఽపి కోష్ఠే నిస్సంశయం జీవతి| (అత్రాపిశబ్దేన కోష్ఠభేదస్య ప్రాయశో సాధ్యత్వం సూచితం) ||19||
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
అభిన్నమాంత్రం నిష్క్రాంతం ప్రవేశ్యం న త్వతోఽన్యథా| ఉలుంగిలశిరోగ్రస్తం తదప్యేకే వదంతి తు| ప్రక్షాల్య పయసా దిగ్ధం తృణశోణితపాంసుభిః| ప్రవేశయేత్ క్లృప్తనఖో ఘృతేనాక్తం శనైః శనైః| క్షీరేణార్ద్రీకృతం శుష్కం భూరిసర్పిః పరిప్లుతం| అంగుల్యా ప్రమృశేత్ కంఠం జలేనోద్వేజయేచ్చ తం| తథాంత్రాణి విశంత్యంతస్తత్కాలం పీడయేత చ| వ్రణసౌక్ష్మ్యాద్బహుత్వాద్వా కోష్ఠమాంత్రమనావిశత్| తత్ప్రమాణేన జఠరం పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| యథాస్థానస్థితే సమ్యగాంత్రే సీవ్యేదను వ్రణం| స్థానాదపేతమాదత్తే జీవితం గుపితం చ తత్| వేష్టయిత్వానుపట్టేన ఘృతేన పరిషేచయేత్| పాయయేత తతః కోష్ణం చిత్రాతైలయుతం పయః| మృదుక్రియార్థం శకృతో వాయోశ్చాధః ప్రవృత్తయే| త్వగశ్వకర్ణకకుభబదరీసల్లకీధవాత్| ధాతకీమేషశృంగీభ్యాం క్షీరిభ్యశ్చ బలాజటా| తత్ కల్కసాధితం తైలం ప్రధానం వ్రణరోపణం| అనువర్తేత వర్షంచ యథోక్తాం వ్రణయంత్రణాం||20||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ఆంత్రం పునర్యదిభిన్నం నిష్క్రాంతం తదేవ ప్రవేశ్యం| అతః అభిన్నాదన్యథా విపరీతం భిన్నం తు న ప్రవేశ్యమసిద్ధేః| ఏకే త్వాచార్యాస్తదపి భిన్నాంత్రమప్యులుంగిలశిరోగ్రస్తం సత్ ప్రవేశ్యమేవేతి వదంతి| ఉలుంగిలం పిపీలికా, తస్య సిరసా గ్రస్తం గృహీతం| ఏతదుక్తమత్ర శిరశబ్దేన వ్రణోష్ఠావేకీకృత్య పిపీలికాముఖేన గ్రాహయిత్వా పిపీలికాశిరసి కాయాత్ పృథక్ కృతే సత్యలుంగిలశిరోగ్రస్తమాంత్రం భవతీతి| (ఏకే కేచిదాచార్యాః పునస్తత్ భిన్నాంత్రమప్యులుంగిలశిరోగ్రస్తం ఉలుంగిలశిరసా మర్కోటకశీర్షేణ గ్రస్తం ఖాదితం ప్రవేశ్యం ప్రవేశ నీయమితి వదంతి| అత్ర శిరఃశబ్దేన వ్రణోష్ఠా-వేకీకృత్య ఉలుంగిలేన గ్రాహయిత్వా గ్రస్తమాత్రే శిరసః శేషమంగమపనీయ శిరసా సహ ప్రవేశ్యమితి సూచితం| ఉలుంగిలం పేక్కంతలయనురమ్య ఇతి కేరలభాషా)| ఆంత్రప్రవేశనప్రకారమాహ-ప్రవేశ్యం చాంత్రం తృణాదిభిర్దిగ్ధం పయసా ప్రక్షాల్య క్లృప్తనఖో భిషక్ ఘృతేనాక్తం శనైః శనైః ప్రవేశయేత్| శుష్కంత్వాంత్రం క్షీరేణార్ద్రీకృతం భూరిసర్పిః పరిప్లుతం కృత్వా ప్రవేశయేత్| (దిగ్ధం లిప్తం| ప్రక్షాల్య శోధయిత్వా| క్లృప్తనఖో వర్ద్ధితనఖః| ఆంత్రగ్రహణే నఖాగ్రేణాంత్రదరణభయాచ్ఛిన్ననఖ ఇత్యర్థః| శనైః శనైర్మందం మందం ప్రవేశయేత్)| సుఖప్రవేశనోపాయమాహ-నిష్క్రాంతాంత్రస్య తస్య కంఠం కంఠాంతర్భాగముత్కాసనార్థమంగుల్యా ప్రమృశేత్ పరామృశేత్| తం చోద్వేజయేజ్జలాభ్యుక్షణేన| తథేత్యేవం కృతే ఆంత్రాణ్యంతః ప్రవిశంతి| తత్కాలం చ ప్రవేశితమాత్రమాంత్రం పీడయేదాంత్రావయవానాం యథాస్వస్థానప్రాప్తయే| (తత్కాలం కంఠప్రమర్శనాదిజనితేనోత్కాసోద్వేగాదినా యస్మిన్ కాలే వాయోరానులోమ్యం భవతి తస్మిన్ కాల ఇత్యర్థః పీడయేత| అనావిశ దాంత్రం కరేణ మందం మందం ప్రపీడ్య ప్రవేశయేత్| ఆవిష్టమప్యవయవానాం యథాస్థానప్రాప్త్యర్థం| కించిత్ పీడయేదితి చశబ్దేన ద్యోత్యతే| తథా ఏవం కృతే సత్యాంత్రాణ్యంతః సుఖం విశంతి)| తథాఽప్యప్రవిష్టస్యాంత్రస్య ప్రవేశనోపాయమాహ-బహుత్వాద్యత్రాంత్రం కథంచిదపి నిర్యాతం వ్రణసౌక్ష్మ్యాత్వశక్యప్రవేశం తత్ర కోష్ఠం తత్ప్రమాణేన పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| యత్రాపి వ్రణస్య నాతిసూక్ష్మత్వమాంత్రస్య తు శోఫాదినా బహుత్వం తత్రాపి జఠరం తత్ప్రమాణేన పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| తతో యథాస్థానమాంత్రే స్థితే సమ్యగను వ్రణం సీవ్యేత్| యథాస్థానస్థాపనహేతురుచ్యతే స్థానాత్ స్వాదపేతమాంత్రం జీవితమాదత్త ఇతి| తచ్చ ప్రవేశితమాంత్రం గుపితం రక్షితం కృత్వాను పట్టేన వస్త్రఖండేన వేష్టయిత్వా ఘృతేన పరిషేచయేత్| తతోఽనంతరం శకృతః పురీషస్య మృదుక్రియార్థం మార్దవాపాదనాయ వాయోశ్చాధః ప్రవృత్త్యర్థం చిత్రాతైలయుక్తం కోష్ణం క్షీరం పాయయేత్| చిత్రా ద్రవంతీ, తస్యాః స్రుతం తైలం| త్వగిత్యాది సుబోధం| అశ్వకర్ణాదిభ్యస్త్వగ్బలాజటా బలామూలం| ఏవంచ వర్షం యథోక్తాం వ్రణయంత్రణామనువర్తేతానుకూల్యేనాంగీకుర్యాత్|| 20||
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ఉదారాన్మేదసో వర్తి నిర్గతాం భస్మనా మృదా| అవకీర్య కషాయైర్వా శ్లక్ష్ణైర్మూలే తతః సమం| దృఢం చ బధ్వా సూత్రేణ వర్ద్ధయేత్కుశలో భిషక్| తీక్ష్ణేనాగ్నిప్రతప్తేన శస్త్రేణ సకృదేవ తు| స్యాదన్యథా రుగాటోపో మృత్యుర్వా ఛిద్యమానయా| సక్షౌద్రే చ వ్రణే బద్ధే సుజీర్ణేఽన్నే ఘృతం పిబేత్| క్షీరం వా శర్కరాచిత్రాలాక్షాగోక్షురకైః శృతం| రుగ్దాహజిత్ సయష్ట్యాహ్వైః పరం పూర్వోదితో విధిః| మేదోగ్రంథ్యుదితం చాత్ర తైలమభ్యంజనే హితం| తాలీసం పద్మకం మాంసీ హరేణ్వగరుచందనం| హరిద్రే పద్మబీజాని సోశీరం మధుకం చ తైః| పక్వం సద్యోవ్రణేషూక్తం తైలం రోపణముత్తమం||21||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
వ్రణముఖాన్నిర్గతాయాం మేదో వర్తేశ్ఛేదనవిధానమాహ-యదా తూదరాన్మేదసో వర్తిర్నిర్గతా భవతి తదా తాం భస్మనా మృదా కషాయైర్వా మసూరాదిభిర్మూలేఽవకీర్యాను చ సూత్రేణ సమం దృఢం చ బధ్వా కుశలో భిషగ్వర్ధయేత్ ఛింద్యాత్| కేనేత్యాహ-తీక్ష్ణేన శస్త్రేణాగ్నిప్రతప్తేన| సకృదిత్యేకేనైవ యత్నేన| (కుశలః ఛేద్యాచ్ఛేద్యపరిజ్ఞానకుశలః యా తు ప్రవేశ్యమానాప్రవిశతి ప్రవిశ్యావతిష్ఠతే చ తాం న ఛింద్యాత్| అతో విపరీతామేవ ఛింద్యాదితి భావః| భిషగ్వైద్య ఉదరాదుదరగాద్ వ్రణముఖాన్నిర్గతాం బర్హిర్నిస్సృతాం మేదసోవర్తిమణుభూతం మేదసోఽవయవ విశేషం భస్మనా మృద శ్లక్షణైః కషాయద్రవ్యచూర్ణైర్వాఽవకీర్య తతో మూలే మూలప్రదేశే సూత్రేణ క్షౌమాదికృతేన సమం యథా న విషమం భవతి తథా దృఢం బధ్వా అగ్నిప్రతప్తేనాగ్నిసంతాపాత్తత్తుల్యవర్ణేన తీక్ష్ణధారేణ శస్త్రేణ సకృదేకవారమేవ వర్ధయేత్ ఛింద్యాత్| భోజేనాఽప్యుక్తం- ఖాన్మేదసో వహ్న్యనిలార్కతాపాద్వ్రణస్య నిస్సర్పతి యస్య వర్తిః| స్థానం తు తస్యాః పటలం వదంతి యత్పంచమం కోష్ఠగతం నరాణాం|| ప్రవేశ్య తాం భస్మసమృత్కషాయైః స్వస్థానమేవాశు నయేద్యథావత్| న చేద్విశేత్సాఽప్యవతిష్ఠతే వా సూత్రేణ బధ్వాఽథ నిగృహ్య చైనాం|| శస్త్రేణ ఛింద్యాజ్జ్వలనోజ్వలేన స్త్రీబాలవృద్ధేష్వితరేణ వాపి| ఉచ్ఛిద్యమానా క్షయశూలమృత్యుమాటోపమేదః స్రవణం చ కుర్యాత్|| ఇతి)| ఉక్తాతిక్రమణే దోషమాహ-అన్యథా యథోక్తవిధేః పరిత్యాగేన ఛిద్యమానయా మేదోవర్త్యా ఆతురస్య రుగాటోపో మృత్యుర్మరణం వా స్యాత్| (అన్యథా యథోక్తవైపరీత్యేన ఛిద్యమానయాచ్ఛిద్యమానయా వా)| ఛేదనానంతరకరణీయమాహ-పరంచ వ్రణే సక్షౌద్రే బద్ధే హ్యస్తనే చాత్రే సుజీర్ణే సయష్ట్యాహ్వైః శర్కరాదిభిః శృతం ఘృతం వా క్షీరం వా రుగ్దాహజిత్ పిబేత్| అతః పరం పూర్వాధ్యాయోక్తో వ్రణవిధిః కార్యః| (వ్రణే నిస్సృతమేదోవర్తికే కోష్ఠవ్రణే| చశబ్దాచ్ఛిన్నాయాః ఛిన్నావశిష్టాయాశ్చ మేదోవర్తేరంతర్నిధాపనం వ్రణోష్ఠసీవనాదిపూర్వకర్తవ్యం ద్యోత్యతే| సక్షౌద్రే క్షౌద్రసహితే| అత్ర సక్షౌద్ర ఇతి విశేషకథనం సర్పిష్పరిహారార్థం| ఉక్తం చ సౌశ్రుతే-'క్షౌద్రేణాభ్యజ్య వేష్టయేదీతి| వ్రణబంధనవిధానేనావబద్ధే హ్యస్తనేఽన్నే సుజీర్ణే అనవశిష్టరసశేషమాత్రం జీర్ణే సతి ఘృతం వా యష్ట్యాహ్వసహితైః శర్కరాదిభిః శృతం క్షీరం వా రుగ్దాహశమనార్థం పిబేత్| రుజి ఘృతం దాహే క్షీరముభయత్రోభయం వా)| మేదోగ్రంథి తైలం గ్రంథ్యాదౌ వక్ష్యతే| (ఆంత్రానంతరోక్తే వ్రణే మేదోగ్రంథ్యుదితం మేదోగ్రంథిశమనాయ గుంజాద్వికరంజాదిభిరుదితముక్తం తైలమభ్యంజనే హితం)| ఏవం ఘృష్టాదీనాం చికిత్సాం పృథక్ పృథగుక్త్వా సర్వం సద్యోవ్రణసాధారణం రోపణతైలమాహ-తాలీసాదిభిః పక్వం తైలం సద్యోవ్రణేషూత్తమం రోపణముక్తమాచార్యైః|| 21||
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
మూఢప్రహారాభిహతే పతితే విషమోచ్చకైః| కార్యం వాతాస్రజిత్తృప్తిమర్దనాభ్యంగసేచనం||22||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
మూఢేనాదృశ్యత్వగ్భేదాదినా ప్రహారేణాభిహతే పురుషే విషమోచ్చకైః దూరప్రపాతాదుత్పతనావపతనవైషమ్యేణ పతితే వా వాతాస్రజిత్తృప్త్యాదికం కార్యం| (విషమోచ్చకైః విషమాద్విషమప్రదేశాత్ ఉచ్చకైర్వృక్షాదిభ్యో వా పతితే వా వాతాస్రజిద్వాతశోణితహరం కర్మ తృప్త్యాది కార్యం| తృప్తిః స్నేహతర్పణం| తృప్తిమర్దనాభ్యంగశోధనమితి పాఠః| శోధనం వమనవిరేచనాది||22||
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
విశ్లిష్టదేహం మథితం క్షీణం మర్మహతం హతం| వాసయేత్తైలపూర్ణాయాం ద్రోణ్యాం మాంసరసాశినం||23||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
హతమభిహతం విశ్లిష్టదేహత్వాదియుక్తం సంతం మాంసరసేనాశితం తైలపూర్ణాయాం ద్రోణ్యాం వాసయేత్| (విశ్లిష్టదేహం బలవద్ధనురాకర్షణాతిగురుభారవహనాదినా విశ్లిష్టసంధిర్దేహో యస్య స తథోక్తః తం| మథితం అస్థ్నా సహావచూర్ణితం| క్షీణం యేన కేనాపి దేహశ్రమ జననకర్మణా క్షీణశరీరం| మర్మహతం శస్త్రహతం మర్మణ్యభిహతం| హతం దండాద్యభిహతం| మాంసరసాశినం కృత్వా తైలపూర్ణాయాం ద్రోణ్యామధివాసయేత్| అనేనానేకాగంతువ్రణసంప్రాప్తౌ యది శరీరవిశ్లేషణాదికం స్యాత్తత్రాఽప్యేతచ్చికిత్సితం కర్తవ్యం న కేవలం వ్రణచికిత్సితమేవేతి ద్యోత్యతే ||23||
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
ప్రహర్తృయత్నాయుధఘాతగాత్రైః సద్యోవ్రణాః కామమనంతరూపాః| తథాపి న త్రిత్వమతిక్రమంతే చయాదిభేదైరివ మారుతాద్యాః||24|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే సద్యోవ్రణప్రతిషేధో నామైకత్రింశోఽధ్యాయః||31||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
ప్రహర్త్రిత్యాదినా సద్యోవ్రణాంస్రైవిధ్యేనోపసంహరతి| ప్రహర్తుర్యత్నానాం నానాత్వాదనేకప్రకారత్వాదాయుధానాం చానేకాకారత్వాదభిఘాతస్య చానేకరూపత్వాత్ గాత్రాణాం చ బహువిధసంస్థానత్వాత్ కామమంగీకుర్మో యత్ సద్యోవ్రణా అనంతరూపాస్తథాపి ఛిన్నవిద్ధపిచ్చితాఖ్యం త్రిత్వం నాతిక్రమంతే| దృష్టాంతో యథా-మారుతాద్యా దోషాశ్చయాదీనాం తారతమ్యాదియుక్తానాం భేదైరనంతరూపా అపి సంతో వాతపిత్తశ్లేష్మాఖ్యం త్రిత్వం నాతివర్తంత ఇతి||24|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ఏకత్రీంశోఽధ్యాయః||