Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సద్యోవ్రణప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
ఆగంతోర్వ్రణస్య ప్రాగుపదిష్టః సంభవః| తత్ర తత్ర యథా- యథం ప్రతీకారశ్చ||2||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
వివిధాభిఘాతజనితైస్తు సబహ్వాకృతిభిరపి సద్యోవ్రణైరధిష్ఠితమంగం సమాసాత్ త్రివిధం భవతి ఛిన్నం విద్ధం పిచ్చితం చ| త్రివిధమపి చైతత్త్వగాదిక్షణనాత్ క్షతమిత్యుచ్యతే||3||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
తత్ర ఛిన్నం పంచధా భిద్యతే| తద్యథా-త్వక్ఛేదే ఘృష్టం| కించిన్మాంసస్యాప్యవకృత్తం| తస్యైవావగాఢస్య విశేషేణ విశాలమాయతం చ విచ్ఛిన్నం| కించిఛేషేష్వస్థిస్నాయ్వాదిషు విలంబితం| అశేషాంగచ్ఛేదే పాతితం||4||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
విద్ధం త్వష్టవిధం| తత్ర మాంసమనుప్రాప్తే శలేయ్ఽనువిద్ధం| ద్వితీయే పార్శ్వే త్వచమున్నామ్యోత్తుండితం| కించిన్నిస్సృతేఽతివిద్ధం| సర్వథా నిస్సృతే నిర్విద్ధం| ఏతదేవ చతుర్విధం కోష్ఠే పృథుముఖైర్వా ప్రహరణైః కుంతాదిభిర్విద్ధమను భిన్నం భిన్నోత్తుండితమతిభిన్నం నిర్భిన్నమితి చ సంజ్ఞా లభతే||5||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
యత్ పునః ప్రహారేణ పీడనేన వా గాత్రమస్థియుక్తమసృఙ్మజ్జప్లుతం పృథుతామాపద్యతే తత్ పిచ్చితం| తద్ ద్వివిధం| సవ్రణమవ్రణంచ| తత్ర సవ్రణముక్తం| అవ్రణం పునర్భఙేషూపదేక్ష్యతే||6||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
భవతి చాత్ర సద్యః సద్యోవ్రణం సించేద్యష్టీమధుకసర్పిషా| తీవ్రవ్యథం కవోష్ణేన బలాతైలేన వా పునః| క్షతోష్మణో నిగ్రహార్థం తత్కాలవిసృతస్య చ| కషాయశీతమధురస్నిగ్ధా లేపాదయో హితాః| సద్యోవ్రణేష్వాయతేషు సంధానార్థం విశేషతః| మధుసర్పిర్ప్రయుంజీత పిత్తఘ్నీంశ్చ హిమాః క్రియాః| ససంరంభేషు కర్త్తవ్యమూర్ధ్వం చాధశ్చ శోధనం| ఉపవాసో హితం భక్తం ప్రతతం రక్తమోక్షణం| ఘృష్టపిచ్చితయోరేష సుతరామిష్యతే విధిః| తయోర్హ్యల్పం స్రవత్యస్రం పాకస్తేనాశు జాయతే| అత్యర్థమస్రం స్రవతి ప్రాయశోఽన్యత్ర విక్షతే| తతో రక్తక్షయాద్వాయౌ కుపితేఽతిరుజాకరే| స్నేహబస్తించ కుర్వీత వాతఘ్నౌషధసాధితం| ఇతి సాప్తాహికః ప్రోక్తః సద్యోవ్రణహితో విధిః| సప్తాహాత్ గతవేగే తు పూర్వోక్తం విధిమాచరేత్||7||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
క్షాలనాభ్యంగలేపేషు తస్మిన్ దుష్టే ప్రయోజయేత్| ఆరగ్వధాదికం వర్గం సురసాదిం చ శోధనం| కల్కస్రివృత్తిలైరండపత్రైర్యోజ్యః ససైంధవైః| వాతికే పైత్తికే కుంభయష్ట్యాహ్వరజనీతిలైః| శ్లైష్మికే తిలతేజోహ్వానికుంభస్వర్జికాగ్నికైః| ఏష దుష్టవ్రణవిధిః కుష్ఠమేహవ్రణేష్వపి| ప్రాయః సామాన్యకర్మేదం .......................||8||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... వక్ష్యతే తు పృథక్ పృథక్| ఘృష్టే రుజం నిగృహ్యాశు వ్రణే చూర్ణాని నిక్షిపేత్| కల్కాదీన్యవకృత్తే తు విచ్ఛిన్నప్రవిలంబినోః| సీవనం విధినోక్తేన బంధనం చానుపీడనం||9||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
అసాధ్యం స్ఫుటితం నేత్రముదీర్ణం లంబతే తు యత్| సన్నివేశ్య యథాస్థానమవ్యావిద్ధసిరం భిషక్| పీడయేత్ పాణినా పద్మపత్రవ్యవహితేన తత్| తతోఽస్య సేచనే నస్యే తర్పణే చ హితం హవిః| విపక్వమాజం యష్ట్యాహ్వజీవకర్షభకోల్పలైః| సపయస్కైః పరం తద్ధి సర్వనేత్రాభిఘాతజిత్| గలపీడావసన్నేఽక్ష్ణి వమనోత్కాసనక్షవాః| ప్రాణాయామోఽథవా కార్యః క్రియా చ క్షతనేత్రవత్||10||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
కర్ణే స్థానాచ్చ్యుతే స్యూతే స్రోతస్తైలేన పూరయేత్||11||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
కృకాటికాయాం ఛిన్నాయాం నిర్గచ్ఛత్యపి మారుతే| సమం నివేశ్య బధ్నీయాత్స్యూత్వా శీఘ్రం నిరంతరం| ఆజేన సర్పిషా చాత్ర పరిషేకః ప్రశస్యతే| ఉత్తానోన్నాని భుంజీత శయీత చ సుయంత్రితః||12||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ఘాతం శాఖాసు తిర్యక్స్థం గాత్రే సమ్యఙ్ నివేశితే| స్యూత్వా వేల్లితబంధేన బధ్నీయాత్ ఘనవాససా| చర్మణా గోష్ఫణాబంధః కార్యశ్చాసంగతే వ్రణే||13||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
పాదౌ విలంబిముష్కస్య ప్రేక్ష్య నేత్రే చ వారిణా| ప్రవేశ్య వృషణౌ సీవ్యేత్ సీవన్యా తున్నసంజ్ఞయా| కార్యశ్చ గోష్ఫణాబంధః కట్యామావేశ్య పట్టకం| స్నేహసేకం న కుర్వీత తేన క్లిద్యతి హి వ్రణః| కాలానుసార్యగుర్వేలాజాతీచందనపర్పటైః| శిలాదార్వ్యమృతాతుత్థైః సిద్ధం తైలం చ రోపణం||14||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ఛిన్నాం నిశ్శేషతః శాఖాం దగ్ధ్వా తైలేన యుక్తితః| బధ్నీయాత్ కోశబంధేన తతో వ్రణవదాచరేత్||15||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
కార్యః శల్యాహృతే విద్ధే క్రమో భంగాత్తు పిచ్చితే||16||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
శిరసోఽపహృతే శల్యే బాలవర్తిం ప్రవేశయేత్| మస్తులుంగస్రుతేః క్రుద్ధో హన్యాదేనం చలోఽన్యథా| వ్రణే రోహతి చైకైకం శనైరపనయేత్ కచం| మస్తులుంగస్రుతౌ ఖాదేన్మస్తిష్కానన్యజీవజాన్| శల్యే హృతేఽంగాదన్యస్మాత్ స్నేహవర్తి నిధాపయేత్| దూరావగాఢాః సూక్ష్మాస్యా యే వ్రణాః స్రుతశోణితాః| సేచయేచ్చక్రతైలేన సూక్ష్మనేత్రార్పితేన తాన్||17||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
భిన్నే కోష్ఠేఽసృజా పూర్ణ మూర్చ్ఛా హృత్పార్శ్వవేదనాః| జ్వరో దాహస్తృడాధ్మానం భక్తస్యానభినందనం| సంగో విణ్మూత్రమరుతాం శ్వాసః స్వేదోఽక్షిరక్తతా| లోహగంధిత్వామాస్యేఽస్య స్యాద్గాత్రే చ విగంధితా| ఆమాశయస్థే రుధిరే రుధిరం ఛర్దయత్యపి| ఆధ్మానేనాతిమాత్రేణ శూలేన చ విశస్యతే| పక్వాశయస్థే రుధిరే సశూలం గౌరవం భవేత్| నాభేరధస్తాచ్ఛీతత్వం ఖేభ్యో రక్తస్య చాగమః| అభిన్నోఽప్యాశయః సూక్ష్మైః స్రోతోభిరభిపూర్యతే| అసృజా స్యందమానేన పార్శ్వైర్మూత్రేణ బస్తివత్| తత్రాంతర్లోహితం శీతపాదోచ్ఛ్వాసకరాననం| రక్తాక్షం పాండువదనమానద్ధం చ వివర్జయేత్| ఆమాశయస్థే వమనం హితం పక్వాశయాశ్రితే| విరేచనం నిరూహశ్చ నిఃస్నేహోష్ణైర్విశోధనైః| యవకోలకులత్థానాం రసైః స్నేహవివర్జితైః| భుంజీతాన్నం యవాగూం వా పిబేత్సైంధవసంయుతాం| అతినిస్సృతరక్తస్తు భిన్నకోష్ఠః పిబేదసృక్||18||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
క్లిష్టచ్ఛిన్నాంత్రభేదేన కోష్ఠభేదో ద్విధా స్మృతః| మూర్చ్ఛాదయోఽల్పాః ప్రథమే ద్వితీయే త్వతిబాధకాః| క్లిష్టాంత్రః సంశయే దేహీ ఛిన్నాంత్రో నైవ జీవతి| యథాస్వం మార్గమాపన్నా యస్య విణ్మూత్రమారుతాః| వ్యుపద్రవః స భిన్నేఽపి కోష్ఠే జీవత్యసంశయం||19||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
అభిన్నమాంత్రం నిష్క్రాంతం ప్రవేశ్యం న త్వతోఽన్యథా| ఉలుంగిలశిరోగ్రస్తం తదప్యేకే వదంతి తు| ప్రక్షాల్య పయసా దిగ్ధం తృణశోణితపాంసుభిః| ప్రవేశయేత్ క్లృప్తనఖో ఘృతేనాక్తం శనైః శనైః| క్షీరేణార్ద్రీకృతం శుష్కం భూరిసర్పిః పరిప్లుతం| అంగుల్యా ప్రమృశేత్ కంఠం జలేనోద్వేజయేచ్చ తం| తథాంత్రాణి విశంత్యంతస్తత్కాలం పీడయేత చ| వ్రణసౌక్ష్మ్యాద్బహుత్వాద్వా కోష్ఠమాంత్రమనావిశత్| తత్ప్రమాణేన జఠరం పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| యథాస్థానస్థితే సమ్యగాంత్రే సీవ్యేదను వ్రణం| స్థానాదపేతమాదత్తే జీవితం గుపితం చ తత్| వేష్టయిత్వానుపట్టేన ఘృతేన పరిషేచయేత్| పాయయేత తతః కోష్ణం చిత్రాతైలయుతం పయః| మృదుక్రియార్థం శకృతో వాయోశ్చాధః ప్రవృత్తయే| త్వగశ్వకర్ణకకుభబదరీసల్లకీధవాత్| ధాతకీమేషశృంగీభ్యాం క్షీరిభ్యశ్చ బలాజటా| తత్ కల్కసాధితం తైలం ప్రధానం వ్రణరోపణం| అనువర్తేత వర్షంచ యథోక్తాం వ్రణయంత్రణాం||20||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
ఉదారాన్మేదసో వర్తి నిర్గతాం భస్మనా మృదా| అవకీర్య కషాయైర్వా శ్లక్ష్ణైర్మూలే తతః సమం| దృఢం చ బధ్వా సూత్రేణ వర్ద్ధయేత్కుశలో భిషక్| తీక్ష్ణేనాగ్నిప్రతప్తేన శస్త్రేణ సకృదేవ తు| స్యాదన్యథా రుగాటోపో మృత్యుర్వా ఛిద్యమానయా| సక్షౌద్రే చ వ్రణే బద్ధే సుజీర్ణేఽన్నే ఘృతం పిబేత్| క్షీరం వా శర్కరాచిత్రాలాక్షాగోక్షురకైః శృతం| రుగ్దాహజిత్ సయష్ట్యాహ్వైః పరం పూర్వోదితో విధిః| మేదోగ్రంథ్యుదితం చాత్ర తైలమభ్యంజనే హితం| తాలీసం పద్మకం మాంసీ హరేణ్వగరుచందనం| హరిద్రే పద్మబీజాని సోశీరం మధుకం చ తైః| పక్వం సద్యోవ్రణేషూక్తం తైలం రోపణముత్తమం||21||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
మూఢప్రహారాభిహతే పతితే విషమోచ్చకైః| కార్యం వాతాస్రజిత్తృప్తిమర్దనాభ్యంగసేచనం||22||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
విశ్లిష్టదేహం మథితం క్షీణం మర్మహతం హతం| వాసయేత్తైలపూర్ణాయాం ద్రోణ్యాం మాంసరసాశినం||23||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
ప్రహర్తృయత్నాయుధఘాతగాత్రైః సద్యోవ్రణాః కామమనంతరూపాః| తథాపి న త్రిత్వమతిక్రమంతే చయాదిభేదైరివ మారుతాద్యాః||24|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే సద్యోవ్రణప్రతిషేధో నామైకత్రింశోఽధ్యాయః||31||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon